Hoop
Author: Danielle Steel
Date: 2013-04-19T07:00:00+00:00
Description: Liz en Jack Sutherland zijn gelukkig getrouwd, ze vormen met hun kinderen een liefdevol gezin en ze zijn succesvol met hun advocatenkantoor. Tot het geluk in duigen valt. Jack krijgt een dodelijk ongeluk. Vanaf dat moment staat Liz er alleen voor met vijf opgroeiende kinderen waarvan er een gehandicapt is. Terwijl ze het gezin draaiende houdt, lijkt er een nieuwe liefde in haar leven komen. Lukt het Liz de balans voor zichzelf op te maken na een periode van intens verdriet, rouw en verandering..?

Inhoud

Liz en Jack Sutherland zijn gelukkig getrouwd, ze vormen met hun kinderen een liefdevol gezin en ze zijn succesvol met hun advocatenkantoor.

Tot het geluk in duigen valt. Jack krijgt een dodelijk ongeluk.

Vanaf dat moment staat Liz er alleen voor met vijf opgroeiende kinderen waarvan er een gehandicapt is.

Terwijl ze het gezin draaiende houdt, lijkt er een nieuwe liefde in haar leven komen. Lukt het Liz de balans voor zichzelf op te maken na een periode van intens verdriet, rouw en verandering..?

Voor de geliefde vrienden die me in alles
hebben bijgestaan:

Victoria, Jo, Kathy en Charlotte.

Voor mijn fantastische kinderen:

Beatrix, Trevor, Todd, Nick,

Samantha, Victoria, Vanessa,

Maxx en Zara,
die me altijd hoop geven
en mijn leven vullen met vreugde.

Vol liefde en dank,
d.s.

1

Jack en Liz Sutherland hadden op de dag voor Kerstmis om tien uur 's morgens een afspraak met Amanda Parker. In Marin County, even ten noorden van San Francisco, scheen de zon. Amanda maakte een bange, zenuwachtige indruk. Ze was een slanke, kleine blondine, en haar handen trilden een beetje terwijl ze een tissue aan stukjes scheurde. Jack en Liz hadden het afgelopen jaar haar scheiding geregeld. Ook beroepshalve waren ze partners; achttien jaar geleden, vlak na hun huwelijk, hadden ze hun advocatenpraktijk voor gezinsrecht geopend.

Ze vonden het prettig om samen te werken en hadden al lang geleden een methode ontwikkeld die hen beiden beviel. Ze waren blij met hun praktijk en stonden goed bekend. Met hun heel verschillende manier van werken vulden ze elkaar aan. Zonder dit af te spreken of er zelfs maar bij stil te staan, had de een de harde aanpak voor zijn rekening genomen en de ander de zachte, wat voor zowel henzelf als hun cliënten het beste resultaat opleverde. Jack had de agressieve, recht voor zijn raap-rol op zich genomen; hij was in de rechtszaal de leeuw die vocht voor gunstiger voorwaarden en hogere alimentaties, waarbij hij zijn tegenstanders genadeloos de hoek in dreef tot ze hem gaven wat hij voor zijn cliënten eiste. Liz was zorgzamer, aardiger; ze had oog voor details, bood steun als cliënten het nodig hadden en vocht voor de rechten van hun kinderen. Soms leidde hun verschillende aanpak tot ruzie, zoals in het geval van Amanda. Ondanks de kwaadaardige spelletjes die Amanda's man met haar had gespeeld, de dreigementen, de voortdurende verbale en incidentele lichamelijke mishandelingen, vond Liz het voorstel van Jack te wreed.

'Ben je niet goed wijs?' had hij bot geroepen voordat Amanda was binnengekomen. 'Je weet toch wat hij haar allemaal heeft aangedaan? Hij onderhoudt op dit moment drie vriendinnen, bedriegt haar al tien jaar, ze kan niet aan zijn geld komen, hij geeft geen zier om zijn kinderen en wil na de scheiding geen cent betalen. Wat stel jij dan voor? Dat we een rekening voor hem openen en hem bedanken voor de moeite?' Jack gaf zijn Ierse vechtlust de vrije teugel en hoewel Liz er met haar rode haar en flitsende groene ogen heel vurig uitzag, had zij een veel rustiger aard dan hij. Jacks donkere ogen hadden haar woedend aangekeken; zijn haar was al sinds zijn dertigste spierwit. Vrienden noemden hen soms plagend Katharine Hepburn en Spencer Tracy. Maar ondanks de soms felle ruzies wist iedereen in de rechtszaal en daarbuiten dat ze dol op elkaar waren. Ze hadden een liefdevol, solide huwelijk en vijf kinderen die ze aanbaden; iedereen was jaloers op hun leuke gezin. Vier van hun kinderen hadden het rode haar van hun moeder en de jongste, een jongen, had het donkere haar van zijn vader vroeger.

'Ik zeg niet dat Phillip Parker het niet verdient flink te moeten boeten,' zei Liz geduldig, 'maar ik probeer je uit te leggen dat hij haar zal laten boeten als we hem te zwaar laten dokken.'

'En ik probeer jou uit te leggen dat dat de enige manier is om te voorkomen dat hij haar de rest van haar leven blijft lastig vallen. Je moeten deze vent raken waar het hem het meest pijn doet, namelijk in zijn portemonnee. We kunnen hem na zijn schandalige gedrag niet zomaar laten wegwandelen, Liz, dat weet je best.'

'Maar jij wilt hem onderuit halen en zijn bedrijf lamleggen.' Het was een verstandige opmerking, ook al had Jacks harde aanpak voor een heleboel cliënten gewerkt. Hij had bedragen weten los te peuteren die andere advocaten niet eens durfden vragen. Hij stond erom bekend dat hij niet alleen meedogenloos, maar ook briljant te werk ging als het ging om hoge alimentaties, en ook voor Amanda wilde hij er zoveel mogelijk uit slepen. Ondanks de enkele miljoenen dollars die Phillip Parker veilig op allerlei rekeningen had weggeborgen, en een goedlopend computerbedrijf, had hij Amanda en hun drie kinderen zo karig mogelijk onderhouden. En sinds ze uit elkaar waren, had ze nauwelijks genoeg geld kunnen lospeuteren om eten en kleren te kopen. Toen Jack en Liz erachter kwamen wat hij uitgaf aan zijn vriendinnen, waren ze nog verontwaardigder geworden. Bovendien had Phillip nog een nieuwe Porsche gekocht ook, terwijl Amanda voor Kerstmis niet eens een skateboard voor haar zoon kon kopen!

'Laat mij nou maar m'n gang gaan, Liz. Die vent is een bullebak en als we hem voor de rechter in de tang nemen, gaat hij gillen als een speenvarken. Ik weet heus wel wat ik doe.'

'Als je hem te ver drijft, zal hij haar het leven nog zuurder maken, Jack.' De zaak had Liz een onbehaaglijk gevoel gegeven toen Amanda hun had verteld hoe ze tien jaar lang geestelijk was gemarteld en dat ze tweemaal in elkaar was geslagen. Na beide mishandelingen had ze haar man verlaten, maar hij had haar teruggelokt met beloften, emotionele chantage, dreigementen en cadeaus. Liz wist zeker dat Amanda doodsbang voor hem was en dat was geen wonder, vond ze.

'Zo nodig laten we hem een dwangsom betalen,' zei Jack geruststellend, vlak voordat Amanda het kantoor binnenkwam. Jack legde Amanda uit wat er die morgen in de rechtbank zou gebeuren. Het kwam erop neer dat ze alle bankrekeningen waarvan ze het bestaan wisten zouden laten blokkeren en Phillips bedrijf voorlopig zouden laten lamleggen, tot hij hun alle gewenste financiële informatie had gegeven. Ze wisten alle drie dat Phillip dit niet leuk zou vinden en Amanda keek dan ook steeds angstiger.

'Ik weet niet zeker of we dit wel moeten doen,' zei ze zacht, en ze keek naar Liz om steun. Ze was een beetje bang voor Jack, maar Liz glimlachte bemoedigend, ook al was ze er nog steeds niet van overtuigd dat Jack gelijk had. Meestal vertrouwde ze erop dat hij wist wat hij deed, maar deze keer vond ze zijn aanpak veel te drastisch. Niemand vocht en won echter zo graag, vooral voor de zwakkeren, als Jack Sutherland. En voor deze cliënte wilde hij winnen. Hij vond dat ze het verdiende. Dat vond Liz ook, maar ze keurde zijn methode af. Ze kende Phillip Parker inmiddels goed genoeg om te weten dat hij, als ze hem het vuur te na aan de schenen zouden leggen, gevaarlijk zou worden.

Jack had nog een halfuur nodig om Amanda zijn strategie uit te leggen. Om elf uur gingen ze naar de rechtbank voor de behandeling van de zaak. Phillip Parker en zijn advocaat waren er al, en Phillip liet zijn blik naar het leek onverschillig over Amanda glijden. Maar even later, toen hij dacht dat niemand op hem lette, zag Liz hen naar elkaar kijken op een manier die haar koude rillingen bezorgde. De blik van Phillip moest Amanda eraan herinneren wie van hen tweeën de baas was. De uitdrukking op zijn gezicht veranderde van dreigend naar minachtend en vervolgens, alsof hij haar in de war wilde brengen, glimlachte hij warm. Het gebeurde in een flits, zo sluw was hij wel, maar het had het gewenste effect op Amanda. Nog zenuwachtiger dan ze al was boog ze zich fluisterend naar Liz toe, terwijl ze wachtten tot de zitting werd geopend.

'Hij vermoordt me als de rechter zijn zaken bevriest,' zei ze zo zacht dat alleen Liz het kon horen.

'Bedoel je dat letterlijk?' vroeg Liz eveneens fluisterend, maar duidelijk verstaanbaar.

'Nee, nee... Ik denk niet... Maar hij zal razend worden. Hij komt morgen de kinderen halen en ik weet niet wat ik dan tegen hem moet zeggen.'

'Je mag er niet met hem over praten,' zei Liz ferm. 'Kan iemand anders de kinderen niet naar hem toe brengen?' Met een hulpeloos gezicht schudde Amanda haar hoofd. Liz leunde naar Jack toe en zei alleen maar: 'Kalm aan, hoor, denk eraan.' Door zijn papieren bladerend knikte hij, en toen keek hij met een strak glimlachje eerst naar Liz en vervolgens naar Amanda. Het glimlachje betekende dat hij wist wat hij deed; hij was een krijgsman op weg naar het slagveld en hij was niet van plan te verliezen. Zoals gewoonlijk gebeurde dat ook niet.

Nadat de rechter had gehoord wat Phillip Parker en zijn raadslieden allemaal hadden uitgespookt, gaf hij toestemming om diens rekeningen te blokkeren en zijn bedrijf een maand onder toezicht te houden, tot Phillip bereid was de informatie te verstrekken die de advocaten van zijn vrouw nodig hadden om de hoogte van de alimentatie te bepalen. Phillips advocaat protesteerde fel, maar de rechter beval hem zijn mond te houden en weer te gaan zitten. Even later gaf hij een tik met zijn hamer om de zitting te verdagen. Phillip Parker wierp zijn vrouw, binnenkort zijn ex-vrouw, een onheilspellende blik toe en stormde naar buiten. Jack keek hem met een brede grijns na, wierp een triomfantelijke blik op zijn eigen vrouw en stopte zijn documenten terug in zijn tas.

'Goed zo,' zei Liz kalm, maar ze zag dat Amanda in paniek was geraakt. Zwijgend liep ze achter Jack en Liz aan de rechtszaal uit. Liz keek haar meelevend aan en zei: 'Het komt wel goed, Amanda. Jack heeft gelijk, dit is de enige manier om hem naar ons te laten luisteren.' Strategisch gezien was dit waar, maar wat het menselijke aspect betrof maakte ze zich zorgen over hun cliënte en wilde ze haar dolgraag geruststellen. 'Kan er iemand bij je zijn als hij de kinderen komt halen, zodat je hem niet alleen te woord hoeft te staan?'

'Mijn zus komt morgenochtend met haar kinderen.'

'Hij is alleen maar een bullebak, Amanda,' zei Jack sussend. 'Hij zal je heus niet bedreigen als er anderen bij zijn.'

Tot op dat moment was dat waar geweest, maar nu hadden ze hem tot het uiterste getergd. Dat had Amanda niet eerder goedgevonden, maar ze was inmiddels al maanden in therapie en probeerde zich flinker op te stellen om Phillip te beletten haar nog langer op allerlei manieren te kwellen. Dit was een grote stap geweest en ze hoopte dat ze, als ze ophield met trillen, trots op zichzelf zou zijn. Ook al was ze een beetje bang voor Jack, ze vertrouwde hem volkomen en deed gewillig alles wat hij zei dat ze moest doen. Ze was verbaasd dat de rechter blijkbaar aan haar kant stond, en zoals Jack zei toen ze terugliepen naar hun kantoor, zou ze dat eveneens als een bewijs van haar gelijk moeten beschouwen. Ook de rechter wilde haar helpen en beschermen door Phillips rekeningen te blokkeren om hem te dwingen hun de informatie te geven waar ze maanden geleden al om hadden gevraagd.

'Ik weet wel dat je gelijk hebt,' zei ze met een zucht en een glimlach voor hen beiden. 'Ik vind het alleen zo eng om me tegen hem te verzetten. Ik weet wel dat ik dat moet doen, maar als hij boos wordt, is hij niet meer te houden.'

'Ik ook niet,' zei Jack glimlachend, en Liz lachte. Ze namen afscheid van Amanda en wensten haar prettige kerstdagen toe.

'Kerstmis volgend jaar zal een stuk beter zijn,' beloofde Liz, en ze hoopte dat dat waar was. Ze wilden een alimentatie voor Amanda regelen waarvan ze met haar kinderen comfortabel zou kunnen leven. Net zo comfortabel als Phillips vriendinnen leefden in de appartementen die hij voor hen had gekocht. Hij had een van hen zelfs een chalet in het ski-oord Aspen gegeven, terwijl zijn vrouw hun kinderen niet eens mee naar de bioscoop kon nemen. Jack haatte het soort mannen dat hun kinderen de prijs Heten betalen voor hun onverantwoordelijke gedrag. 'Je hebt ook ons privé-nummer, hè?' vroeg Liz. Amanda knikte; haar gezicht stond iets meer ontspannen. Voorlopig was het ergste voorbij, en ze was onder de indruk van de beslissing van de rechter. 'Bel maar als je ons nodig hebt. Maar als Phillip om de een of andere reden vanavond al langskomt of belt en je bedreigt, moet je het alarmnummer bellen voordat je mij belt,' voegde ze er misschien wat overbezorgd aan toe, maar ze wilde dat Amanda het goed zou onthouden. Even later ging Amanda dankbaar weg. Jack deed zijn jasje uit en zijn das af, en glimlachte opgewekt naar zijn vrouw terwijl hij zich ontspande.

'Ik vind het geweldig die zak op zijn nummer te zetten. Hij schrikt zich een ongeluk als hij hoort wat hij moet gaan betalen en hij zal er niets aan kunnen doen.'

'Behalve haar de stuipen op het lijf jagen,' zei Liz ernstig.

'Dat kan zijn, maar in elk geval heeft ze dan een goed inkomen. Dat is hij alleen al aan die kinderen verschuldigd. Maar vind je het niet een beetje overdreven haar aan te raden het alarmnummer te bellen? Die vent is niet gek, Liz, alleen maar een lamzak.'

'Juist. Lamzakkig genoeg om haar telefonisch te bedreigen of om onverwachts voor haar neus te staan om haar te dwingen haar eis in te trekken en ons te vragen de blokkade van zijn rekeningen te laten opheffen.'

'Dat gebeurt niet, liefste. Zo ver krijgt ze me echt niet. Maar jij hebt haar weer bang gemaakt met die onzin over het alarmnummer.'

'Ik wilde haar er alleen maar aan herinneren dat ze niet alleen staat en hulp kan vragen. Ze is een mishandelde vrouw, Jack, geen helder denkend, flink mens dat niets meer van haar ex-man pikt. Ze is een slachtoffer, dat weet je best.'

'En jij bent een zacht eitje, maar ik hou van je.' Hij kwam naar haar toe en nam haar in zijn armen. Het liep tegen enen en ze hadden afgesproken het kantoor tussen Kerstmis en nieuwjaar te sluiten. Met vijf kinderen thuis hadden ze drukke dagen voor de boeg. Liz kon het werk gemakkelijker vergeten dan Jack. Als ze bij haar kinderen was, dacht ze nergens anders meer aan, waar Jack haar om bewonderde.

'En ik hou van jou, Jack Sutherland,' zei ze glimlachend toen hij haar kuste. Op kantoor liefkoosde hij haar zelden, maar het was tenslotte Kerstmis en ze hadden de lopende zaken, met inbegrip van die van Amanda Parker, voor de vrije dagen zo goed mogelijk afgehandeld.

Liz ruimde haar dossiers op en Jack stopte een stuk of vijf nieuwe in zijn diplomatenkoffertje. Een halfuur later reden ze ieder in hun eigen auto weg. Liz ging naar huis om de kerstavond voor te bereiden en Jack had in de stad nog een paar boodschappen te doen. Hij kocht zijn kerstcadeautjes altijd pas op het laatste moment, terwijl Liz de hare en die voor de kinderen al in november kocht. Ze was tot in de puntjes georganiseerd, omdat het de enige manier was om naast een groot gezin een baan te hebben. Bovendien hadden ze al veertien jaar een fantastische huishoudster, Carole, die dol was op de kinderen. Liz was er rotsvast van overtuigd dat ze niet zou weten wat ze zonder haar moest beginnen. Carole was als jonge, mormoonse vrouw op haar drieëntwintigste bij hen in dienst gekomen en ze hield bijna net zoveel van de kinderen als Jack en Liz zelf, vooral van de negenjarige Jamie.

Voordat Jack wegreed, beloofde hij dat hij tussen vijf uur en halfzes thuis zou zijn. Hij moest die avond Jamie's nieuwe fiets nog in elkaar zetten en Liz wist dat hij om middernacht in zijn kantoor thuis nog druk bezig zou zijn de cadeautjes voor haar in te pakken. Kerstavond bij hen thuis was altijd een feest. Toen ze met elkaar trouwden, brachten ze ieder hun eigen geliefde kersttradities mee en die waren samengevloeid tot een oergezellig feest waar ook de kinderen van genoten.

Liz reed de korte afstand naar hun huis in Tiburon en draaide glimlachend hun oprit in Hope Street in. Haar drie dochters hadden met Carole gewinkeld en stapten net met hun pakjes uit de auto. Megan was een slank, elegant meisje van veertien, de dertienjarige Annie was korter en steviger, maar het evenbeeld van haar moeder, en elfjarige Rachel leek precies op Jack, ondanks het rode haar van haar moeder. Ze konden wonderbaarlijk goed met elkaar opschieten. Nu keken ze vrolijk en protesteerden mild tegen een opmerking van Carole. Toen ze hun moeder zagen aankomen, begonnen ze alle drie te stralen.

'Wat hebben jullie uitgevoerd?' Liz sloeg een arm om Annie en Rachel heen en keek met samengeknepen ogen naar Megan. 'Heb je mijn zwarte lievelingstrui weer aan, Meg? Maar dat hoef ik niet eens te vragen, hè? Je bent forser dan ik, je rekt hem helemaal uit.'

'Ik kan er ook niets aan doen dat jij geen borsten hebt, mam,' zei Megan met een schuldige grijns. Ze 'leenden' altijd elkaars kleren en die van hun moeder, meestal zonder de eigenares om toestemming te vragen. Het was eigenlijk het enige punt waar ze ruzie over maakten, en het was geen groot probleem. Toen Liz naar hen keek, besefte ze weer hoe ze bofte. Jack en zij hadden fantastische kinderen, en ze genoten van hun gezelschap.

'Waar zijn de jongens?' vroeg ze, terwijl ze achter hen aan naar binnen liep. Ze zag dat Annie haar lievelingsschoenen aanhad. Het was hopeloos! Blijkbaar moest ze zich bij het feit van een gemeenschappelijke garderobe neerleggen, ook al kocht ze nog zoveel kleren voor hen.

'Peter is uit met Jessica en Jamie is bij een vriendje,' antwoordde Carole. Jessica was het nieuwste vriendinnetje van Peter. Ze woonde vlakbij, in Belvedere, en hij was vaker bij haar dan in zijn eigen huis. 'Over een halfuur moet ik Jamie halen,' vervolgde Carole, 'tenzij je het zelf wilt doen.' Op haar drieëntwintigste was ze een knap blondje geweest; sindsdien was ze een stuk dikker geworden, maar op haar zevenendertigste was ze nog steeds een aantrekkelijke vrouw, en ze behandelde de kinderen met warme genegenheid. Ze was bij het gezin gaan horen.

'Ik wilde vanmiddag koekjes bakken,' zei Liz. Ze zette haar tas neer en trok haar jas uit. Ze keek de post door die op de keukentafel lag, maar er was niets belangrijks bij. Het keukenraam bood uitzicht op San Francisco aan de overkant van de baai. Ze hadden een mooi uitzicht en een gezellig, comfortabel huis. Het was aan de kleine kant, maar ze voelden zich er thuis. 'Wil iemand me helpen?' vroeg ze, maar haar gehoor was intussen verdwenen. De meisjes waren naar hun kamer gegaan, waarschijnlijk om te bellen. De vier oudsten vochten voortdurend om het gebruik van de twee telefoonlijnen.

Een halfuur later, toen Liz druk bezig was met het rollen van deeg en het uitsnijden met de kerstvormpjes, kwam Carole weer beneden om Jamie te gaan halen. Liz had nog meer dan genoeg te doen en vermoedde dat Jamie haar wel zou willen helpen. Hij vond het leuk om samen in de keuken bezig te zijn. Toen Carole tien minuten later met hem terugkwam, slaakte hij een kreet van blijdschap toen hij zag wat zijn moeder aan het doen was. Vlug nam hij met een vinger een lik deeg en at dit met een vrolijk gezicht op.

'Heb je hulp nodig?' Hij was een knappe jongen met dik, donker haar, lieve bruine ogen en een glimlach die het hart van zijn moeder deed smelten. Hij was eigenlijk haar lievelingskind; ook de anderen waren dol op hem en zouden hem altijd blijven bemoederen.

'Ja, graag. Maar was eerst je handen. Waar ben je geweest?'

'Bij Timmie.' Voor de gootsteen draaide hij zich met natte handen om en zijn moeder wees naar de handdoek om ze af te drogen.

'Was het leuk?'

'Bij hem thuis vieren ze geen Kerstmis,' legde hij met een ernstig gezicht uit, terwijl hij meehielp de rest van het deeg te rollen.

'Dat weet ik,' zei Liz glimlachend. 'Ze zijn joods.'

'Maar ze hebben wel kaarsen, en ze krijgen de hele week cadeautjes. Waarom zijn wij niet joods?'

'Je hebt gewoon pech gehad. Maar één kerstavond is ook niet te versmaden, hoor.' Ze lachte hem toe.

'Ik heb de kerstman om een fiets gevraagd,' zei hij met een hoopvol gezicht. 'Ik heb erbij gezegd dat Peter heeft beloofd me te leren fietsen.'

'Dat weet ik, lieverd.' Ze had hem geholpen de brief te schrijven. Ze bewaarde alle brieven van de kinderen aan de kerstman achter in een la. Ze waren enig, vooral die van Jamie. Met een lieve glimlach hief hij zijn gezicht naar haar op en ze keken elkaar even aan. Jamie was een bijzonder kind, een bijzonder geschenk. Hij was ruim twee maanden te vroeg geboren en was beschadigd zowel door de geboorte als door de zuurstof die hij toegediend had gekregen. Hij had blind kunnen worden, maar dat was niet gebeurd. In plaats daarvan leerde hij langzaam, langzamer dan normaal, en was hij achter bij andere kinderen van zijn leeftijd. Desondanks functioneerde hij goed; hij ging naar een speciale school en was betrouwbaar, oplettend en liefhebbend. Maar hij zou altijd anders blijven dan zijn broer en zusjes, en dat hadden ze allemaal geaccepteerd. In het begin was het een schok geweest, en vooral Liz had er erg veel verdriet om gehad. En ze had zich schuldig gevoeld. Ze had te hard gewerkt, ze had achter elkaar drie rechtszaken behandeld en daar was ze gestresst door geraakt. Met de andere kinderen had ze geboft, want met hen was alles goed gegaan. Maar met Jamie was het al vanaf het begin anders verlopen. Het was een moeilijke zwangerschap geweest en ze had zich voortdurend ziek en doodmoe gevoeld. En toen waren plotseling, tweeënhalve maand te vroeg, de weeën begonnen, die niemand had kunnen stoppen. Tien minuten na aankomst in het ziekenhuis was hij geboren; voor haar Was het een gemakkelijke bevalling geweest, maar Jamie had eronder geleden. In eerste instantie had het ernaar uitgezien dat de schade nog groter was en wekenlang hadden ze gedacht dat hij het niet zou overleven. Toen ze hem, na zes weken in een couveuse, mee naar huis mochten nemen, hadden ze dat allemaal als een wonder beschouwd. En hij was nog steeds hun wonderkind, want hij stroomde over van liefde en bezat een bijzondere wijsheid. Hij was het liefste, zachtmoedigste kind van allemaal en had een groot gevoel voor humor, ondanks zijn beperkingen. Ze hadden geleerd trots op hem te zijn en hem te waarderen om wat hij wél kon, in plaats van te betreuren wat hij niet kon. Hij was zo'n mooi kind dat de mensen altijd naar hem keken, maar daarna verbaasde hij hen met zijn eenvoudige en directe manier van praten. Soms kostte het tijd voordat het tot hen doordrong dat hij anders was en dan hadden ze medelijden met hem, waar de rest van het gezin zich aan ergerde. Als iemand aan Liz liet merken hoe erg hij of zij het vond, antwoordde ze: 'Dat is niet nodig. Hij is een fantastische jongen, boordevol liefde, en iedereen houdt van hem.' Bovendien was hij bijna altijd vrolijk, wat Liz geruststelde.

'Je hebt de chocoladestukjes vergeten,' wees Jamie haar terecht. Hij was dol op chocoladekoekjes, die ze regelmatig voor hem bakte.

'Het leek me leuk om speciale kerstkoekjes te maken, met rood en groen strooisel erop. Wat vind je daarvan?'

Hij dacht erover na en knikte instemmend. 'Ja, dat lijkt mij ook leuk. Mag ik dan strooien?'

'Natuurlijk.' Ze schoof de plaat met de koekjes in de vorm van een kerstboom naar hem toe en gaf hem de strooibus met rode suiker. Hij strooide dat het een lust was en toen hij tevreden was over het resultaat, gaf ze hem de volgende plaat. Zo werkten ze door tot ze klaar waren en de bakplaten in de oven konden. Opeens zag Liz dat Jamie ergens over inzat. 'Wat is er, Jamie?' Als Jamie iets in zijn hoofd had, kon hij dat moeilijk vergeten.

'Stel dat hij hem niet geeft?'

'Wie?'

Ze waren eraan gewend geraakt elkaar met zo weinig mogelijk woorden te begrijpen.

'De kerstman.' Hij keek haar met een bedroefd gezicht aan.

'De fiets, bedoel je?' Hij knikte. 'Waarom zou hij die niet geven? Je bent dit jaar heel lief geweest, schat. Ik wil wedden dat je hem krijgt.' Ze wilde de verrassing niet bederven, maar hem wel geruststellen.

'Misschien denkt hij dat ik toch niet kan leren fietsen.'

'Zo dom is hij niet. Natuurlijk kun je leren fietsen. Je hebt hem toch verteld dat Peter je zal helpen?'

'Denk je dat hij dat gelooft?'

'Ik weet het zeker. Waarom ga je niet een poosje spelen, of kijken wat Carole aan het doen is, dan roep ik je als de koekjes klaar zijn. Dan mag je er een proeven.' Hij lachte en dacht niet meer aan de kerstman toen hij naar boven ging om Carole te zoeken. Hij vond het heerlijk als ze hem voorlas, want hij kon zelf nog niet lezen.

Liz liep naar een kast, haalde er nog wat cadeautjes uit die ze zolang verstopt had en legde die ook onder de boom. Toen de baktijd om was, riep ze Jamie, maar hij zat tevreden bij Carole en wilde niet meer beneden komen. Liz legde de koekjes op schalen en zette deze op de keukentafel. Daarna ging ze naar boven om de serie in leer gebonden boeken van Chaucer in te pakken die ze voor Jack had gekocht. Ze had zijn andere cadeaus al weken geleden ingepakt, maar deze boeken had ze pas onlangs gevonden, toen ze rondneusde in een boekwinkel.

De rest van de middag vloog om. Peter kwam vlak voor Jack thuis. Hij zag er gelukkig en opgewonden uit, at een handvol van de pas gebakken koekjes en vroeg of hij direct na het eten terug mocht naar Jessica.

'Waarom komt ze niet eens bij ons?' vroeg Liz een beetje verontwaardigd. Ze zagen Peter nog maar zelden, want als hij niet op school of op het sportveld was, zat hij bij zijn vriendinnetje. Sinds hij zijn rijbewijs had, leek het wel of hij alleen nog maar thuiskwam om te slapen.

'Ze mag vanavond niet weg omdat het kerstavond is.'

'Het is hier ook kerstavond,' zei Liz. Jamie kwam de keuken binnen en pakte met een aanbiddende blik naar zijn grote broer een koekje. Peter was Jamie's idool.

'Bij Timmie is het geen kerstavond. Hij is joods,' zei Jamie kalm. Peter maakte zijn haar in de war en nam zelf ook nog een paar koekjes. 'Die heb ik gebakken,' zei Jamie, en hij wees naar Peters mond.

'Heerlijk,' prees Peter kauwend. Toen keek hij weer naar zijn moeder. 'Ze mag vanavond niet weg, mam, dus waarom mag ik dan niet naar haar toe? Ik verveel me hier.'

'O, dank je wel. Maar ik wil dat je hier blijft en meehelpt,' zei ze vastberaden.

'Je moet mij helpen koekjes en wortels voor de kerstman en zijn rendieren klaar te leggen,' zei Jamie ernstig. Dat deden de jongens elk jaar en Jamie zou teleurgesteld zijn als Peter er dit jaar, niet bij was, dat wist Peter.

'Mag ik dan weg als Jamie naar bed is?' vroeg hij. Liz vond het moeilijk dit ook te verbieden, want Peter was een aardige jongen en een goede leerling, en daar mocht hij best voor beloond worden.

'Vooruit dan maar,' zei ze. 'Maar je moet wel weer vroeg thuis zijn.'

'Tegen elven, dat beloof ik.'

Toen kwam Jack binnen, met een moe, maar triomfantelijk gezicht. Hij had al zijn boodschappen gedaan en hij was ervan overtuigd dat hij het perfecte geschenk voor Liz had gevonden.

'Hallo allemaal, vrolijk kerstfeest!' zei hij. Hij tilde Jamie op en omhelsde hem enthousiast, waar Jamie om moest lachen. 'Wat heb je vandaag gedaan, jongeman? Ben je klaar voor de kerstman?'

'Mama en ik hebben koekjes voor hem gebakken.'

'Lekker,' zei Jack, terwijl hij er een pakte en in zijn mond stopte. Hij wisselde een liefdevolle blik met Liz en liep naar haar toe om haar een kus te geven. 'Wat eten we vanavond?'

'Ham.' Carole had de ham 's middags in de oven gezet, en Liz zou er puree van zoete aardappelen en marshmallows bij maken, waar iedereen dol op was, en kousenband. Op eerste kerstdag aten ze altijd kalkoen, die Jack volgens zijn eigen recept vulde. Liz schonk een glas wijn voor hem in en liep achter hem aan naar de woonkamer, met Jamie op haar hielen. Peter ging Jessica bellen om te zeggen dat hij na het eten terug zou komen. Ze hoorden gegil toen hij boven de telefoon uit Megans hand trok en het gesprek met een van haar vriendjes zonder pardon afbrak.

'Kalm aan, jullie!' riep Jack naar boven. Toen ging hij naast Liz op de bank zitten om van de kerstsfeer te genieten. De kerstboom brandde en Carole had een cd met kerstliedjes opgezet. Terwijl Jack en Liz praatten, zat Jamie naast zijn moeder mee te zingen. Even later ging hij naar boven om Peter of Carole te zoeken.

'Hij maakt zich zorgen over de fiets,' fluisterde Liz. Jack glimlachte. Ze wisten allebei hoe verrukt Jamie zou zijn wanneer hij hem kreeg. Hij wilde er al heel lang een hebben en eindelijk hadden ze besloten dat hij er nu wel mee om kon gaan. 'Hij begon er vanmiddag weer over en zei dat hij bang was dat de kerstman er geen mee zou brengen.'

'We zullen hem in elkaar zetten zodra Jamie naar bed is,' fluisterde Jack terug, en hij leunde naar haar toe om haar een kus te geven. 'Heb ik onlangs nog tegen je gezegd hoe mooi je bent, meester Sutherland?'

'De laatste paar dagen niet.' Liz grinnikte. Hoewel ze al jaren getrouwd waren en voortdurend omringd waren door kinderen, was de romantiek nog niet uit hun leven verdwenen. Daar zorgde Jack voor, door haar mee uit te nemen voor een romantisch etentje of zo nu en dan voor een heel weekend. Ook stuurde hij haar soms zomaar bloemen. Vanwege hun samenwerking, die weleens ruzies met zich meebracht en er ook toe zou kunnen leiden dat ze op elkaar uitgekeken raakten, was het een hele kunst om de romantiek in hun relatie niet verloren te laten gaan. Maar dat gebeurde niet, en Liz was blij dat vooral Jack zijn best deed om dat te voorkomen. 'Toen Jamie en ik vanmiddag koekjes aan het bakken waren, moest ik aan Amanda Parker denken,' zei Liz. 'Ik hoop maar dat die vent haar na de rechtszaak van vandaag niet weer lastig valt, want ik vertrouw hem voor geen cent.'

'Je moet Ieren je werk op kantoor achter te laten,' zei Jack vermanend, en schonk zich nog een glas wijn in. Hij deed altijd net of hij daar beter in was dan zij.

'Zag ik jouw koffertje vol dossiers in de hal staan of heb ik me dat verbeeld?' vroeg ze plagend. Hij grinnikte.

'Ik heb het alleen maar meegebracht, ik dénk er niet aan. Dat is iets anders.'

'Ja, ja, dat zal wel.' Maar ze wist wel beter. Ze babbelden nog een poosje door en toen ging ze naar de keuken om het avondeten klaar te maken. Ze bleven lang natafelen, pratend en lachend met de kinderen. Ze haalden herinneringen op aan dwaze gebeurtenissen van vroeger. Jamie wist nog dat oma een keer was gekomen en per se naar de nachtmis had gewild, en tijdens de dienst in slaap was gevallen. Ze hadden allemaal de slappe lach gekregen omdat ze zo snurkte. Liz was blij dat haar moeder dit jaar naar haar broer was gegaan. Het was een opgave haar te logeren te hebben, want ze wist altijd alles beter, ze had allerlei lastige gewoonten en ze zeurde eeuwig tegen Liz over Jamie. Ze had zijn geboorte een tragedie genoemd en als hij het niet kon horen, deed ze dat nog steeds. Ze vond dat hij naar een speciale kostschool moest worden gestuurd opdat de andere kinderen geen 'last' van hem hadden. Elke keer werd Liz er weer kwaad om, terwijl Jack zei dat ze haar moeder gewoon moest negeren. Haar mening deed er niet toe. Jamie was een belangrijk lid van hun gezin en ze piekerden er niet over hem weg te sturen. De andere kinderen zouden in alle staten zijn als dat gebeurde. Maar elke keer dat haar moeder iets negatiefs over Jamie zei, werd Liz opnieuw boos.

Zoals elk jaar hielp Peter Jamie melk en koekjes klaarzetten voor de kerstman, en een schaaltje wortels en een kommetje zout voor de rendieren. Er moest ook een briefje bij, dat Jamie aan Peter dicteerde, om hem te herinneren aan de fiets en erop aan te dringen dat hij ook voor Peter en zijn zusjes mooie cadeaus zou achterlaten. 'Dank u wel, kerstman,' eindigde Jamie zijn briefje, en hij knikte voldaan toen Peter het nog een keer voorlas. 'Zal ik er nog bij zeggen dat ik het niet erg vind als hij me geen fiets geeft?' vroeg Jamie bezorgd. 'Want ik wil niet dat hij zich rot voelt als hij er geen bij zich heeft.'

'Nee, zo is het goed. Je bent zo lief geweest dat ik wil wedden dat hij hem wel bij zich heeft.' Ze wisten allemaal dat Jamie de innig verlangde fiets zou krijgen, en ze konden nauwelijks wachten tot hij hem de volgende morgen zou zien staan.

Even later bracht Liz Jamie naar bed. Megan zat zoals gewoonlijk te telefoneren, Rachel en Annie waren giechelend in hun kamer elkaars kleren aan het passen en nadat Peter Jack had geholpen met het in elkaar zetten van de fiets, ging hij naar Jessica. Liz ruimde de keuken op en zette allerlei dingen klaar voor de volgende dag, terwijl Carole iets was gaan afgeven bij een vriendin. Het was een vredige, gelukkige avond - een echte kerstavond - en Liz en Jack verheugden zich op de vrije dagen. Ze werkten hard en genoten ervan tijd te hebben voor de kinderen.

Net toen ze langzaam hand in hand de trap op hepen, belde Amanda Parker. Megan had aangenomen en Liz ging met haar praten, en ze hoorde meteen dat Amanda gehuild had. Ze kon nauwelijks uit haar woorden komen.

'Het spijt me verschrikkelijk dat ik je op kerstavond bel, maar Phil belde me zonet en...' Ze begon te snikken, en Liz probeerde haar te kalmeren.

'Wat zei hij?'

'Dat hij me, als jullie er niet voor zorgen dat zijn rekeningen weer geopend worden, zal vermoorden. Hij zei ook dat hij me geen cent alimentatie meer geeft en dat het hem niets kan schelen als de kinderen en ik doodgaan van de honger.'

'Dat gebeurt niet, dat weet je best. Hij moet betalen, hij probeert je alleen maar de stuipen op het lijf te jagen.' En dat was hem gelukt. Liz vond het vreselijk als een cliënt die ze aardig vond slecht werd behandeld. Ze had gerild van afschuw bij sommige van de verhalen die Amanda haar had verteld. Hij had haar zo bang gemaakt dat het haar jaren had gekost voordat ze zo ver was hem te kunnen verlaten. En nu moest ze weer flink zijn terwijl hij haar opnieuw bedreigde, tot ze de alimentatie kreeg die ze verdiende. Liz wist dat het niet gemakkelijk voor haar was, want ze was een perfect slachtoffer. 'Neem vanavond de telefoon niet meer aan,' raadde ze ferm aan. 'Doe alle deuren op slot, blijf met de kinderen thuis en als je buiten iets verdachts hoort, moet je de politie bellen. Zul je dat doen, Amanda? Hij probeert je alleen maar bang te maken. Hij is een bullebak, denk daaraan. Als je niet toegeeft, houdt hij vanzelf wel op.'

'Hij zegt dat hij me zal vermoorden,' herhaalde Amanda, niet overtuigd.

'Als hij je weer bedreigt, zullen we volgende week vragen om een straatverbod. Dan kunnen we hem laten arresteren als hij weer bij je in de buurt komt.'

'Dank je wel,' zei Amanda, enigszins opgelucht, maar nog steeds bezorgd. 'Het spijt me echt dat ik je op kerstavond heb gestoord.'

'Je stoort ons niet, daar zijn we voor. Bel maar gerust weer, als het nodig is.'

'Het gaat wel weer, ik voel me al een stuk beter. Het helpt als ik met je praat,' zei Amanda dankbaar. Liz had diep medelijden met haar. Wat een manier om de kerstdagen door te brengen!

'Ik heb erg met haar te doen,' zei Liz, toen ze de slaapkamer binnenkwam. Ze had de telefoon in de hal gebruikt. 'Ze weet totaal niet hoe ze die ellendeling moet aanpakken.'

'Daarom moeten wij haar verdedigen.' Jack had zijn schoenen uitgetrokken en liep op kousenvoeten door de slaapkamer, zich verkneuterend over zijn cadeau voor Liz. Maar toen hij naar haar keek, zag hij haar bezorgde gezicht.

'Denk je dat hij haar nu nog echt kwaad zal doen?' vroeg ze. Phillip Parker had zijn vrouw lang geleden een heleboel kwaad gedaan, maar ze waren al een poosje uit elkaar.

'Nee, dat denk ik niet. Volgens mij is het alleen intimidatie. Wat wil hij nu weer? Dat we die rekeningen weer vrijgeven?' Liz knikte. Het was precies wat Jack had verwacht, dus het verbaasde hen niet. 'Hij kan net zo lang zeuren als hij wil, maar dat gebeurt niet. Dat weet hij best.'

'Arme Amanda, wat een ellende.'

'Ze moet gewoon flink zijn tot het allemaal voorbij is.

We zullen zorgen dat ze er goed uitkomt en hij zal zich er wel bij neerleggen. Hij heeft meer dan genoeg geld om haar een fatsoenlijke alimentatie te betalen, desnoods geeft hij zijn vriendinnen maar wat minder.'

'Misschien durft hij dat niet,' zei Liz glimlachend. Ze keek vol bewondering naar haar man, die zijn overhemd uittrok en die ze nog steeds bijzonder aantrekkelijk vond. Op zijn vierenveertigste had hij nog een sterk, soepel lichaam en zag hij er ondanks zijn grijze haar stukken jonger uit dan hij was.

'Waarom sta je daar zo te grijnzen?' vroeg hij, toen hij zijn broek uittrok.

'Omdat je zo'n leuke vent bent. Ik vind je nu nog knapper en meer sexy dan toen we trouwden.'

'Je wordt blind, liefste, en dat is maar goed ook. Maar jij mag er ook nog zijn, hoor.' Ze was eenenveertig en niemand zou denken dat ze vijf kinderen had. Hij liep naar haar toe en kuste haar, en ze vergaten Amanda Parker en haar problemen. Ook al vonden ze haar aardig en hadden ze medelijden met haar, ze hoorde bij hun werk en daar wilden ze niet langer aan denken. Ze wilden onbezorgd genieten van het kerstfeest met elkaar en hun kinderen.

In bed keken ze nog een poosje televisie. De meisjes kwamen welterusten wensen voordat ze ook naar bed gingen en Liz hoorde Peter om klokslag elf uur thuiskomen. Hij hield zich altijd aan de afgesproken tijd. Nadat ze het late nieuws hadden gezien, knipten ze het licht uit en gleden, met hun armen om elkaar heen, onder de dekens. Liz vond het heerlijk met hem te knuffelen en toen hij iets in haar oor fluisterde, giechelde ze en sloop naar de deur om die op slot te doen. Het was altijd mogelijk dat een van de kinderen binnenkwam, vooral Jamie. Hij werd 's nachts vaak wakker en kwam dan zijn moeder vragen om een glas water, waarna ze hem weer in bed stopte. Maar met de deur op slot was hun kamer voor hen alleen. Jack trok haar nachthemd uit en kuste haar, en ze kreunde zacht toen ze elkaar vonden. Het was een perfecte kerstavond.

2

Op eerste kerstdag kroop Jamie om halfzeven in de morgen bij hen in bed. Liz had haar nachthemd weer aan, en voordat ze waren gaan slapen, hadden ze de deur weer van het slot gedaan. Jack lag in zijn pyjamabroek nog vast te slapen toen Jamie naast Liz ging liggen. Liz en Jack hadden de hele nacht dicht tegen elkaar aan gelegen. Toen Jamie vroeg of het al tijd was om naar beneden te gaan, was het hele huis nog in diepe rust.

'Nog niet, lieverd,' fluisterde ze. 'Waarom ga je niet nog een poosje slapen? Het is nog nacht.'

'Wanneer mogen we dan naar beneden?' vroeg hij fluisterend.

'Pas over een paar uur.' Ze wilde hem zo lang mogelijk boven houden, met een beetje geluk tot een uur of acht. De anderen waren oud genoeg om niet meer voor dag en dauw uit bed te komen, maar Jamie popelde van opwinding en verwachting. Ten slotte slopen ze samen terug naar zijn kamer, waar ze hem achterliet met een kus en een emmer Lego. 'Ik kom je wel halen als het tijd is,' beloofde ze, terwijl hij braaf iets begon te bouwen. Ze stapte terug in bed om nog een uurtje te dommelen. Jack was lekker warm en glimlachend ging ze knus dicht tegen hem aan liggen.

Het was al over achten toen Jack eindelijk wakker werd, en Jamie weer binnenkwam en zei dat hij alle legosteentjes had gebruikt. Liz kuste haar man met een glimlach en hij grinnikte slaperig terug, denkend aan het genot van de vorige avond. Liz stuurde Jamie weg om de anderen te wekken.

'Hoe lang ben je al wakker?' vroeg Jack. Hij sloeg lui een arm om haar heen en trok haar naar zich toe.

'Jamie kwam al om halfzeven binnen. Hij is heel geduldig geweest, maar ik denk niet dat hij nog langer kan wachten.' Even later kwam Jamie weer binnen en de anderen druppelden achter hem aan. De meisjes leken nog half in slaap te zijn. Peter legde een arm om Jamie's schouders; hij had geholpen de fiets in elkaar te zetten en glimlachte bij het vooruitzicht van Jamie's blijdschap.

'Vooruit, pa, opstaan.' Grinnikend trok Peter de dekens van zijn vader af, en Jack rolde kreunend op zijn buik en probeerde het kussen op zijn hoofd te leggen. Toen zijn dochters dat zagen, keken ze elkaar ondeugend aan en voordat Jack zich kon verweren, sprongen Annie en Rachel boven op hem en begon Megan hem te kietelen. Jamie gilde van pret, en Liz stond op en trok haar ochtendjas aan. Opeens werd het hele bed in beslag genomen door een kluwen armen en benen; de meisjes vergaten even hun leeftijd terwijl hun vader hen terugkietelde, en ook Jamie werd in bed getrokken. Het was een gegiechel en gekronkel van jewelste, tot Liz Jack uiteindelijk lachend te hulp kwam en de kinderen gebood naar beneden te gaan om te zien wat de kerstman voor hen achtergelaten had. De woorden waren nog niet uit haar mond of Jamie stond al bij de deur. De meisjes liepen nalachend achter hem aan. Toen Peter en Jack volgden, was Jamie al halverwege de trap af.

Hij kon zijn cadeau pas zien toen hij de bocht van de trap om was, maar toen hij het zag staan - een prachtige, glanzend rode fiets - en Liz naar zijn gezicht keek, sprongen de tranen haar in de ogen. De uitdrukking op Jamie's gezicht toen hij de trap af rende naar de fiets toe vertolkte het wonder van Kerstmis, en de anderen genoten met hem mee. Liz hield de fiets vast terwijl Jamie erop klom, en Peter pakte het stuur en reed met hem de kamer rond, waarbij hij zijn best deed om de cadeaus van de anderen te ontwijken. Jamie kon van opwinding nauwelijks meer uit zijn woorden komen.

'Ik heb hem! Ik heb hem! De kerstman heeft me een fiets gebracht!' schreeuwde hij tegen iedereen. Jack zette een cd met kerstliedjes op en de kerststemming was compleet. De meisjes begonnen hun pakjes open te maken en Peter haalde Jamie over van de fiets te stappen, zodat ook zij hun cadeaus konden uitpakken. Jack had zijn boeken van Chaucer al uitgepakt, en een kasjmier jasje dat Liz voor hem bij Neiman Marcus had gekocht. Liz opende opgetogen het doosje met de gouden armband die hij de vorige dag voor haar had gekocht; ze vond hem prachtig, zoals hij had gehoopt.

Nog een halfuur waren ze met hun cadeaus bezig en uitten blij verrast hun vreugde, waarna Peter Jamie weer op de fiets hielp en Liz het ontbijt ging klaarmaken, dat zoals gewoonlijk met Kerstmis uit wafels, worstjes en bacon zou bestaan.

Terwijl Liz kerstliedjes neuriënd wafels bakte, kwam Jack de keuken binnenslenteren om haar gezelschap te houden. Voor de zoveelste keer zei ze hoe mooi ze de armband vond.

'Ik hou van je, Liz,' zei hij, en hij keek haar liefdevol aan. 'Sta je er weleens bij stil hoe we boffen?' Hij wierp een blik in de richting van het vrolijke lawaai in de woonkamer.

'O, wel honderd keer per dag en soms nog vaker.' Ze liep naar hem toe, sloeg haar armen om hem heen en kuste hem, en hij drukte haar stevig tegen zich aan.

'Dank je wel voor alles wat je voor me doet. Ik weet niet waaraan ik je verdiend heb, maar ik ben hoe dan ook erg blij dat we elkaar hebben,' zei hij zacht in haar oor.

'Ik ook,' zei ze, en liep vlug terug naar het fornuis om de worstjes en het spek om te draaien. Jack zette koffie en schonk sinaasappelsap in de glazen en toen alles klaar was, gingen ze om de ontbijttafel zitten. Ze praatten over hun cadeaus en lachten en plaagden elkaar. Jamie had de fiets naast zijn stoel op de keukenvloer gelegd; het liefst had hij op de fiets ontbeten.

'Wat gaan jullie vandaag doen?' vroeg Jack, terwijl hij nog een kop koffie inschonk en ze allemaal kreunend klaagden dat ze te veel gegeten hadden.

'Ik ga zo meteen aan de kalkoen beginnen,' zei Liz met een blik op de klok. Ze had er een van tien kilo gekocht, die de hele dag in de oven moest worden gebraden, en Jack moest zijn beroemde vulling maken. De meisjes wilden hun geschenken aanpassen en hun vriendinnen bellen. Peter wilde weer naar Jessica en Jamie liet hem beloven niet te lang weg te blijven, omdat hij wilde leren fietsen. Jack zei dat hij ook nog even langs kantoor wilde.

'Op eerste kerstdag?' Liz keek hem verbaasd aan.

'Heel even maar.' Hij legde uit dat hij een van de dossiers had vergeten die hij thuis alvast wilde bestuderen.

'Waarom doe je dat morgen niet? Je komt er vandaag toch niet aan toe,' zei Liz vermanend. Hij liet zich te veel door zijn werk in beslag nemen en tenslotte was het Kerstmis.

'Ik heb alles liever alvast in huis, dan kan ik er morgen meteen aan beginnen,' zei hij met een verontschuldigende blik.

'Wat zei je ook alweer tegen mij over leren het werk op kantoor achter te laten? Geen woorden, maar daden, meester Sutherland.'

'Ik ben over vijf minuten terug om de vulling te maken. Je zult me niet eens missen.' Toen de kinderen opgestaan waren, gaf hij haar glimlachend een kus en hielp mee de tafel afruimen.

Liz begon aan de kalkoen en een halfuur later kwam Jack weer de keuken binnen, in een kaki broek en een rode trui en fris geschoren.

'Heb jij nog iets nodig?' vroeg hij, voordat hij wegging. Glimlachend schudde ze haar hoofd.

'Alleen jou. In tegenstelling tot sommige mensen ben ik niet van plan dit weekend te werken. Op vrije dagen neem ik vrij.'

Ze liep nog steeds in haar ochtendjas; haar rode haar hing glanzend over haar schouders en haar grote groene ogen keken hem liefdevol aan. Hij vond dat ze er geen dag ouder uitzag dan toen ze trouwden. 'Ik hou van je, Liz,' zei hij zacht, en hij gaf haar een kus en liep glimlachend de deur uit.

De hele weg naar kantoor, tot hij op zijn vaste plaats voor de deur parkeerde, dacht hij aan haar. Hij maakte de deur met zijn sleutel open, liet hem achter zich openstaan, zette het alarmsysteem af en liep het kantoor in. Hij wist precies waar het dossier lag, dus hij zou maar heel even binnen zijn. Net toen hij het kantoor wilde verlaten en hij op weg naar buiten het alarmsysteem weer in werking wilde stellen, hoorde hij voetstappen in de gang. Hij wist dat er niemand anders in het gebouw was en vroeg zich even af of Liz hem was gevolgd, maar dat was onwaarschijnlijk. Hij keek de gang in om te zien wie er achter hem aan naar binnen was gekomen.

'Hallo?' riep hij, maar hij kreeg geen antwoord. Wel hoorde hij geritsel en metaalachtig geklik, en plotseling stond hij tegenover Phillip Parker, de man van Amanda. Hij had een gemene uitdrukking op zijn gezicht, hij zag er verwilderd uit en zo te zien had hij gedronken. Jack zag ook dat hij een revolver in zijn hand had, die hij op Jack richtte. Met een vreemd kalm gevoel zei hij: 'Die heb je hier niet nodig, Phil. Doe hem maar weer weg.'

'Je hoeft mij niet te vertellen wat ik doen moet, rotzak! Je dacht dat je me te pakken had, hè? Dat je me bang kon maken. Maar mij maak je niet bang, hoor. Je maakt me kwaad! Je hebt net zo lang met haar gepraat tot ze deed wat je wilde en nu denk je zeker dat je haar een dienst hebt bewezen, hè? Maar wil je weten wat je voor haar hebt gedaan?' Hij begon te huilen en Jack zag dat hij een veeg bloed op zijn mouw had. Hij leek wel krankzinnig geworden. Jack vermoedde dat hij drugs had gebruikt of te diep in het glaasje had gekeken. Op hysterische toon vervolgde Phillip: 'Ik had haar gewaarschuwd dat ik haar zou vermoorden als je niet ophield. Ik sta niet toe dat je hiermee doorgaat, je kunt niet zomaar al mijn rekeningen blokkeren en me op die manier klem zetten. Ik heb gezegd dat ik het zou doen, ik heb haar gewaarschuwd... Ze heeft niet het recht... Jij hebt niet het recht...'

'Het is maar voor een maand, Phil, tot je ons de informatie geeft waar we om gevraagd hebben. We kunnen er elk moment een eind aan maken. Maandag, als je wilt. Rustig nou maar.' Jacks stem klonk diep en kalmerend, maar zijn hart klopte wild.

'Doe zelf rustig! Je hoeft mij de wet niet voor te schrijven. Maar het is al te laat. Het doet er niet meer toe. Jij hebt alles verpest. Jij hebt me ertoe gedreven.'

'Waar heb ik je toe gedreven, Phil?' Maar Jack wist het al, nog voordat Phillip het hem vertelde. Liz had gelijk, ze waren te ver gegaan. Jack vroeg zich in paniek af wat er met Amanda was gebeurd, en met de kinderen.

'Ik heb haar vermoord,' zei Phil, en hij begon te snikken. 'Dat is jouw schuld, ik wilde het niet. Maar ik moest wel. Ze wilde me alles afpakken, ze wilde alles hebben, nietwaar? De slet... Je had niet het recht... Wat moest ik zonder iets beginnen? Verhongeren?' Jack wist dat het geen zin had hierop in te gaan; het enige dat hij kon doen was bidden dat Phillip niet de waarheid sprak.

'Hoe wist je dat ik hier was, Phil?' vroeg hij op kalme toon.

'Ik ben je gevolgd. Ik heb de hele morgen voor je huis gestaan.'

'Waar is Amanda?'

'Dat zei ik toch? Ze is dood.' Hij veegde zijn neus af aan zijn mouw en liet een streep bloed achter op zijn gezicht.

'Waar zijn de kinderen?'

'Bij haar. Ik heb ze bij haar gelaten.' Hij huilde nog steeds.

'Heb je hen ook gedood?' Phillip schudde zijn hoofd en richtte de revolver op Jacks hoofd.

'Ik heb ze bij haar in de slaapkamer opgesloten.' Jack voelde zijn maag omdraaien toen hij dit hoorde. 'En nu moet ik jou vermoorden. Eerlijk is eerlijk. Het is allemaal jouw schuld. Jij hebt haar aangemoedigd. Ze was een aardige vrouw tot ze jou leerde kennen. Het is allemaal jouw schuld, rotzak!'

'Dat weet ik. Het is niet de schuld van Amanda, Phil. Doe die revolver weg, dan kunnen we erover praten.'

'Rotzak die je bent, hou op met mij voor te schrijven wat ik moet doen! Anders vermoord ik jou ook!' Zijn verdriet veranderde abrupt in razernij en met ogen als laserstralen keek hij Jack aan. Plotseling besefte Jack dat Phillip meende wat hij zei en dat hij ertoe in staat was.

'Laat die revolver zakken, Phil.' zei Jack kalm en ferm, terwijl hij langzaam naar de man toe liep. 'Laat zakken, Phil.'

'Loop naar de hel, rotzak,' zei Phillip, maar langzaam zakte de revolver een stukje en Jack besefte dat hij het ging winnen. Phillip was gaan twijfelen en nog even, dan kon Jack de revolver van hem afpakken. Hij bleef Phillip recht aankijken en liep heel langzaam naar hem toe, maar toen hij bijna voor hem stond, klonk er een knal. Jack staarde Phillip verbaasd aan. De revolver was op zijn borst gericht en even voelde hij helemaal niets. Hij dacht dat het schot hem gemist had, maar de kogel was dwars door hem heen gegaan. Niet in staat om zich te bewegen zag hij dat Phillip Parker de revolver vervolgens in zijn eigen mond stak en aan de trekker trok, waarna een deel van zijn hoofd en zijn hersenen als een bloedige brij tegen de muur achter hem spoot. Toen voelde hij zich alsof een kanonskogel zijn borst vulde; hij viel op zijn knieën en probeerde helder te blijven denken. Het was allemaal heel vlug gegaan, maar hij wist dat hij iemand moest bellen voordat hij het bewustzijn verloor. Langzaam viel hij tegen een bureau aan, waarop hij een telefoon zag staan. Met inspanning van al zijn krachten stak hij zijn hand uit, trok het apparaat naar zich toe en draaide het alarmnummer. Terwijl hij op de vloer gleed, hoorde hij een stem in zijn oor, maar hij kon nog maar nauwelijks ademhalen.

'Met de politie.'

'Er is op me geschoten...' bracht hij er moeizaam uit, en zag bloed van zijn trui op het vloerkleed druppelen.

Ze herhaalden zijn telefoonnummer en adres, en Jack voegde er snakkend naar adem aan toe dat de deur openstond. 'Bel mijn vrouw,' zei hij schor, en voelde zijn ogen dichtvallen terwijl hij ook haar nummer opgaf.

'De ziekenauto is onderweg. Binnen drie minuten zijn ze bij u,' zei de stem, maar hij kon het nauwelijks meer volgen. Waarom stuurden ze een ziekenauto? Een ziekenauto? Hij wist het niet meer. Hij verlangde alleen maar naar Liz. Met gesloten ogen, koud en nat, bleef hij liggen en hoorde de sirene vanuit de verte dichterbij komen. Hij vroeg zich af of het Liz was en waarom ze zo'n lawaai maakte. Plotseling hoorde hij allerlei stemmen om zich heen en voelde hij dat er aan hem werd getrokken. Er werd iets op zijn gezicht gedrukt, ze tilden hem op en schreeuwden. Hij kon zich niet herinneren waarom ze gekomen waren en wat er was gebeurd. En waar was Liz? Wat hadden ze met haar gedaan? Hij zweefde het donker in, maar iemand bleef zijn naam roepen. Maar Liz was de enige die hij wilde zien, niet deze schreeuwende onbekenden. Wie waren deze mensen? En waar waren zijn vrouw en kinderen?

Liz was nog in haar ochtendjas in de keuken bezig toen het telefoontje kwam. Jack was een minuut of tien geleden weggegaan, en ze had het vreemde gevoel dat het Amanda zou zijn. Maar tot haar verbazing hoorde ze een onbekende stem, die zei dat hij politieagent was en dat haar man in zijn kantoor gewond was geraakt en de politie had gevraagd haar te bellen. Er was al een ziekenauto op weg naar het kantoor.

'Mijn man?' Ze vroeg zich af of het een grap was, want ze begreep er niets van. Hij was nog maar net van huis gegaan. 'Heeft hij onderweg een ongeluk gehad?' Maar waarom had hij dan niet zelf gebeld? Het was een heel vreemde zaak.

'De beller zei dat er iemand op hem geschoten had,' zei de agent voorzichtig.

'Geschoten? Op Jack? Weet u dat zeker?'

'Ze zijn nog niet bij hem, maar de beller vroeg ons zijn vrouw te bellen en gaf ons uw nummer. Misschien kunt u er beter zelf ook naartoe gaan.' Nog aan de telefoon dacht Liz erover zich eerst aan te kleden, maar ze bedacht zich. Als het waar was dat Jack gewond was, moest ze er zo gauw mogelijk heen. Ze bedankte de man aan de andere kant van de lijn, ging onder aan de trap staan en riep naar Peter dan hij even op Jamie moest passen.

'Ik ben zo terug!' riep ze, toen hij geantwoord had. Ze legde niet uit waar ze heen ging, griste haar sleutels van het aanrecht en rende in haar ochtendjas de deur uit. Terwijl ze achteruit de oprit afreed, bad ze smekend: 'Laat hem niets mankeren, alstublieft, God, laat hem niets mankeren... alstublieft...' De stem van de agent klonk na in haar hoofd, de stem die had gezegd dat er op Jack geschoten was, geschóten... Hoe kon er op Jack zijn geschoten? Belachelijk! Het was eerste kerstdag en hij moest de kalkoen nog vullen! Ze zag zijn gezicht voor zich toen hij glimlachend in zijn kaki broek en rode trui de keuken uit was gelopen... Maar iemand had op de beller geschoten...

Ze racete naar hun kantoor en zag op de parkeerplaats twee politieauto's en een ziekenauto staan met hun zwaailichten aan. Ze rende naar binnen om erachter te komen wat er gebeurd was. Zijn naam fluisterend vloog ze de trap op: 'Jack... Jack...' Alsof ze hem liet weten dat ze er aankwam. Maar toen ze hun kantoor inliep, zag ze Jack niet meteen, alleen het groepje agenten en ziekenbroeders om hem heen. De ziekenbroeders waren met hem bezig, en achter hen zag ze de met bloed bespatte muur. Ze werd duizelig toen ze het bloed zag, en het lichaam bedekt met een zeil. Zonder erbij na te denken duwde ze een van de agenten opzij en ging naast haar man staan. Zijn gezicht had de kleur van cement en zijn ogen waren dicht. Ze slaakte een kreet, sloeg een hand voor haar mond en zakte naast hem op haar knieën. Alsof hij wist dat ze er was, gingen zijn ogen knipperend open. Er zat een infuus in zijn arm en ze waren bezig met de wond in zijn borst. Ze hadden zijn trui van hem af geknipt, die naast hem op het bebloede kleed lag. Alles zat onder het bloed en toen ze zich over hem heen boog, merkte ze dat zij ook onder het bloed kwam te zitten. Jack glimlachte toen hij haar zag.

'Wat is er gebeurd?' vroeg ze, te bang om de situatie tot zich te laten doordringen.

'Parker,' fluisterde hij, en zijn ogen vielen weer dicht. Zo snel en voorzichtig mogelijk tilden ze hem op een brancard. Zijn ogen gingen weer open, rolden omhoog en keken haar nog even aan toen hij zei: 'Hou van je... Het komt wel in orde, Liz...' Hij probeerde een hand naar haar uit te steken maar had er de kracht niet meer voor en toen ze meeliep naast de brancard, zag ze dat hij het bewustzijn verloor. Plotseling raakte ze volledig in paniek. Ze hadden de bloeding niet kunnen stelpen en zijn bloeddruk daalde gestaag. Iemand pakte haar bij de arm en duwde haar de ziekenauto in. De deur werd dichtgegooid en ze reden weg terwijl de ziekenbroeders nog steeds met hem bezig waren en kortaf met elkaar praatten. Jack deed zijn ogen niet meer open en zei niets meer. Liz zat op een bank en staarde naar het tafereeltje voor zich, en ze kon haar ogen en oren niet geloven. Plotseling drukte een van de ziekenbroeders op Jacks borst en spoot het bloed alle kanten op. Alles kwam onder te zitten, ook zijzelf, en toen zei de andere ziekenbroeder: 'Geen polsslag... geen bloeddruk... geen hartslag...' Ze staarde hen vol schrik en ongeloof aan. Toen ze het ziekenhuis bereikten, keek de broeder die op Jacks borst had gedrukt haar meelevend aan en schudde zijn hoofd.

'Het spijt me.'

'Doe iets! Doe dan toch iets! Niet ophouden, geef het alstublieft niet op...' smeekte ze snikkend. 'Geef het niet op...'

'Hij is dood, het spijt me.'

'Niet waar, hij is niet dood!' Ze boog zich voorover, sloeg haar armen om Jack heen en drukte hem tegen zich aan. Ze voelde dat haar ochtendjas nat werd van zijn bloed, maar hij hing levenloos in haar armen terwijl het zuurstofmasker nog siste. Toen trokken ze haar bij hem weg, namen haar mee het ziekenhuis in en sloegen een deken om haar heen. Ze hoorde alleen onbekende stemmen. Vervolgens werd de brancard het ziekenhuis in gereden en toen ze opkeek, zag ze dat er een deken over hem heen was gelegd, ook over zijn gezicht. Ze wilde de deken wegtrekken zodat hij adem kon halen, maar ze liepen te snel langs haar heen. Ze wist niet waar ze hem naartoe brachten en ze kon zich niet meer verroeren. Ze kon ook niet meer denken, of spreken. Ze kon helemaal niets meer doen. Waar was Jack?

'Mevrouw Sutherland?' Eindelijk was er een verpleegkundige naar haar toe gekomen. 'Het spijt me erg van uw man. Kan iemand u komen halen?'

'Ik weet het niet, ik... Waar is hij?'

'Hij is naar beneden gebracht.' Het klonk onheilspellend. 'Weet u al waar u hem wilt hebben?'

'Waar ik hem wil hebben?' Liz keek haar niet-begrijpend aan, alsof ze een vreemde taal sprak.

'U moet iets regelen.'

'Iets regelen?' Liz kon haar woorden alleen maar herhalen, ze kon niet meer normaal denken of praten. Wat hadden ze met Jack uitgevoerd? Wat was er allemaal gebeurd? Iemand had hem doodgeschoten. Waar was hij nu?

'Kan ik iemand voor u bellen?'

Liz wist ook niet wat ze hierop moest antwoorden. Wie kon ze bellen? Wat moest ze nu doen? Hoe had dit kunnen gebeuren? Hij was alleen maar even naar kantoor gegaan om een dossier te halen en dan zou hij terugkomen om de vulling te maken. Terwijl ze haar gedachten probeerde te ordenen, kwam een van de agenten naar haar toe.

'We zullen u thuisbrengen, als u zover bent.' Liz keek hem glazig aan en hij wisselde een blik met de verpleegkundige. 'Is er iemand thuis?'

'Mijn kinderen,' zei Liz schor. Ze probeerde te gaan staan, maar haar benen trilden en hielden haar nauwelijks overeind. De agent sloeg een arm om haar heen om haar te helpen.

'Is er iemand anders die we kunnen bellen?'

'Ik weet het niet.' Wie belde je als je man doodgeschoten was? Hun secretaresse, Jean? Carole? Haar moeder in Connecticut? Zonder nog verder na te denken gaf ze hem de nummers van Jean en Carole.

'We zullen vragen of ze naar uw huis willen gaan.' Liz knikte. Een andere agent ging opbellen, en de verpleegkundige bracht haar een schone ziekenhuisjas en hielp haar met het uittrekken van haar eigen jas, die doordrenkt was met Jacks bloed. Ook haar nachthemd was rood van het bloed, maar dat hield ze aan. Ze wist dat ze vrienden kon bellen, maar ze kon zich niet herinneren waar ze waren. Ze kon alleen maar denken aan Jack, toen hij daar lag en had gefluisterd dat hij van haar hield. Ze bedankte de verpleegkundige voor de schone jas, beloofde hem terug te sturen en liep op blote voeten naar de uitgang, waar de agenten in een politieauto op haar zaten te wachten. De receptioniste achter de balie zei nog dat ze moest bellen als ze regelingen getroffen had. Het woord klonk Liz afschuwelijk in de oren.

Zwijgend stapte ze achterin de auto en besefte niet dat ze huilde terwijl ze door de tralies heen naar de achterhoofden van de twee agenten voor zich staarde. Voor haar huis hielpen ze haar uitstappen en boden aan mee naar binnen te gaan, maar ze schudde haar hoofd. Ze begon luid te snikken toen Carole op de oprit naar haar toe kwam en Jean er ook aan kwam rijden. Even later stonden ze alle drie met de armen om elkaar heen te huilen. Het was niet te geloven dat dit hen overkomen was. Het kon niet waar zijn, het was te afschuwelijk. Liz had het gevoel dat ze in een nachtmerrie was beland, want Jack kon natuurlijk niet echt weg zijn. Dit soort dingen gebeurden niet in werkelijkheid.

'Hij heeft Amanda ook vermoord,' zei Jean door haar tranen heen, terwijl ze elkaar nog steeds vasthielden. De agent die haar had gebeld had haar dit verteld. 'De kinderen zijn ongedeerd, of liever, ze leven nog. Ze hebben het zien gebeuren, maar hij heeft hen niets gedaan.' Dus Phillip Parker had eerst Amanda en Jack gedood en toen zichzelf. Er was een golf van vernietiging over hen heen gespoeld. De kinderen Parker waren wezen geworden, maar Liz dacht alleen aan haar eigen kinderen. Zodra ze haar zagen, zouden ze weten dat er iets vreselijks was gebeurd. Er zat bloed in haar haar, het bloed op haar nachthemd was ook in de schone katoenen ochtendjas van het ziekenhuis getrokken en ze zag eruit alsof ze zelf een ongeluk had gehad. Verwilderd en hulpeloos staarde ze de twee anderen aan.

'Hoe erg zie ik eruit?' vroeg ze aan Carole. Ze snoot haar neus en probeerde te kalmeren voordat de kinderen haar zouden zien.

'Zoals Jackie Kennedy in Dallas,' antwoordde Carole bot. Liz kromp ineen bij de vergelijking.

Ze keek omlaag naar de met bloed bevlekte ochtendjas. 'Wil jij even een schone ochtendjas voor me halen? Ik wacht wel in de garage. En een kam?' Terwijl ze wachtte, begon ze met Jeans arm om haar heen weer te huilen. Nog steeds kon ze het niet vatten, maar ze moest proberen kalm te worden en te bedenken hoe ze het tegen de kinderen zou zeggen. Ze kon alleen de waarheid vertellen, maar ze wist dat de manier waarop ze dit zou doen hen voor de rest van hun leven zou bijblijven. Het was een zware opgaaf. Ze huilde nog steeds toen Carole terugkwam met een kam en een schone, roze badjas, die ze aantrok over de grijze ziekenhuisjas heen. Vlug haalde ze de kam door haar haar.

'Zie ik er nu iets beter uit?' Ze wilde haar kinderen niet de stuipen op het lijf jagen nog voordat ze een woord had gezegd.

'Eerlijk gezegd niet, maar je uiterlijk zal ze niet bang maken. Wil je dat we met je mee naar binnen gaan?' Liz knikte, en ze liepen met haar mee vanuit de garage rechtstreeks de keuken in. Ze hoorden de stemmen van de jongens in de woonkamer, en Liz vroeg de anderen in de keuken te wachten tot ze het de kinderen had verteld. Het leek haar beter dit alleen te doen, maar ze wist nog steeds niet wat ze zou gaan zeggen.

Toen ze binnenkwam, zaten Peter en Jamie op de bank te lachen en te stoeien. Jamie keek het eerst op en toen hij haar zag, verstijfde hij.

'Waar is papa?' vroeg hij, alsof hij het al wist. Soms zag Jamie dingen die anderen ontgingen.

'Hij is er niet,' antwoordde Liz, terwijl ze haar uiterste best deed om kalm te blijven. 'Waar zijn de meisjes?'

'Boven,' zei Peter met een ongerust gezicht. 'Wat is er, mam?'

'Wil je ze even gaan halen, lieverd?' Hij was nu het hoofd van de familie, ook al wist hij dit nog niet.

Zwijgend rende hij de trap op en kwam even later met zijn zusjes terug. Ze keken allemaal ernstig, alsof ze al vermoedden dat hun leven vanaf dit moment voorgoed zou veranderen, en ze staarden naar hun moeder, die met een verdwaasde blik in haar ogen en warrig haar op de bank zat.

'Kom binnen en ga zitten,' zei Liz zacht, en intuïtief schaarden ze zich zo dicht mogelijk om haar heen. Ze raakte hen allemaal even aan en terwijl de tranen ondanks haar inspanning om niet te huilen opnieuw over haar wangen stroomden, keek ze de kring rond, sloeg een arm om Jamie heen en zei: 'Ik moet jullie iets afschuwelijks vertellen. Er is iets heel ergs gebeurd...'

'Wat dan?' vroeg Megan met een klank van paniek in haar stem, en ze begon al meteen te huilen. 'Wat is er dan gebeurd?'

'Papa is doodgeschoten door de man van een cliënt,' antwoordde Liz.

'Waar is hij dan?' vroeg Annie, en ze begon ook te huilen. Peter en de anderen staarden hun moeder ongelovig aan, alsof ze haar niet hadden begrepen. Maar hoe konden ze het begrijpen? Liz begreep het zelf ook niet. 'In het ziekenhuis.' Maar ze wilde hen niet misleiden, ze wist dat ze hun het slechte nieuws, dat ze nooit zouden vergeten, meteen moest meedelen. Dit was het moment waar ze steeds weer aan zouden terugdenken, het moment dat hen altijd zou bijblijven... 'Hij is in het ziekenhuis, maar hij is een halfuur geleden gestorven. Hij hield verschrikkelijk veel van jullie...' Ze sloeg haar armen om hen allemaal heen en trok hen naar zich toe, terwijl ze kreten van schrik en verdriet slaakten. 'Het spijt me verschrikkelijk,' snikte Liz diepbedroefd. 'Ik vind het zo erg...'

'Nee!' riepen de meisjes. Peter huilde met diepe snikken, maar Jamie stond op, staarde zijn moeder aan en liep langzaam achteruit.

'Ik geloof je niet. Het is niet waar,' zei hij. Hij rende de trap op en Liz rende achter hem aan. Toen ze zijn kamer binnenliep, zat hij al ineengedoken in een hoekje te huilen, met zijn armen over zijn hoofd, alsof hij zich wilde verdedigen tegen haar woorden en het afschuwelijke dat hen was overkomen. Met moeite tilde ze hem op en ging met hem op schoot op het bed zitten. Ze huilden allebei.

'Papa hield erg veel van je, Jamie. Ik vind het verschrikkelijk dat dit is gebeurd.'

'Ik wil dat hij terugkomt,' snikte Jamie. Liz wiegde hem heen en weer.

'Ik ook.' Ze had nog nooit zoveel pijn gevoeld en ze had geen idee hoe ze de kinderen moest troosten. Er was geen troost.

'Komt hij ooit nog terug?'

'Nee, lieverd, nooit meer. Hij kan niet terugkomen, hij is weg.'

'Voor altijd?'

Ze knikte, ze kon het niet herhalen. Ze bleef nog even zitten, zette hem toen voorzichtig op zijn voeten, stond op en pakte zijn hand.

'Kom, we gaan terug naar de anderen.' Hij knikte en liep met haar mee naar beneden. De anderen zaten met hun armen om elkaar heen te huilen, Carole en Jean ook. De kamer was gevuld met tranen en droefenis; de kerstboom en de geopende pakjes leken opeens misplaatst. Het was niet te geloven dat ze twee uur geleden nog allemaal samen cadeaus hadden uitgepakt en hadden ontbeten, en dat Jack er nu niet meer was. Voor altijd weg was. Ongelooflijk, en ondraaglijk. Wat moesten ze nu? Hoe kwamen ze hier doorheen? Liz had geen flauw idee waar ze moest beginnen, maar ze wist dat ze stap voor stap, stukje bij beetje, moest doen wat er van haar werd verwacht.

Ze nam iedereen mee naar de keuken, en ze begon weer te snikken toen ze zijn koffiemok nog zag staan en zijn servet zag liggen. Carole borg ze stilletjes weg en gaf iedereen een glas water, waarna ze allemaal weer een hele poos moesten huilen. Uiteindelijk nam Carole de kinderen mee naar boven, zodat Liz en Jean konden bespreken hoe ze alles zouden regelen. Ze moesten allerlei mensen bellen en zijn ouders inlichten. Ze woonden in Chicago en zouden willen komen. Liz moest zijn broer in Washington bellen. En haar moeder in Connecticut, haar broer in New Jersey. Vrienden, de krant, de begrafenisondernemer. Ze moest beslissen wat ze wilde doen. Collega's, vroegere medewerkers en cliënten moesten op de hoogte worden gesteld. Jean maakte snel allerlei aantekeningen. Wilde Liz een kerkdienst? Een crematie of een begrafenis? Ze hadden het nooit geregeld, en Liz vond het vreselijk dat ze dit nu alleen moest doen. Ze moest overal aan denken, tot in de akeligste details. Ze moesten een advertentie opstellen, de dominee bellen, een kist uitzoeken, en alles was even erg.

Terwijl Liz naar Jean zat te luisteren, werd ze opeens overmand door paniek. Ze staarde de vrouw die al een jaar of zes bij hen werkte aan en voelde aandrang om hard te gillen. Het kon niet waar zijn. Waar was Jack? Hoe moest ze zonder hem verder? Wat zou er met haar en de kinderen gebeuren?

Maar het enige wat ze deed, was haar hoofd buigen en opnieuw hard huilen toen ze met vernieuwde ontzetting besefte dat haar man door een krankzinnige dood was geschoten. Jack was er niet meer. Zij en de kinderen waren alleen.

3

De rest van de dag had Liz het gevoel dat ze onder water zweefde. Ze handelde de telefoontjes af. Mensen kwamen en gingen. Er werden bloemen bezorgd. Ze was zich bewust van een verdriet zo groot dat het lichamelijk pijn deed, en golven van paniek overspoelden haar zo heftig dat ze dacht erin te verdrinken. De enige werkelijkheid die haar op de been hield, was haar bezorgdheid om de kinderen. Wat zou er met hen gebeuren? Hoe konden ze dit verwerken? Hun wanhopige gezichten waren afspiegelingen van het hare. Het was onvoorstelbaar wat hen was overkomen, maar het was een feit. Liz kon het niet ongedaan maken en niets doen om het draaglijker voor hen te maken. Ze voelde zich volkomen hulpeloos, door een kracht van buitenaf voortgestuwd in de richting van een betonnen muur. De muur waar ze al eerder tegenaan was gesmakt, toen ze hoorde dat haar man was vermoord door Phillip Parker.

De buren brachten schalen met eten. Jean had iedereen gebeld die ze kon bedenken, ook Victoria Waterman, de beste vriendin van Liz in San Francisco. Zij was ook advocaat, maar ze was vijf jaar geleden gestopt met werken om voor haar drie kinderen te zorgen. Na jarenlang te hebben geprobeerd om zwanger te raken, had ze na een reageerbuisbevruchting een drieling gekregen en ze had besloten dat ze daar zoveel mogelijk van wilde genieten. Het gezicht van Victoria was het enige dat tot Liz doordrong; alle andere waren wazig en ze kon zich niet herinneren wie het waren geweest. Victoria had een weekendtas meegebracht. Haar man zou voor de jongens zorgen, dus ze kon tot na de begrafenis blijven. Toen Liz haar bij de slaapkamerdeur zag staan, begonnen de tranen opnieuw te stromen. Victoria omhelsde haar en het haar lange tijd uithuilen.

Er was niets dat Victoria kon zeggen om het beter te maken, dus ze probeerde het niet eens. Zwijgend klemden ze zich aan elkaar vast en huilden samen. Liz legde Victoria precies uit wat er was gebeurd, al was het alleen maar om de dingen voor zichzelf op een rijtje te zetten, maar zelfs in haar eigen oren klonk het als een bizar verhaal. Ze droeg nog steeds haar met bloed bevlekte nachthemd en de ochtendjas van het ziekenhuis; Victoria hielp haar die uit te trekken en zette haar met zachte hand onder de douche. Niet dat het hielp, want niets hielp. Eten, drinken, huilen, praten, erover nadenken... Wat ze ook deed, het maakte geen enkel verschil.

Het enige waarvoor Liz nog haar slaapkamer uit wilde komen, was om te kijken hoe het met de kinderen ging. Carole bekommerde zich om Jamie en de meisjes, Peter was een poosje naar Jessica en Jean belde de een na de ander. Victoria probeerde Liz even naar bed te sturen, maar ze weigerde. Jean zei grimmig dat Liz 'regelingen' moest treffen. Ze haatte het woord inmiddels en wilde het nooit meer horen, want het legde rechtstreeks verband met de ramp die hen was overkomen. Regelingen... Ze hadden te maken met de begrafenisondernemer, de kist, het pak dat Jack moest dragen en de kamer waar de mensen nog één keer naar hem konden kijken. Alsof hij een voorwerp of een schilderij was, geen mens meer.

Liz had al besloten dat de kist dicht moest. Ze wilde niet dat iemand zich hem dood herinnerde, maar alleen als de man die hij was geweest - de man die lachte, praatte, met zijn kinderen speelde en door de rechtszaal heen en weer beende. Ze wilde niet dat iemand zag wat er van hem geworden was: een levenloze figuur die door Phillip Parker met één kogel was geveld. Ze wist dat de familie van Amanda Parker ergens hetzelfde doormaakte als zij, en haar kinderen hadden niemand meer. Ze waren nog klein en ze wisten al dat de zus van Amanda hen in haar gezin zou opnemen. Maar daar kon Liz nu nog niet bij stilstaan, haar eigen kinderen waren belangrijker voor haar. Ze vroeg Jean bloemen naar de rouwkamer waar Amanda lag te sturen en ze was van plan over een paar dagen zelf Amanda's moeder te bellen, maar voorlopig was ze er te erg aan toe om meer te doen dan van een afstand ook om hen te treuren.

's Avonds kwamen Jacks broer uit Washington en zijn ouders uit Chicago. De volgende morgen gingen ze naar de begrafenisonderneming om alles te regelen. Jean ging ook mee, en Victoria, die Liz' hand vasthield toen ze de kist uitzochten - een waardige kist van donker mahoniehout met koperen handvatten, gevoerd met wit fluweel. Het personeel deed alsof ze een auto voor hem uitzochten en wees hen op de keuzes en bijzonderheden. Het was gruwelijk en belachelijk tegelijk, en Liz begon hysterisch te lachen, wat overging in hartverscheurend huilen. Ze voelde zich alsof ze haar zelfbeheersing volkomen kwijt was en zich willoos door de golven van haar emoties moest laten meesleuren. Het lot had haar op het hoogste punt van een vloedgolf gezet en ze kon met geen mogelijkheid veilig de kust bereiken. Ze vroeg zich af of ze zich ooit weer zeker en zichzelf zou voelen. Of ze ooit weer gewoon zou kunnen lachen, een tijdschrift lezen of andere normale dingen doen. De kerstboom leek haar, elke keer als ze erlangs liep, beschuldigend na te kijken, als een afschuwelijke herinnering, als de geest van het kerstfeest dat voorbij was.

's Avonds zaten ze met z'n vijftienen aan tafel: Victoria, Carole, Jean, Jacks broer James - naar wie Jamie was vernoemd - Jacks ouders, haar broer John - met wie ze nooit een hechte band had gehad - Peters vriendinnetje Jessica, een vriend met wie Jack in Los Angeles op school had gezeten, Liz en de kinderen. Bezoek liep in en uit, de voordeurbel ging en er werden nog steeds bloemen en schalen met eten gebracht. Het leek wel of de hele wereld het opeens wist, en Jean zorgde ervoor dat de pers uit de buurt bleef. Het stond die avond met grote koppen in de kranten en de kinderen hadden het verhaal ook op tv zitten bekijken, maar Liz had hen geboden het toestel uit te zetten.

Toen ze, nadat de kinderen naar boven waren gegaan, nog aan tafel de begrafenis zaten te bespreken, ging de deurbel opnieuw. Carole deed open en het was Helen, de moeder van Liz, die was aangekomen uit Connecticut. Toen ze haar dochter zag, begon ze te huilen.

'God, Liz, wat zie je er vreselijk uit!'

'Dat weet ik, moeder. Het spijt me, ik eh...' Liz wist niet wat ze moest zeggen. Ze hadden nooit een hartelijke, comfortabele relatie gehad. Liz had haar altijd liever op een afstand gehouden en als haar moeder zich weer eens afkeurend over haar uitliet, was Jack altijd tussenbeide gekomen om de zaak te sussen. Liz had haar moeder haar gebrek aan steun en medeleven wat haar jongste kleinzoon betrof nooit vergeven. Haar moeder had het toch al dom gevonden dat ze er nog een vijfde kind bij hadden gewild. Ze vond vier meer dan genoeg, vijf was 'bespottelijk en overdreven'.

Carole bood haar iets te eten aan, maar Helen zei dat ze in het vliegtuig al had gegeten. Ze ging bij de anderen aan de keukentafel zitten en accepteerde een kop koffie van Jean. 'Mijn god, Liz, wat ga je nu doen?' viel ze bot met de deur in huis, zelfs zonder eerst een slok koffie te nemen. De anderen hadden de hele dag hun best gedaan om zich zo tactvol mogelijk te gedragen en geen pijnlijke vragen te stellen, maar de moeder van Liz nam nooit een blad voor de mond. 'Je zult het huis natuurlijk moeten verkopen, dat kun je in je eentje niet opbrengen. En je zult de praktijk moeten sluiten, want dat red je ook niet zonder Jack.' Daar was Liz ook al bang voor, en zoals gewoonlijk had haar moeder meteen een vinger op de zere plek gelegd en er zo hard op gedrukt dat het haar de adem benam. Het leek een soort echo van wat ze negen jaar geleden had moeten aanhoren: 'Je gaat toch niet proberen die baby thuis te houden? Mijn god, Liz, zo'n kind in huis is een ramp voor de andere kinderen!' Je kon er altijd op rekenen dat haar moeder je grootste angst meedogenloos onder woorden bracht. Jack had haar 'de stem der verdoemenis' genoemd en er hard om gelachen. Ze kan je nergens toe dwingen, had hij haar steeds voorgehouden. Maar waar was hij nu? En stel dat Helen gelijk had? Stel dat ze het huis inderdaad moest verkopen en de praktijk sluiten? Hoe kon ze zonder Jack verder?

'We hoeven nu alleen maandag nog maar zien door te komen,' zei Victoria ferm. Jack lag het weekend opgebaard in de rouwkamer en maandag was de begrafenisdienst in Saint Hilary's. 'Daarna zien we wel verder.' Liz moest zich concentreren op de begrafenis op maandag en daarna zouden ze haar helpen haar leven weer op orde te brengen. De anderen om de tafel wisten dat dit niet het moment was waarop Liz zich zorgen moest maken om haar toekomst. Voorlopig had ze genoeg aan haar hoofd. Liz dacht terug aan eerste kerstdag, een nachtmerrie die ze nooit zouden vergeten. De kinderen zouden nooit meer een kerstboom versieren, naar een kerstliedje luisteren of een kerstgeschenk openen zonder zich te herinneren wat er op eerste kerstdag met hun vader was gebeurd en hoe ze zich toen hadden gevoeld. Vertwijfeld keek ze de tafel rond naar de mensen die waren gekomen om haar bij te staan.

'Kom Liz, laten we naar boven gaan, dan kun je gaan liggen,' zei Victoria zacht. Ze was een kleine vrouw met donker haar, bruine ogen en een vastberaden stem, die verried dat ze geen tegenspraak duldde. Maar Liz had behoefte aan haar kracht. Toen ze nog als advocaat werkte, noemde Liz haar weleens plagend de schrik van de rechtszaal. Ze had zich gespecialiseerd in schadeclaims van privépersonen en was heel succesvol geweest. Toen Liz daaraan dacht, moest ze ook weer aan Jack denken, en aan Amanda, en aan alles wat er was gebeurd. Huilend liep ze langzaam de trap op naar haar slaapkamer, met Victoria achter zich aan. Liz zei tegen Victoria dat ze Peter bij Jamie moest laten slapen, zodat haar moeder Peters kamer kon krijgen. James kon op de bank in Jacks kantoor naast haar slaapkamer slapen, en haar broer op de bank in de woonkamer. Het huis was overvol. Jean sliep in het andere bed in Carole's kamer, en Liz had Victoria gevraagd haar grote bed met haar te delen. Ze waren als een legertje dat de oorlog tegen het verdriet met haar wilde meevechten. Waar Liz ook keek, zag ze mensen. Peter en Jessica zaten in de kamer van een van de meisjes te praten, Jamie zat bij Megan op schoot. De kinderen maakten een kalme indruk; geen van hen huilde, dus Liz liep gehoorzaam met Victoria mee naar haar eigen kamer. Ze ging op bed liggen met het gevoel alsof ze met een grote knuppel in elkaar was geslagen en staarde naar het plafond.

'Stel dat mijn moeder gelijk heeft, Vic? Dat ik het huis en de praktijk inderdaad moet verkopen?'

'Stel dat China ons de oorlog verklaart en op de dag van de begrafenis een bom op dit huis laat vallen? Wil je alvast beginnen te pakken of kun je nog even wachten? Als je nu pakt, gaat alles ontzettend kreukelen, maar als je wacht tot die bom valt, blijft er niets over, dus...' Ze glimlachte en voor het eerst die dag glimlachte Liz ook. 'Volgens mij schept je moeder problemen waar je je nog lang geen zorgen over hoeft te maken, en misschien nooit. Bedoelt ze dat je een snertadvocaat bent die zonder Jack haar werk niet kan doen? Schei toch uit, joh. Jack zei weleens dat jij een betere advocaat was dan hij.' Dat geloofde Victoria ook. Liz had een bijzonder grote kennis van de wet en wat ze te kort kwam aan overtuigingskracht en lef, maakte ze goed met bekwaamheid en zorgvuldigheid. 'Dat zei hij alleen maar om aardig te zijn,' protesteerde Liz, terwijl de tranen weer in haar ogen sprongen. Ze kon er maar niet aan wennen dat hij er niet meer was. Waar was hij? Ze wilde dat hij onmiddellijk terugkwam. Gistermorgen hadden ze nog samen in dit bed gelegen en de avond daarvoor hadden ze nog met elkaar gevrijd. De tranen begonnen nog harder te stromen. Ze zou nooit meer vrijen, nooit meer met Jack samen zijn, nooit meer van een man houden. Ze had het gevoel dat haar leven net als het zijne voorbij was. 'Jij bent beter in strafzaken dan wie ook.' Victoria deed haar best om Liz terug te halen naar het heden. Ze wist bijna letterlijk waar Liz aan lag te denken, ze hoefde het niet eens te horen. 'Jack speelde net als ik blufpoker in de rechtszaal.' Het kostte haar moeite eraan te denken dat ze de verleden tijd moest gebruiken.

'Ja, en nu zie je waar dat toe kan leiden. Ik heb gisteren nog tegen hem gezegd dat Phillip Parker in staat was haar te vermoorden als we aan zijn bedrijf kwamen. Ik wist alleen niet dat hij Jack ook zou vermoorden.' Ze begon weer te snikken en Victoria ging op het bed zitten, sloeg haar armen om haar heen en wachtte tot de bui overgedreven was. Plotseling stond Liz' moeder in de deuropening.

'Hoe gaat het met haar?' Ze keek Victoria aan, alsof Liz haar niet kon horen omdat ze buiten bewustzijn was geraakt. Zo voelde Liz zich eigenlijk ook, alsof ze uit haar lichaam was getreden en vanaf het plafond op zichzelf neerkeek.

'Het gaat goed met me, mam.' Wat een dom antwoord, maar wat moest ze anders zeggen? Het leek wel of ze haar moeder moest bewijzen dat ze voor dit soort dingen haar hand niet omdraaide, omdat haar moeder anders gelijk had met haar voorspelling dat ze het huis en de praktijk zou verliezen.

'Daar zie je niet naar uit,' zei haar moeder grimmig. 'Morgen moet je je haar wassen en je gezicht opmaken.' Morgen wil ik dood zodat ik dit niet verder mee hoef te maken, wilde Liz zeggen, maar dat kon ze toch niet over haar lippen krijgen. Het had geen zin om naast alle ellende ook nog ruzie met haar moeder te maken, ze hadden al meer dan genoeg aan hun hoofd. Jack had geen nauwe band met zijn broer gehad, maar hij was wel gekomen en het deed de kinderen goed Jacks familie en die van haar bij elkaar te zien.

Victoria en Liz lagen die avond nog lang in bed na te praten over alles wat er was gebeurd. Het was een nachtmerrie die ze nooit zouden vergeten en waar ze waarschijnlijk nooit helemaal overheen zouden komen. Liz had al een paar mensen aan de telefoon gehad die hadden gewaarschuwd dat ze er nooit overheen zou komen, vooral omdat het zo'n traumatisch sterfgeval was. Twee van hen hadden gezegd dat ze zo gauw mogelijk de draad van haar leven weer op moest pakken en dat ze, als ze bofte, over een halfjaar wellicht aan hertrouwen zou denken. Als ze bofte? Hoe kwamen ze erbij, en waar haalden ze het lef vandaan haar dit soort dingen te vertellen? Verkoop het huis, ga verhuizen, ga in de stad wonen, neem een nieuwe zakenpartner, hou ermee op, zeg dit tegen de kinderen, zeg dat niet tegen de kinderen, neem een hond, laat hem cremeren, gooi de as van de brug, neem de kinderen niet mee naar de begrafenis, denk eraan dat ze hem nog een keer zien voordat de kist dichtgaat, denk eraan dat ze hem niet meer zien om hun herinnering aan hem niet te bederven... Iedereen wilde haar raad en hun mening opdringen, ze werd er doodmoe van. Het enige dat telde, was dat Jack er niet meer was en dat zij het verder alleen moest doen.

Ze viel pas om een uur of vijf 's morgens in slaap, nadat Victoria haar de hele nacht had laten praten. Om zes uur kwam Jamie binnen en kroop bij hen in bed.

'Waar is papa?' vroeg hij meteen. Liz voelde een rilling door haar lichaam gaan. Zou hij het vergeten zijn? Misschien was het zo traumatisch dat hij het onderdrukt had.

'Hij is dood, lieverd. Een boze man heeft hem doodgeschoten.'

'Dat weet ik wel,' zei hij kalm, terwijl hij haar aankeek in het bed waar zijn vader de vorige dag nog had gelegen. 'Ik bedoel, waar is hij nu?' Zijn blik vroeg of ze nu echt zo dom was dat ze dacht dat hij het was vergeten. Ze glimlachte treurig.

'Hij ligt in de rouwkamer, waar we vandaag naartoe gaan, maar eigenlijk is hij bij God in de hemel.' Ze hoopte dat dit waar was, dat het inderdaad zo ging als ze altijd had geloofd. Ze hoopte dat hij gelukkig en vredig was, zoals ze had geleerd, maar diep vanbinnen wist ze het niet zeker. Ze wilde hem te graag terughebben om dit rotsvast te geloven.

'Hoe kan hij op twee plaatsen tegelijk zijn?'

'Zijn geest, zoals we hem kenden en waarom we van hem hielden, is bij God in de hemel en bij ons in ons hart. Zijn lichaam ligt in de rouwkamer, alsof hij ligt te slapen.' Tranen druppelden uit haar ogen, maar Jamie knikte begrijpend.

'Wanneer zie ik hem terug?'

'Als je ook naar de hemel gaat, maar dat gebeurt pas als je heel oud bent.'

'Waarom heeft die boze man hem doodgeschoten?'

'Omdat hij door het dolle heen was van woede. Hij heeft ook nog iemand anders doodgeschoten. En zichzelf, dus hij zal niet proberen ons ook kwaad te doen.' Ze vroeg zich af of Jamie daaraan dacht en wilde zijn angst wegnemen, of hij die uitsprak of niet.

'Had papa hem kwaad gedaan?' Een logische vraag.

'Omdat de man zijn vrouw kwaad had gedaan, had papa iets gedaan waar hij erg boos om was geworden. Papa had de rechter gevraagd geld van hem af te pakken.'

'Heeft hij papa doodgeschoten om zijn geld terug te krijgen?'

'Zoiets.'

'Heeft hij de rechter ook doodgeschoten?'

'Nee, hem niet.' Jamie knikte en dacht erover na. Hij vroeg niets meer, maar bleef met zijn arm om haar heen naast haar liggen. Victoria stond op en ging douchen. Het zou een lange dag worden en ze wilde klaar zijn om Liz te helpen waar ze kon. Voor Liz en de kinderen zou het een onvoorstelbaar zware dag worden. Het werd een nog zwaardere dag dan Victoria of Liz had voorzien. De hele familie ging naar de rouwkamer en barstte bij het zien van de kist in tranen uit. Er stonden bloemen naast de kist en erop lag een boeket witte rozen van Liz, die een sterke geur verspreidden. Een hele poos klonk er alleen maar gesnik, tot Victoria en James de kinderen en Liz' moeder mee naar buiten namen en Liz alleen lieten met de mahoniehouten kist met daarin de man van wie ze bijna twintig jaar had gehouden.

'Hoe kon dit gebeuren?' fluisterde ze, toen ze geknield naast hem zat. 'Wat moet ik zonder jou beginnen?' Haar gezicht was nat van de tranen toen ze met haar hand op het gladde hout van de kist geknield zat op het versleten vloerkleed. Het was onvoorstelbaar en veel erger dan ze ooit had gedacht te kunnen verdragen, maar ze moest wel. Ze had geen keus. Het lot had haar deze slag toegebracht en ze moest verder, al was het alleen maar voor de kinderen.

Na een poosje kwam Victoria haar halen en ze gingen ergens iets eten, maar Liz kon geen hap door haar keel krijgen. De kinderen praatten intussen weer met elkaar en Peter plaagde de meisjes om hen op te vrolijken. Hij zat naast Jamie en maande hem zijn hamburger te eten, en hij hield ook zijn moeder in het oog. Het leek wel of ze allemaal in één dag een stuk ouder waren geworden en alsof Peter zich de luxe niet langer kon veroorloven puber te zijn en een man was geworden. Ze deden allemaal hun best sterk te zijn en elkaar en hun moeder te steunen.

Na het eten bracht Carole de kinderen naar huis en ging Liz met de volwassenen terug naar de rouwkamer. De hele middag kwamen er mensen langs om te condoleren, met Liz mee te huilen of haar te troosten. Buiten bleven ze met elkaar napraten; het leek wel een feestje zonder drankjes en hapjes, met Jack in een kist en treurige gezichten. Liz bleef hopen dat hij plotseling op zou staan en roepen dat het een flauwe grap was geweest, maar dat gebeurde natuurlijk niet.

De volgende dag werd het tafereel in de rouwkamer herhaald, en Liz had beurtelings het gevoel dat alles langs haar heen ging en dat ze hysterisch zou gaan gillen. Maar dat was niet aan haar te zien; ze maakte een zo kalme indruk dat sommigen zich afvroegen of ze een kalmerend middel had geslikt. Dat was niet zo; ze deed gewoon automatisch wat er van haar werd verwacht.

Op maandagmorgen scheen de zon. Liz ging terug naar de rouwkamer om voor het laatst met Jack alleen te zijn. Ze had besloten hem niet meer te zien, maar voelde zich er vreselijk schuldig om. Ze dacht dat ze eigenlijk nog een keer naar hem hoorde te kijken, maar ze wist dat ze dat niet zou kunnen verdragen. Ze wilde zich hem niet dood herinneren. De laatste keer dat ze hem zag, had hij op de grond gelegen in hun kantoor en even later op de brancard in de ambulance, vlak voordat hij stierf, en dat beeld was al erg genoeg. Ze was bang dat ze, als ze hem ook in de kist zag liggen, haar zelfbeheersing volkomen zou verliezen. Zacht liep ze de rouwkamer uit en reed naar huis, waar de kinderen met hun ooms en grootouders in de woonkamer op haar zaten te wachten. Haar moeder droeg een zwart mantelpak, de meisjes droegen donkerblauwe jurken die hun oma voor hen had gekocht. Peter droeg zijn eerste donkerblauwe pak, dat Jack een maand geleden met hem was gaan kopen. Jamie droeg een blazer en een grijze flanellen broek. Liz droeg een oude zwarte jurk die Jack haar leuk vond staan, met een zwarte jas die Jean zondag voor haar van iemand had geleend. Ze waren een somber, plechtig groepje, en toen ze achter elkaar aan de kerkbank in schoven, hoorde Liz mensen snikken en hun neus snuiten.

Het was een mooie, korte dienst. De kerk was vol en stond vol bloemen, en daarna ging alles aan Liz voorbij. Jean en Carole hadden thuis voor alles gezorgd en meer dan honderd mensen kwamen langs voor een hapje en een drankje en om hun medeleven te betuigen. Liz dacht alleen maar aan Jack, die ze op het kerkhof hadden achtergelaten. Ze had de kist gekust, er een rode roos op gelegd en was met Peters arm om haar heen en Jamie's hand in de hare weggelopen. Op dat moment had ze zo'n intens verdriet gevoeld dat ze wist dat ze het haar hele leven niet zou vergeten.

De rest van de dag was ze als een robot. Een paar uur nadat iedereen weg was, vloog haar zwager terug naar Washington en haar broer naar New York, en namen haar schoonouders het vliegtuig terug naar Chicago. Victoria ging naar huis, maar beloofde de volgende dag met haar zoontjes terug te komen. Jean ging in de avond ook naar huis; haar moeder zou de volgende morgen vertrekken. En dan zou Liz achterblijven met haar kinderen om aan de rest van haar leven zonder Jack te beginnen.

Toen de kinderen die avond eindelijk in bed lagen, bleven Liz en haar moeder in de woonkamer achter. De kerstboom stond er nog en zag er net zo miserabel uit als Liz zich voelde. Met betraande ogen gaf haar moeder haar klopjes op haar hand.

'Ik vind het heel erg dat dit je is overkomen.' Ze had haar eigen man, de vader van Liz, tien jaar geleden verloren, maar toen was hij eenenzeventig en al heel lang ziek. Ze had rijd gehad om zich erop voor te bereiden, en de kinderen waren al volwassen en de deur uit. Ze had ook verdriet gehad, maar dat van Liz was veel groter, dat besefte ze wel. 'Het spijt me verschrikkelijk voor je,' fluisterde ze, terwijl de tranen hen weer over de wangen gleden. Meer viel er niet te zeggen. Ze zaten stil bij elkaar in de woonkamer en omhelsden elkaar innig, en voor het eerst sinds de geboorte van Jamie besefte Liz dat ze van haar moeder hield. Eindelijk vergaf ze haar de dingen die ze na Jamie's geboorte had gezegd. Het gruwelijke verdriet had een soort genezende werking en daar kon Liz dankbaar voor zijn.

'Dank je, mam. Zal ik thee zetten?' vroeg ze ten slotte. Ze gingen naar de keuken en toen ze aan de keukentafel thee zaten te drinken, vroeg haar moeder opnieuw of ze van plan was het huis te verkopen. Maar nu glimlachte Liz en vond ze de vraag niet meer zo erg, omdat ze begreep dat het alleen maar betekende dat haar moeder zich zorgen om haar maakte en wilde weten of ze het zou redden. Haar moeder wilde alleen maar gerustgesteld worden.

'Ik weet nog niet wat ik doe, maar je hoeft je geen zorgen te maken.' Ze hadden genoeg gespaard en Jack had een hoge verzekering afgesloten. Bovendien had ze de praktijk nog. Geld was voorlopig geen probleem, maar hoe ze zonder Jack moest leven wel. 'Ik wil niet dat er voor de kinderen nog meer verandert.'

'Denk je dat je ooit zult hertrouwen?' Het was een domme vraag, maar Liz glimlachte en dacht aan de woorden van Victoria: 'Als China ons de oorlog verklaart...'

'Ik denk het niet. Dat kan ik me niet voorstellen, mam.' Haar ogen vulden zich weer met tranen. 'Ik weet niet hoe ik zonder hem moet leven.'

'Dat weet je wel. Je moet leven voor de kinderen. Ze zullen je meer dan ooit nodig hebben. Misschien moet je het kantoor een poosje sluiten, zodat je meer tijd voor ze hebt.' Maar dat kon ze niet doen, wist Liz. Naast haar eigen werk moest ze ook dat van Jack afhandelen. Behalve de zaak Amanda Parker. Toen Liz aan Amanda dacht, dacht ze ook aan haar kinderen en wat zij die dag hadden moeten doormaken. Ze hadden niet alleen hun vader, maar ook hun moeder verloren. Ze had die middag de zuster van Amanda gebeld om haar te condoleren. Ze hadden allebei gehuild. De familie Parker had bloemen naar Jack gestuurd.

'Ik kan het kantoor niet sluiten, mam. Ik moet mijn plicht doen voor onze cliënten.'

'Dat is toch veel te zwaar voor je, Liz,' zei haar moeder huilend. Dus ze leefde wel degelijk mee, alleen de manier waarop ze dat liet merken liet vaak te wensen over. Maar opeens begreep Liz haar iets beter. Ze bedoelde het goed, ook al kwam dat meestal verkeerd over.

'Het zal me wel lukken.'

'Wil je dat ik blijf?'

Liz schudde haar hoofd. Dan zou ze ook voor haar moeder moeten zorgen en ze had al haar energie nodig voor de kinderen. 'Ik bel wel als ik je nodig heb, dat beloof ik.' Ze pakten over de tafel heen elkaars handen vast, en even later gingen ze naar bed. Victoria belde nog om te vragen hoe het ging en Liz zei dat het goed ging, maar dat geloofden ze geen van beiden. Liz lag de hele nacht wakker en moest vaak huilen, en om zes uur stond ze weer op.

Haar moeder ging op de afgesproken tijd weg, en toen waren Liz en de kinderen eindelijk alleen. Doelloos dwaalden ze door het huis. Carole nam hen 's middags mee bowlen en zelfs Peter ging mee, zowaar zonder zijn vriendinnetje. Liz bleef thuis om Jacks administratie door te nemen, die perfect in orde bleek te zijn. Ze vond zijn testament en de verzekeringspolis, die keurig in zijn bureau lagen. Er waren geen rommelige zaken op te lossen en geen akelige verrassingen, ze hoefde zich nergens zorgen over te maken. Behalve over het feit dat hij er niet meer was en dat ze de rest van haar leven alleen zou zijn. Toen ze daar weer aan dacht, werd ze opnieuw bevangen door paniek en miste ze hem erger dan ze ooit had kunnen denken. Ze begon weer te huilen en toen de kinderen thuiskwamen, zag ze er afgetobd uit.

Carole maakte 's avonds hamburgers met patates frites. De kalkoen hadden ze onaangeroerd weggegooid. Niemand wilde het ding nog zien, laat staan opeten. Om een uur of negen gingen de meisjes naar hun kamer om naar een video te kijken. Later die avond werd Jamie wakker en kroop weer bij Liz in bed. Zijn warme aanwezigheid was een troost. Ze zag haar leven voor zich als een lange, lege weg, die ze gebukt onder lasten en verantwoordelijkheden helemaal alleen zou moeten afleggen.

De week na de begrafenis ging langzaam voorbij. De kinderen hadden vakantie. Op zondag, tien dagen na Jacks overlijden, gingen ze naar de kerk. Tien dagen, waarin ze hem elk uur, elke minuut, had gemist. De nachtmerrie was nog lang niet voorbij. Op maandagmorgen maakte ze het ontbijt voor de kinderen klaar. Peter ging zelf met de auto naar school en Liz bracht eerst de meisjes weg en toen Jamie. Hij aarzelde voordat hij uitstapte en keerde zich om naar zijn moeder. Met zijn lunchdoos - een nieuwe met Star Wars-figuurtjes erop, die hij met Kerstmis van Rachel had gekregen - tegen zich aangedrukt vroeg hij met een bedroefd gezicht: 'Moet ik ze op school vertellen dat papa dood is?'

'Nee, de leraren weten het al, want ik heb ze opgebeld.

En ik denk dat iedereen het ook wel in de krant heeft gelezen, lieverd. Zeg maar gewoon dat je er niet over wilt praten, als je dat niet wilt.'

'Weten ze dat hij doodgeschoten is door een boze man?'

'Dat denk ik wel.' Liz had tegen de directrice gezegd dat ze, als hij van streek raakte en naar huis wilde, Carole thuis of Liz op kantoor moesten bellen. Maar net als de anderen leek hij er minder moeite mee te hebben dan ze had verwacht. 'Als je even met me wilt praten, zeg dat dan tegen je lerares, dan zal ze je laten bellen.'

'Mag ik ook naar huis als ik dat wil?' vroeg hij ongerust.

'Natuurlijk. Maar dan verveel je je misschien. Ik denk dat je het met je vriendjes op school meer naar je zin zult hebben. Probeer het maar een poosje.'

Hij knikte, opende het portier, wachtte weer even en vroeg over zijn schouder: 'Stel dat iemand jou op kantoor doodschiet, mam?' Zijn ogen stonden vol tranen, en de hare schoten vol toen ze haar hoofd schudde.

'Dat gebeurt niet, dat beloof ik je.' Ze raakte even zijn gezicht aan. Maar hoe kon ze hem dit beloven? Hoe kon ze beloven dat ze voortaan allemaal veilig zouden zijn? Hoe wist ze dat? Als Jack zoiets vreselijks kon overkomen, kon hen dat allemaal gebeuren. Dat beseften ze allemaal, ook Jamie. Er bestond geen garantie voor een lang, veilig leven. 'Er overkomt me niets en jou ook niet. Tot vanavond, lieverd.' Hij knikte en stapte uit de auto. Met een zwaar hart zag ze hem schoorvoetend de school ingaan en ze vroeg zich af hoe lang ze zich allemaal zo ellendig zouden blijven voelen. Ze kon zich gewoon niet voorstellen dat ze ooit weer vrolijk zouden zijn, luid zouden lachen, opgewekt door het leven zouden gaan. Hun verdriet leek een last voor het leven, in elk geval voor haar leven. De kinderen zouden eroverheen komen, of er in elk geval mee leren leven. Maar ze zouden nooit meer een vader hebben, en zij moest het voor altijd zonder Jack stellen. Ze hadden een onherstelbaar verlies geleden en ook al zouden hun harten genezen, de leegte zou nooit meer gevuld worden. Terwijl ze naar kantoor reed, was ze zo verblind door tranen en haar zorgen om de kinderen dat ze door twee rode lichten reed en door de politie werd aangehouden.

'Hebt u dat licht niet gezien?' blafte de agent toen ze het raampje opende. Met betraande ogen zei ze dat het haar speet en hij keek haar onderzoekend aan voordat hij om haar rijbewijs vroeg. Hij liep ermee weg, maar draaide zich om en kwam terug. Hij had de naam herkend en het verhaal in de krant gelezen. Met een meelevend gezicht gaf hij haar het rijbewijs terug en zei: 'U hoort niet achter het stuur te zitten. Waar gaat u naartoe?'

'Naar kantoor.'

Hij knikte, keek haar aan en vervolgde: 'Het spijt me van uw man. Waarom rijdt u niet achter mij aan? Waar is uw kantoor?' Ze gaf hem het adres en hij stapte in zijn auto, zette het zwaailicht aan en reed voor haar uit helemaal naar haar kantoor. Huilend reed ze achter hem aan. Het was bijna nog erger als mensen aardig voor haar waren, en hij was bijzonder aardig voor haar. Terwijl ze haar auto parkeerde, kwam hij naar haar toe en gaf haar een hand. 'Rijdt u voorlopig niet of zo weinig mogelijk. U zou een ongeluk kunnen veroorzaken en een ander of uzelf schade toebrengen.

Wacht nog een poosje.' Hij gaf haar een paar klopjes op haar arm en met betraande ogen liep ze het kantoor binnen, met Jacks koffertje in de hand.

Ze was er sinds Jacks dood niet meer geweest en ze had er erg tegenop gezien, maar ze wist dat Jean er al alles op orde had gebracht. Zoals gewoonlijk had ze een wonder verricht. Het met bloed bevlekte vloerkleed was vervangen en de muur waarvoor Phillip Parker zichzelf had doodgeschoten was opnieuw geschilderd. Van de slachtpartij was niets meer te zien, en Jean kwam glimlachend binnen en vroeg of Liz koffie wilde.

'Zag ik net voor de deur een politiewagen staan?' vroeg ze bezorgd. Liz snoot haar neus en glimlachte. Ze wilde Jean graag bedanken voor alles wat ze had gedaan en voor het opruimen, maar ze kon de woorden niet uit haar keel krijgen. Maar Jean begreep wat ze wilde zeggen en reikte haar zwijgend een mok hete koffie aan.

'Ik ben op weg hierheen tweemaal door rood gereden. Hij was erg aardig en heeft me helemaal naar kantoor gebracht, en hij zei dat ik voorlopig niet mocht rijden.'

'Geen slecht idee,' zei Jean.

'Wat stel je dan voor? Dat ik een auto met chauffeur huur? Ik moet naar mijn werk kunnen.'

'Neem een taxi,' stelde Jean verstandig voor.

'Dat is belachelijk.'

'Minder belachelijk dan jezelf of een ander doodrijden.'

'Het gaat heus wel,' zei Liz geruststellend, maar ze waren er geen van tweeën van overtuigd.

Jean had alle rechtszaken uitgesteld behalve twee die geen uitstel duidden, maar die zouden pas later in de week voorkomen. Liz had tijd nodig om de dossiers te bestuderen en te beslissen wat ze met de cliënten zou doen. Ze dicteerde Jean een brief aan alle cliënten van dat moment om de situatie uit te leggen, ook al vermoedde ze dat iedereen allang op de hoogte was, zo vaak was het verhaal in het nieuws geweest. Maar iemand kon weg zijn geweest of het nieuws hebben gemist. Ze deelde mee dat ze de praktijk alleen zou voortzetten en dat ze het zou begrijpen als iemand liever een andere advocaat wilde nemen. Als dat niet het geval was, zou ze gewoon met de opdracht doorgaan en haar uiterste best doen. Ze bedankte degenen die een brief of bloemen hadden gestuurd voor hun medeleven. Het was een oprechte brief, en Jean en Liz vermoedden dat de meeste cliënten gewoon bij hen zouden blijven. Maar Liz had het gevoel dat hun vertrouwen een zware last voor haar zou zijn. Ondanks haar verzekering aan haar moeder begon ze zich af te vragen of ze wel aan de verwachtingen zou kunnen voldoen. Het zou een afschuwelijk zware taak worden, met tweemaal zoveel werk. Bovendien zou ze Jacks morele steun moeten missen, en zijn opgewekte aanwezigheid.

'Denk je dat het me zal lukken?' vroeg ze Jean aan het eind van de middag met een somber gezicht. Alles leek tienmaal zoveel moeite te kosten en ze was volkomen uitgeput.

'Natuurlijk lukt het je.' Jean wist dat Liz minstens zo'n goede advocaat was als Jack was geweest. Hij was wanneer nodig de bullebak en de lefgozer van hen tweeën geweest en zo hadden ze samen een goed team gevormd.

Op dit moment voelde Liz zich echter nog minder dan de helft van het team. Het leek wel of hij haar zelfvertrouwen en moed met zich mee had genomen, zei ze tegen Jean. 'Je zult het prima doen,' zei Jean weer, 'en ik zal je helpen zoveel ik kan.'

'Dat weet ik, Jean. Dat doe je al.' Ze wierp een blik op de nieuwe vloerbedekking en herinnerde zich met een steek van pijn hoe de oude er op de morgen van de eerste kerstdag had uitgezien. 'Dank je wel,' fluisterde ze tegen Jean, en ze ging naar het kantoor van haar man. Om halfzes zat ze nog steeds zijn dossiers door te nemen en ze moest zichzelf dwingen om naar huis te gaan. Voor de kinderen wilde ze niet te laat thuiskomen, ook al besefte ze dat ze wel een maand tot middernacht zou kunnen doorwerken en nog niet klaar zou zijn. Ze nam haar koffertje mee naar huis, vol dossiers die ze die avond nog wilde bestuderen. Bovendien moest ze zich nog voorbereiden op de twee rechtszaken later in de week.

Toen ze thuiskwam, was het ongewoon stil. Ze vroeg zich af of de kinderen er wel waren, en toen zag ze Jamie met Carole in de keuken zitten. Carole had chocoladekoekjes gebakken en Jamie zat er zwijgend een op te eten. Ook toen zijn moeder binnenkwam en hem glimlachend begroette, zei hij niets.

'Hoe was het vandaag, lieverd?'

'Droevig,' antwoordde hij eerlijk. 'De juffrouw huilde toen ze zei hoe erg ze het vond van papa.' Liz knikte; ze wist maar al te goed hoe dat was. De besteljongen die haar een sandwich voor de lunch had gebracht had haar ook aan het huilen gemaakt, en de apotheker toen ze een recept het vernieuwen, en twee kennissen die ze op straat was tegengekomen. Steeds als iemand zei hoe erg hij of zij het vond, bestierf ze het bijna van ellende. Een schop tegen haar benen zou gemakkelijker te verdragen zijn. De stortvloed van condoléancebrieven die naar kantoor was gestuurd was hartverscheurend om te lezen. Ze zag dat er op het aanrecht nog een stapel lag. De mensen bedoelden het goed, maar hun uitingen van medeleven roerden een heel gevoelige snaar. 'Hoe gaat het met de anderen?' vroeg Liz aan Carole, en ze zette Jacks koffertje neer.

'Waarom heb je papa's koffertje bij je?' vroeg Jamie, terwijl hij nog een koekje nam.

'Ik moet allerlei paperassen van hem doorlezen.' Jamie knikte en deelde haar mee dat Rachel in haar kamer zat te huilen, dat Annie en Megan zaten te telefoneren en dat Peter nog niet thuis was.

'Hij had beloofd dat hij me op mijn nieuwe fiets zou leren fietsen, maar dat heeft hij nog steeds niet gedaan,' zei Jamie verdrietig. De nieuwe fiets was bijna vergeten.

'Misschien heeft hij daar vanavond even tijd voor,' zei Liz opgewekt, maar hij schudde zijn hoofd en legde de rest van het koekje neer. Net als Liz en de anderen had hij geen eetlust meer.

'Ik wil niet meer fietsen.'

'Oké,' zei ze zacht, en ze streelde zijn zachte haar en boog zich voorover om hem een kus te geven. Op dat moment kwam Peter met een ongelukkig gezicht de keuken in. 'Hallo, Peter.' Liz vroeg niet hoe zijn dag was geweest, want dat zag ze zo wel. Hetzelfde als die van haar en Jamie. Hij zag er opeens jaren ouder uit, net als zij. Maar ze voelde zich stokoud. Ze had de afgelopen week nauwelijks gegeten of geslapen en dat was haar aan te zien.

'Ik moet je iets vertellen, mam.'

'Waarom vermoed ik dat het geen goed nieuws is?'

Met een zucht ging ze zitten en pakte de andere helft van Jamie's koekje. Haar sandwich had de hele middag onaangeroerd op haar bureau gelegen.

'Ik heb op weg naar huis een ongeluk gehad.'

'Is er iemand bij gewond geraakt?' Ze vroeg het kalm, ze was niet eens geschrokken. Ze was de afgelopen week anders over het leven gaan denken en zolang er niemand meer overleed, kon ze alles aan. '

Alleen de auto. Ik ben tegen een stilstaande auto gebotst en nu zit er een deuk in het spatbord.'

'Heb je een briefje op de andere auto achtergelaten?' Hij knikte. 'Die is niet beschadigd, maar ik heb toch maar een briefje achtergelaten. Sorry, mam.'

'Het hindert niet, lieverd. Ik ben vanmorgen tweemaal door een rood licht gereden, als dat je kan troosten. De agent die me aanhield, zei dat ik niet mocht autorijden. Misschien moet jij dat ook een poosje niet doen.'

'Dan kan ik nergens meer naartoe, mam.'

'Dat weet ik. Ik ook niet. We moeten gewoon extra voorzichtig zijn.' Peter reed in een oude Volvo-stationcar, die Jack onlangs voor hem had gekocht omdat het een solide, veilige auto was, en daar was Liz nu blij om. Zijzelf reed in een nieuwer model van hetzelfde merk en Carole had een tien jaar oude Ford, die ze uitstekend onderhield. Ze reed er overal mee naartoe en haalde er de kinderen mee van school. Jack had zichzelf eerder dit jaar getrakteerd op een nieuwe Lexus, die nu niet meer werd gebruikt, maar Liz kon het niet opbrengen er zelf in te gaan rijden of hem te verkopen. Misschien moesten ze hem maar gewoon houden, want ze kon het niet verdragen zijn spullen weg te doen. 's Avonds stond ze uren voor zijn kast met zijn kleren tegen haar gezicht gedrukt om zijn vertrouwde geur te ruiken. Ze wilde nog niets van hem missen of weggeven, want ze kon nog niet zonder. Een paar mensen hadden haar aangeraden zijn spullen zo gauw mogelijk weg te doen. Ze had hen bedankt voor hun raad en was niet van plan die op te volgen.

Even later kwamen de meisjes naar beneden en gingen ze verdrietig aan tafel om te eten. Tot halverwege de maaltijd zei niemand een woord, ze voelden zich als de overlevenden van de Titanic. Het was voor hen allemaal een afschuwelijk moeilijke dag geweest.

'Mag ik vragen hoe het met iedereen op school is gegaan?' vroeg Liz ten slotte, na een blik op de nog bijna volle borden. Alleen Peter had een manmoedige poging gedaan om zijn bord leeg te eten, maar ook hem was dat niet gelukt. Meestal nam hij twee keer en dan ook nog ijs of iets anders toe. Iedereen keek opgelucht toen hun moeder, in plaats van hen tot eten te manen, vroeg hoe het op school was gegaan.

'Waardeloos,' zei Rachel, en Annie viel haar bij.

'Iedereen wilde weten wat er precies was gebeurd. Of ik hem daarna had gezien en of we op de begrafenis hadden gehuild. Walgelijk,' zei Megan. De anderen zuchtten instemmend.

'Ze bedoelen het waarschijnlijk goed,' vergoelijkte Liz. 'Ze zijn alleen maar nieuwsgierig en weten niet wat ze anders moeten zeggen. We moeten gewoon flink zijn en volhouden.'

'Ik wil niet meer naar school,' zei Jamie vastberaden. Liz wilde zeggen dat hij naar school moest, maar ze bedacht zich. Als hij tijd nodig had om thuis weer de oude te worden, kon dat absoluut geen kwaad, vooral niet voor Jamie.

'Misschien kun je Carole een paar dagen gezelschap houden,' zei ze zacht, en onmiddellijk keek Rachel haar met een vragende blik aan.

'Mag ik dan ook thuisblijven?'

'En ik?' vroeg Annie.

'Ik denk dat jullie beter door kunnen zetten, en misschien kan Jamie het volgende week ook weer proberen.' Peter biechtte niet op dat hij de laatste twee uren gespijbeld had en in zijn eentje in de sportzaal had gezeten, omdat hij de vragen van zijn klasgenoten beu was. De sportleraar had hem daar aangetroffen en ze hadden samen lange tijd zitten praten. De leraar had op dezelfde leeftijd als Peter eveneens zijn vader verloren, dus hij wist precies wat Peter doormaakte. Het gesprek had geholpen, ook al was zijn verdriet niet minder geworden.

'Niemand verwacht dat het gemakkelijk zal zijn,' zei Liz met een zucht, 'maar dit zet het leven ons op dit moment nu eenmaal voor. Hier moeten we het voorlopig mee doen. Misschien moeten wé gewoon flink zijn voor papa, omdat hij dat zou willen. En over een tijdje zal het weer veel beter met ons gaan.'

'Wanneer dan?' vroeg Annie verdrietig. 'Hoe lang blijven we ons nog zo akelig voelen? De rest van ons leven?'

'Dat denken we nu, maar ik weet het echt niet,' antwoordde Liz eerlijk. 'Hoe lang doet iets pijn? Soms heel lang, maar niet voor altijd.' Toen de kinderen naar boven gingen, wenste Liz dat ze het zelf ook geloofde. Het was nog nooit zo stil geweest in huis. Ze zaten allemaal in hun eigen kamer met de deur dicht, er klonk geen harde muziek en de telefoon ging zelden. Liz wenste iedereen met een kus welterusten, ook Peter, en omhelsde elk kind innig, zonder woorden. Er viel niets meer te zeggen. Ze moesten het allemaal op hun eigen manier verwerken. Jamie sliep weer bij Liz in bed. Ze stuurde hem niet terug naar zijn eigen bed omdat ze zijn aanwezigheid een troost vond, omdat ze dan nog niet alleen hoefde te slapen. Maar toen ze het licht uitknipte en naast haar slapende kind ging liggen, dacht ze alleen nog maar aan Jack. Ze vroeg zich af, en vroeg hem, waar hij ook was, hoe zijzelf dit ooit zou kunnen doorstaan. Maar ze kreeg geen antwoord. Alle vreugde was uit hun leven verdwenen en alleen de ondraaglijke pijn van het verlies was gebleven. Het gat dat hij achter had gelaten werd slechts gevuld met de pijn van het gemis. Een soort lichamelijke pijn, vooral voor haar. Ze drukte Jamie tegen zich aan en lag urenlang te huilen. Ze had het gevoel dat ze in haar tranen zou verdrinken.

4

Op Valentijnsdag was het zeven weken geleden dat Jack gestorven was, en de kinderen leken zich beter te voelen. Liz had een gesprek gehad met de psycholoog van de school van de meisjes, die haar had verteld dat het keerpunt voor kinderen tussen de zes en acht weken lag. Daarna zouden ze weer beter in hun vel zitten en hebben geleerd zich aan de nieuwe omstandigheden aan te passen. Daarentegen zou Liz zich juist een poosje nog ellendiger voelen doordat het verlies dan pas goed tot haar zou doordringen.

Toen Liz op Valentijnsdag het kantoor binnenliep, besefte ze met een schok dat de psycholoog gelijk had. Jack had feestdagen altijd belangrijk gevonden. Op Valentijnsdag had hij altijd rozen en een cadeautje voor haar meegebracht. Maar dit jaar ging het heel anders. Ze moest twee keer naar de rechtbank om te pleiten, wat haar steeds meer moeite kostte. Ze vond de houding van scheidende echtgenoten ten opzichte van elkaar onnodig vijandig en de wrede streken die ze namens hen moest uithalen volkomen zinloos. Ze begon een hekel aan haar werk te krijgen en vroeg zich af waarom ze zich in vredesnaam door Jack had laten overhalen om voor familierecht te kiezen.

Tijdens hun laatste gesprek had ze dit ook tegen Victoria gezegd. Haar jongens waren nog op de peuterschool en ze had het zo druk met hen dat ze nauwelijks tijd had om met Liz af te spreken, maar 's avonds laat voerden ze lange gesprekken door de telefoon.

'Welke richting zou je dan wél leuk vinden?' had Victoria verstandig gevraagd. 'Toen ik nog schade-advocaat was, zei je altijd dat je dat ook vreselijk zou vinden, en strafrecht lijkt me niets voor jou.'

'Er zijn toch nog meer mogelijkheden? Ik weet het niet, misschien iets met kinderen. Mijn cliënten hebben het zo druk met elkaar een hak te zetten dat ze geen moment aan hun kinderen denken.' Liz had altijd belangstelling gehad voor kinderrecht, maar Jack had haar voorgehouden dat er niets mee te verdienen viel. Hij was niet inhalig, maar wel praktisch geweest. Ze hadden vijf kinderen groot te brengen en familierecht was een uitstekende bron van inkomsten, dat moest ze niet vergeten.

Maar toen ze op Valentijnsdag 's middags uit de rechtbank kwam, waar ze voor een cliënt een kleine overwinning had behaald, besefte ze opnieuw hoezeer ze haar werk haatte. Ze had zich laten overhalen om meer uit pesterij dan uit rechtvaardigheid een klacht tegen de ex-man van haar cliënte in te dienen, en de rechter had haar er terecht om berispt, ook al had hij haar haar zin gegeven. Het was een waardeloze overwinning en ze voelde zich beschaamd toen ze terugreed naar kantoor.

'Heb je verloren?' vroeg Jean toen ze binnenkwam. Liz zag er moe uit en vroeg kribbig of er nog boodschappen voor haar waren.

'Nee, gewonnen. Maar de rechter vond het eigenlijk flauwekul en daar had hij gelijk in. Ik snap niet dat ik haar haar zin heb gegeven, ze wilde hem alleen maar pesten. Jack zou geweigerd hebben.' Maar Jack was er niet meer om dingen mee te bespreken, haar aan het lachen te maken of de cliënten in het gareel te houden. Hij had ervoor gezorgd dat ze plezier in haar werk had, maar nu vond ze het eentonig en had ze niet meer het gevoel dat ze haar uiterste best voor haar cliënten deed. 'Misschien had mijn moeder twee maanden geleden gelijk en moet ik de praktijk sluiten.'

'Daar ben ik het niet mee eens,' zei Jean kalm. 'Tenzij je het echt wilt.' Ze wist dat Liz de vorige week de verzekeringsuitkering had gekregen en het zich kon veroorloven een tijdje niets te doen om erover na te denken wat ze echt wilde, maar ze was ervan overtuigd dat Liz dan veel te veel tijd zou hebben om stil te staan bij haar verlies. Bovendien had ze al te lang gewerkt en was ze te goed om ermee te stoppen. 'Gun jezelf nog een poosje de tijd, Liz. Misschien ga je het binnenkort weer heel leuk vinden. Of misschien moet je je cliënten wat fermer aanpakken, en je zaken wat zorgvuldiger uitkiezen.'

'Ja, misschien wel.' Liz ging die middag vroeg weg en zei tegen niemand waar ze naartoe ging. Ze wilde iets doen en daar wilde ze niemand bij hebben. Op weg de stad uit kocht ze een bos rozen en op de begraafplaats bleef ze lange tijd bij het graf. Er was nog geen grafsteen, dus ze legde de rozen op het gras en liet haar tranen de vrije loop.

'Ik hou van je,' fluisterde ze ten slotte. Toen liep ze weg in de koude wind, met gebogen hoofd en haar handen diep in haar zakken. Op weg naar huis huilde ze nog steeds en vlak bij huis lette ze niet op een stopteken en reed door, net toen een jonge vrouw van de stoep stapte om de straat over te steken. De Volvo raakte de jonge vrouw tegen haar heup en met een verbaasd gezicht viel ze, terwijl Liz hard op de rem trapte, op de grond. Liz zette de auto in de parkeerstand en stapte haastig uit om de vrouw te helpen. Met een betraand gezicht hielp ze haar overeind, terwijl drie auto's begonnen te toeteren en allerlei mensen uit autoraampjes naar haar schreeuwden.

'Ben je niet goed wijs of dronken? Ik heb gezien wat je deed!'

'Je bent zomaar tegen haar aangereden, ik ben getuige! Gaat het?' riep een chauffeur tegen het slachtoffer, terwijl beide vrouwen voor de auto van Liz stonden en Liz niets anders deed dan huilen.

'Het spijt me verschrikkelijk! Ik... ik weet niet hoe het kwam, ik zag het stopteken niet,' stamelde ze tegen de vrouw. Maar ze wist best hoe het kwam. Ze was naar het kerkhof geweest om bij Jack te zijn en daar was ze zo van overstuur geraakt dat ze iemand had aangereden die het recht had op deze plek over te steken. Het was helemaal haar schuld, besefte Liz.

'Het gaat alweer, maakt u zich maar geen zorgen. U hebt me nauwelijks geraakt,' zei de jonge vrouw geruststellend.

'Ik had u wel dood kunnen rijden!' zei Liz ontsteld. Ze hielden elkaars arm vast alsof ze elkaar overeind moesten houden. De aangereden vrouw keek Liz aan en zag dat Liz volkomen van streek was.

'Maar gaat het wel met u?' Liz knikte; ze kon nauwelijks meer praten van spijt en schrik om wat had kunnen gebeuren.

'Het spijt me, mijn man is onlangs gestorven en ik ben naar het kerkhof geweest... Ik had niet mogen rijden...'

'Laten we allebei even gaan zitten,' stelde de vrouw voor. Ze stapten in de auto en Liz bood aan haar naar het ziekenhuis te brengen, maar de vrouw zei dat ze niets mankeerde en dat ze het erg vond van Liz' man. Liz was er erger aan toe dan zij.

'Weet u zeker dat u niet naar de dokter wilt?' vroeg Liz nogmaals. Maar de jonge vrouw glimlachte, opgelucht omdat het zo goed afgelopen was.

'Nee hoor, hooguit heb ik een blauwe plek. We hebben allebei geboft, ik in elk geval wel.' Ze praatten nog even verder en wisselden namen en telefoonnummers uit. Toen stapte de vrouw uit en reed Liz trillend naar huis. Vanuit de auto belde ze Victoria en vertelde haar wat er was gebeurd, omdat Victoria gespecialiseerd was in schadeclaims van privé-personen. Victoria floot door haar tanden toen ze het verhaal had gehoord.

'Als ze echt zo aardig is als je zegt, wat ik uit ervaring betwijfel, heb je ontzettend geboft. Je kunt maar beter een poosje niet autorijden, Liz, voordat je iemand doodrijdt.'

'Maar het ging prima, alleen vandaag... Ik was naar de begraafplaats geweest, het is Valentijnsdag...' Ze begon te snikken en kon niet verder praten.

'Het spijt me, ik weet hoe erg het voor je is.' Maar dat wist Victoria niet. Niemand wist het, besefte Liz, behalve mensen die het zelf ook hadden meegemaakt. Elke keer dat ze tegen iemand die een geliefde had verloren had gezegd hoe erg ze het vond, had ze geen flauw idee gehad hoe erg het voor die persoon was.

's Avonds vertelde ze de kinderen van het ongeluk en ze keken haar geschrokken aan. Ze maakten zich duidelijk zorgen om haar. Maar toen ze de jonge vrouw belde om te vragen hoe het met haar ging, zei deze nog steeds dat haar niets mankeerde. De volgende morgen stond er op kantoor een bos bloemen van haar, waar Liz stomverbaasd over was. Op het kaartje stond: 'Maak je maar geen zorgen, het komt voor ons allebei weer goed.' Liz belde meteen Victoria.

'Je hebt een engel aangereden,' zei Victoria ongelovig. 'Mijn cliënten zouden je stuk voor stuk aanklagen vanwege emotionele pijn, hersen- of wervelbeschadiging, en ik zou tien miljoen dollar voor ze hebben gekregen.'

'Goddank werk je niet meer.' Voor het eerst sinds het ongeluk lachte Liz. Ze was het lachen ontwend geraakt.

'Zo is het. Je bent een bofkont. Laat je die auto nou een poosje staan of niet?' vroeg Victoria bezorgd.

'Dat gaat niet, ik heb te veel te doen.'

'Wees dan nog voorzichtiger en beschouw dit als een waarschuwing.'

'Dat zal ik doen.'

Ze lette inderdaad beter op, en het drong tot haar door hoe radeloos ze was geweest en hoe gedachteloos ze nog steeds door het leven ging. Ze nam zich voor haar best te doen om opgewekter te zijn en nam de kinderen in de weekends daarna mee naar de film of ging met ze bowlen. Ook moedigde ze hen aan weer vriendjes of vriendinnen te eten of te logeren te vragen. Op St Patrick's Day, eveneens een favoriete feestdag van Jack, was de sfeer in huis een stuk gezelliger, ook al was het niet meer zoals vanouds. Het verlies lag al bijna drie maanden achter hen en de kinderen leken een stuk blijer, zelfs Jamie. Aan tafel werd weer gelachen, hun muziek stond weer net zo hard als vroeger en hoewel ze soms nog steeds te ernstig keken, wist Liz dat het wel goed zou komen. Maar haar nachten waren nog steeds donker en eenzaam, en haar dagen op kantoor te stressvol.

Voor het paasweekend bedacht ze een verrassing. Ze kon de gedachte aan weer een treurige feestdag in pijnlijke eenzaamheid en vol herinneringen aan Jack niet verdragen en nam de kinderen mee skiën bij Lake Tahoe. De kinderen waren opgelucht dat ze weer zin had om leuke dingen met hen te doen. Ze suisde met hen de hellingen af, hield lachend met Megan een wedstrijd op de kinderhelling en rolde na een botsing met Jamie door de sneeuw. Iedereen genoot, het was precies wat ze nodig hadden.

Toen ze naar huis reden, bespraken ze hun plannen voor de zomer.

'Maar dat duurt nog maanden, mam,' protesteerde Annie. Ze was verliefd op een jongen die bij hen in de buurt woonde en wilde er niet aan denken dat ze dan ergens anders heen moest. En Peter had al een zomerbaantje gevonden in een dierenkliniek niet ver bij hen vandaan. Niet dat hij diergeneeskunde wilde studeren, maar in elk geval had hij dan iets te doen. Liz moest dus iets bedenken voor de meisjes en Jamie.

'Ik kan dit jaar maar een week weg, want nu ik het werk alleen moet doen, heb ik het razend druk. Vinden jullie het leuk om alle drie naar een kamp te gaan?

Dan kan Jamie bij mij blijven en naar een dagkamp gaan.'

'Mag ik dan mijn eigen lunch meenemen?' vroeg hij ongerust. Liz glimlachte naar hem; in het vorige dagkamp had hij een hekel gehad aan de lunches, maar de kinderen en de activiteiten leuk gevonden, en het had hem goed gedaan. Hij kon niet zoals zijn zusjes naar een kamp waar hij ook zou moeten slapen.

'Je mag je eigen lunch meenemen,' beloofde ze, en hij straalde.

'Dan wil ik wel.'

Voor de twee jongens was het geregeld, nu de meisjes nog, dacht Liz. De meisjes bespraken het plan de hele weg naar Sacramento en besloten dat een kamp toch wel een goed idee was. In juli. Liz beloofde hen in augustus een hele week mee naar Tahoe te nemen, daarna mochten ze thuisblijven en met hun vrienden en vriendinnen bij het zwembad rondhangen.

'Organiseren we dit jaar onze 4 juli-picknick?' Dat had Jack elk jaar gedaan. Hij roosterde vlees op de barbecue, en zorgde voor de drankjes en de muziek. Liz werd weer bedroefd toen ze eraan dacht en schudde haar hoofd. De kinderen protesteerden niet en toen ze een blik op Jamie wierp, zag ze tranen over zijn wangen biggelen.

'Vind je het jammer van de picknick?' vroeg ze zacht, maar hij schudde zijn hoofd. Het ging om iets anders, iets dat veel belangrijker was.

'Ik dacht eraan dat ik nu niet meer aan de Bijzondere Olympische Spelen kan meedoen.' Die vond hij ontzettend leuk en Jack had altijd met hem geoefend, maandenlang. Jamie kwam meestal in alles waaraan hij meedeed als laatste of bijna als laatste aan, maar hij haalde ook altijd wel ergens een medaille voor en de hele familie ging kijken.

'Waarom niet?' vroeg Liz dapper. Ze wist hoeveel tijd Jack elk jaar aan het 'trainen' van Jamie had besteed, en ook hoe belangrijk het voor Jamie was. 'Misschien kan Peter je helpen.'

'Dat gaat niet, mam,' zei Peter spijtig. 'Ik moet van acht tot acht in de dierenkliniek werken en zelfs ook een paar weekends.' Maar hij zou er veel mee verdienen, daarom had hij het afgesproken. 'Ik zal er geen tijd voor hebben.' Het bleef lang stil, terwijl de tranen over Jamie's wangen bleven glijden, en Liz voelde een steek in haar hart elke keer dat ze naar hem keek.

'Oké, Jamie,' hakte ze ten slotte de knoop door. 'Dan moeten wij het met z'n tweeën zien op te lossen. We zullen kijken aan welke onderdelen je wilt meedoen, we zullen er hard voor oefenen en volgens mij' - ze kon haar eigen tranen nauwelijks bedwingen - 'moeten we dit jaar streven naar goud.'

Jamie sperde zijn ogen open.

'Zonder papa?' Hij keek haar onderzoekend aan om te zien of ze het meende of hem alleen maar plaagde. Maar zoiets zou niet bij haar opkomen.

'Met mij. Wat vind je ervan? We gaan ervoor.'

'Dat lukt niet, mam. Jij weet niet wat we moeten doen.'

'Dat zullen we samen oplossen. Je kunt me vertellen hoe papa het deed. Ik beloof je dat we iets zullen winnen.' Jamie begon langzaam te glimlachen en hij raakte even haar hand aan, zonder iets te zeggen. Het probleem was opgelost en de plannen voor de zomer lagen vast. Liz hoefde alleen nog maar de meisjes op te geven voor het kamp, Jamie voor het dagkamp en de Bijzondere Olympische Spelen, en kamers of een huis te boeken voor een week in Tahoe in augustus. Het viel niet mee om alles in haar eentje te regelen en het de kinderen naar de zin te maken zodat ze ondanks hun verlies toch een fijne zomer zouden hebben, maar ze deed haar best en tot zover had ze het kunnen redden.

Ze deden het allemaal goed op school, ze lachten weer vaak en ze hadden van het skiën genoten. Liz hoefde hen alleen maar te blijven steunen, hard te werken op kantoor, Jamie voor te bereiden op de Bijzondere Olympische Spelen en hem met een beetje geluk een medaille te laten winnen. Ze voelde zich een soort jongleur in een circus en toen ze San Francisco naderden, zette Megan de radio keihard aan. Een gewoonte. Jack zou boos zijn geworden, maar Liz zei er niets van. Ze vond het een goed teken en wilde de stemming niet bederven. Het werd tijd voor goede tekens, dus Liz keek met een glimlachje naar Megan en toen deze haar blik opving, zette Liz het geluid nog iets harder. Megan begon te lachen en Liz lachte mee.

'Goed zo, mam, je leert het nog wel!' Ze lachten allemaal en begonnen hard mee te zingen. Het was een oorverdovend lawaai, maar het deed iedereen goed.

'Ik hou van jullie!' schreeuwde Liz boven iedereen uit. Ze hoorden wat ze zei en riepen hetzelfde terug naar hun moeder, die hen, dat beseften ze heel goed, over de riffen terug had gevoerd naar de veilige haven: 'We houden ook van jou, mam!' Hun oren tuitten van de herrie toen ze thuiskwamen, maar ze pakten lachend hun bagage en gingen naar binnen. Glimlachend liep Liz achter hen aan.

Carole deed open. 'Hoe was het?' vroeg ze. Ze bedoelde zowel het uitje als de lange rit naar huis. Liz glimlachte en haar gezicht stond kalmer dan Carole in maanden had gezien.

'Fantastisch,' antwoordde ze zacht, en liep door naar boven.

5

De vakantie begon in de tweede week van juni. Twee weken later pakten Liz en Carole de tassen van de meisjes in om naar het kamp te gaan. De meisjes verheugden zich erop en een paar van hun vriendinnen gingen ook mee. Liz was blij dat ze zo vrolijk waren. Het kamp lag vlak bij Monterey. Liz bracht hen weg en Jamie ging mee.

Onderweg was er in de auto al een echte vakantiestemming. De meisjes speelden allerlei cd's - de wilde, te harde muziek die zij mooi vonden en Liz niet, maar dat vond Liz niet erg. De afgelopen paar maanden had ze weer echt van haar kinderen genoten. Ze had Jamie beloofd dat ze met zijn training zouden beginnen zodra de meisjes weg waren. De Bijzondere Olympische Spelen zouden over vijf weken worden gehouden en dan zouden de meisjes terug zijn. Net als altijd zou het hele gezin hem komen aanmoedigen. Jack was drie jaar geleden met deze traditie begonnen en ze wilden hem allemaal handhaven, ook al maakte Jamie zich nog steeds zorgen over de voorbereidingen met zijn moeder in plaats van zijn vader.

Toen ze in het kamp tussen Monterey en Carmel aankwamen, hielp Liz de meisjes mee hun slaapzakken, tennisrackets, een gitaar, twee koffers en een aantal tassen naar hun hut te dragen. Het leek genoeg bagage voor een legeronderdeel. Na een vluchtige afscheidskus voor Liz en Jamie renden de meisjes weg op zoek naar hun kampleidsters en vriendinnen.

'Misschien kun jij ook een keer naar een kamp,' zei Liz toen ze wegreden tegen Jamie.

'Dat wil ik niet,' zei hij kalm. 'Ik blijf liever thuis bij jou.' Hij keek haar aan en ze glimlachte even naar hem voordat ze de grote weg opreed. Het was drie uur rijden terug naar Tiburon en toen ze thuiskwamen, was Peter ook net thuis van zijn vakantiebaan. Hij was een week geleden begonnen en ondanks de lange dagen vond hij het geweldig. Er werkten nog twee andere middelbare-scholieren - een van hen was een heel knap meisje uit Mill Valley - en een assistent, die diergeneeskunde studeerde aan de universiteit in Davis.

'Hoe was het vandaag,' vroeg Liz aan haar oudste zoon toen ze met Jamie de keuken binnenkwam.

'Druk,' antwoordde hij glimlachend.

'Zin in iets te eten?'

Liz kookte weer, al een paar maanden. Carole had het een tijdje van haar overgenomen, maar sinds Pasen vond Liz dat ze weer zoveel mogelijk zelf voor de kinderen moest zorgen. Haar moeder belde regelmatig om te vragen hoe het met hen ging, maar haar negatieve commentaar kon Liz niet meer raken. Het zag ernaar uit dat ze het best zou redden. Op kantoor lukte het haar het werk af te krijgen, ook al was het veel. Ze had Jacks zaken afgehandeld en zelf een paar nieuwe cliënten aangenomen. Met de kinderen ging het uitstekend en de zomer was goed begonnen. Ze miste Jack nog steeds, maar de dagen en vooral de nachten waren geen lijdensweg meer. Ze sliep minder goed dan vroeger, maar ze lag niet meer de hele nacht wakker en haar humeur werd steeds beter. Natuurlijk was ze af en toe nog erg gedeprimeerd, maar er waren meer goede dagen dan slechte.

Die avond maakte ze een pastagerecht met sla en ze aten een sorbet toe, die Jamie haar hielp maken. Hij deed de slagroom, de noten en de kersen erop.

'Net als in een restaurant,' zei hij trots, toen hij ze op tafel zette.

'Zijn jullie al met het oefenen voor de Spelen begonnen?' vroeg Peter belangstellend onder het verorberen van zijn sorbet.

'Morgen beginnen we,' antwoordde Liz.

'Aan welke onderdelen wil je meedoen?' Peter praatte tegenwoordig meer tegen Jamie als een vader dan als alleen maar een oudere broer. Hij probeerde er zoveel mogelijk voor Jamie te zijn en hij was er, ondanks alles wat er was gebeurd, toch in geslaagd met een behoorlijk rapport thuis te komen. In het najaar zou hij aan zijn laatste schooljaar beginnen en Liz was van plan om vanaf die tijd met hem een aantal universiteiten te bezoeken, vooral aan de westkust. Hij wilde niet te ver van huis studeren, ook al had hij het vroeger weleens over Princeton, Yale en Harvard gehad. Nu dacht hij aan UCLA, Berkeley en Stanford.

'Verspringen, hardlopen enne... zaklopen,' antwoordde Jamie trots. 'Ik wilde eigenlijk weer eieren gooien, maar mama zegt dat ik daar nu te oud voor ben.'

'Klinkt goed. Ik wil wedden dat je weer een medaille wint,' zei Peter met een warme glimlach. Liz keek vergenoegd naar haar zoons. Het waren fijne jongens; ze was blij dat zij de hele zomer thuisbleven. Ze genoot van hun gezelschap en kon, nu de meisjes weg waren, al haar aandacht aan hen schenken.

'Mama denkt dat ik dit jaar een eerste prijs zal winnen,' zei Jamie, maar daar leek hij zelf niet van overtuigd te zijn. De vorige jaren was zijn vader zijn coach geweest en hij wist nog niet wat zijn moeder ervan terecht zou brengen.

'Dat denk ik ook.' Peter nam nog wat ijs en gaf zijn broertje ook nog een schep.

'Ik vind het helemaal niet erg om op de laatste plaats te staan, als ik maar een medaille krijg,' zei Jamie kalm. 'O, dank je wel, je lijkt niet veel vertrouwen in me te hebben,' zei Liz glimlachend. Ze begon de tafel af te ruimen en zei dat Jamie naar bed moest, want hij zou de volgende morgen naar het dagkamp gaan.

Toen ze hem op weg naar kantoor bij het kamp afzette, keek ze hem vol trots aan en leunde naar hem toe om hem een kus te geven. 'Ik hou van je, jochie. Veel plezier. Ik ben om zes uur thuis en dan beginnen we met oefenen voor de Spelen.'

Hij knikte en stapte met een kushand uit de auto. Liz reed door naar kantoor. Het was een warme, zonnige dag in Marin, maar ze zag mist boven de baai hangen en wist dat het in San Francisco een stuk koeler zou zijn. Wat een mooie zomerdag, dacht ze, en met een steek in haar hart zag ze Jack opeens weer voor zich. Dat gebeurde soms onverwachts,alsze iets meemaakte waar ze samen van genoten hadden. Maar tegen de tijd dat ze het kantoor bereikte, ging het alweer beter. Wat ze ook deed, hoe druk ze het ook had, ze miste hem nog steeds.

'Boodschappen?' vroeg ze toen ze binnenkwam. Jean gaf haar zeven briefjes; twee van nieuwe cliënten die ze een week eerder voor het eerst had ontmoet, twee van advocaten naar wie ze cliënten doorgestuurd had, twee van onbekenden en een van haar moeder.

Ze handelde de zakelijke telefoontjes af en belde ten slotte haar moeder.

'Zijn de meisjes goed in het kamp aangekomen?'

'Ja hoor. Ik heb ze gisteren gebracht, Jamie is vandaag voor het eerst naar het dagkamp en Peter heeft een baantje.'

'En jij, Liz? Wanneer ga jij iets leuks doen met je leven?'

'Mijn leven is leuk genoeg, mam. Ik zorg voor mijn kinderen en ik werk.' Wat verwachtte haar moeder anders?

'Dat is voor een vrouw van jouw leeftijd niet genoeg, Liz. Je bent eenenveertig en dat is nog jong, maar niet jong genoeg om tijd te verspillen. Je moet weer eens uitgaan.' O, alsjeblieft, ze moest er niet aan denken! Ze droeg nog steeds haar trouwring en als vriendinnen dit onderwerp voorzichtig aanroerden, kregen ze hetzelfde antwoord. Ze had geen enkele behoefte aan uitgaan. Ze voelde zich nog steeds getrouwd met Jack en vermoedde dat dat altijd zo zou blijven.

'Hij is nog maar zes maanden dood, mam. Bovendien heb ik het te druk.'

'Sommige mensen zijn dan alweer hertrouwd. Zes maanden is een lange tijd.'

'Negentien jaar ook. Hoe gaat het met jou? Ga jij weleens uit?'

'Daar ben ík te oud voor,' zei haar moeder kriegel, ook al wisten ze allebei dat dat een smoes was. 'Je weet best wat ik bedoel.' Verkoop het huis. Sluit het kantoor.

Zoek een man. Haar moeder zat vol goede raad, dat dacht ze tenminste. Net als zoveel anderen, maar Liz trok zich er niets van aan. 'Wanneer ga je met vakantie?'

'In augustus. Met de kinderen naar Tahoe.'

'Mooi zo, daar ben je wel aan toe.'

'Dank je. Nu moet ik weer aan het werk, ik heb een drukke dag voor de boeg.' Liz wilde het gesprek beëindigen voordat haar moeder over een volgend onderwerp kon gaan zeuren. Ze hield nooit op.

'Heb je Jacks spullen al weggedaan?'

Jemig, daar had je het al. 'Nee, nog niet. Ik heb niet meer ruimte nodig.'

'Maar wel in je hart, Liz. Dat weet je best.'

'Waarom hangen papa's jassen dan nog bij jou in de halkast?'

'Dat is iets anders. Ik weet niet waar ik ze dan moet hangen.'

Waarom moesten ze überhaupt nog ergens hangen? Natuurlijk was het niets anders.

'Ik ben er nog niet aan toe, mam.' Misschien kom ik er nooit aan toe, dacht ze erachteraan. Ze wilde Jack nog niet uit haar leven, haar hoofd of haar hart zetten, of uit haar kasten laten verdwijnen. Ze wilde nog geen afscheid van hem nemen.

'Je zult pas weer gelukkig worden als zijn spullen weg zijn.'

'Ik ben gelukkig, al een stuk gelukkiger. Nu moet ik echt aan het werk.'

'Je wilt het niet horen, maar je weet dat ik gelijk heb.' Wie zegt dat? Wie zegt dat ik zijn spullen weg moet doen? Ze voelde weer de bekende steek in haar hart, een herhaling van eerder die morgen. Haar moeder deed haar beslist geen goed.

'Ik bel je in het weekend wel terug,' beloofde ze.

'Werk niet te hard, Liz. Ik vind nog steeds dat je de praktijk moet sluiten.'

'Als je me nu niet laat werken, zal er niets anders opzitten, mam.'

'Ja, ja, ik ga al. Tot zondag.'

Na het gesprek zat Liz nog een poosje uit het raam te kijken en aan Jack en de raad van haar moeder te denken. Maar die raad opvolgen was nog te pijnlijk. Ze vond troost bij zijn kleren in de kast. Soms stond ze zichzelf toe weemoedig een mouw vast te houden, of de aftershave op te snuiven die nog in de kragen van zijn jasjes hing. Wel had ze na een tijdje zijn scheerapparaat opgeborgen en zijn tandenborstel weggegooid. Verder kwam ze niet. Verder lag alles nog op zijn plaats, en dat vond ze prettig. Als ze het niet langer prettig vond, zou ze er iets aan doen. Voorlopig niet, hoopte ze. Ze was er nog niet aan toe.

'Gaat het?' Jean kwam binnen en zag dat Liz met een verdrietig gezicht naar buiten staarde. Maar Liz draaide zich vlug naar haar om en zei met een wrange glimlach: 'Mijn moeder. Ze stroomt over van de goede raad.'

'Zo zijn moeders. Ik neem aan dat je weet dat je vanmiddag naar de rechtbank moet?'

'Ja, ook al heb ik daar absoluut geen zin in.'

Ze had geen veranderingen in de praktijk aangebracht en nam nog steeds zaken aan die Jack zou hebben goedgekeurd. Ze beoordeelde de nieuwe aanvragen volgens Jacks systeem en stuurde de zaken door die Jack zou hebben geweigerd. Dat deed ze voor Jack, maar soms vroeg ze zich af waarom ze het deed. Ze vond familierecht een heleboel vervelende kanten hebben en veel van de gevechten onzin. De mensen die elkaar zo diep haatten dat ze bereid waren elkaar tot elke prijs zoveel mogelijk ellende aan te doen maakten haar neerslachtig, dat wist Jean ook. Toen Jack nog leefde, had ze met plezier gewerkt, maar nu niet meer. Nu ze het alleen moest doen, ontbrak haar het benodigde enthousiasme. Ze wilde het niet hardop zeggen, maar ze had eigenlijk schoon genoeg van al het geharrewar dat een scheiding met zich meebracht.

Toen ze die middag de rechtszaal betrad, liet ze niets van haar ergernis merken. Zoals gewoonlijk had ze de zaak goed voorbereid en deed ze haar best voor haar cliënt, zodat ze haar zin kreeg. Het was geen belangrijke overwinning, maar de rechter bedankte haar na afloop omdat ze behendig had weten te voorkomen dat de tegenpartij van een mug een olifant maakte.

Tegen vijven was ze terug op kantoor. Ze belde nog een paar mensen terug en pakte haar spullen bij elkaar. Ze wilde om halfzes thuis zijn voor Jamie.

'Ga je naar huis?' Jean kwam binnen met een stapel paperassen die een bekend advocatenkantoor in de stad zojuist had laten bezorgen. Het waren nieuwe feiten in een lopende echtscheidingszaak.

'Ja, ik moet oefenen met Jamie, want hij wil dit jaar weer meedoen met de Bijzondere Olympische Spelen.'

'Wat leuk, Liz,' zei Jean glimlachend. Liz zette al Jacks tradities voort om zijn herinnering in ere te houden -voor zijn cliënten, zichzelf en zijn kinderen. Het was duidelijk dat ze niets wilde veranderen en dat gebeurde ook niet. Haar leven verliep nog precies zoals voor de dood van haar man; ze had zelfs zijn bureau of zijn kantoor niet overgenomen, hoewel ze zijn kantoor altijd mooier had gevonden dan het hare. Ze liet de deur gewoon dicht en het werd niet meer gebruikt. Het leek wel of ze nog steeds verwachtte dat hij op een dag binnen zou komen om het zelf weer in gebruik te nemen. In het begin had Jean het bizar gevonden, maar nu was ze eraan gewend. Ze gingen er alleen nog naar binnen als ze er iets uit nodig hadden, maar de meeste dossiers lagen al bij Liz.

'Tot morgen,' zei Liz, en ze liep haastig het kantoor uit. Thuis zat Jamie al te wachten. Haastig kleedde ze zich om in een spijkerbroek, een sweatshirt en sportschoenen, en kwam even later weer naar buiten. Eerst liet ze hem verspringen, maar het resultaat was niet geweldig.

'Ik kan er niks van,' zei hij teleurgesteld. Maar ze wilde niet dat hij het al meteen opgaf.

'Wel waar. Kijk maar, dan doe ik het voor.' Ze deed het voor, zo langzaam mogelijk, zodat hij de passen goed kon zien. Hij leerde eerder door dingen na te doen, en de volgende keer ging het al iets beter. 'Je moet het blijven proberen,' moedigde ze hem aan. Een tijdje later kwam Carole naar buiten met glazen limonade en een schaal pas gebakken chocoladekoekjes.

'Hoe gaat het?' vroeg ze opgewekt, maar Jamie schudde somber zijn hoofd.

'Slecht. Ik win geen medaille.'

'Wel waar,' zei Liz vastberaden. Ze wilde dat hij er minstens één zou winnen, omdat het belangrijk voor hem was en omdat dat, als hij met zijn vader had geoefend, altijd was gebeurd. Ze liet hem zijn glas halfleeg drinken en twee koekjes eten, en zei toen dat hij het weer moest proberen. Het ging steeds beter. Ze herinnerde hem aan de eed van de Bijzondere Spelen: 'Laat me winnen, maar als ik niet kan winnen, laat me het dan dapper proberen.'

Na nog een paar keer springen liet ze hem door de tuin rennen en nam de tijd op. Hij kon beter hardlopen dan springen, dat was altijd zo geweest. Hij was sneller dan de meeste andere kinderen van zijn leeftijd en kon zijn aandacht er beter bijhouden. Ondanks zijn handicap kon hij zich goed concentreren; hij had de afgelopen winter leren lezen en was daar apetrots op. Hij las dan ook alles wat hij in handen kreeg: ontbijtgraandozen, mosterdetiketten, melkkartons, boeken, folders die onder de ruitenwissers van de auto waren gestoken en zelfs brieven die Liz op de keukentafel liet slingeren. Hij was tien, en tot zijn vreugde kon hij eindelijk lezen. Om zeven uur zei Liz dat het genoeg was, maar hij wilde nog een poosje doorgaan. Pas om halfacht kon ze hem overhalen mee naar binnen te gaan.

'We hebben nog een maand, lieverd. We hoeven niet in een avond klaar te zijn.'

'Papa zei altijd dat ik moest oefenen tot ik erbij neerviel. Ik val er nog niet bij neer,' zei hij kalm. Ze glimlachte.

'Ik vind dat we moeten ophouden nu je nog kunt staan. Morgen gaan we verder.'

'Oké,' gaf hij eindelijk toe. Hij had zijn best gedaan en was doodmoe. Toen ze de keuken binnenkwamen, had Carole het eten al op tafel staan. Ze aten gebraden kip, aardappelpuree en gesuikerde worteltjes, een van Jamie's lievelingsmaaltijden. Met verse, warme appeltaart toe.

'Lekker,' zei hij met een blij gezicht. Terwijl hij zijn bord leeg at, praatte hij aan een stuk door over de Spelen. Hij verheugde zich er ontzettend op.

Direct na het eten ging hij in bad en naar bed. Hij moest weer vroeg op om op tijd op het kamp te zijn, en Liz moest nog werken. Met haar koffertje in de hand wenste ze hem welterusten en liep door naar haar slaapkamer, waar ze het koffertje neerzette. Ze liep de grote kleerkast in die Jack zelf had gebouwd - haar spullen hingen aan de ene kant, die van Jack aan de andere -dacht aan wat haar moeder die morgen had gezegd en keek voor de zoveelste keer naar zijn kleren. Iedereen wilde dat ze ze wegdeed, maar ze miste hem weer meer dan ooit en was daar echt nog lang niet aan toe.

Ze streelde de jasjes, drukte een ervan tegen haar gezicht en snoof. Zouden zijn kleren altijd naar hem blijven ruiken of zou de geur langzamerhand verdwijnen? Dat zou ze vreselijk vinden, en haar ogen vulden zich met tranen toen ze haar hele gezicht in het jasje begroef. Ze hoorde Peter niet binnenkomen en schrok toen ze zijn hand op haar schouder voelde. Ze draaide zich om.

'Dat moet je niet doen, mama,' zei hij zacht, terwijl ook zijn ogen zich vulden met tranen.

'Waarom niet?' Ze begon te huilen en hij sloeg zijn armen om haar heen. Hij was niet alleen haar zoon meer, maar nu ook haar vriend. Hoewel hij pas zeventien was, was hij na de dood van zijn vader opeens volwassen geworden. 'Ik mis hem nog zo verschrikkelijk,' biechtte ze op, en hij knikte.

'Dat weet ik. Maar als je dit doet, verander je daar niets aan. Het helpt niet, het maakt het alleen maar erger. Ik heb hier ook vaak gestaan en hetzelfde gedaan, maar ik werd er zo verdrietig van dat ik ermee opgehouden ben. Misschien moet je zijn spullen wegdoen. Ik wil je wel helpen,' bood hij aan.

'Dat zei oma ook, maar dat wil ik niet,' zei Liz bedroefd.

'Wacht dan nog maar even tot je eraan toe bent.'

'Stel dat ik er nooit aan toe ben?'

'Dat ben je wel. Dat zul je wel merken.' Hij omhelsde haar nog een keer en toen maakte ze zich los en keek hem glimlachend aan. De snijdende pijn was over en ze voelde zich alweer een stuk beter. Peter was een fantastische vent, ze hield ontzaglijk veel van hem, en van de andere kinderen.

'Ik hou van je, mam.'

'Ik ook van jou, lieverd. Dank je wel voor je steun en voor je steun aan de anderen.' Hij knikte en ze liepen de kast uit. Ze keek naar haar koffertje. Ze had geen zin meer om te werken. Wanneer ze, zoals zoeven, had geprobeerd Jack terug te vinden door zijn kleren tegen zich aan te drukken en eraan te ruiken, voelde ze zich na de eerste troost altijd nog ellendiger dan daarvoor. Het positieve effect duurde maar enkele seconden, daarna miste ze hem nog meer. Dat had Peter blijkbaar ook ontdekt en daarom was hij ermee opgehouden.

'Waarom geef je jezelf niet een avond vrij en ga lekker in bad of naar een film,' zei hij wijs.

'Omdat ik nog moet werken.'

'Je moet altijd werken. Het werk wacht wel. Als papa er nog was, zou hij je mee uit nemen. Zelfs hij werkte niet elke avond, zoals jij nu.'

'Nee, maar hij werkte wel vaak thuis. Meer dan ik vroeger.'

'Je kunt niet hem en jezelf tegelijk zijn, mam. Je kunt alleen jezelf zijn. Twee rollen is er een te veel.'

'Sinds wanneer ben jij zo verstandig?' Hij stond in de deuropening en ze glimlachte naar hem, zonder een antwoord te verwachten. Sinds Kerstmis was hij verstandig, om haar en zijn zusjes en broertje zoveel mogelijk bij te staan. Ook de meisjes waren het afgelopen halfjaar een stuk volwassener geworden. Hoewel Megan aan het puberen was, bood ze regelmatig aan Liz te helpen. Liz miste haar nu ze naar het zomerkamp was. Ze miste de anderen ook, maar ze hadden een fijne vakantie verdiend.

Peter ging naar zijn eigen kamer en Liz ging op het bed zitten en spreidde haar papieren uit. Ze werkte tot diep in de nacht, dat deed ze elke avond, om het slapen gaan zo lang mogelijk uit te stellen. Want als ze probeerde te slapen, kwamen de herinneringen boven en lieten zich moeilijk verdrijven. De nachten waren zwaarder dan de dagen, dat was vanaf het begin zo geweest.

Tegen tweeën viel ze in slaap en om zeven uur was ze alweer op. Ze bracht Jamie naar het kamp, reed door naar kantoor, sorteerde haar werkzaamheden, dicteerde brieven aan Jean, belde een tiental mensen en om halfzes stond ze weer met Jamie in de achtertuin om met hem te oefenen. Eigenlijk vond ze de routine wel prettig. Kinderen, werken, slapen, enzovoort. Daar kwam het op neer, maar meer wilde ze voorlopig niet. Tegen de tijd dat de meisjes zouden thuiskomen uit het zomerkamp liep Jamie al veel harder en kon hij ook veel verder springen dan in het begin. Ze hadden zelfs het zaklopen geoefend, met een zak die Liz bij de veevoederwinkel had gehaald. Ook zijn zelfvertrouwen was groter geworden, en zijn inspanning vergoedde veel van zijn gebrek aan coördinatie.

Jamie verheugde zich nog meer op het weerzien met zijn zusjes dan op de Spelen. De dag voor hun thuiskomst nam Liz hem en een vriendje mee naar Marine World. Hij vond het leuk om zich door de dolfijnen en de walvissen te laten natspatten, en toen ze in de auto stapten om naar huis te gaan, waren zijn kleren doorweekt. Liz sloeg een handdoek om hem heen zodat hij geen kou vatte; hij had duidelijk genoten.

Het weekend erna waren de Spelen. Liz oefende elke avond van de laatste week met hem en de hele morgen van de dag ervoor. Zijn zusjes keken toe, klapten en moedigden hem aan. Hij was enorm vooruitgegaan, en 's avonds kon hij van opwinding bijna niet slapen. Hij mocht bij zijn moeder in bed liggen, wat nog regelmatig voorkwam. Liz stuurde hem nooit weg, want ze vond het net zo gezellig als hij.

De dag van de Spelen was het warm, zonnig weer. Liz en Jamie gingen het eerst van huis, Peter zou met Carole en de meisjes een uur later komen. Liz nam Jacks videocamera en haar eigen Nikon mee. Bij de ingang van het terrein kreeg Jamie een nummer. Het wemelde er van de kinderen zoals hij en kinderen die er nog veel erger aan toe waren, met een ernstige handicap, en overal reden kinderen in een rolstoel. Het was een bekend gezicht voor Liz en het ontroerde haar te zien hoe vrolijk ze allemaal waren. Jamie popelde om te beginnen, maar toen hij in de rij moest staan voor het hardlopen, keek hij zijn moeder met paniekerige ogen aan.

'Ik kan het niet,' stamelde hij. 'Ik kan het echt niet, mam.'

'Je kunt het wel, Jamie,' zei Liz, en ze pakte zijn hand. 'Je weet dat je het kunt. Het doet er niet toe of je wint of niet, lieverd. Het gaat om het plezier. Dat is alles. Je hoeft het alleen maar leuk te vinden.'

'Ik kan het niet zonder papa.' Dat had Liz niet verwacht, en haar ogen schoten vol tranen.

'Papa zou het fijn vinden als je er plezier in had. Jij vindt deze Spelen belangrijk en hij vond ze ook belangrijk. Als je een medaille wint, vind je dat fantastisch.' Haar stem trilde en ze deed haar best om niet te huilen. Gelukkig merkte Jamie daar deze keer niets van.

'Ik wil het niet zonder hem.' Hij begon te huilen en drukte zijn gezicht tegen zijn moeder aan. Liz vroeg zich af of ze hem weer mee naar huis moest nemen of dat ze hem moest dwingen mee te doen. Maar alles wat ze voor het eerst zonder Jack deden was verschrikkelijk moeilijk, terwijl het enorm veel voldoening gaf als ze het hadden volbracht.

'Waarom probeer je het niet één keer,' stelde ze voor, terwijl ze met haar armen om hem heen zijn haar streelde. 'Als het echt niet gaat, blijven we verder alleen maar kijken of gaan we naar huis, als je wilt. Probeer het één keer.' Hij antwoordde niet, maar toen de namen van de deelnemers werden afgeroepen, knikte hij. Ze liep met hem mee naar de start, waar hij zich weer omdraaide en lang naar haar keek voordat hij op zijn plaats ging staan. Ze wierp hem een kushand toe, iets wat Jack beslist niet zou hebben gedaan. Jack had Jamie altijd behandeld als een grote jongen en vond dat Liz hem behandelde als een baby. Maar dat was hij ook, haar baby, en dat zou hij altijd blijven.

Met betraande ogen vuurde ze hem tussen de andere ouders aan. Ze wilde dat hij het zou winnen, voor zichzelf, voor Jack en om hem te bewijzen dat het leven zonder zijn vader doorging en nog steeds heel leuk kon zijn. Jamie had een overwinning nodig en zij misschien ook. Ademloos zag ze hem naar de finish rennen. Hij leek als derde of vierde te zullen eindigen, maar opeens, zonder zoals de anderen om zich heen te kijken, liep hij nog iets harder en bereikte tot haar verbaasde vreugde als eerste de finish. Het lint scheurde voor zijn borst en hij stond hijgend te kijken waar ze bleef toen de officiële opvangster - een van de vele vrijwilligers - hem kuste en feliciteerde. Liz rende naar hem toe en hij sloeg zijn armen om haar heen.

'Ik heb gewonnen! Ik heb gewonnen, mam! Met papa heb ik nog nooit gewonnen!' Jack zou ontzettend trots op hem zijn geweest en Liz zag zijn lachende gezicht voor zich. Ze drukte Jamie tegen zich aan en dankte God en Jack dat ze dit hadden laten gebeuren. Ze kuste Jamie op zijn hoofd en vertelde hem hoe trots ze op hem was, en hij keek verbaasd naar haar tranen. 'Ben je er niet blij om, mam?' vroeg hij niet-begrijpend. Ze lachte.

'Natuurlijk ben ik blij! Je bent geweldig!' Ze wuifden naar Peter en de meisjes op de tribune en maakten triomfantelijke gebaren, en Peter en de meisjes gingen staan en juichten toen de winnaar op de honderd meter hardlopen door de luidsprekers bekend werd gemaakt en Jamie zijn gouden medaille in ontvangst nam. Wat er die dag verder ook nog zou gebeuren, Jamie had gewonnen.

Bij het verspringen kwam hij op de tweede plaats en kreeg een zilveren medaille, en bij het zaklopen moest hij de eerste plaats met iemand anders delen. Hij nam dus twee gouden en een zilveren medaille mee naar huis, en hij was nog nooit zo gelukkig geweest als toen hij aan het eind van de middag met alle drie de medailles om zijn hals in de auto zat op weg naar huis. Het was een heerlijke, triomfantelijke, ontroerende dag geweest. Liz nam hen mee naar de Buckeye in Sausalito om het te vieren. Het was een dag om nooit te vergeten.

'Zo goed heb ik het met papa nooit gedaan,' zei Jamie tijdens het eten. 'Je bent een goeie trainer, mam. Ik had niet gedacht dat je het zou kunnen.'

'Ik ook niet,' zei Megan met een trotse blik op haar moeder. Rachel en Annie noemden Jamie plagend een steratleet en Liz zei dat ze de medailles zou laten inlijsten.

'Je hebt het fantastisch gedaan, mam,' zei Annie prijzend.

'Jamie heeft het moeilijkste zelf gedaan. Ik heb alleen maar met de stopwatch in de hand in de tuin gestaan, dat was makkelijk genoeg.' Maar dat had ze vijf weken lang elke dag gedaan en het had geholpen. Het was de dag van Jamie's leven. Hij liet iedereen om hen heen zijn medailles zien en toen Liz hem 's avonds naar bed bracht, bedankte hij haar weer. Hij sloeg zijn armen om haar hals en trok haar hoofd naar zich toe.

'Ik hou van je, mammie. Ik mis papa, maar ik hou heel veel van jou.'

'Je bent een geweldige jongen en ik hou van jou, Jamie. Ik mis papa ook, maar ik denk dat hij vandaag naar je heeft gekeken en heel trots op je is.'

'Dat denk ik ook.' Hij geeuwde, en ze wreef even over zijn rug toen hij op zijn zij ging liggen. Al voordat ze de kamer uit was, sliep hij. Glimlachend ging Liz naar haar eigen kamer. Peter was met Megan naar de bioscoop, Rachel en Annie keken naar een video en Liz dacht aan haar overleden man.

'Het is ons gelukt!' fluisterde ze in het halfdonker. Toen ze de kamer rondkeek, kon ze zijn aanwezigheid bijna voelen - een liefdevolle kracht. Ze zou het nooit vergeten. 'Dank je wel,' zei ze zacht. Ze knipte het licht aan en verwachtte niet langer hem te zien, maar hij had haar iets heel kostbaars nagelaten.

6

Drie dagen na de Spelen gingen ze naar Tahoe. Jamie was nog steeds dolgelukkig en ze verheugden zich allemaal op de vakantie. Een oude vriend van Jack had Liz zijn huis in Homewood geleend, een groot oud huis dat ze al eerder hadden mogen gebruiken. Zijn vrouw hield niet van Tahoe, zijn kinderen waren het huis uit en ze kwamen er nog maar zelden. Voor Liz en de kinderen was het perfect. Het huis had een brede, beschutte veranda en de meeste slaapkamerramen boden uitzicht op het meer. Er hoorde een enorme lap grond bij met mooie, grote bomen. Ze waren blij dat ze er weer waren.

Peter en de meisjes hielpen Liz de bagage uitladen. Jamie nam de voedselvoorraad mee naar binnen en hielp alles wegbergen. Carole was een week logeren bij haar zus in Santa Barbara.

'Zullen we gaan zwemmen?' stelde Peter voor toen alles op orde was. Een halfuurtje later sprongen ze van de dichtbijgelegen steiger in het ijskoude water. Ze rilden, maar dat hoorde erbij. Liz regelde dat ze de volgende morgen konden waterskiën.

's Avonds kookte Liz en Peter hielp met de barbecue, dat had hij van zijn vader geleerd. Na het eten gingen ze bij de haard zitten, roosterden marshmallows in het vuur en vertelden elkaar verhalen. Annie vertelde een grappig verhaal over hun vader. Liz luisterde glimlachend; het deed haar denken aan een ander voorval en daar vertelde zij over. Ze moesten er allemaal om lachen. Rachel herinnerde hen aan de keer dat hun vader zich per ongeluk in een vakantiehuisje had opgesloten en door een raam naar buiten had moeten klimmen. Het werd een soort wedstrijd van leuke herinneringen, een manier om hun vader terug te brengen zonder dat het al te veel pijn deed. De afgelopen maanden was het verdriet minder scherp geworden, zodat ze nu naast huilen ook konden lachen.

Toen ze ten slotte allemaal naar bed gingen, voelde Liz zich ineens weer een stuk beter. Ze miste Jack nog steeds, maar ze voelde zich niet meer zo intens bedroefd. Net als de kinderen vond ze het fijn in Tahoe te zijn. Het was heerlijk om samen vakantie te vieren en ze was blij dat Peter die week ook vrij had kunnen krijgen. Omdat hij zo hard werkte, had zijn baas in de dierenkliniek gezegd, en hij had Peter veel plezier gewenst.

De volgende dag gingen ze eerst waterskiën en daarna nam Peter Rachel en Jamie mee om in het riviertje achter het huis te gaan vissen. Ze vingen een vis, en toen Peter en Jamie de volgende dag in het bootje dat aan de steiger lag gingen vissen, vingen ze er weer een paar.

Daarna kwam Megan thuis met een grote, en de anderen visten op rivierkreeftjes bij de steiger. Liz maakte ze 's avonds klaar voor het eten. Iedereen ontspande zich en genoot. Een nacht sliepen ze in slaapzakken op de veranda en keken naar de sterren. Het was een perfecte vakantie.

Toen ze aan het eind van de week hun spullen inpakten om te vertrekken, vonden ze dat allemaal jammer. Liz moest beloven dat ze nog diezelfde zomer een keer terug zouden komen, en ze dacht dat ze het huis misschien het weekend van Labour Day weer zouden kunnen lenen. Op die manier omzeilden ze het feestje dat ze anders thuis altijd hadden gegeven. Net als de picknick op 4 juli, die ze dit jaar hadden overgeslagen, was het feestje aan het eind van de zomer ook een familietraditie, maar een uitje naar Lake Tahoe zou een goede vervanging zijn.

De volgende dag reden ze voldaan en uitgerust naar huis. Onderweg lunchten ze met hamburgers en milkshakes bij Ikeda's in Auburn.

'Ik heb helemaal geen zin om weer aan het werk te gaan,' biechtte Liz haar oudste zoon op toen ze de laatste slokken van hun milkshake dronken. 'Ik vond het zo leuk dat ik nog wel weken zou willen luieren.'

'Waarom neem je dan niet wat langer vrij, mam?' vroeg hij. Ze schudde haar hoofd. Ze wist dat er op kantoor een berg werk op haar lag te wachten, ze moest de komende weken regelmatig naar de rechtbank en ze moest zich voorbereiden op een rechtszaak begin september.

'Ik heb te veel te doen.'

'Je werkt te hard, mam.' Ze probeerde nog steeds het werk van Jack erbij te doen. 'Waarom neem je dan geen andere advocaat in dienst?'

'Daar heb ik wel aan gedacht, maar ik denk dat je vader dat niet prettig zou vinden.'

'Hij zou het ook niet prettig vinden dat je je halfdood werkt.' Jack had zich altijd op tijd kunnen ontspannen en hij had, ook al werkte hij keihard, van zijn vakanties genoten. Hij zou ook de week in Lake Tahoe geweldig hebben gevonden.

'Ik zal wel zien. Misschien neem ik over een paar maanden iemand erbij, maar tot nu toe gaat het nog best.' Mits ze geen tijd verspilde met het lezen van een boek of een tijdschrift, met lunchen met een vriendin of met naar de kapper gaan. Zolang ze elke minuut die ze niet aan de kinderen besteedde met haar neus in de dossiers zat, ging het nog best. Maar zo zou ze het niet lang volhouden, dat wist ze, en dat wisten de kinderen ook.

'Wacht er niet te lang mee, mam,' zei Peter streng. Daarna ging hij de anderen roepen, die snoep aan het kopen waren om mee naar huis te nemen. Dat was een van de dingen die ze leuk vonden bij Ikeda's, waar ze 's winters op weg naar hun skivakantie in Tahoe ook altijd stopten.

Toen ze thuiskwamen, was Carole er al. Liz wist dat de weken voordat de kinderen weer naar school gingen extra druk zouden zijn. Peter zou nog twee weken in de dierenkliniek werken, maar de anderen zouden de hele dag bij het zwembad hangen, het liefst met vriendjes en vriendinnen. Carole zou elke dag voor minstens een half dozijn kinderen een lunch moeten maken en soms voor tweemaal zoveel mensen het avondeten. Maar Liz vond het prettig te weten waar ze waren en ze stelde het op prijs dat de vrienden van de kinderen graag bij hen kwamen.

Carole had een lekkere maaltijd klaargemaakt en toen ze 's avonds naar bed gingen, waren ze blij dat ze weer thuis waren en zaten nog vol verhalen. Toen Liz de volgende morgen naar kantoor ging, zag ze er nog steeds uitgerust uit, maar dat duurde niet lang. De stapel papieren en dossiers op haar bureau waren drastisch groter geworden en ze had nog nooit zoveel mensen moeten terugbellen. Ze deed haar werk te goed, want zowel diënten als collega's bevalen haar bij anderen aan. Steeds weer moest ze denken aan Peters raad om nog een advocaat in dienst te nemen om haar te helpen.

Ze begon er 's middags tegen Jean over, toen ze haar bureau probeerden te ordenen en ze Jean tegelijkertijd een paar brieven dicteerde.

'Heb je iemand op het oog?' vroeg Jean. Ze had er zelf ook allang aan gedacht en was blij dat Peter zo verstandig was geweest om het voor te stellen.

'Nog niet,' antwoordde Liz. 'Ik weet nog niet eens of ik het wel doe.'

'Ik zou er toch maar eens over nadenken als ik jou was. Peter heeft gelijk. Je kunt het niet allemaal in je eentje blijven doen, het is te veel voor een persoon. Voordat Jack stierf was het eigenlijk al te veel voor jullie beiden, en er zijn de afgelopen maanden alleen maar cliënten bijgekomen. Ik weet niet of jou dat opgevallen is, maar mij wel. Je doet tweemaal zoveel werk als vroeger, toen jullie nog met z'n tweeën waren.'

'Hoe kan dat nou?' vroeg Liz verbaasd.

'Omdat je goed bent in je werk,' antwoordde Jean glimlachend.

'Dat was Jack ook,' verdedigde Liz hem snel. 'Ik vond hem altijd een betere advocaat dan mezelf.'

'Dat ben ik niet met je eens,' zei Jean eerlijk. 'Maar hij wees meer zaken af. Jij durft nooit nee te zeggen, maar als hij geen zin in een zaak had, schoof hij die meteen door naar een ander.'

'Misschien moet ik dat ook vaker doen,' zei Liz peinzend.

'Ik weet niet of je dat op kunt brengen.' Jean kende Liz goed en wist dat ze bijzonder plichtsgetrouw was. 'Ik ook niet,' zei Liz, en ze gingen verder met de brief die Liz aan het dicteren was. Voor een aantal zaken waar ze mee bezig was, moest ze diezelfde middag nog meer documenten naar diverse rechters en andere advocaten sturen.

Die avond kwam ze pas laat thuis, tegen achten, maar dat was de prijs die ze voor haar vakantie moest betalen. De kinderen zaten nog om het zwembad en Carole deelde stukken pizza uit.

'Hallo, jongens,' zei Liz glimlachend. Ze was blij dat Peter er ook bij was, maar minder blij toen ze twee van zijn vrienden in het water zag duiken om veel te wild met de kleinere kinderen een spelletje Marco Polo te spelen. Ze maande hen het kalmer aan te doen en zei dat Peter tegen zijn vrienden moest zeggen dat ze voorzichtig moesten zijn. 'Anders krijgen we ongelukken,' zei ze zacht tegen Carole. Carole was het met haar eens en zei dat ze hetzelfde die middag ook tegen vriendinnen van Megan had gezegd. Liz maakte zich vooral zorgen om Jamie, die nog niet zo goed kon zwemmen.

Toen alle vriendjes weg waren, waarschuwde ze de kinderen opnieuw. 'Ik wil niet dat er ongelukken gebeuren en al helemaal niet dat iemand ons een proces aandoet.'

'Je maakt je te veel zorgen, mam,' zei Annie onverschillig, en Liz zei streng dat ze het meende.

Voordat ze de volgende morgen naar kantoor ging, drukte ze de kinderen nogmaals op het hart voorzichtig te zijn en toen ze 's avonds thuiskwam, werd er minder wild gedaan. Maar toen ze donderdagavond laat thuis was, trof ze Peter in het zwembad met een stuk of vijf vrienden en zag ze dat ze steeds weer in het water doken zonder te kijken of de anderen al uit de weg waren. Fel zei ze tegen Peter dat zijn vrienden niet meer mochten komen zwemmen als ze zich niet aan de veiligheidsregels hielden en niet op de jongere kinderen letten.

'En ik zeg het niet nog een keer,' zei ze streng.

'Je ziet er moe uit, mam,' zei hij zacht.

'Ik ben ook moe, maar dat heeft er niets mee te maken. Ik wil niet dat er een ongeluk gebeurt. Stoeien in het water is verboden, Peter. Dat meen ik.'

'Oké mam, ik zal erom denken.' Hij was het afgelopen jaar weliswaar een stuk verstandiger geworden, maar hij was nog steeds jong en enkele van zijn vrienden waren onnadenkende waaghalzen. Daar had Liz zich altijd al zorgen om gemaakt. En ze moest er niet aan denken dat er iemand gewond zou raken in hun zwembad. Ze hadden voorlopig genoeg ellende gehad, en dat zei ze zowel tegen Peter als tegen zijn vrienden. Ze ging naar haar kamer om nog een poosje te werken, want de volgende morgen moest ze naar de rechtbank. Ze was moe en kregelig, en ze snakte ernaar eens lekker te slapen.

Toen ze de volgende dag omstreeks het middaguur de rechtbank verliet, ging haar mobiele telefoon. Ze bleef op de trap voor het gebouw staan om te praten en het bleek Carole te zijn.

'Je moet direct thuiskomen,' zei ze kalm en nadrukkelijk. Liz verstijfde. Zo klonk Carole alleen maar als er iets was met een van de kinderen of als zich een ander ernstig probleem voordeed.

'Wat is er? Is er iemand gewond?' Maar ze wist het antwoord al.

'Peter. Hij had een dag vrij en er waren een paar vrienden gekomen.'

Liz onderbrak haar met een schelle stem die ze niet als de hare herkende, maar ze was een stuk nerveuzer dan vroeger. 'Wat is er precies gebeurd?'

'Dat weet ik nog niet. Hij was aan het duiken en ik geloof dat hij zijn hoofd heeft gestoten. De ambulance is er al.'

'Bloedt hij?' Ze dacht meteen aan Jack, die onder het bloed op de vloer van het kantoor had gelegen. Bloed betekende een ramp.

'Nee,' antwoordde Carole zo kalm mogelijk. Ze had het afschuwelijk gevonden Liz te moeten bellen, maar er zat niets anders op. 'Hij is bewusteloos.' Ze durfde er niet bij te zeggen dat hij misschien zijn nek had gebroken, ze wisten het nog niet zeker. 'Ze brengen hem naar Marin General, daar kun je rechtstreeks naartoe gaan, Liz. Het spijt me.'

'Is alles in orde met de anderen?' vroeg Liz, terwijl ze naar haar auto rende.

'Ja, niemand anders is gewond, alleen Peter.'

'Komt het weer goed?'

Dat wist niemand. Ziekenbroeders waren met hem bezig geweest en Liz hoorde de ambulance met een loeiende sirene wegrijden.

'Ik denk het wel. Ik weet het ook niet, Liz. Ik heb op ze gelet... ik heb gezegd...' Carole begon te huilen. Liz startte de auto en maakte een eind aan het gesprek. Toen ze wegreed, bad ze dat het niet erg zou zijn, dat hij zou genezen. Een tweede ramp of, God helpe hen, een tweede verlies zou werkelijk ondraaglijk zijn. Ze reed zo snel mogelijk en zonder brokken te maken naar het ziekenhuis en arriveerde even nadat Peter was' binnengebracht. Hij was meteen doorgestuurd naar de afdeling Traumatologie, en Liz werd gewezen waar ze moest zijn.

Ze rende door de gangen en toen ze de afdeling bereikte, zag ze Peter meteen liggen. Zijn gezicht was grauw en vochtig, hij kreeg zuurstof toegediend en ze waren druk met hem bezig. De artsen hadden geen tijd om met haar te praten en een verpleegkundige legde uit wat er aan de hand was. Hij had een ernstige hoofdwond en waarschijnlijk waren er een paar wervels gebroken. Ze zouden zo gauw mogelijk foto's maken en terwijl Liz toekeek, brachten ze een infuus in en legden ze hem aan een monitor.

'Komt het weer goed met hem?' vroeg Liz met haar ogen star op haar zoon gericht en vervuld van paniek. Hij zag eruit alsof hij doodging, misschien was dat ook wel zo.

'Dat weten we nog niet,' antwoordde de verpleegkundige eerlijk. 'De dokter kan u meer vertellen als het onderzoek klaar is.'

Liz wilde Peter aanraken en tegen hem praten, maar ze kon niet bij hem in de buurt komen. Ze deed haar uiterste best om haar paniek onder controle te houden. Er werd een röntgenapparaat naar hem toe gerold; ze hadden zijn zwembroek van zijn lichaam geknipt en hij lag naakt op de brancard.

Ze maakten foto's van zijn hoofd en zijn nek, en ze onderzochten hem grondig terwijl Liz huilend toekeek. Het leek een eeuwigheid voordat er een arts in een groene jas en met een stethoscoop om zijn nek naar haar toekwam en haar met een ernstig gezicht de situatie uitlegde. Hij was lang en had serieuze ogen, en zijn grijze slapen overtuigden Liz ervan dat hij genoeg ervaring had om te weten waar hij het over had.

'Hoe gaat het met hem?' vroeg ze wanhopig.

'Op dit moment niet zo goed. We weten nog niet hoe erg zijn hoofd beschadigd is en wat de gevolgen zullen zijn. Er kunnen verschillende dingen aan de hand zijn. Er is sprake van inwendige zwelling. Zo meteen maken we een e.e.g. en een cat-scan, en het hangt er ook vanaf hoe snel hij bij bewustzijn komt. Ik denk dat hij wat zijn nek betreft geboft heeft. Eerst dacht ik dat die gebroken was, maar nu niet meer. We zullen het dadelijk op de foto kunnen zien.' De arts had al heel wat verlamde jongens zien binnenkomen, meestal van dezelfde leeftijd als Peter, die te wild hadden gestoeid en zonder op te letten in het water waren gedoken. Maar deze jongen leek geboft te hebben, want voorzover hij het kon beoordelen waren zijn ledematen niet verlamd. Waarschijnlijk had hij een gebroken wervel, en dat bewees de foto een paar minuten later. Het was de vierde nekwervel, maar zijn ruggengraat was niet beschadigd. Nu moesten ze nog ontdekken wat er aan de hand was met zijn hoofd.

Heel even, voordat ze Peter meenamen, kon Liz hem aanraken. Het enige wat ze kon zeggen was 'Ik hou van je', maar hij was nog buiten bewustzijn en hoorde haar niet.

Het duurde bijna een uur voordat ze hem terugbrachten. Zijn gezicht was nog steeds grauw en de arts keek niet opgewekt. Liz had intussen gehoord dat hij het hoofd van de afdeling Traumatologie was en Bill Webster heette.

'Uw zoon heeft een zware hersenkneuzing, mevrouw Sutherland. Er is sprake van een grote zwelling. Voorlopig kunnen we alleen maar afwachten, en als de zwelling toeneemt, moeten we een draineerbuisje inbrengen.'

'Zijn hoofd opereren?' vroeg ze ontzet. Hij knikte. 'Zal hij dan... Is hij...' Ze kon geen woord meer uitbrengen.

'We weten het nog niet. Er zijn verschillende mogelijkheden. Voorlopig houden we hem rustig en wachten we af.'

'Mag ik naast hem zitten?'

'Als u niet in de weg zit en hem niet beweegt. Hij moet rust hebben.' Hij klonk alsof ze de vijand was, dat gevoel gaf hij haar. Hij kwam zo streng en ongevoelig over dat ze meteen een hekel aan hem had. Maar hij wilde Peter genezen, dus hij had ook een goede kant. 'Ik zal niet in de weg zitten,' zei ze zacht.

Hij wees waar ze mocht zitten en ze trok een krukje bij en hield Peters hand vast. Aan een van zijn vingers zat een zuurstofmonitor, en de conditie van zijn hart en zijn hersens werd op een andere monitor zichtbaar gemaakt. Liz zag dat hij op dit moment stabiel was.

'Waar was u toen dit gebeurde?' vroeg de arts op een beschuldigende toon. Ze kon hem wel slaan.

'In de rechtbank. Ik ben advocaat. Mijn huishoudster was thuis, maar ik neem aan dat de jongens gewoon ongehoorzaam waren.'

'Dat denk ik ook,' zei hij kortaf, en liep weg om met een paar andere artsen te praten. Even later kwam hij terug. 'We wachten nog een uur of twee en dan sturen we hem naar boven, naar de operatiezaal,' zei hij bot. Liz knikte. Ze hield Peters hand zo voorzichtig mogelijk vast.

'Hoort hij me als ik tegen hem praat?'

'Waarschijnlijk niet,' antwoordde de arts, en hij keek haar met gefronste wenkbrauwen aan. Ze zag erg bleek, maar ze had van nature rood haar en een lichte huid. 'Gaat het wel goed met u?' vroeg hij. Ze knikte. 'Want als u flauwvalt, kunnen we dat er niet bij hebben. Als het te veel voor u is, kunt u beter in de wachtkamer gaan zitten, dan roepen we u wel als er iets gebeurt.'

'Ik denk er niet aan,' zei ze ferm. Acht maanden geleden was ze na het ongeluk met Jack ook niet flauwgevallen. Ze vond de arts een botte kerel, maar een van de verpleegkundigen had gezegd dat hij zijn vak uitstekend verstond, dus dat moest ze maar geloven. Hij concentreerde zich alleen op het redden van levens, de familie van de patiënt was blijkbaar bijzaak. De arts ging weer weg om een neurochirurg te waarschuwen en een verpleegkundige kwam Liz vragen of ze koffie wilde.

'Nee, dank u, het gaat wel,' antwoordde ze. Het ging natuurlijk helemaal niet, want ze was de wanhoop nabij. Stel dat ze na haar man nu haar zoon zou verliezen? Ze kon de gedachte niet verdragen en elke keer dat die bij haar opkwam, boog ze zich over Peter heen en zei: 'Vooruit, Peter, word wakker! Zeg iets tegen me! Ik ben het, mama... Doe je ogen open en zeg iets tegen me! Mama zit naast je, lieverd... Ik hou van je. Word wakker!' Ze herhaalde het als een mantra en hoopte dat hij haar, waar hij ook was, diep in zijn onderbewustzijn toch kon horen.

Inmiddels was het halfdrie. Toen zijn toestand om vier uur nog steeds niet veranderd was, kwam de dokter terug en zei dat ze Peter nog één uur zouden geven om uit zichzelf tot bewustzijn te komen en dan zouden besluiten wat te doen. Liz knikte. Peter had zich nog niet bewogen, maar ze was het met de arts eens dat zijn kleur iets verbeterd was. De hare niet, zag de arts, maar hij zei er niets van. Ze zag er ellendig uit. Hij kreeg een klein beetje medelijden met haar en vroeg of ze de vader van de jongen al had gewaarschuwd. Ze schudde haar hoofd, maar gaf geen uitleg.

'Misschien kunt u dat beter wel doen,' zei hij voorzichtig. Iets in haar ogen deed hem aarzelen, want misschien was ze gescheiden of was er sprake van een pijnlijke situatie. 'We kunnen nog niet met zekerheid zeggen dat hij het haalt.'

'Zijn vader is acht maanden geleden gestorven,' zei Liz ten slotte. 'Ik hoef niemand meer te bellen.' Ze had al naar huis gebeld om te zeggen dat Peter nog leefde en dat ze pas weer zou bellen als zijn toestand veranderde. Ze klonk kalmer dan ze zich voelde, want ze bad voortdurend dat Peter zijn vader niet zou volgen, dat de dokter dat zou kunnen voorkomen.

'Het spijt me dat te horen.' Hij verdween weer. Liz keek gespannen naar haar zoon en hoewel ze het voor geen goud zou willen toegeven, kreeg ze het gevoel dat het vertrek om haar heen begon te draaien. Het was allemaal te veel, te erg, te angstaanjagend. Ze mocht Peter niet verliezen, dat zou ze niet meer kunnen verdragen. Ze zou hem niet laten gaan. Ze het haar hoofd tussen haar knieën zakken tot ze zich weer iets beter voelde en begon toen weer zacht tegen Peter te praten. En alsof hij haar gebed had gehoord, probeerde hij heel langzaam zijn gezicht naar haar toe te draaien. Maar ze hadden zijn hoofd vastgezet, dus dat lukte niet. Zijn ogen bleven dicht. Ze praatte iets harder en drong erop aan dat hij zijn ogen opende, iets zei, met zijn ogen knipperde, in haar hand kneep of zijn teen bewoog als hij haar kon horen. Maar hij reageerde niet, tot hij even later zachtjes kreunde. Liz wist niet of hij dat onbewust had gedaan of dat hij haar toch had gehoord. De verpleegkundige die het ook had gehoord kwam gauw aanlopen, controleerde de monitors en ging een arts waarschuwen. Liz wist niet of het een goed of een slecht teken was en ging door met praten en hem aanmoedigen. En net toen de dokter er aankwam, kreunde hij weer en gingen zijn ogen knipperend open. Liz keek vol hoop en angst op hem neer.

'Mmmaaammmaa...' zei hij moeizaam, maar Liz verstond hem en Bill Webster ook. Hij had 'mama' gezegd. Terwijl de tranen over haar wangen stroomden, boog Liz zich over hem heen en vertelde hem dat ze van hem hield. Toen ze weer opkeek, zag ze tot haar verbazing dat de dokter glimlachte.

'We maken vorderingen. Blijf maar tegen hem praten. Ik wil weer een paar onderzoekjes doen.' Peters ogen waren weer dichtgevallen, maar toen ze opnieuw begon te praten, deed hij ze weer open, kreunde hartverscheurend en kneep heel licht in haar hand. Hij kwam bij, weliswaar heel langzaam, maar hij kwam bij!

'Aauu,' zei hij, en hij keek haar fronsend aan. 'Aauu.' Ze liep naar Bill Webster toe en zei zacht: 'Hij heeft pijn.' De arts knikte.

'Ja, dat zal best. Barstende hoofdpijn.' Hij spoot iets in het infuus en een laborant kwam weer bloed afnemen. Even later kwam de neurochirurg langs. 'Het gaat iets beter,' zei Bill Webster, en hij keek wat opgewekter. Hij gaf de chirurg het laatste nieuws en even later zei hij tegen Liz dat ze nog even wilden wachten met opereren. Met een beetje geluk zou dat misschien niet eens meer nodig zijn. Het was inmiddels zes uur en Liz was geen seconde bij Peter weg geweest. 'Wij houden hem wel in de gaten als u een kop koffie wilt gaan drinken,' zei hij, maar Liz schudde haar hoofd. Ze wilde Peter niet alleen laten voordat het nog beter ging, hoe lang dat ook zou duren. Hoewel ze sinds het ontbijt niet meer gegeten had, zou ze nu toch nog geen hap door haar keel kunnen krijgen.

Een uur later zei Peter weer iets en deze keer verstond Liz duidelijk dat het 'mama' was. 'Pijn,' voegde hij er schor aan toe, en hij pakte haar hand en kneep erin. Hij had nauwelijks meer kracht dan een peuter. De dokter wilde hem niets geven voor de pijn om te voorkomen dat hij het bewustzijn opnieuw zou verliezen. 'Huis,' zei Peter na een poosje, toen de dokter nog naast hem stond.

'Wil je naar huis?' vroeg dokter Webster, en Peter knikte heel voorzichtig. 'Mooi zo. Wij willen ook dat je naar huis gaat, maar dan moet je eerst nog veel beter met ons kunnen praten. Hoe voel je je, Peter?' Dokter Webster klonk veel vriendelijker tegen zijn patiënt dan tegen diens moeder, maar Liz kon alleen maar dankbaar zijn voor wat hij voor haar zoon deed.

'Beroerd,' antwoordde Peter. 'Doet pijn.'

'Wat doet het meeste pijn?'

'Hoofd.'

'Doet je nek ook pijn?'

Peter knikte iets nadrukkelijker en zijn gezicht vertrok bij de beweging.

'Heb je nog ergens anders pijn?'

'Nee. Mammie...'

'Ik ben er nog, lieverd. Ik ga heus niet weg.'

'Het spijt me...' zei hij, en hij keek haar aan. Ze schudde haar hoofd. Andere dingen waren nu belangrijker dan zijn berouw. 'Stom van me.'

'Ja, heel stom,' zei de dokter. 'Je boft dat je niet helemaal verlamd bent.' Vervolgens liet hij Peter zijn armen, handen, benen en voeten bewegen en dat lukte, maar hij had geen kracht in zijn vingers. Dokter Webster en de neuroloog waren echter tevreden over zijn vooruitgang. Om negen uur zeiden ze tegen Liz dat ze hem naar de intensivecare-afdeling van Traumatologie zouden overbrengen, waar hij goed in de gaten zou worden gehouden. 'U kunt nu wel naar huis gaan en een poosje uitrusten, want het gaat de goede kant op. Dan komt u morgenochtend maar terug.'

'Kan ik hier niet blijven slapen?'

'Als u erop staat. Peter zal straks ook in slaap vallen. Als het nog iets beter met hem gaat, geven we hem misschien iets om te slapen. Maar u hebt rust nodig, u hebt een spannende dag achter de rug.' Ongewild had hij medelijden met haar. Gewoonlijk deed hij zijn best om zich niet te veel bij het persoonlijke leven van zijn patiënten te laten betrekken, maar Liz zag eruit alsof ze aan het eind van haar Latijn was. 'Hebt u nog kinderen thuis?' vroeg hij. Ze knikte. 'Waarom gaat u dan niet een poosje naar hen toe? Ze zullen wel erg ongerust zijn, want hij was er toen ze hem binnenbrachten heel erg aan toe. Hebben zij gezien wat er is gebeurd?'

'Ik geloof het wel. Maar ik bel ze wel en zeg dat het beter met hem gaat.' Tot op dit moment had ze hen niet kunnen geruststellen.

'Waarom gaat u zelf niet naar ze toe? Ik bel u wel als er iets gebeurt,' zei hij ferm.

'Blijft u dan hier?' Ze vond hem niet aardig, maar. ze vertrouwde hem wel.

'De hele nacht en morgen tot het middaguur, dat beloof ik u.' Hij glimlachte en tot haar verbazing zag ze dat hij best een leuk gezicht had als hij haar niet afsnauwde of nors naar de monitoren of naar Peters status keek.

'Ik vind het afschuwelijk hem hier achter te laten,' zei ze eerlijk.

'Het is goed voor u even naar huis te gaan en we gaan hem zo meteen verplaatsen, dan zit u toch maar in de weg.' Hij wist precies wat hij moest zeggen en ze kon niet anders dan glimlachen. Ze zei tegen Peter dat ze een poosje naar huis ging om te kijken hoe het met de anderen was en dat ze gauw terug zou komen.

'Ik kom zo gauw mogelijk terug,' beloofde ze, en hij glimlachte.

'Sorry, mam,' zei hij weer. 'Heel stom.'

'Je boft. En ik hou van je. Dus word nu maar gauw weer beter.'

'Zeg tegen Jamie dat het niet erg is,' zei hij moeizaam, en weer een stapje verder, want het was de langste zin sinds hij was bijgekomen en weer praatte.

'Zal ik doen. Tot straks.'

'Maak je maar geen zorgen.' Hij probeerde haar gerust te stellen, een goed teken. Hij was zich niet alleen bewust van zijn omgeving, maar ook van de gevolgen van het ongeluk. Liz wilde er niet aan denken wat er zou zijn gebeurd als hij niet meer bij bewustzijn was gekomen, of nog erger, overleden was. Dat zou te erg zijn geweest.

'Als ik terugkom, verwacht ik dat je de gang op en neer rent, oké?' Hij lachte. Ze gaf hem een kus en liep weg. Dokter Webster volgde haar de gang in.

'Hij boft enorm,' merkte hij op, terwijl hij haar met respect aankeek. Ze was geen moment ingestort. 'Een paar uur geleden dacht ik niet dat hij het zonder een operatie zou redden, en zeker niet zo snel. Maar hij is jong en gezond, en wie weet heeft het geholpen dat u voortdurend tegen hem hebt gepraat.'

'Hoe dan ook is hij goddank niet in coma gebleven.' Haar knieën knikten bij de gedachte.

'Ik denk dat hij wel een paar weken hier zal moeten blijven, dus het heeft geen zin dat u nu al oververmoeid raakt. U kunt gerust morgenvroeg terugkomen.'

'Nee, ik wil liever hier slapen. Maar ik ga eerst kijken hoe het met de anderen gaat en dan kom ik over een paar uur terug.'

'Hoeveel kinderen hebt u?' Hij was nieuwsgierig naar haar geworden. Hij had geen flauw idee wie ze was, maar hij kon duidelijk zien dat ze een uitstekende moeder was en dat ze erg veel van haar zoon hield.

'Vijf. Hij is de oudste.'

'Als u uw telefoonnummer achterlaat bij de receptie, zal ik u bellen als er iets is. En als u besluit toch thuis te slapen, moet u zich daar niet schuldig om voelen. De anderen zijn waarschijnlijk erg van streek, vooral als ze het hebben zien gebeuren. Hoe oud is de jongste?'

'Tien. En die ertussenin zijn elf, dertien en veertien.'

'Dus u hebt uw handen vol.'

'Het zijn lieve kinderen,' zei ze. Hij wilde zeggen dat ze een lieve moeder hadden, maar dat deed hij niet. Hij liep terug naar Peter en Liz ging naar huis.

Het was al over negenen toen ze thuiskwam, en de anderen waren nog op. De meisjes zaten om de keukentafel te huilen en Jamie zat bleek en doodmoe bij Carole op schoot. Ze leken wel een stel wezen in een oorlogsgebied, dacht Liz. Ze sprongen op toen ze haar zagen en keken onderzoekend naar haar gezicht. Ze zag er uitgeput en enigszins verfomfaaid uit, maar ze glimlachte.

'Het komt wel weer goed met hem. Hij heeft een zware hersenkneuzing en een gebroken nekwervel, maar hij wordt weer beter. Hij heeft vreselijk geboft.'

'Mogen we naar hem toe?' vroegen ze in koor.

'Nog niet,' antwoordde ze. Carole zette een bord voor haar neer met een stukje van het gehaktbrood dat ze voor het avondeten had gemaakt, maar Liz kon nog steeds niet eten.

'Wanneer mag hij naar huis?' vroeg Megan met een bezorgd gezicht.

'Pas over een paar weken. Het hangt ervan af hoe snel hij opknapt.' Ze vroegen honderduit, maar Liz wilde hen de details van de vreselijke middag besparen. Ze hoefden alleen maar te weten dat hij het overleefd had. Ze bleven nog een uurtje bij elkaar zitten en toen de kinderen naar bed waren, zei Carole opnieuw hoe erg het haar speet. Ze voelde zich verantwoordelijk voor het ongeluk.

'Doe niet zo mal,' zei Liz. Ze was bijna te moe om te praten, laat staan om Carole gerust te stellen, maar ze vond dat ze het moest proberen. 'Je kunt niet overal tegelijk zijn. Ze deden natuurlijk weer veel te wild, en hij boft geweldig dat hij nog leeft en niet van top tot teen verlamd is.'

'O mijn god,' zei Carole, en de tranen druppelden over haar wangen. Ze snoot haar neus. 'Wordt hij echt weer helemaal beter?'

'Ze denken van wel. Hij is pas een paar uur geleden weer bij bewustzijn gekomen, maar nu praat hij weer. Een poosje heb ik gedacht...' Ze kon het niet uitspreken en Carole knikte met betraande ogen. Ze had hetzelfde gedacht en hoe langer Liz weg was gebleven zonder zelfs maar te bellen, hoe meer ze ervan overtuigd was geweest dat het ergste zou gebeuren. En het was bijna gebeurd. 'Ik ga zo meteen weer terug, ik moet even een tas pakken.'

'Waarom slaap je niet thuis? Je ziet er doodmoe uit, Liz, en als je morgen ook bij hem wilt zijn, kun je beter eerst goed uitrusten.'

'Dat zei de dokter ook, maar ik wil bij hem zijn. Ook al is hij al zeventien, hij vindt het vast heel eng en hij heeft erge pijn van de hersenkneuzing.'

'De arme jongen. Wat een afschuwelijk eind van de zomer. Denk je dat hij in september weer naar school kan?'

'Dat weten we nog niet.' De school was op dit moment niet belangrijk. Het was een verschrikkelijk angstige middag geweest en Liz voelde zich alsof ze onder een trein had gelegen. Zo zag ze er ook uit, en Carole had vreselijk met haar te doen.

Liz liep langzaam naar boven en ging Jamie welterusten wensen. Maar hij sliep al, en de meisjes lagen in bed. Het huis leek erg stil zonder Peter. Liz liep naar haar slaapkamer en ging op het bed zitten. Ze wilde een tas pakken, maar opeens kon ze zich niet meer bewegen. Ze kon alleen maar denken aan wat bijna was gebeurd en huilen van opluchting. Het was al na elven toen ze eindelijk de tas had ingepakt, en om middernacht was ze terug in het ziekenhuis. Intussen had ze ook haar moeder nog even gebeld, die erg was geschrokken. 'Mijn god, wordt hij wel weer beter?' had ze gestameld. Liz had haar gerustgesteld en beloofd dat Peter, zodra hij ertoe in staat was, zelf zou bellen.

Toen Liz de intensive care binnenkwam, was Peter op bijna normale manier met een van de verpleegkundigen aan het praten. Zijn toestand ging nog steeds vooruit.

'Hallo mam,' zei hij, toen hij haar zag. 'Hoe gaat het met Jamie?'

'Goed. Iedereen stuurt veel liefs. Ze wilden allemaal met me mee naar je toe, maar ik heb gezegd dat ze nog even moeten wachten.'

De verpleegkundige maakte in een hoek van de wachtkamer een bed voor haar op. Liz ging er in haar trainingspak op liggen en trok de deken over zich heen. Ze hadden beloofd haar wakker te maken als Peter naar haar vroeg of als hij weer achteruitging, maar dat verwachtte niemand. Zijn hart en longen werkten prima en het praten kostte steeds minder moeite.

Net toen ze bijna sliep, zag ze Bill Webster binnenkomen. Ze vloog in paniek overeind en keek hem met bonzend hart aan. In plaats van zijn groene operatiejas droeg hij nu een grijze, die hem niet aantrekkelijker maakte.

'Wat is er aan de hand?'

'Niets. Het gaat goed met hem. Ik wilde u niet aan het schrikken maken, ik wilde alleen maar vragen of u iets nodig, hebt, misschien een slaappil of zo...' eindigde hij aarzelend. Het drong tot haar door dat hij een zorgzame man was, en ze was hem innig dankbaar voor de manier waarop hij Peter behandelde.

'Nee, ik heb niets nodig, dank u wel,' zei ze. 'En ik wil u ook bedanken voor alles wat u voor Peter hebt gedaan. Ik denk dat ik nu wel kan slapen.' Ze zag er afgetobd uit, maar dat verbaasde hem niets. Het was een spannende dag geweest.

'Ik ben blij dat hij nu al vooruitgaat,' zei hij gemeend. 'Ik ook. Ik weet niet hoe we het anders hadden moeten verdragen.'

'Is uw man lang ziek geweest?' vroeg hij. Om de een of andere reden vermoedde hij dat haar man aan kanker was gestorven, maar ze schudde haar hoofd.

'Hij is in de morgen van eerste kerstdag door de man van een cliënte doodgeschoten.' Bill Webster kon zich het verhaal herinneren en hij knikte. Hij wist niet wat hij erop moest zeggen en hij kon zich nauwelijks voorstellen wat ze had doorgemaakt.

'Wat erg,' zei hij. 'Ik herinner me dat ik er iets over op het nieuws heb gezien.' Hij knipte het licht uit en ging weer weg. Tegen wil en dank voelde hij bewondering voor haar. Ze leek uitstekend te functioneren, ze zorgde voor haar kinderen en deed haar werk. Hij ging weer naar Peter kijken en glimlachte tegen hem. De jongen was als een geschenk voor zijn moeder weer tot bewustzijn gekomen en dat verdiende ze. Waarschijnlijk meer dan hij zich kon voorstellen, maar verder hoefde hij niets te weten. De jongen was op weg naar genezing. Nog steeds glimlachend liep Bill Webster terug naar zijn kantoor om een paar opdrachten te ondertekenen. Hij vond zijn voldoening in dagen zoals deze, wanneer hij won. Op dit soort dagen was hij blij dat hij dit beroep had gekozen. Het lot had zijn patiënt een kans gegund. Hij leunde achterover in zijn stoel en sloot even zijn ogen voordat hij zijn pen pakte. Hij had nog een lange nacht voor de boeg, maar dat vond hij niet erg. De dag was een succes geworden en dat stemde hem tevreden.

7

Nadat Bill Webster Liz in de wachtkamer had achtergelaten, viel ze in een lichte slaap en voordat Peter wakker was, zat ze alweer naast zijn bed. Toen hij wakker werd, klaagde hij over verschrikkelijke hoofdpijn, het ongemak van de neksteun en pijn in zijn nek. Om zes uur kwam dokter Webster, zoals de hele nacht om het uur, naar hem kijken en zei dat alles in orde was. Later die morgen kwam de neurochirurg weer langs en hij was ook tevreden. Haar zoon had ontzettend veel geluk gehad, zei hij tegen Liz.

Ze hielp de verpleegkundige Peter wassen, en hij mocht heldere vloeistoffen drinken. Na het middaguur ging Liz een poos naar huis. De meisjes waren nog steeds bezorgd over Peter en wilden van alles weten, maar Jamie kwam haar niet begroeten. Toen ze Carole vroeg waar Jamie was, zei deze dat ze hem sinds het ontbijt niet meer had gezien. Liz ging hem zoeken en vond hem in zijn kamer.

'Dag lieverd. Wat doe je hier helemaal in je eentje?' vroeg ze ongerust. Toen hij zich naar haar omdraaide, schrok ze van zijn bedroefde gezicht en de moed zonk haar in de schoenen. Ze ging naast hem op de vloer zitten en pakte zijn hand. 'Peter doet je de hartelijke groeten en zegt dat hij zal proberen zo gauw mogelijk thuis te komen.' Maar Jamie schudde zijn hoofd en tranen druppelden langzaam van zijn wangen op zijn dijen.

'Hij komt niet meer thuis. Hij is weg, net als papa. Dat heb ik vannacht gedroomd.'

'Kijk me eens aan, Jamie.' Ze draaide zijn gezicht naar zich toe en keek recht in zijn ogen. 'Ik lieg niet tegen je, Jamie. Peter wordt weer beter. Hij heeft zijn nek beschadigd en daar zit nu een steun omheen, en hij heeft verschrikkelijke hoofdpijn. Maar ik zweer je dat hij weer thuiskomt.' Ze keken elkaar zwijgend aan.

'Mag ik dan naar hem toe?' vroeg Jamie. Peter zag er nog vrij afschrikwekkend uit, met zijn infuus en al die piepende monitoren, maar Liz vroeg zich af of het niet beter was dat Jamie met eigen ogen kon vaststellen dat zijn broer nog leefde.

'Als je dat echt wilt. Er staan allerlei apparaten om hem heen die vreemde geluiden maken en hij heeft slangetjes in zijn armen.'

'Wat voor slangetjes?' Hij keek nieuwsgierig en minder bang.

'Een soort rietjes.' Daar leek het op.

'Laten ze me dan wel binnen?' Op de intensive care werden geen kinderen toegelaten, maar ze besloot het Bill Webster te vragen en hem de situatie uit te leggen. Hij had gezegd dat hij die avond ook dienst zou hebben, en ze had Peter beloofd dat ze nog een nacht in het ziekenhuis zou slapen.

'Ik zal het vragen,' beloofde ze, en ze trok hem voorzichtig in haar armen. 'Ik hou van je, Jamie. Alles komt in orde, hoor.'

'Beloof je dat hij niet weggaat, zoals papa?'

'Dat beloof ik.' Ze vocht tegen haar tranen. Het was moeilijk voor hen allemaal, niet alleen voor haarzelf. 'Pinkeed?' Hij stak zijn pink omhoog en ze haakte haar eigen pink eromheen.

'Pinkeed. Ik zal de dokter vanavond vragen of je mag komen. En zullen we Peter straks alvast bellen zodat je even met hem kunt praten?'

'Mag dat?' vroeg hij stralend.

'Natuurlijk,' zei ze, en ze besefte dat zijn zusjes dat ook fijn zouden vinden. Jamie ging met haar mee naar beneden en ze riep de meisjes. Toen belde ze het ziekenhuis en vroeg naar de intensive care van Traumatologie.

Ze gaven Peter de telefoon en hij klonk hees en zwak, maar wel weer als zichzelf. Hij beloofde zo gauw mogelijk thuis te komen en maande zijn zussen dat ze zich tijdens zijn afwezigheid moesten gedragen. Hij waarschuwde Jamie dat hij voorzichtig moest zijn in het zwembad, en voegde eraan toe dat hijzelf heel stom was geweest en dat Jamie hem niet moest nadoen.

'Ik mis jullie, jongens,' zei Peter ten slotte, en Liz hoorde via de andere telefoon dat zijn stem stokte. 'Ik kom echt zo gauw mogelijk weer naar huis.'

'Mama zegt dat ze zal vragen of ik naar je toe mag,' zei Jamie trots, en Peter zei dat hij dat leuk zou vinden. Liz beloofde over een paar uur terug te komen. Als hij het goedvond, wilde ze graag eerst thuis met de anderen eten.

'Doe dat, mam. Wil je voor mij ook iets te eten meebrengen?'

'Wat dan?' Hij mocht alleen nog maar drinken, ook al hadden ze gezegd dat hij later die dag misschien ook een beetje gelatinepudding mocht hebben, waar hij niet bepaald enthousiast over was.

'Een cheeseburger.'

Liz lachte. 'Je voelt je blijkbaar alweer een stuk beter,' zei ze. Het was een verademing na de vorige dag, toen ze hem nog had gesmeekt zijn ogen te openen en iets te zeggen, toen hij nog in een andere wereld zweefde. 'Ik denk dat je daar nog een paar dagen op moet wachten, lieverd.'

'Ik dacht wel dat je dat zou zeggen,' zei hij teleurgesteld.

'Tot straks.'

Liz ging terug naar de anderen en liet Jamie een poosje bij zich op schoot zitten. Hij keek een stuk vrolijker, dus het gesprek met Peter had geholpen. Toen hij buiten ging spelen, belde ze haar kantoor. Volgens Jean was er niets bijzonders gebeurd. Ze had een rechtszaak kunnen uitstellen en een paar andere afspraken verzet naar de volgende week. Liz werd zich er opnieuw van bewust dat alle verantwoordelijkheid voor het werk nu op haar schouders rustte, dat niemand haar kon vervangen of zaken met haar kon ruilen. Samen met de zorg voor de kinderen - nu weer het ongeluk van Peter, en de rampzalige gevolgen als hij het niet had overleefd - was het een zware last. Toen ze die avond naar het ziekenhuis reed, dacht ze erover na.

Bill Webster had weer dienst, maar hij was druk bezig en zwaaide alleen even glimlachend toen ze langsliep. Een uur later kwam hij naar de intensive care om naar Peter te kijken en een praatje met haar te maken.

'Hoe gaat het met onze sterpatiënt?' vroeg hij.

'Hij heeft om een cheeseburger gevraagd en volgens mij is dat een goed teken.' Liz veegde een rode lok uit haar ogen. Ze had Peters schouders gemasseerd; hij klaagde nog steeds over erge hoofdpijn, maar hij had een pijnstiller gekregen en die leek te helpen.

'Een heel goed teken. Wat denk je van morgen, Peter?'

'Echt waar?' vroeg Peter blij.

'Echt waar. We beginnen over een paar dagen met fysiotherapie voor je nek, dus je mag alvast je best doen om aan te sterken, mits je maag er geen bezwaar tegen heeft.' Dat was goed nieuws voor Peter, die een hekel had aan gelatinepudding en geweigerd had die te eten. Hij had ook de bouillon laten staan.

Dokter Webster bekeek Peters status, wierp een blik op de monitors en maakte een paar aantekeningen. Toen hij wegliep, liep Liz achter hem aan om hem te vragen of Jamie de volgende middag op bezoek mocht komen.

'Ik wil u om een gunst vragen,' begon ze voorzichtig. Hij luisterde aandachtig naar haar verhaal; hij droeg nu een blauwe jas en zijn haar zag eruit alsof het dagenlang niet was gekamd. Maar hij was de hele middag bezig geweest met de slachtoffers van een frontale botsing, waarin drie kinderen en vijf volwassenen gewond waren geraakt. Twee van de kinderen waren vroeg in de avond overleden. Het was een akelige middag geweest, en het was een opluchting voor hem dat Peter zo goed vooruitging. 'Ik weet dat er geen kinderen op de intensive care mogen komen,' ging Liz verder. Hij knikte, niet eens ongeduldig. Hij vond het terecht dat deze regel bestond, want kinderen waren een soort bacteriefabriekjes en zijn patiënten hadden niet de kracht om ook nog infecties te bestrijden. Liz keek hem ernstig aan en vervolgde: 'We hebben het afgelopen jaar, sinds mijn man is overleden' - ze haatte het woord nog steeds, maar ze kon er niet omheen - 'heel wat te verduren gehad, en mijn jongste zoon is erg overstuur vanwege Peter.'

'Hoe oud is hij ook alweer?'

'Tien.' Ze keek hem aarzelend aan, vroeg zich af hoeveel ze hem moest vertellen en besloot hem te vertrouwen. Hij had tenslotte Peters leven gered. 'Hij is een beetje achter in zijn ontwikkeling. Hij is te vroeg geboren en kreeg niet genoeg zuurstof, en toen ze hem die bij de geboorte toedienden, heeft hij een beschadiging opgelopen. Hij heeft het nu heel moeilijk, want hij was er gisteren bij en denkt dat Peter net als zijn vader niet meer terugkomt. Het zou helpen als hij Peter zo gauw mogelijk ziet.'

Bill Webster keek haar lange tijd zwijgend aan, en knikte. Langzamerhand begon hij te beseffen hoeveel ze doorgemaakt had, en haar kinderen ook.

'Hoe kan ik u helpen?' vroeg hij zacht. 'Want u hebt het op het ogenblik ook erg moeilijk, nietwaar?' Door de manier waarop hij dit zei sprongen de tranen weer in haar ogen en ze wendde even haar hoofd af om ze weg te knipperen voordat ze antwoord gaf. Net als vlak na Jacks dood kon ze er nog steeds niet tegen dat iemand aardig voor haar was en moest ze ervan huilen.

'Door goed te vinden dat Jamie naar Peter toe mag,' antwoordde ze zacht.

'Laat hem maar komen. En de anderen? Voelen zij zich dan niet benadeeld?' Het gezin was zwaar getroffen door de dood van hun vader en hij wilde graag iets doen om de last te verlichten. Nu begreep hij wat de oudste broer voor de andere kinderen en de moeder betekende, en waarom ze zo'n hechte band met hem had.

'Ik denk dat de meisjes het wel zullen begrijpen, maar zij zouden het natuurlijk ook heel fijn vinden als ze Peter even konden zien. Maar ik wilde niet te veel vragen en voor Jamie is het het belangrijkst.'

'Breng hem dan morgenvroeg maar mee.'

'Dank u,' zei ze, ontroerd door zijn toestemming en niet wetend hoe ze hem verder nog moest bedanken.

Ze ging terug naar Peter en bleef bij hem tot hij in slaap viel. Toen ging ze zelf weer een poosje rusten in de wachtkamer. Het was er donker, maar ze was nog wakker toen Bill Webster de deur opende om even te kijken hoe het met haar ging. Hij kon niet zien of ze sliep of niet en hij wilde haar niet storen, dus bleef hij eerst een poosje naar haar kijken voordat hij iets zei. 'Liz?' Voor het eerst gebruikte hij haar voornaam. Ze vloog overeind, weer bezorgd om Peter.

'Is er iets mis?' Ze zette haar voeten op de grond en liet de deken van zich af glijden.

'Nee, met Peter is alles in orde. Sorry, ik wilde je niet aan het schrikken maken, maar alleen weten of alles met jou ook in orde is. Heb je zin in een kop thee of zo?' Het was midden in de nacht en koffie leek hem geen goed idee. Weliswaar was hij aan het werk, maar zij moest slapen. 'Heb ik je wakker gemaakt?' vroeg hij vanuit het donker, met een schuldig gevoel omdat hij haar had gestoord. Maar hij had aan haar zitten denken en wilde graag met haar praten.

'Nee, ik was wakker. Mijn slaapgewoonten zijn niet meer zoals vroeger, toen...' Ze maakte de zin niet af, maar hij begreep wat ze bedoelde. 'Misschien zou een kop thee inderdaad helpen, of soep of zo.' In de gang bij zijn kantoor stond een automaat, waar ze al eerder thee en soep had gehaald. Maar toen ze haar schoenen aan had en achter hem aan liep, zei hij dat hij een pot thee in zijn kantoor had.

Ze ging zitten en wist dat ze er kreukelig en onverzorgd uitzag, maar het scheen hem niet op te vallen. Na de lange werkdag zag hij er trouwens nog erger uit dan zij.

'Welke specialiteit heb je?' vroeg hij, terwijl hij met kleine slokjes zijn koffie opdronk.

'Familierecht. Scheidingen en zo.'

Hij knikte begrijpend. 'Daar heb ik lang geleden zelf ook ervaring mee gehad.' Hij keek alsof het geen prettige ervaring was geweest en glimlachte een beetje wrang.

'Dus je bent gescheiden?' vroeg ze. Hij knikte. 'Kinderen?'

'Nee. Geen tijd gehad. Toen we trouwden, was ik assistent-arts en deed zij haar co-schappen. Sommige mensen beginnen dan toch aan kinderen, maar dat heb ik altijd dom gevonden. Ik wilde geen kinderen voordat ik tijd aan ze kon besteden en van ze kon genieten. Je weet wel wat ik bedoel.' Hij glimlachte. 'Als ik een jaar of tachtig ben.' Hij had een leuke glimlach en vriendelijker ogen dan ze in eerste instantie had verwacht. Bij hun eerste ontmoeting had ze hem zelfs onsympathiek gevonden, omdat hij zo bot en ongevoelig had gedaan. Maar nu besefte ze dat hij belangrijker dingen aan zijn hoofd had gehad dan aardig zijn, zoals het redden van levens, en dat hij daarbij volledig geconcentreerd te werk moest gaan en zonder omhaal van woorden van familie moest horen wat hij wilde weten. Opeens vond ze hem heel sympathiek. 'Ik ben tien jaar geleden gescheiden,' zei hij, hoewel ze daar niet naar had gevraagd. Maar mensen vonden haar gemakkelijk om mee te praten, haar cliënten vertelden haar ook altijd meer dan ze hoefde te weten en soms deed ze daar haar voordeel mee. En ze besefte dat ze nieuwsgierig was naar Bill Webster.

'Heb je nooit willen hertrouwen?' vroeg ze belangstellend.

'Eigenlijk niet. Ik had nog steeds geen tijd en ik geloof dat ik in één klap genezen was. Onze scheiding was bijzonder onplezierig. Ze had een verhouding met mijn baas, wat ik niet bepaald leuk vond. Iedereen in het ziekenhuis wist het voordat ik het zelf wist en had met me te doen. Ze zijn uiteindelijk met elkaar getrouwd en hebben drie kinderen. Ze heeft haar werk ervoor opgegeven, voor haar was het eigenlijk niet meer dan een hobby. We waren erg verschillend.' Zacht uitgedrukt.

'Mijn man en ik hebben samen achttien jaar een praktijk gehad en vonden dat heel prettig. Het is fijn als je allebei hetzelfde doet,' zei Liz zacht, en ze probeerde er niet meer bij stil te staan. Ze was moe en emotioneel, en ze wist dat ze zou gaan huilen als Bill vragen ging stellen over Jack. 'Maar eerlijk gezegd vond hij familierecht leuker dan ik. Ik hou meer van mensen helpen, hopeloze gevallen, vechten voor de zwakken. Maar hij wist hoe je geld moest verdienen en dat woog zwaarder, want we hadden vijf kinderen.'

'En nu? Doe je nog steeds echtscheidingen?' Ze knikte. 'Waarom? Je kunt alles doen wat je wilt.'

'Niet helemaal,' zei ze glimlachend. 'Ik heb nog steeds vijf kinderen, hun voeten zijn groter en hun schoenen zijn duurder dan ooit. Hun opleiding ook. Over een tijdje heb ik vier kinderen op de universiteit. Jack had gelijk. Familierecht levert veel op, ook al deprimeert het me soms. Als mensen scheiden, zijn ze op hun slechtst. De aardigste mensen worden monsters als ze kwaad zijn op hun partner. En ik vind ook dat ik het mijn man verschuldigd ben de praktijk gaande te houden. Hij heeft er hard voor gewerkt, dus ik kan niet zomaar weglopen.' Van haar praktijk, haar kinderen, haar huis, haar verantwoordelijkheden... Bill begreep haar situatie.

'Maar denk je er nooit over een andere specialiteit te kiezen?' vroeg hij. Ze boeide hem; ze was intelligent, aardig en heel knap om te zien. Haar zachte kant trok hem aan en haar liefde voor haar kinderen ontroerde hem.

'Soms denk ik daar weleens over na,' antwoordde ze. 'Maar niet vaak. En jij?' Nu moest hij maar weer iets vertellen. Hij schonk zich nog een beker koffie in en schudde zijn hoofd.

'Nooit. Ik vind dit werk geweldig. Het is óerspannend, je moet razendsnel beslissingen nemen en die moeten nog juist zijn ook. Er hangt veel vanaf en je kunt je niet veroorloven fouten te maken. Het dwingt me altijd op mijn tenen te lopen en dat vind ik prettig.'

'Het klinkt alsof je elke dag de Mount Everest beklimt, maar het moet soms ook hartverscheurend zijn.' Ze dacht eraan hoe ze Peter de vorige dag bijna verloren hadden, en aan de twee kinderen die hij die nacht wel verloren had.

'Het is te vaak hartverscheurend,' zei Bill. 'En ik haat verliezen.'

'Dat deed Jack ook.' Ze glimlachte. 'Niet dat ik het leuk vind, maar hij beschouwde het als een persoonlijke belediging als ook maar één verzoek van hem werd afgewezen. Hij moest en zou elke keer winnen, en dat heeft hem waarschijnlijk zijn leven gekost. Hij zette alles op alles tegen een man die daar absoluut niet tegen kon. Ik was er al bang voor en ik had hem gewaarschuwd, maar hij geloofde me niet. Niemand kon natuurlijk voorspellen wat er zou gebeuren, want bij die man zijn gewoon de stoppen doorgeslagen. Hij heeft eerst zijn vrouw vermoord, toen mijn man en daarna zelfmoord gepleegd in ons kantoor.' Nu ze het opnieuw vertelde, zag ze het gruwelijke tafereel weer voor zich en sloot even haar ogen.

Bill keek haar een moment zwijgend aan. 'Het moet een nachtmerrie voor jullie zijn geweest,' zei hij meelevend.

'Dat is het soms nog steeds. Het zal een hele poos duren voordat we eroverheen zijn, maar het gaat al een stuk beter. We zijn negentien jaar getrouwd geweest, dat vergeet je niet in een paar maanden. We waren heel lang heel gelukkig.'

'Dan hebben jullie geboft,' zei hij zacht. Hij voelde iets voor haar dat hij nooit eerder voor iemand had gevoeld. Niet voor de vrouw met wie hij getrouwd was geweest en niet voor de twee vrouwen met wie hij later had samengewoond. Daarna had hij de speurtocht naar de perfecte vrouw opgegeven. Vrouwen kwamen en gingen, en hij hechtte zich aan geen van hen. Dat was veiliger en eenvoudiger, en daar was hij tevreden mee geweest.

'We hebben inderdaad geboft.' Liz stond op en bedankte hem voor de thee. 'Ik denk dat ik nu moet proberen nog een poosje te slapen voordat Peter wakker wordt. Ik wil eigenlijk morgenvroeg naar kantoor, dan breng ik morgenmiddag Jamie mee.'

'Dan ben ik er ook.' Bill glimlachte en zei dat hij Jamie graag wilde ontmoeten.

In de deuropening draaide ze zich met een weemoedige blik in haar ogen naar hem om. Zoals ze al had gezegd, had ze het verlies van haar man nog lang niet verwerkt. 'Dank je voor het gesprek. Soms helpt het.'

'Graag gedaan, Liz.' Maar hij had het niet alleen voor haar gedaan. Hijzelf vond het ook prettig om met haar te praten, en hij vond haar zoon een aardige jongen. Hij vond het erg dat ze zoveel ellende hadden moeten doorstaan.

Liz ging weer naar de wachtkamer en lag nog lang wakker. Ze dacht aan Bill en het eenzame, veeleisende leven dat hij leidde. Het leek haar niet bepaald een gezellig leven, maar ja, haar eigen leven was op het ogenblik ook niet zo gezellig. Maar zij had haar werk en de kinderen. Uiteindelijk viel ze in slaap en droomde over Jack, die iets tegen haar leek te willen zeggen. Hij wees ergens naar en wilde haar waarschuwen, en toen ze zich omdraaide, zag ze Peter van een hoge duikplank naar een betonnen vloer duiken. In paniek werd ze wakker en het grote verdriet was terug. Dit gebeurde elke keer dat ze wakker werd met het gevoel dat er iets heel ergs aan de hand was, waarna ze zich meteen herinnerde dat Jack dood was. Ze vond het nog steeds afschuwelijk om 's morgens wakker te worden en daarom was het zo moeilijk om 's avonds in slaap te vallen. De eerste gedachte van de dag bracht steeds de harde werkelijkheid mee.

Ze kamde haar haren, waste haar gezicht en poetste haar tanden, maar ze bleef zich verfomfaaid voelen. Toen ze naar de intensive care ging, was Peter wakker en klaagde dat hij honger had en geen eten kreeg. Een poosje later bracht iemand hem een schaaltje pap, en hij trok lelijke gezichten terwijl zijn moeder hem die voerde.

'Jesses!' zei hij, alsof hij geen zeventien was, maar vijf. 'Wat een vies spul!'

'Wees nou maar een brave jongen en eet het op, het is goed voor je,' zei ze vermanend. Maar hij klemde zijn kaken op elkaar en tuitte zijn lippen, en Liz legde de lepel neer en vroeg lachend: 'Wat wil je dan hebben?'

'Wafels.' Hij bedoelde haar wafels, die ze sinds de dood van Jack met opzet niet meer had gebakken. Ze had het niet gekund, en de kinderen hadden er begrip voor gehad. Ze waren er dol op, maar ze hadden er niet meer om gevraagd. Peter was het blijkbaar vergeten. 'En bacon,' voegde hij eraan toe. 'Ik haat pap.'

'Dat weet ik. Misschien mag je vandaag weer normaal eten. Ik zal het dokter Webster vragen.'

'Volgens mij vindt hij je aardig,' zei Peter glimlachend.

'Ik vind hem ook aardig. Hij heeft je het leven gered, dat is een prima manier om bij me in de gunst te komen.'

'Ik bedoel dat hij je echt aardig vindt. Ik zag hem gisteren naar je kijken.'

'Volgens mij ben je in de war, maar toch vind ik je lief, ook al weiger je je ontbijt op te eten.'

'Als hij je mee uit vraagt, doe je het dan?' vroeg Peter met een grijns.

'Doe niet zo mal. Hij is je arts, geen romantische figuur uit een film. Volgens mij zijn je hersens inderdaad flink door elkaar geschud.' Ze vond zijn opmerkingen vermakelijk, maar niet de moeite waard om serieus op in te gaan. Bill Webster was een aardige man en ze hadden de vorige avond prettig gepraat, maar daar hield het voor hen allebei mee op.

'Doe je het dan, mam?' drong Peter aan. Ze lachte en weigerde erover na te denken. Dat was ook niet nodig, want er was niets om over na te denken.

'Nee. Ik heb geen zin om uit te gaan en hij wil ook helemaal niet met me uit. Probeer ons dus niet aan elkaar te koppelen, wordt liever zo gauw mogelijk beter.'

Ze hielp de verpleegkundige weer met hem te wassen en ging daarna naar kantoor. Jean had alle problemen zo goed mogelijk opgelost en gelukkig was het iets minder druk. Het was half augustus en de meeste mensen kwamen pas na Labour Day terug van vakantie.

Omstreeks het middaguur ging ze naar huis. In de loop van de middag belde ze een paar keer naar Peter, die opgewekt klonk. Er waren een paar vrienden op bezoek gekomen, die iets te eten mee hadden gebracht. Peter en Jessica hadden hun vriendschap in juni verbroken en hij had op het moment geen vriendinnetje dat hem kon verwennen, maar hij was blij met de komst van zijn vrienden. Eindelijk had Liz ook even tijd om haar moeder en Victoria te bellen. Ze waren allebei op de hoogte van het ongeluk en het was fijn dat ze hen nu gerust kon stellen. Zoals gewoonlijk voorspelde haar moeder allerlei vergezochte nadelige gevolgen, en Victoria vroeg of ze kon helpen. Maar Liz had nog geen hulp van haar nodig en vond het alleen maar prettig Victoria's stem te horen en even lekker bij te kletsen. Daarna ging ze nog een poosje aan het werk.

Na het avondeten nam ze een douche en trok andere kleren aan. Ze zei tegen Jamie dat hij zijn schoenen weer aan moest trekken, want dat hij mee mocht naar Peter. Ze vroeg de meisjes tot de volgende dag te wachten, want ze wist dat hun gebabbel, gelach en goedbedoelde vragen en opmerkingen hem nu nog doodmoe zouden maken. Maar een bezoekje van Jamie zou zowel Jamie als Peter goed doen.

Op weg naar het ziekenhuis was Jamie stil en keek hij met een bezorgd gezicht uit het raampje. Toen ze de auto had geparkeerd, draaide hij zich naar haar om en vroeg: 'Zal ik ervan schrikken, mama.'' Ze was ontroerd door zijn eerlijkheid en antwoordde even eerlijk: 'Een beetje wel, denk ik. Ziekenhuizen zijn altijd een beetje eng. Er zijn een heleboel zieke mensen, en vreemde apparaten, en rare geluiden. Maar Peter ziet er niet griezelig uit.' Peters gezicht had een paar blauwe plekken, maar die waren niet erg. 'Hij heeft een band om zijn nek en hij ligt in een hoog bed, dat op- en neergaat als je op een knopje drukt.'

'Maar hij komt wel weer thuis?'

'Ja, lieverd. Al heel gauw, voordat de scholen weer beginnen.'

'Is dat al gauw?' Jamie had geen duidelijk besef van tijd, dat wist hij zelf ook.

'Over een paar weken. Misschien komt hij zelfs al eerder thuis. Hij heeft een aardige dokter, die jou ook wil ontmoeten. Hij heet Bill.'

'Gaat hij me een prik geven?' vroeg Jamie geschrokken. Hij vond het bezoek een opgaaf in plaats van een avontuur, maar hij zou voor Peter door het vuur gaan als dat nodig was.

'Nee, hij geeft je geen prik,' antwoordde ze geruststellend.

'Gelukkig. Ik haat prikken. Heeft hij Peter wel een prik gegeven?' vroeg hij ongerust.

'Een heleboel prikken, maar Peter is een grote jongen en vindt het niet erg.' De enige dingen die Peter wel erg vond, waren jelly en pap, maar gelukkig hadden zijn vrienden een pizza voor hem meegebracht. 'Zullen we nu naar hem toe gaan?' Jamie knikte. Toen ze het gebouw binnenliepen, schoof hij zijn hand, die klam aanvoelde, in de hare en hield die stevig vast. En toen ze even later uit de lift stapten en er een brancard met een patiënt voorbijreed, zag ze hem schrikken.

'Is hij dood?' fluisterde Jamie in paniek. De man had zijn ogen dicht en naast hem liep een verpleegkundige.

'Nee hoor, hij slaapt alleen maar, Jamie. Wees maar niet bang.' Ze trok hem mee de gang door en de zaal op, waar ze Peter rechtop in bed zagen zitten. Hij slaakte een kreet van vreugde toen hij Jamie zag en Jamie begon breed te glimlachen.

'Hoi Jamie! Kom hier en geef me een kus!' riep Peter. Jamie rende naar hem toe, maar bleef stokstijf staan toen hij de monitors zag. Hij durfde niet dichterbij te komen. 'Kom maar,' zei Peter bemoedigend, 'nog één stap en je bent er.' Jamie deed alsof hij over een sloot vol slangen moest stappen, maar Peter pakte hem meteen vast en trok hem naar zich toe. Lachend leunde hij naar Jamie toe om hem een kus te geven en Liz zag dat Jamie ook weer lachte. 'Wat heb ik jou gemist!' zei Peter.

'Ik jou ook. Ik dacht dat je dood was,' zei Jamie. 'Maar mama zei dat je niet dood was. Dat geloofde ik eerst niet, daarom heeft ze me nu meegenomen.'

'Natuurlijk ben ik niet dood. Maar het was ontzettend stom van me dat ik zo wild in het zwembad ben gedoken. Zoiets kun jij beter niet proberen, jongen, want dan krijg je het met mij aan de stok. Hoe is het thuis?'

'Saai. De meisjes vertellen iedereen wat er met jou is gebeurd. Ze huilden toen je in de ziekenauto wegreed. Ik ook.' Opgelucht keek hij zijn grote broer aan. 'Mag ik je bed op en neer laten gaan?' vroeg hij, en hij keek nieuwsgierig om zich heen. Er lagen nog andere mensen op de zaal, maar de gordijnen om hun bed waren dicht, zodat hij hen niet zag.

'Ja hoor.' Peter wees waar de knop zat en liet zich met een vertrokken gezicht op en neer bewegen, tot hij weer rechtop eindigde.

'Doet het pijn?' vroeg Jamie, geboeid door de constructie van het bed.

'Een beetje,' gaf Peter toe.

'Wil je liever liggen?'

'Oké, dan zeg ik wel tot hoever.' Peter was altijd erg tolerant met Jamie. Terwijl Jamie geconcentreerd het hoofdeinde liet zakken, kwam Bill Webster binnen. Hij keek belangstellend naar het tafereel, wierp een blik op Liz en keek vervolgens naar haar twee zoons. Peter zei tegen Jamie dat het zo goed was en Jamie vroeg of hij het nog een keer mocht doen, maar Peter vond het welletjes. Hij had meer pijn dan hij wilde toegeven.

'Hoi, dok,' zei Peter. Jamie keek argwanend naar Bill. 'Gaat u naar bed?' vroeg hij beleefd, met een blik op de groene jas en broek.

'Nee, dit draag ik als ik aan het werk ben. Gek hè? Ik kan er natuurlijk ook in slapen,' zei hij lachend, maar Jamie keek hem met zijn grote bruine ogen ernstig aan. Hoewel zijn haar donkerbruin was en dat van Peter rood, leken ze sprekend op elkaar. 'Wil je me even aan je broer voorstellen?' vroeg Bill aan Peter, die dit meteen deed.

'Ik wil geen prik hebben,' zei Jamie onmiddellijk, om daar geen twijfel over te laten bestaan.

'Ik ook niet,' zei dokter Webster kalm. Hij bleef een eindje bij Jamie vandaan om hem niet bang te maken, want hij herinnerde zich wat Liz hem over haar jongste had verteld. 'Ik beloof dat ik jou geen prik zal geven als jij mij ook geen prik geeft.'

Jamie lachte. 'Dat beloof ik,' zei hij. En toen vertelde hij zomaar, zonder dat hem iets gevraagd was, alsof hij vond dat hij het gesprek moest voortzetten: 'Ik heb in de Bijzondere Olympische Spelen drie medailles gewonnen. Mama heeft me getraind.'

'Waar heb je aan meegedaan?' vroeg Bill belangstellend.

'Verspringen, honderd meter hardlopen en zaklopen,' ratelde hij trots af, terwijl Liz glimlachend naar hem keek.

'Je moeder moet wel een goeie trainer zijn als je dat allemaal hebt gewonnen.'

'Dat is ze ook. Met mijn vader ben ik alleen maar vierde geworden. Hij schreeuwde veel meer dan mama, maar mama liet me harder en langer oefenen.'

'De aanhouder wint,' zei Bill, meer tegen Liz dan tegen Jamie. Ze glimlachte, een beetje verlegen omdat Jamie haar zo prees. 'Dat was vast erg leuk allemaal,' voegde hij er tegen Jamie aan toe.

'Ja, zeker,' zei Jamie met een tevreden gezicht, en hij vroeg weer aan Peter of hij het bed nog een keer mocht verstellen. Hoewel Peter keek of hij het geen goed idee vond, gaf hij Jamie toch maar weer zijn zin, terwijl Bill en Liz even naar de gang gingen om te praten.

'Hoe gaat het met hem?' vroeg Liz. Ze vond dat Peter er nog erg moe uitzag, en ze kon zien dat zijn hoofd en nek nog veel pijn deden.

'Heel goed,' zei Bill geruststellend. 'Hij is mijn succesvolste patiënt. Je andere zoon is een leuke jongen, je zult wel trots op hem zijn,' vervolgde hij met een blik door het raam de zaal in.

'Dat ben ik ook.' Ze glimlachte. 'Dank je wel dat ik hem mee mocht brengen. Hij was in paniek over Peter en nu weet hij dat hij zich geen zorgen meer hoeft te maken. Voor het eerst in de afgelopen twee dagen kijkt hij weer vrolijk.'

'Hij mag komen wanneer hij wil, als hij me maar geen prik geeft,' zei Bill glimlachend, en Liz lachte. Ze gingen weer naar binnen en Liz redde Peter uit handen van Jamie, die het bed niet met rust kon laten.

'Het is tijd om naar huis te gaan, heren. Peter moet slapen en jij ook.' Ze keek Jamie aan. 'De dokter zegt dat je gauw terug mag komen.'

'Breng de volgende keer een pizza voor me mee,' zei Peter, en hij gaf Jamie een kus. Bij de deur draaide Jamie zich nog een keer om en wuifde voordat hij met zijn moeder meeliep naar de lift. Toen ze stonden te wachten, kwam Bill eraan en bedankte Jamie voor zijn komst.

'Ik vond het leuk, het was gaaf. Ik dacht dat ik bang zou zijn,' zei Jamie met de oprechtheid die deel uitmaakte van zijn charme. Hij zei altijd onomwonden wat hij dacht. 'De ziekenauto maakte veel lawaai toen ze Peter meenamen,' voegde hij eraan toe.

Bill knikte. 'Dat doen ziekenauto's altijd. Maar hier is het meestal heel stil. Kom maar weer gauw terug.' Hij glimlachte tegen Jamie en Jamie knikte.

'Mijn zusjes komen morgen. Ze praten aan een stuk door, dus ik denk dat Peter wel gauw moe van ze zal worden.' Bill lachte en durfde niet te zeggen dat meer vrouwen dat effect hadden. Hij kende Liz niet goed genoeg om te weten of ze gevoel voor humor had, maar hijzelf vond het een grappige opmerking.

'Ik zal ervoor zorgen dat dat niet gebeurt. Bedankt dat je me gewaarschuwd hebt.' De liftdeur ging open en Jamie zwaaide voordat de deur dichtgleed. Bill had Liz al gevraagd of ze later op de avond terug zou komen, maar ze had besloten thuis te slapen en de volgende morgen weer naar Peter te gaan. Ze had Bill bedankt voor zijn hulp om het bezoek van Jamie tot een succes te maken.

Op weg naar huis zei Jamie nogmaals dat hij het fijn had gevonden. 'Wat een gaaf bed heeft Peter en ik vind de dokter erg aardig. Hij heeft ook een hekel aan prikken,' zei hij. 'Peter vindt hem ook aardig, denk ik.'

'We vinden hem allemaal aardig,' zei Liz. 'Hij heeft Peters leven gered.'

'Daarom vind ik hem extra aardig.'

Thuis vertelde hij zijn zusjes alles over het bezoek aan het ziekenhuis, het bed dat op- en neerging, de dokter die een hekel aan prikken had en het leven van Peter had gered. Het was een groot avontuur geweest. Hij mocht bij zijn moeder in bed gaan liggen, maar hij sliep rustig door en had geen last van nare dromen. Anders dan Liz, die droomde over Jack, Peters ongeluk, Bill, Jamie en de meisjes. Voor haar was de nacht een aaneenschakeling van mensen en ongelukken. Toen ze de volgende morgen opstond, voelde ze zich alsof ze aan een rodeo had meegedaan.

'Ben je nog moe, mama?' vroeg Jamie, toen hij haar om zes uur wakker maakte.

'Erg moe,' kreunde ze. De laatste twee dagen hadden weer heel wat van haar gevergd. De angst dat ze Peter zou verliezen had haar in een wurggreep gehouden. Het was een soort herhaling geweest van de dag dat ze Jack had verloren, maar deze keer was het gelukkig goed afgelopen.

Ze maakte het ontbijt klaar, ging naar kantoor en naar de rechtbank en daarna naar het ziekenhuis, waar ze op Carole en de meisjes wachtte. Jamie was bij de buren, want ze wilde niet dat hij alweer naar het ziekenhuis kwam en bovendien waren de meisjes aan de beurt.

Ze lachten, huilden en praatten honderduit. Ze wilden van alles weten, vertelden hun broer alle nieuwtjes over vriendjes en vriendinnen en zeiden dat ze dolblij waren dat hij weer beter zou worden. Maar Jamie had gelijk, besefte Liz. Toen ze een uur later weggingen, was Peter uitgeput en moest een injectie hebben tegen de pijn. Toen hij eindelijk in slaap was gevallen, gingen Bill en Liz naar de wachtkamer om te praten.

'Jamie had gelijk,' zei Liz. 'De meisjes hebben hem uitgeput.'

'Dat doen meisjes,' zei hij glimlachend. 'Maar ik denk dat het goed voor hem is geweest. Een vleugje van het echte leven als tegenwicht voor de intensive care. Dat kon hij best gebruiken.' Liz vroeg wanneer Peter naar huis mocht en Bill antwoordde dat ze erop kon rekenen dat hij op Labor Day weer thuis zou zijn, over minder dan twee weken. Bill wilde alleen zeker weten dat de zwelling in zijn hoofd geslonken was zodat er geen complicaties zouden komen, waar Liz het mee eens moest zijn. Het schoot haar te binnen dat ze met de kinderen over hun jaarlijkse Labor Day feestje moest praten. Ze waren niet van plan geweest het dit jaar te organiseren, maar ze vond dat ze na de goede afloop van Peters ongeluk iets moesten vieren. Ze konden niet weer naar Lake Tahoe, want Peter zou nog niet kunnen reizen.

'Kan hij weer op tijd naar school?' vroeg ze bezorgd.

'Zo ongeveer. Misschien een week later, niet meer. Maar dan mag hij nog niet autorijden.' De bezoeken die Liz in september gepland had aan diverse universiteiten zouden uitgesteld moeten worden tot hij sterker was.

Toen ze nog wat punten betreffende zijn herstel hadden doorgenomen, nodigde Bill haar uit voor een kop koffie in zijn kantoor. Vermoeid plofte ze daar in een stoel.

'Lange dag?' vroeg hij meelevend. Hij wist hoe druk ze het had en hij bewonderde haar kalmte en geduld met haar kinderen.

'Net zo lang als de jouwe,' antwoordde ze bedaard.

'Maar ik heb geen vijf kinderen, waarvan er een in het ziekenhuis ligt.' En een ander achterbleef in zijn ontwikkeling en extra aandacht nodig had, en drie dochters in de puberteit die veel aandacht opeisten. 'Ik begrijp niet hoe je het allemaal voor elkaar krijgt.'

'Ik soms ook niet, maar je doet wat je kunt.'

'En jij dan?' Over de rand van zijn mok keek hij haar aan. 'Wie zorgt er voor jou, Liz?'

'Ikzelf. Peter, soms. Mijn secretaresse, mijn huishoudster en mijn vrienden. Ik bof eigenlijk.'

Na haar man te hebben verloren, op wie ze twintig jaar had kunnen rekenen, vond hij dit een verfrissend standpunt. Want uiteindelijk stond ze overal alleen voor en dat ging haar bewonderenswaardig goed af.

'Als ik naar jou kijk, voel ik me schuldig omdat ik zo weinig verantwoordelijkheden heb. Ik heb zelfs geen goudvis, ik hoef alleen maar voor mezelf te zorgen. Ik ben waarschijnlijk een erg egoïstisch mens.' Vergeleken bij haar was zijn leven een fluitje van een cent.

'Een ander mens. Iedereen heeft behoefte aan andere dingen, Bill. Jij weet waar je behoefte aan hebt en zo heb je je leven geregeld.' Als dat niet zo was, had hij meer dan genoeg tijd gehad om dit te doen. Hij was vijfenveertig, had hij gezegd, en zijn manier van leven beviel hem, zoals de hare haar beviel. 'Ik zou niet zonder mijn kinderen kunnen.'

'Ik begrijp waarom. Ze zijn fantastisch. En dat zijn ze niet vanzelf geworden. Je besteedt veel tijd en aandacht aan ze en dat is te merken.' Hij dacht aan Jamie's opmerking over de training voor de Spelen en vroeg zich af hoe ze daar ook nog tijd voor had kunnen vinden.

'Ze zijn het waard en ze maken me gelukkig. En nu we het toch over ze hebben' - ze zette haar mok neer en stond op - 'ik kan maar beter naar huis gaan voordat ze me niet meer binnenlaten. Tot morgen.'

'Ik heb een paar dagen vrij, maar Peter is in goede handen.' Hij noemde de naam van zijn aflosser en zei wanneer hij terug zou zijn. Hij ging naar het noorden, naar Mendocino.

'Veel plezier,' wenste ze glimlachend. 'Dat verdien je.' Toen ze wat later die avond de kinderen voorstelde toch op Labor Day een feestje te geven, was ze verbaasd dat ze niet allemaal even enthousiast reageerden. Megan en Jamie vonden het een goed idee, maar Rachel en Annie beschouwden het als een soort verraad aan hun vader. Naast 4 juli was het zijn lievelingsfeestdag geweest.

'Wie moet de barbecue dan doen?' vroeg Rachel klagend.

'Wij,' antwoordde Liz kalm. 'Daar zijn we heel goed in. Peter mag ook meehelpen. Ik vind dat we moeten vieren dat we hem nog hebben en dat hij weer beter wordt.' Toen ze het op die manier zei, gaven ze haar schoorvoetend gelijk, en een paar dagen later verheugden ze zich op het feest. Ze mochten allemaal vrienden en vriendinnen uitnodigen, en dat zou Liz ook doen. De lijst bevatte uiteindelijk zestig namen, en ook Liz begon zich erop te verheugen. Het was de eerste keer sinds Jacks overlijden dat ze mensen uitnodigde, maar hij was al acht maanden dood, dus ze vond dat het wel weer kon. Toen ze het Peter vertelden, was hij meteen enthousiast.

Tegen de tijd dat hij naar huis mocht, vier dagen voor Labor Day, hadden ruim vijftig mensen de uitnodiging aangenomen. Liz zat met Bill Webster over Peters ontslag uit het ziekenhuis en het schema voor zijn fysiotherapie te praten toen ze hem in een opwelling ook uitnodigde. 'Het is eigenlijk een feestje voor Peter,' legde ze uit, 'dus het zou leuk zijn als jij er ook bij kon zijn. Het wordt heel informeel, gewoon in spijkerbroek en trui.'

'Mag ik in mijn werkkleren komen? Ik geloof niet dat ik nog iets anders heb.' Maar hij keek alsof hij de uitnodiging op prijs stelde en zei dat hij, als hij geen dienst had, graag wilde komen.

'Dat zou fijn zijn.' Ze hadden heel wat aan hem te danken en dit was een leuke manier van dank je wel zeggen. Ze had hem ook een doos wijn gestuurd, waar hij heel blij mee was, maar plotseling had ze het terecht gevonden dat hij erbij zou zijn als ze Peters thuiskomst vierden. Zonder hem hadden ze Peter misschien moeten missen, en daar moest ze niet aan denken.

Bill drong erop aan dat ze ervoor waakte dat Peter zich te druk zou maken. Hij was nog jong, dus hij zou zodra hij thuis was weer volop met zijn vrienden mee willen doen. Mits hij het kalm aan deed, zou hij weer gauw helemaal beter zijn en tegen Kerstmis, wanneer zijn fysiotherapie afgelopen was, zou hij weer helemaal de oude zijn. 'Hou hem dus goed in de gaten,' waarschuwde Bill, en Liz knikte.

'Dat zal ik doen.' Peter mocht een maand of twee nog niet autorijden, tot de neksteun eraf mocht, en ze wist dat hij dat heel erg zou vinden en dat zij vaker dan normaal chauffeur zou moeten zijn. Maar iemand moest hem rondrijden en Carole had het met de meisjes en Jamie al druk genoeg. 'We redden het wel.'

'Hou me op de hoogte en bel als er problemen zijn.'

Op de morgen dat Peter naar huis mocht, kwam Bill afscheid van hen beiden nemen. Toen hij Liz een hand gaf, keek hij haar vol genegenheid aan. Hij zou haar missen. Ze had intussen heel wat tijd in zijn kantoor doorgebracht, koffie drinkend en pratend, en ze konden het goed met elkaar vinden. Ze herinnerde hem nog een keer aan het feestje en hij beloofde dat hij zijn best zou doen om te komen.

'Hij komt heus wel, mam,' zei Peter toen ze wegreden. 'Niet als hij dienst heeft,' zei ze kalm, maar het speet haar ook dat ze hem niet meer zo vaak zou zien. Na de manier waarop hij hen had bijgestaan was hij een soort vriend geworden, en ze zou hem eeuwig dankbaar blijven.

'Hij komt,' herhaalde Peter betweterig. 'Ik heb toch gezegd dat hij je aardig vindt?'

'Ja, opa,' zei ze grinnikend, zonder zich erover op te winden. Tenslotte was de man alleen maar Peters arts. 'Ik wil om een tientje wedden dat hij komt,' hield Peter vol, terwijl hij aan zijn neksteun draaide tot die goed zat.

'Dat kun je niet missen,' zei ze, en ze voegde zich in het verkeer. Of Bill op hun feestje zou komen of niet was absoluut niet belangrijk, hield ze zichzelf voor. Dat wist ze zeker. Maar Peter keek glimlachend naar zijn moeder en wist wel beter.

8

Het feestje op Labor Day was een groot succes. Alle vriendjes en vriendinnetjes van de kinderen kwamen en bijna alle ouders, en ook mensen die Liz sinds de dood van Jack niet meer had gezien. Victoria en haar man kwamen met de drieling. Liz en Peter roosterden het vlees, en ondanks zijn neksteun kon Peter zich goed redden. Annie, Rachel en Megan hielden zich met de gasten bezig. Iedereen leek zich te vermaken en een halfuur nadat het feest was begonnen, verscheen Bill Webster. Hij voelde zich ietwat verloren tot hij Jamie zag.

'Hallo Jamie! Weet je nog wie ik ben?' Hij droeg een spijkerbroek met een geruit overhemd met lange mouwen, en zijn haar was netjes gekamd.

Jamie lachte en zei: 'Ja hoor! U houdt ook niet van prikken.'

'Precies. Hoe gaat het met Peter?'

'Goed, maar hij schreeuwt tegen me als ik boven op hem spring.'

'Mooi zo. Niet dat hij schreeuwt, maar je moet voorzichtig met hem zijn. Zijn nek is een beetje gebroken.'

'Dat weet ik. Daarom draagt hij die halsband.'

'Zo kun je dat ding ook noemen. Waar is je moeder?'

'Daarginds.' Jamie wees naar de barbecue. Bill knikte, en zag dat ze hamburgers stond te bakken. Ze had een barbecueschort voor haar spijkerbroek gebonden, en haar rode haar en dat van Peter was duidelijk zichtbaar in de menigte. Hoewel ze druk bezig was, glimlachte ze en zag ze er erg aantrekkelijk uit. Ze had haar haar laten groeien, het hing los op haar schouders. Alsof ze voelde dat hij naar haar keek, hief ze haar hoofd op en keek zijn kant op. Ze zwaaide met een koekenpanschep en hij liep, gevolgd door Jamie, langzaam naar haar toe. Peter stond naast haar met zijn 'halsband', zoals Jamie het noemde, om.

'Hoe gaat het ermee?' vroeg hij aan zijn ex-patiënt. Peter grinnikte en zei zacht iets tegen zijn moeder terwijl hij haar iets aangaf.

'Je bent me een tientje schuldig, mam.'

'Hij is voor jou gekomen,' antwoordde ze even zacht. Toen begroette ze Bill en bood hem een glas wijn aan, maar glimlachend vroeg hij om een cola omdat hij dienst had. De sfeer was ontspannen en feestelijk.

'Je gaat heel professioneel met die barbecue om,' zei hij, en hij nam een slok van zijn cola.

'Geleerd van een expert.'

'Peter ziet er prima uit.' Bill wierp een blik op Peter, die lachte met een paar vrienden terwijl hij ondanks de lastige neksteun behendig hamburgers omkeerde.

'Hij wil volgende week weer naar school,' zei ze een tikje bezorgd.

'Als je denkt dat hij het aan kan, moet je hem laten gaan. Ik vertrouw op je oordeel.'

'Dank je.' Ze liet de barbecue over aan Carole, Peter en een buurman, en liep een eindje met Bill mee. Ze gingen op twee lege stoelen zitten en dronken allebei hun cola. Liz dronk nauwelijks alcohol. 'Hoe gaat het in het ziekenhuis?' Het was een vreemd gevoel hier met hem over koetjes en kalfjes te praten in plaats van in het ziekenhuis over de toestand van Peter. Ze waren nu twee normale mensen, en plotseling werd ze verlegen.

'Het is te druk en dit weekend zal het nog drukker zijn dan normaal. Vrije dagen zijn moordend, letterlijk. Verkeersongelukken, schotwonden, zelfmoordpogingen... Het is niet te geloven wat mensen allemaal kunnen uithalen als ze een paar dagen niet naar hun werk hoeven, vooral als ze een stuurwiel in hun handen hebben.'

'Dan is het extra aardig van je dat je vrij hebt genomen om hier te komen.'

'Ik heb geen vrij, ik heb dienst. Ik heb mijn pieper bij me, maar ze moeten het maar even zonder me stellen. Mijn hoofdassistent heeft de leiding, het is een goeie vent en hij zal me niet oproepen als het niet nodig is. Hoe gaat het met jou, Liz? Vooral dit weekend? Is het erg moeilijk voor je?'

'Minder moeilijk dan ik had verwacht. Alle eerste keren zijn moeilijk geweest - Valentijnsdag, Pasen, de verjaardagen van de kinderen, de vierde juli, maar Labor Day is meegevallen. Dit vond ik een goed idee voor de kinderen.'

Iedereen leek het naar de zin te hebben, vooral haar kinderen. Ze vonden het fijn al hun vrienden en vriendinnen om zich heen te hebben; sinds Kerstmis was het voor het eerst dat ze thuis weer gasten ontvingen.

'Toen ik nog jong was, genoot ik van vrije dagen, maar nu werk ik gewoon door.' Hij klonk eenzaam, vond Liz, maar zo scheen hij het te willen. Toen Peter nog in het ziekenhuis lag, was het haar opgevallen dat Bill bijna voortdurend aan het werk was, dus ze vond het des te aardiger dat hij de moeite had genomen naar haar feestje te komen.

'Wat doe je in je vrije tijd, als je niet werkt of druk bent met de kinderen?' vroeg hij, en hij keek haar nieuwsgierig aan.

'Wat bedoel je?' vroeg ze lachend. 'Dat er naast werken en de kinderen ook nog een leven bestaat? Ik geloof niet dat ik nog weet hoe dat is.'

'Misschien moet je daar dan weer eens achter zien te komen,' zei hij nonchalant. 'Wanneer ben je voor het laatst naar een film geweest?'

'Eh...' Ze dacht na en schudde haar hoofd. Was het werkelijk al zo lang geleden? Ze had de kinderen weleens naar de bioscoop in Mill Valley gebracht en later weer opgehaald, maar zelf was ze in geen maanden naar binnen geweest. 'Ik geloof dat ik op Thanksgiving voor het laatst naar de bioscoop ben geweest.' Natuurlijk met Jack. Nadat iedereen na het Thanksgiving-diner zijn eigen gang was gegaan; het was een soort traditie geworden.

'Misschien kunnen wij eens samen naar de film gaan,' stelde hij hoopvol voor. Toen piepte zijn apparaatje, dat aan zijn broekriem hing, en hij keek ernaar. Het bleek een spoedgeval te zijn, dus hij haalde zijn mobieltje uit zijn zak en belde het ziekenhuis. Hij luisterde aandachtig, gaf een paar opdrachten en keek Liz teleurgesteld aan. 'Het is een heel ernstig geval, Liz. Een stel jongelui is frontaal tegen elkaar gebotst. Ik kan maar beter teruggaan. Ik had gehoopt dat ik tijd genoeg zou hebben om een hamburger te eten, maar dat moet dan maar wachten tot de volgende keer.'

'Wil je er een meenemen?' vroeg ze, terwijl ze met hem meeliep naar het tuinhek. De barbecue stond er vlakbij. Ze vroeg Peter een hamburger in aluminiumfolie te verpakken en gaf die aan Bill toen ze bij zijn auto stonden, een tien jaar oude Mercedes. Hij had stijl, ook al was daar in het ziekenhuis, waar hij rondliep in een uniform en op klompen, niet veel van te zien. Maar nu droeg hij een onberispelijk gestreken spijkerbroek en gepoetste loafers, en voor het eerst sinds ze hem kende zag ze dat hij zijn haar had gekamd.

'Dank je wel voor de hamburger,' zei hij glimlachend.

'Ik bel je wel om een afspraak te maken voor een film. Misschien volgende week?'

'Dat lijkt me leuk,' zei ze, opnieuw verlegen, en ze voelde zich opeens als een jong meisje. Het was al heel lang geleden dat een man haar had uitgenodigd om mee naar de bioscoop te gaan. Maar vooruit, hij was aardig en fatsoenlijk, en hij had gelijk, zij moest er af en toe ook eens uit.

Toen hij weg was bleef Liz even bij Victoria staan om een praatje te maken. 'Wat een leuke vent,' zei Victoria met een ondeugende glimlach. 'En hij vindt je erg aardig.'

'Dat zegt Peter ook.' Liz grinnikte en zei toen ernstig: 'Hij is een fantastische dokter.'

'Heeft hij je mee uit gevraagd?' vroeg haar vriendin direct, met een hoopvol gezicht.

'Doe niet zo mal, Vic. Hij is gewoon een kennis.' Maar dat had hij wel gedaan en tot haar verbazing ontdekte Liz dat ze dit niet tegen haar vriendin wilde zeggen. Het had ook niets te betekenen, ze gingen alleen maar naar een film. En misschien ging het niet eens door.

Liz hield zich voor dat het niet de moeite waard was het tegen Victoria te zeggen en liep door naar de andere gasten.

Het feest ging nog uren door en het was al na elven toen de laatste gasten naar huis gingen. Het eten had gesmaakt, er was veel wijn gedronken en iedereen had een gezellige avond gehad. De kinderen hielpen mee de boel op te ruimen en Liz was blij dat ze het had gedaan. Toen Liz en Carole samen de vuile vaat in de vaatwasser zetten, ging de telefoon. Liz keek verbaasd naar de klok en zag dat het al na middernacht was, dus ze kon zich niet voorstellen dat iemand haar nog wilde bereiken.

Misschien had een van de gasten iets laten liggen, dacht ze toen ze de hoorn pakte. Maar het bleek Bill te zijn, die haar voor het feestje wilde bedanken.

'Ik dacht wel dat je nog op zou zijn. Is iedereen weg?'

'Sinds een paar minuten geleden. Je hebt goed gegokt. Hoe ging het met het spoedgeval?'

Hij zuchtte, hij wilde er eigenlijk niet over praten. Soms liep het goed af, soms minder goed. 'Een van de jongelui is overleden, met de ander gaat het goed. Het kan vriezen, het kan dooien.' Maar hij klonk alsof het hem elke keer dat het vroor aan het hart ging.

'Ik snap niet hoe je met dat soort dingen kunt omgaan,' zei Liz zacht.

'Het is mijn werk.' En ze had gemerkt dat hij van zijn werk hield, vooral als hij iemand kon redden, wat meestal het geval was. 'Wanneer zullen we naar de bioscoop gaan?' Maar hij gaf haar geen kans om te antwoorden en vervolgde: 'Wat vind je van morgenavond? Dan heb ik vrij en ben ik ook niet oproepbaar, en dat komt zelden voor, dat kan ik je wel vertellen.

We kunnen er maar beter meteen gebruik van maken. Zullen we dan eerst ergens een pizza eten?'

'Het leukste voorstel van de hele avond, nee, van het hele jaar,' antwoordde Liz. 'Dat lijkt me gezellig.'

'Mij ook. Ik kom je om zeven uur halen.'

'Tot morgen dan, Bill. Dank je wel. Ik hoop dat je verder een rustige nacht hebt.'

'Dat hoop ik ook voor jou,' zei hij meelevend. Hij had onthouden hoe slecht ze sliep.

Glimlachend legde ze de hoorn neer, en toen kwam Peter de keuken in en keek haar met een opgetrokken wenkbrauw aan. 'Wie was dat?' vroeg hij.

'Niets bijzonders,' antwoordde ze vaag. Maar hij keek haar onderzoekend aan, alsof hij haar niet geloofde, en begon plotseling te grinniken. 'Het was Bill Webster, hè mam? Zeg het maar eerlijk, hoor. Hij was het, hè?'

'Eh, ja, misschien wel.' Ze keek schaapachtig.

'Ik zei toch dat hij je aardig vindt! Fantastisch!'

'Wat is fantastisch?' vroeg Megan, die ook binnenkwam. Carole was klaar met de vaatwasser, de andere kinderen lagen inmiddels in bed.

'Mijn dokter vindt mama aardig,' zei Peter vergenoegd, want hij vond Bill aardig.

'Welke dokter?' vroeg Megan verbaasd.

'De dokter die mijn leven heeft gered, sufferd. Wie anders?'

'Hoe bedoel je dat hij mama aardig vindt? Wat wil dat zeggen?'

'Dat hij haar heeft gebeld.'

'Om een afspraakje te maken?' Geschrokken keek ze van Peter naar haar moeder.

'Wilde hij een afspraakje met je maken, mam?' Peter keek geamuseerd, maar Megan vond er niets grappigs aan.

'Zoiets,' gaf Liz toe. Megan keek haar woedend aan. 'We gaan morgen naar de film.' Het had geen zin het voor hen te verzwijgen, want ze zouden hem zien als hij haar morgen kwam halen. Bovendien had ze niets te verbergen. Hij was een sympathieke man en Peters arts. Ze waren bevriend geraakt, en ze wist zeker dat hij niets opwindenders in gedachten had dan wat hij had voorgesteld: een pizza en een film. 'Het heeft niets te betekenen, het leek me gewoon gezellig,' zei ze verontschuldigend tegen Megan, die nog steeds verontwaardigd keek.

'Ik vind het afschuwelijk! En papa dan?'

'En papa dan?' herhaalde Peter met een felle blik op zijn zus. 'Hij is er niet meer, maar mama wel. Ze kan toch niet eeuwig thuisblijven om alleen maar voor ons te zorgen?'

'Waarom niet?' Megan begreep echt niet waarom niet en ook al wist ze best wat hij bedoelde, ze was het niet met hem eens. Haar moeder hoorde geen afspraakjes te maken. 'Mama hoeft niet uit te gaan,' zei ze tegen haar broer, maar het was ook bedoeld voor haar moeder. 'Ze heeft ons toch?'

'Daarom juist. Wij zijn niet genoeg. Ze had papa toch ook?' hield Peter vol.

'Dat is wat anders,' hield Megan koppig vol.

'Niet waar.' Liz zei niets en volgde geboeid hun woordenwisseling. Megan vond dus dat ze niet meer met mannen uit mocht en Peter vond dat haar leven meer moest bevatten dan haar werk en haar kinderen. Dat was ook de reden waarom Bill Webster haar mee uit had gevraagd, hij had hetzelfde gezegd als Peter. Maar het was duidelijk dat Megan zich bedreigd voelde door het idee van een man in het leven van haar moeder die niet haar vader was.

'Wat denk je dat papa zou zeggen als hij hoorde dat je uitging, mam?' vroeg Megan botweg.

'Volgens mij zou hij zeggen dat het tijd werd,' zei Peter. 'Hij is al bijna negen maanden dood, dus het mag best. Jeetje, toen de moeder van Andy Martin vorig jaar overleed, was zijn vader binnen vijf maanden alweer hertrouwd. Mama heeft sinds de dood van papa nog niet eens naar een andere man gekeken!' oordeelde hij eerlijk. Maar Megan keek nog bezorgder en vroeg: 'Ga je dan met die dokter trouwen?'

'Nee, Megan,' zei Liz ferm. 'Ik trouw met niemand. Maar we gaan een pizza eten en naar een film, en daar steekt absoluut geen kwaad in.' Liz had niet verwacht dat haar kinderen zo tegenstrijdig zouden reageren en toen ze naar boven naar haar slaapkamer ging, dacht ze zelf over het onderwerp na. Was het verkeerd? Belachelijk? Onbehoorlijk? Was het nog te vroeg voor een afspraakje met een man? Maar het was helemaal geen afspraakje, ze gingen alleen maar iets eten en naar de bioscoop. En ze was absoluut niet van plan te hertrouwen, zoals Megan beschuldigend had gevraagd. Na Jack kon ze zich niet voorstellen ooit met een ander getrouwd te zijn. Hij was de perfecte man voor haar geweest en ieder ander zou in gebreke blijven, dat wist ze zeker. Ze ging gewoon een avondje uit en Bill was gewoon een vriend, meer niet.

Maar toen hij haar de volgende avond om klokslag zeven uur kwam halen, was Megan nog steeds op het oorlogspad. Ze deed de voordeur open, keek hem woedend aan en stampte zo hard mogelijk de trap op. Ze zei geen woord, ze stelde zich niet voor, en Liz verontschuldigde zich voor haar onbeschofte gedrag. Maar Jamie maakte het weer goed door met een brede glimlach naar beneden te komen om Bill te begroeten. Blijkbaar vond hij het leuk Bill weer te zien, en Bill maakte een praatje met hem voordat ze weggingen.

'Heb je je gisteren vermaakt?' vroeg hij, en hij streek over Jamie's zijdeachtige, donkere haar.

'Ja, het was leuk,' antwoordde Jamie knikkend. 'Ik heb te veel hotdogs gegeten en pijn in mijn buik gekregen, maar daarvoor was het leuk.'

'Dat vond ik ook,' zei Bill, en toen trok hij een angstig gezicht. 'Je gaat me toch geen prik geven, Jamie?' Jamie lachte, en Bill vroeg of hij ooit een vlieger had opgelaten, wat Jamie ontkende. 'Dan moet je een keer meegaan als ik de mijne oplaat,' zei Bill. 'Ik heb een hele mooie, een ouderwetse in de vorm van een doos, die ik zelf heb gemaakt. Hij vliegt prachtig. Je moet een keer meegaan naar het strand, dan gaan we vliegeren.'

'Dat wil ik graag,' zei Jamie met grote, enthousiaste ogen.

Toen kwamen Rachel en Annie naar beneden om Bill te begroeten, maar Megan liet zich niet meer zien. Ze zat te mokken in haar kamer, kwaad op haar moeder. Peter was niet thuis; omdat hij niet mocht autorijden was hij opgehaald door vrienden, en Bill vroeg of de anderen hem de groeten wilden doen. Jamie beloofde het.

'Wat een leuke kinderen heb je toch,' zei Bill even later tegen Liz. 'Ik snap niet hoe je dat voor elkaar hebt gekregen.'

'Geen kunst aan,' zei ze, en ze stapte in zijn comfortabele Mercedes. 'Ik hou gewoon heel veel van ze.'

'Je doet net alsof kinderen grootbrengen geen moeite kost, maar ik geloof niet dat ik het zou kunnen opbrengen.' Het moest net zoiets zijn als een levertransplantatie of openhartchirurgie - pijnlijk, moeilijk en mogelijk dodelijk. Het ouderschap was hem altijd een raadsel gebleven.

'Wat zou je niet kunnen opbrengen?' vroeg ze, toen hij de auto startte en achteruit de oprit afreed.

'Getrouwd zijn en kinderen hebben. Je doet wel alsof het zo'n gemakkelijke klus is, maar ik weet best dat dat niet waar is. Je moet er talent voor hebben, net als voor kunst. Volgens mij is het een stuk moeilijker dan mensen genezen.'

'Je leert het al doende. De kinderen leren je hoe het moet.'

'Zo eenvoudig is het niet, Liz, dat weet je best. De meeste kinderen gedragen zich als kleine misdadigers of gebruiken drugs, of wat dan ook. Jij boft omdat jij vijf gezonde, normale kinderen hebt.' Hij bedoelde het compliment ook voor Jamie, zoals zij Jamie ook altijd als normaal beschouwde. Hij was een schat van een jongen die alleen maar iets meer aandacht nodig had dan de rest, omdat hij zich eerder pijn kon doen en eerder iets gevaarlijks zou uithalen of verdwalen.

'Ik vind wel dat je er wat kinderen betreft vreemde ideeën op na houdt,' zei ze. 'Het zijn heus niet allemaal boefjes, hoor.'

'Nee, maar de meeste wel en hun moeders zijn nog erger.' Ze lachte.

'Moet ik uitstappen voordat je ontdekt hoe ik werkelijk ben of kun je me nog een poosje vertrouwen?'

'Je weet wel wat ik bedoel,' hield hij vol. 'Hoeveel huwelijken om je heen zijn echt goed?' Hij klonk cynisch, als een doorgewinterde vrijgezel.

'Mijn huwelijk was echt goed,' antwoordde ze. 'We zijn heel lang heel gelukkig geweest.'

'Maar dat kunnen de meesten niet zeggen.'

'Dat is waar, maar sommigen wel.'

'Verdomd weinig.' Ze waren bij het restaurant aangekomen en toen ze aan een tafeltje zaten, keek ze hem onderzoekend aan.

'Hoe komt het dat je zo somber doet over het huwelijk, Bill? Was het jouwe dan zo slecht?'

'Slechter dan slecht. Toen het voorbij was, haatten we elkaar. Ik heb haar nooit meer gezien en wil haar ook niet meer zien. En zij zou waarschijnlijk meteen de hoorn weer op het toestel leggen als ik haar belde. Zo slecht was het. En ik geloof niet dat we een uitzondering waren.' Het was duidelijk dat hij dat oprecht geloofde, maar Liz was het niet met hem eens.

'Volgens mij waren jullie dat wel,' zei ze kalm.

'Als dat zo is, zou jij geen werk meer hebben.' Ze lachte, en ze bestelden een pizza met champignons, peperoni en olijven. Hij smaakte heerlijk, maar ze konden er maar de helft van op en ze bestelden koffie toe.

Ze praatten over allerlei onderwerpen: geneeskunde, de advocatuur, zijn jaren als assistent-arts in New York, haar reis naar Europa met Jack en hoe mooi ze Venetië had gevonden. Maar onderwijl bleef ze zich afvragen hoe het kwam dat hij zo'n uitgesproken mening had over het huwelijk en kinderen. Eigenlijk had ze medelijden met hem, want hij had een manier van leven afgezworen die zij koesterde. Ze zou haar langdurige huwelijk voor niets of niemand hebben opgegeven, noch haar kinderen. En zonder haar kinderen zou haar leven nu net zo leeg zijn als het zijne. Blijkbaar gaf hij alleen om zijn werk, de aan hem toevertrouwde patiënten en zijn collega's. Ook al was dat een heleboel, het was niet genoeg voor een heel leven, vond ze. Maar ze kwamen niet op het onderwerp terug en praatten verder over films.

Hij had een heel gevarieerde smaak; hij hield zowel van buitenlandse en kunstzinnige films als van sommige populaire. Liz bekende dat ze van het soort films hield waar ze met de kinderen naartoe kon, films voor het grote publiek en de actiefilms die Peter leuk vond. Vroeger was ze graag met hen naar de bioscoop gegaan, en opeens kwam het bij haar op dat ze sinds de dood van Jack nog maar heel weinig met de kinderen ergens naartoe was geweest. Thuis stond ze altijd voor hen klaar, maar ze nam hen zelden meer mee uit. Daar moest ze zo gauw mogelijk iets aan doen, besloot ze. Bill had haar weer op gang gebracht en het werd hoog tijd dat ze weer eens met het hele gezin de deur uit gingen.

Toen hij haar na de film thuis afzette, nodigde ze hem uit nog iets te komen drinken, maar hij zei dat hij de volgende morgen vroeg op moest. Hij moest al om zes uur in het ziekenhuis zijn, en Liz stelde het extra op prijs dat hij het voor haar zo laat had gemaakt. Het was al na elven, dus hij zou slaap te kort komen. Ze zei dat het haar speet, en hij glimlachte.

'Je bent het waard.' Zijn woorden verbaasden haar, maar ze vond het leuk ze te horen. Ze had een gezellige avond gehad. Ze bedankte hem en hij beloofde gauw weer te bellen. Toen hij wegreed, ging ze naar binnen. Peter en Megan waren nog op en nog voordat ze de deur achter zich dicht had gedaan, zag ze al dat er een nieuwe ondervraging zou volgen.

'Heeft hij je gekust?' vroeg Megan met een gezicht en een stem die walging en afkeuring uitdrukten.

'Natuurlijk niet. Ik ken hem nog nauwelijks.'

'Bij het eerste afspraakje is dat ook niet verstandig,' zei Peter wijs, en Liz lachte.

'Het spijt me dat ik jullie moet teleurstellen, maar we zijn gewoon vrienden, meer niet. Volgens mij wil hij helemaal geen vaste verhouding en houdt hij het meest van zijn werk. En ik houd het meest van jullie. Dus je hoeft je nergens zorgen over te maken, Megan,' zei ze ferm.

'Ik wil er een tientje onder verwedden dat hij je de volgende keer wel kust,' zei Peter geamuseerd.

'Deze keer verlies je,' zei Liz. 'Hoe weet je trouwens dat er een volgende keer komt? Misschien vond hij het helemaal geen leuke avond en laat hij nooit meer iets van zich horen.'

'Dat betwijfel ik,' zei Megan somber. Ze zag de ramp in de vorm van Bill Webster al aankomen.

'Bedankt voor je vertrouwen in me, Meg. Maar ik zou er niet van wakker liggen als ik jou was. Bovendien heb ik volgende week een rechtszaak waar ik nog heel veel voor moet doen.'

'Mooi zo, dan kun je fijn thuisblijven. Je hebt helemaal geen man nodig, mam.'

'Niet zolang ik jou heb, bedoel je dat, Megan?' Maar ze moest toegeven dat ze van het avondje uit met Bill had genoten. Het was leuk geweest weer eens over heel andere dingen te praten en dingen over zijn leven te horen. Ze vonden elkaar net aantrekkelijk en aardig genoeg om het spannend te maken zonder dat ze iets van elkaar verlangden, en ze hadden zich geamuseerd. Ook al hoorde ze nooit meer iets van hem, zei Liz tegen zichzelf, ze had een fijne avond gehad en zich weer even vrouw gevoeld en niet alleen moeder. Hij had het haar naar de zin willen maken en belangstelling voor haar getoond, en dat had haar een prettig gevoel gegeven.

Ze stuurde Peter en Megan naar bed en ging zelf ook naar boven. Jamie lag in haar bed te slapen, dat deed hij soms nog steeds en dat vond ze niet erg. Voordat ze ook in slaap viel, vroeg ze zich af of Megan gelijk had en ze inderdaad geen man nodig had. Ze was er niet meer zo sterk van overtuigd als een poosje geleden. Het was al bijna negen maanden geleden dat Jack naast haar had gelegen en ze met elkaar hadden gevrijd. Het leek nu een eeuwigheid geleden, maar ze had nog geen behoefte daar iets aan te veranderen. Nog steeds was ze van mening dat dat deel van haar leven voorgoed voorbij was.

Op hetzelfde moment lag Bill Webster in bed en dacht aan Liz. Ook hij vond dat het een gezellige avond was geweest. Hij wist niet wat er uit voort zou komen, maar hij wist zeker dat hij haar bijzonder sympathiek vond.

9

Een paar dagen later belde Bill weer en nodigde haar uit om mee te gaan naar de schouwburg. Eerst aten ze in de stad, en na afloop kwam hij mee naar binnen om een glas wijn te drinken. Ze praatten nog wat na over het toneelstuk en over boeken, en ze vertelde hem over een moeilijke zaak waar ze mee bezig was, betreffende de voogdij over een kind dat naar ze vermoedde was misbruikt. Ze had de ouders bij de kinderbescherming aangegeven en na een onderzoek had ze gelijk gekregen. Het was een soort moreel dilemma voor haar en ze wenste dat ze het kind mocht verdedigen in plaats van de ouders.

'Waarom doe je dat dan niet?' vroeg hij belangstellend. Het leek hem geen probleem, maar zo eenvoudig lag het niet.

'Dat kan ik niet zomaar doen. De rechter zou me moeten aanwijzen om het kind te vertegenwoordigen en dat kan hij niet doen, omdat ik de vader vertegenwoordig. En daar heeft hij gelijk in, want ik zou niet objectief meer zijn. Maar het spijt me van dat kind.'

'Ik kreeg een keer een kind op de trauma-afdeling van wie de ouders zeiden dat het door een buurman was geslagen. Ze wilden hem aanklagen en hun verhaal klonk heel overtuigend. Natuurlijk was ik woedend op die man. Uiteindelijk bleek dat de vader dat kind sloeg en toen ze bij mij werd gebracht, had ze hersenletsel opgelopen. We konden de vader niet aanpakken, maar toen het meisje beter was ging ze niet terug naar de ouders. Toch smeekte ze de rechter na een paar maanden in een pleeggezin weer naar huis te mogen en ik was bang dat de vader haar zou vermoorden, maar ze is teruggegaan.'

'En wat is er toen met haar gebeurd?' vroeg Liz nieuwsgierig.

'Dat weet ik niet, ik heb nooit meer iets gehoord. Mijn werk is onmiddellijke, kortstondige hulp, daarna verdwijnen de mensen uit mijn leven. Dat is soms jammer, maar zo is het nu eenmaal. Je doet in korte tijd wat je kunt en dat is dat.'

'Zijn er dan nooit patiënten die je best wat langer zou willen meemaken?'

'Nee, eigenlijk niet. Dat vind ik waarschijnlijk een prettige kant van mijn werk. Ik hoef geen problemen op te lossen op lange termijn, dus is het veel eenvoudiger.' Blijkbaar was hij iemand die geen enkel soort langdurige relatie wilde, maar ze bleef hem sympathiek vinden. En ze bleef af en toe medelijden met hem hebben. Hij stond zo heel anders in het leven dan zij. In haar leven was alles van langere duur en diepgaand. Ze had cliënten die na hun scheiding nog jaren contact met haar hadden gehouden. Tussen haar levensstijl en die van Bill Webster lag een hemelsbreed verschil, en toch mochten ze elkaar graag.

Hij bleef tot een uur of een zitten praten en toen hij wegging, zei hij dat het hem speet dat hij niet langer kon blijven. Maar ze moesten de volgende dag allebei vroeg op; zij moest naar de rechtbank en zijn dienst begon om zeven uur.

De volgende morgen aan het ontbijt vroeg Peter met pretogen of hij de weddenschap had gewonnen.

'Nee hoor, verloren,' antwoordde ze lachend.

'Bedoel je dat hij je nog steeds niet heeft gekust?' vroeg hij teleurgesteld. Megan zat er met een boos gezicht bij.

'Doe niet zo walgelijk,' zei ze tegen Peter. 'Aan wiens kant sta je eigenlijk?'

'Die van mama,' antwoordde hij duidelijk, en hij keek weer naar Liz. 'Vertel je me de waarheid of lieg je om dat tientje te verdienen?' vroeg hij plagend. Lachend ging ze door met pannenkoeken bakken en antwoordde: 'Wat een belediging. Peter! Ik ben veel te integer om tegen mijn eigen vlees en bloed te liegen om een weddenschap te winnen!' Ze gaf hem een pannenkoek en hij goot er stroop overheen.

'Volgens mij lieg je,' hield hij vol.

'Niet waar. Ik heb toch gezegd dat we alleen maar vrienden zijn en dat ik dat zo wil houden?'

'Ja, doe dat, mam,' kwam Rachel tussenbeide. Aha, een nieuwe stem in het kapittel! Liz keek haar jongste dochter aan en vroeg: 'Sinds wanneer bemoei jij je ermee?'

'Peter zegt dat hij je aardig vindt en Meg zegt dat je met hem gaat trouwen.' Rachel was bijna twaalf en wijs voor haar leeftijd. Net als de andere kinderen was ze het afgelopen jaar een stuk volwassener geworden. 'Laat ik jullie allemaal geruststellen met de mededeling dat tweemaal uit eten gaan niet hetzelfde is als een verloving,' zei Liz glimlachend.

'Ik vind het te gauw om weer met iemand uit te gaan,' deed Annie streng een duit in het zakje.

'Wanneer vind je dan dat het mag?' vroeg Liz belangstellend.

'Nooit,' antwoordde Megan voor haar jongere zus.

'Jullie zijn allemaal niet goed snik,' zei Peter, en hij stond op. 'Mama mag doen wat ze wil en papa zou het prima vinden. Als mama dood was gegaan, zou hij ook weer uitgaan.' Liz besefte dat het inderdaad andersom had kunnen zijn. Op weg naar kantoor dacht ze over deze opmerking van Peter na. Zou Jack, als zij was gestorven, inderdaad alweer met iemand uitgaan? Ze had er nooit over nagedacht, maar ze vermoedde van wel. Hij was een vitale man met een nuchtere kijk op het leven en een te groot genieter om eeuwig om haar te blijven rouwen. Peter had gelijk. Jack zou waarschijnlijk weer met vrouwen uitgaan. Wat Bill Webster betrof, hoefde zij zich geen zorgen te maken.

Hij belde haar op kantoor en vroeg of ze het volgende weekend weer mee wilde naar de bioscoop. Ze waren blijkbaar in een soort stroomversnelling geraakt, maar Liz had er geen bezwaar tegen. Ze vond het gezellig hem te zien.

Toen Bill haar voor de derde maal thuis kwam ophalen, deed Jamie open en bracht hem op de hoogte van de situatie.

'Mijn zusjes vinden dat u niet meer met mama moet uitgaan, maar Peter vindt het goed en ik ook. De jongens vinden u aardig, de meisjes niet,' vatte hij het probleem samen. Bill moest er hard om lachen en vertelde het Liz op weg naar een Frans restaurantje in Sausalito.

'Vinden de meisjes het echt zo erg dat we met elkaar gaan?' vroeg hij.

'Doen we dat? Ik dacht dat we gewoon vrienden waren,' zei Liz luchtig.

'En je wilt dat we dat blijven?' Ze waren bij het restaurant aangekomen en hij parkeerde de auto. Daarna draaide hij zich naar haar toe, bezorgd om wat ze zou antwoorden.

'Ik weet nog niet wat ik wil,' antwoordde ze eerlijk. 'Ik vind het leuk om met je uit te gaan, maar nu lijkt het er ineens op dat er iets anders aan de gang is.' Dat gevoel had hij ook, maar hij was meer voor haar gaan voelen dan hij had verwacht. In het begin was hij tevreden geweest met vriendschap, maar nu wist hij het niet zeker meer. Misschien wilde hij wel meer.

Hij bleef niet aandringen. Ze gingen naar binnen en praatten de rest van de avond alleen over algemene onderwerpen.

Maar later gebeurde er iets waardoor Peter, als de weddenschap nog had gegolden, die zou hebben gewonnen. Toen ze voor de voordeur stonden, trok Bill Liz voorzichtig in zijn armen, keek haar teder aan en kuste haar. Eerst keek ze geschrokken, maar toen ontspande ze zich en kuste hem terug. Daarna keek ze echter zo verdrietig dat hij ongerust fluisterde: 'Wat is er, Liz?'

'Niets,' antwoordde ze zacht. Heel even had ze bij de kus aan Jack gedacht en het gevoel gehad dat ze hem bedroog. Ze moest niet zo nodig weer een man hebben, ze was niet op zoek geweest, maar nu was Bill Webster in haar leven gekomen en moest ze erachter zien te komen wat ze voor hem voelde en in het reine komen met haar gevoelens voor Jack. 'Maar dit verwachtte ik niet.'

Hij knikte begrijpend. 'Ik ook niet. Het gebeurde gewoon. Je bent een wonderbaarlijke vrouw.'

'Nee hoor, helemaal niet,' zei ze glimlachend. Ze bleven buiten staan; het was een heerlijke avond en hier konden de kinderen hen niet horen. Ze zou zich niet op haar gemak hebben gevoeld als zij zouden weten wat er zojuist was gebeurd. Alsof hij wilde bevestigen wat er tussen hen gaande was, kuste hij haar opnieuw. Deze keer kuste ze hem met meer enthousiasme terug. Toen ze stopten, was ze buiten adem en een beetje ongerust. 'Waar zijn we in godsnaam mee bezig?' vroeg ze. Boven hun hoofden twinkelden de sterren, en Bill glimlachte naar haar.

'We kussen elkaar alleen maar,' antwoordde hij kalm. Maar het was veel meer dan dat. Want de kussen kwamen niet voort uit nieuwsgierigheid of uit de lichamelijke honger van twee eenzame mensen, maar waren het gevolg van de ontmoeting tussen een man en een vrouw die elkaar zowel geestelijk als lichamelijk bijzonder aantrekkelijk vonden. Ook al waren ze nog zo verschillend, want hij gaf de voorkeur aan korte relaties en haar leven was gebaseerd op standvastigheid. Zelfs haar twee werkneemsters waren al jaren bij haar. Zij verafschuwde het woord 'tijdelijk', dat wist hij, en hij had het bijna een uitdaging gevonden te laten merken dat hij anders was. Maar nu wist hij niet meer zo zeker of hij in haar leven alleen maar 'tijdelijk' wilde zijn. Het was een nieuwe ervaring, maar ze was dan ook een heel ander soort vrouw dan degenen die hem tot op dat moment voor korte tijd hadden geboeid. 'Laten we het kalm aan doen,' zei hij, 'en er niet te veel over nadenken. We zien wel wat er gebeurt.' Ze knikte; ze wist niet wat ze daarop moest zeggen en of ze wel wilde dat er nog iets gebeurde.

Maar toen ze binnen was en hij weg, werd ze verteerd door schuld om wat ze had gedaan. Ze had haar man bedrogen, zo voelde ze zich. Maar hij is er niet meer, hield ze zichzelf voor, en hij komt nooit meer terug. Waarom had ze het dan zo vreemd en verkeerd gevonden Bill te kussen, en tegelijkertijd zo opwindend? Ze was volkomen van slag en kon er nauwelijks van slapen.

Toen ze de volgende morgen moe van het slaapgebrek wakker werd, besloot ze dat ze het bij een comfortabele vriendschap moesten houden en de zaak niet ingewikkelder moesten maken. Meteen voelde ze zich een stuk beter, tot hij haar om tien uur belde.

'Ik zat aan je te denken en ik bel om te vragen hoe het met je gaat,' zei hij teder.

'Het spijt me van gisteravond,' zei ze oprecht.

'Wat spijt je dan?' vroeg hij. Hij klonk kalm en gelukkig. 'Het spijt mij alleen maar dat we elkaar niet langer hebben gekust. Wat mij betreft was het fantastisch.'

'Daar ben ik nu juist zo bang voor. Ik ben hier nog niet aan toe, Bill.'

'Dat begrijp ik wel en ik wil je heus niet haasten. Het is geen race tegen de tijd, we hoeven nergens naartoe. We hoeven er alleen maar voor elkaar te zijn.' Dat klonk aanvaardbaar en ze was blij dat hij het zo opvatte. En ze voelde zich een beetje dwaas omdat ze zich zoveel zorgen had gemaakt. 'Wat vind je ervan als ik zaterdag naar jullie toe kom en voor jou en de kinderen kook? Ik heb die avond vrij en ik kan heel behoorlijk koken. Lijkt je dat een goed idee?' Liz wist dat ze het voorstel hoorde af te slaan, maar tot haar verbazing voelde ze daar niets voor. Bovendien kon het toch geen kwaad als hij voor hun hele gezin een maaltijd klaarmaakte?

'Een goed idee. Ik zal je helpen.'

'Dan breng ik alle spullen mee. Wat vinden de kinderen lekker?'

'Zo ongeveer alles. Kip, vis, biefstuk, pizza, spaghetti... Ze doen niet moeilijk.'

'Dan verzin ik wel iets.'

'Jamie zal het enig vinden.' En de meisjes zouden woedend zijn, maar dat zei ze niet. Het was een mooie gelegenheid voor hen om hem beter te leren kennen. Dan konden ze zelf zien dat ze van hem niets te vrezen hadden - maar was dat wel zo? Of hadden ze gelijk en was er sprake van een bom die elk moment kon ontploffen? Ze hoopte van niet. Ze wilde graag dat ze bevriend bleven en ze vond het prettig hem te kussen, en meer hoefde het toch niet te worden? Ze konden het toch bij kussen laten? Ze was niet van plan verder te gaan, niet vanwege de kinderen, maar vanwege haarzelf.

Zoals afgesproken kwam hij zaterdagavond om een uur of zes aan met drie zakken ingrediënten. Hij zei dat hij gefrituurde kip uit het Zuiden zou maken, met maïskolven en gepofte aardappelen. Hij had ook ijsjes bij zich. Toen hij in de keuken druk aan het werk ging, mocht Liz hem niet helpen.

'Jij moet je ontspannen,' zei hij. Hij gaf haar een glas wijn, schonk ook een glas voor zichzelf in en kookte een uitstekende maaltijd. Zelfs de meisjes waren verbaasd en vonden het lekker, hoewel Megan hem nog steeds negeerde. Maar Jamie praatte honderduit en Peter had ook heel wat te vertellen, en na een poosje mengden ook Annie en Rachel zich in het gesprek. Ze bespraken ook eventuele universiteiten voor Peter. Begin oktober zouden Liz en hij er diverse gaan bekijken en Bill gaf nog wat raad. Volgens hem was Berkeley heel leuk, maar was Stanford of UCLA om diverse redenen een betere keus voor Peter. Toen Liz na het eten met Rachel, Annie en Jamie de tafel afruimde, zette Peter zijn gesprek met Bill voort. Megan sloop naar boven zonder Bill te bedanken, en Liz was boos om haar slechte manieren. Maar Bill zei later dat ze er Megan niet om moest straffen.

'Ze went heus wel aan me, als je haar de tijd geeft. We hebben geen haast.' Dat laatste herhaalde hij vaak en het maakte Liz een beetje zenuwachtig. Waarom moesten ze haar de tijd geven? Was hij dan van plan zo lang te blijven dat dat nodig was? Het leek er wel op.

Toen alle kinderen naar bed waren, kuste hij haar opnieuw. Omdat ze in haar huis waren, werd ze er nog nerveuzer van. Het werd haar allemaal te vanzelfsprekend, en met de kinderen kon hij ook al zo goed overweg. Het begon zo langzamerhand op een echt romance te lijken! Jack was pas negen maanden dood en ze voelde zich alsof ze door een mijnenveld liep. Megan kon elk moment aanvallen, de andere meisjes twijfelden en haar eigen emoties waren bijzonder instabiel. Bill had gezegd dat hij alleen voorbijgaande relaties wilde, maar haar trouw aan Jack werd ernstig in gevaar gebracht door wat ze voor Bill Webster voelde.

De rest van de maand september en begin oktober bleef ze zich zo voelen en het was bijna een opluchting een weekend met Peter naar de verschillende universiteiten te gaan. Maar Bill belde haar elke dag, zelfs in het hotel waar ze in Los Angeles logeerden. Ze was verbaasd toen ze daar zijn stem hoorde, maar na afloop van het gesprek legde ze glimlachend de hoorn neer. Peter gaf geen commentaar; hij wilde het fragiele evenwicht van de relatie van zijn moeder en Bill niet verstoren, vooral niet omdat hij erg gesteld was geraakt op Bill en hoopte dat het iets zou worden. Maar uit opmerkingen van zijn moeder begreep hij dat dat nog lang niet zeker was.

Toen ze weer thuis waren, wilde Liz Bill pas een paar dagen later weer ontmoeten en alleen maar om in het cafetaria van het ziekenhuis snel een hamburger te eten. Bill had zich erg op het weerzien verheugd; diverse verpleegkundigen herkenden haar en sommige kwamen haar even begroeten. De hoofdassistent ook, en ze moest van iedereen de groeten doen aan Peter.

'Iedereen is weg van je, Liz,' zei Bill. Ze had indruk gemaakt met haar liefdevolle zorgen voor Peter, want lang niet alle ouders waren zo toegewijd als zij. Ook voor Bill toonde ze zich bezorgd vanwege zijn zware baan, en ze vroeg altijd belangstellend naar zijn werk. Hij merkte aan allerlei dingen dat ze heel veel om hem gaf, ook al vond ze de situatie zelf nog te ingewikkeld om dat toe te geven.

Het gebeurde niet toevallig dat ze op de zaterdagmorgen na haar terugkeer uit Los Angeles in haar garderobekast naar Jacks helft stond te kijken. Zijn jasjes hingen er treurig bij, ze werd er nog steeds somber van. Ze drukte ze niet meer tegen zich aan terwijl ze ze streelde alsof zijn lichaam er nog in zat, zoals vroeger, en het was ook al maanden geleden dat ze aan de kragen had geroken. Ze keek ernaar en wist wat haar te doen stond, voor haar eigen bestwil. Het had niets met Bill te maken, hield ze zich voor. Jack was al tien maanden dood en nu was ze eraan toe. Een voor een haalde ze de jasjes van de hangers en vouwde ze netjes op. Peter was te lang en te jong om ze te dragen, bovendien was het gemakkelijker ze weg te doen dan er iemand anders in rond te zien lopen.

Ze was al een uur of twee bezig met het leeghalen van de laden en de roeden toen Megan binnenkwam. Toen ze zag wat Liz aan het doen was, begon ze te huilen en heel even kreeg Liz het gevoel dat ze Jack nu zelf had gedood. Megan stond snikkend naar de keurige stapels op de vloer te staren en van de weeromstuit begon Liz mee te huilen, om haar kinderen en om zichzelf. Het bewaren van Jacks spullen zou hem niet terugbrengen, hij had ze niet meer nodig, maar toen Liz zag hoe overstuur Megan was, begon ze weer te twijfelen.

'Waarom doe je dit nu? Om hém, hè?' Liz wist dat ze Bill bedoelde en schudde haar hoofd.

'Het is de hoogste tijd dat het gebeurt, Meg. Ik kan niet anders. Het doet me te veel verdriet ze te laten hangen.' Ze probeerde haar dochter naar zich toe te trekken, maar Megan rukte zich los, rende naar haar kamer en gooide de deur achter zich dicht. Liz liep achter haar aan, maar Megan wilde niet met haar praten, dus ze ging terug naar de slaapkamer en pakte de kleren in dozen. Toen Peter langs de open deur liep en zag waar ze mee bezig was, bleef hij even staan kijken en bood aan haar te helpen.

'Ik wil het ook wel alleen doen, mam, dan hoef jij er niet mee door te gaan.'

'Ik moet het zelf doen,' zei ze verdrietig. Hierna zou ze, behalve natuurlijk hun kinderen, alleen nog foto's, zijn prijzen en enkele andere aandenkens van hem over hebben.

Peter hielp mee de dozen naar de auto te dragen en alsof ze beseften dat dit een keerpunt betekende, kwamen de andere kinderen een voor een kijken, Megan als laatste. Ze zagen er allemaal verdrietig uit en alsof ze beseften dat het voor Liz ook heel moeilijk was, pakten ze allemaal een doos of een zak en brachten die naar buiten. Het was het definitieve afscheid. Tot slot kwam Megan met de laatste doos.

'Het spijt me, mam,' fluisterde ze met een betraand gezicht. Liz omhelsde haar, dankbaar voor de band tussen hen.

'Ik hou van je, Meg,' zei ze. Toen de auto vol was, huilden ze allemaal.

'Ik hou ook van jou, mam,' zei Megan zacht. Ook de anderen kwamen Liz een kus geven.

Ze was van plan alles naar een plaatselijke liefdadigheidsorganisatie te brengen en Peter bood aan te rijden.

'Dat hoeft niet, het gaat wel,' zei ze geruststellend. Peter droeg nu een kleinere neksteun en mocht weer autorijden, en omdat hij wist dat ze te erg van streek was om zelf achter het stuur te zitten, bleef hij aandringen. Nagekeken door de anderen reden ze langzaam in de propvolle auto de oprit af.

Een halfuur later waren ze terug. Liz zag er afgetobd uit en toen ze later die middag de lege helft van de kast zag, voelde ze een steek van verdriet. Maar tegelijkertijd voelde ze zich opgelucht, bevrijd. Ze had er lang over gedaan, maar ze wist dat het verstandig was geweest te wachten tot ze eraan toe was en de adviezen van anderen naast zich neer te leggen.

Ze bleef lange tijd in haar slaapkamer denkend aan Jack uit het raam zitten staren en toen Bill een poosje later belde, hoorde hij aan haar stem dat er iets was gebeurd.

'Voel je je niet lekker?' vroeg hij bezorgd.

'Jawel hoor.' Ze vertelde hem wat ze gedaan had en hoeveel moeite haar dat had gekost en hij luisterde meelevend. Hij was de afgelopen twee maanden heel veel voor haar gaan voelen.

'Het spijt me dat je zo'n moeilijke dag hebt, Liz.' Hij besefte dat het een soort teken was dat ze het verleden langzaam aan het loslaten was en haar man voor het laatst vaarwel had gezegd. Jack zou altijd een deel van haar zijn en haar kinderen waren zijn nalatenschap, maar hij zou niet langer dagelijks een rol in haar leven spelen. 'Kan ik iets voor je doen?'

'Nee, dank je,' antwoordde ze zacht. Ze wisten allebei dat het een heel persoonlijk verdriet was, dat ze met niemand kon delen.

'Ik wilde vragen of je zin had vanavond uit te gaan, maar dat is waarschijnlijk geen goed idee.' Dat was ze met hem eens, en hij beloofde de volgende morgen weer te bellen. Maar hij belde die avond al, alleen maar om te horen hoe het met haar ging. Ze klonk alweer iets opgewekter; ze had de avond rustig met de kinderen doorgebracht, die ook weer een stuk kalmer waren. Zij leken het verdriet sneller te hebben verwerkt dan Liz zelf.

Toen hij de volgende dag opbelde, klonk ze weer bijna als vanouds. Tot zijn blijdschap stemde ze toe elkaar die avond te ontmoeten. Hoewel ze iets stiller was dan normaal kon ze, nadat ze een poosje hadden gepraat, weer lachen.

Ze maakten hand in hand een lange wandeling en toen hij haar kuste, wisten ze allebei dat het anders was geworden. Liz was klaar om het verleden achter zich te laten en zich op de toekomst te richten.

'Ik hou van je, Liz,' zei hij, toen hij haar in zijn armen nam. Ze rook zijn inmiddels vertrouwde aftershave. Hij was in veel opzichten heel anders dan Jack en hoewel ze erg op hem gesteld was, kon ze nog niet zeggen dat ze ook van hém hield. Ze wist het nog niet zeker. 'Dat weet ik,' antwoordde ze alleen, maar meer verwachtte hij voorlopig niet. Het was voor hen allebei genoeg dat hij zijn gevoelens had uitgesproken.

10

Met Halloween wisten ze allebei dat het serieus was. Geen van beiden aanvaardde dit nog als een voldongen feit of dacht erover na wat het voor hun toekomst betekende, maar Bill was tot over zijn oren verliefd op Liz en hoewel ze het nog steeds niet had toegegeven, hield ze ook van hem. Ze verkeerde in tweestrijd, want ze wist niet wat ze moest doen en wat ze tegen de kinderen moest zeggen. Wel had ze er een paar keer met Victoria over gepraat en zij had haar aangeraden kalm aan te doen en niets te forceren. Dat klonk verstandig en Liz was het met haar eens. Over een poosje zou het hun allebei wel duidelijk zijn wat ze wilden.

Bill kwam die dag naar hen toe en ze gingen met Rachel en Jamie met hun pompoenlampionnen langs de deuren. Annie en Megan, die zich te oud voelden om nog zingend snoep op te halen, bleven met Carole thuis om snoep uit te delen. Peter was bij zijn nieuwe vriendinnetje om daar hetzelfde te doen.

's Avonds laat, toen de kinderen sliepen, keek Bill haar teder aan en vroeg of ze een weekend met hem weg wilde. Ze aarzelde zo lang dat hij zich afvroeg of hij alles bedorven had, maar ze gingen nu al twee maanden met elkaar om en hun gevoelens werden steeds hartstochtelijker. Hij wist dat hij haar houding niet verkeerd opvatte en aan zijn eigen gevoelens twijfelde hij niet meer. Hij voelde zich net een schooljongen toen ze zacht beloofde dat ze het volgende weekend met hem mee zou gaan naar de Napa Valley. Ze spraken af het niet tegen de kinderen te zeggen en hij zou een hotelkamer boeken. Hij wilde haar meenemen naar de Auberge du Soleil, want dat was de meest romantische plek die hij zich voor hun eerste weekend samen kon voorstellen.

Op de bewuste vrijdag haalde hij haar aan het eind van de middag op. Hij had sinds de vorige avond gewerkt, maar hij voelde zich zo gelukkig en opgewonden dat hij geen last had van vermoeidheid. Liz had voor de kinderen zoveel plannen voor het weekend gemaakt dat ze zich niet hoefden te vervelen. Ze had hun verteld dat ze bij een vriendin van de universiteit ging logeren en ze had met Bill afgesproken dat hij haar zou halen als er niemand thuis was. Alleen Carole wist wat er aan de hand was. Bill vond haar preutse gedrag enigszins vermakelijk, maar hij besefte dat ze zichzelf en hem wilde beschermen. Het had geen zin om de kinderen ongerust te maken. Hoewel Peter en Jamie het misschien leuk zouden hebben gevonden te weten dat ze samen een uitstapje zouden maken, zouden de meisjes heel anders reageren. Nog steeds zorgde Megan ervoor dat ook Annie en Rachel zich heel terughoudend opstelden. Ze was beleefd tegen Bill maar meer niet, en het zou niet verstandig zijn haar nukkige gedrag aan te moedigen. Ze reden door een prachtig landschap. De bladeren waren aan het verkleuren, maar het gras bleef er ook 's winters altijd groen. Het was een vreemde combinatie van de oost- en de westkust: de rood met gouden herfstkleuren van New England en het eeuwige groen van Californië. Onderweg was Liz af en toe stil en dan wilde Bill niet vragen waar ze aan dacht. Hij wist dat ze er nog steeds aan moest wennen bij hem te zijn en ze had hem meerdere keren verteld dat ze zich soms ook nog voelde alsof ze Jack bedroog. Hij besefte dat dit weekend tamelijk moeilijk voor haar zou zijn. Af en toe wierp ze een blik op haar trouwring, die ze nog steeds droeg.

Vroeg in de avond kwamen ze bij het hotel aan en Liz was ontroerd toen ze de mooie kamer zag. Bill had zijn uiterste best gedaan om haar te verwennen en het haar naar de zin te maken. Het weidse uitzicht over de vallei bij zonsondergang benam haar de adem. Toen Bill wijn voor hen inschonk, ging Liz zich in de badkamer verkleden in een nieuw zwart jurkje dat ze speciaal voor de gelegenheid had gekocht.

Ze aten in de eetzaal en gingen na afloop bij de haard in de bar zitten, waar een zangeres zichzelf op de piano begeleidde. Ontspannen liepen ze later terug naar hun kamer, hand in hand, en zodra ze binnen waren, begon Bill haar te kussen. Het was een kus die haar precies vertelde wat ze voor hem betekende, en even later lieten ze zich door hun hartstocht meevoeren. De haard brandde, de schemerlampen waren aan en met hun armen om elkaar heen gingen ze op de bank zitten. Langzaam trok hij haar het zwarte jurkje uit, terwijl zij zijn overhemd losknoopte. Het was heerlijk om eindelijk alleen te zijn en te kunnen doen wat ze wilden. Teder trok hij haar mee naar het bed. Hij kleedde haar langzaam en liefkozend uit, ze gleden naakt tussen de koele lakens en omhelsden elkaar.

'Ik hou zoveel van je, Liz...'

'Ik hou ook van jou,' fluisterde ze. Het was de eerste keer dat ze het zei en de woorden waren er vanzelfsprekend uit gekomen. Ze kusten elkaar opnieuw en wat volgde, was net zo vanzelfsprekend. Ze werd meegesleurd door zijn passie en haar eigen verlangen, en plotseling vielen al het verdriet, de eenzaamheid en de angst van haar af, als een cocon die haar niet langer hoefde te beschermen. Ze hoefde zich niet meer tegen hem te verdedigen, ze kon zich niet langer verbergen, ze hield zich niet langer in bedwang maar gaf zich volledig aan hem over. Na afloop lagen ze buiten adem en bevredigd naast elkaar, maar toen ze naar hem glimlachte, zag hij nog steeds een bitterzoete nostalgie in haar ogen en wist hij dat haar hart het verleden nog steeds niet helemaal had losgelaten. Maar hij wist ook dat hij niet het onmogelijke moest verlangen.

'Gaat het?' vroeg hij zacht en een beetje bezorgd om haar verdrietige blik.

Maar ze glimlachte en antwoordde: 'Uitstekend, beter dan uitstekend! Je maakt me heel gelukkig.'

Het was bijna de waarheid, het was de waarheid van dat moment.

Hij zag tranen in haar ogen glinsteren. Liz vond het moeilijk om op dit moment, nadat ze zich aan een andere man had gegeven, niet aan Jack te denken. Het was weer een stap verder van hem vandaan, een stap die ze zo lang mogelijk uitgesteld had, maar die nu onvermijdelijk was geweest. Een stap alsof ze over een brug van het ene leven naar het andere was gelopen. Maar bij Bill voelde ze zich veilig en ze kon hem alles vertellen. Hij voelde zich niet beledigd of gekwetst als ze zei dat ze het ergens moeilijk mee had.

Ze lagen nog heel lang te praten en hij zei dat hij nog nooit zo van iemand had gehouden als van haar. Liz voelde zich vredig en gelukkig, en ze probeerde niet aan Jack te denken.

De volgende dag maakten ze een lange wandeling en ze praatten over hun werk, de kinderen en hun dromen. Ze praatten zo min mogelijk over het verleden en hoe langer Liz bij Bill was, hoe minder ze aan Jack dacht. En toen ze op zondagmorgen op het balkon van hun kamer zaten en uitkeken over de Napa Valley, kwam onvermijdelijk de toekomst ter sprake.

Bill droeg een spijkerbroek en een sweatshirt en Liz een gezellige wollen ochtendjas. Het was een warme novembermorgen en ze zaten in de zon de krant te lezen. Toen Liz hem het sportkatern overhandigde, nam hij het glimlachend in ontvangst.

'Waarom kijk je zo gelukkig, dokter Webster?' vroeg ze, eveneens met een glimlach.

'Om jou. Hierom.' Hij gebaarde met een armzwaai naar de vallei. Het hele weekend was als een soort huwelijksreis voor hen beiden, en Liz voelde zich alsof ze nu echt bij Bill hoorde. Jack dreef steeds verder weg in de mist van het verleden en ook al zou ze hem altijd blijven missen, ze wist dat ze verder moest. En Bill was een fantastische vriend. 'Wat doen we nu verder?' vroeg hij zacht.

'Hoezo?' vroeg ze ongerust. Ze was er nog steeds niet aan toe om vaste plannen te maken en dat wist hij, maar hij kon het niet nalaten de vraag te stellen die hem al een hele tijd bezighield. 'We hóéven toch niets te doen?' voegde ze er nerveus aan toe.

'Maar misschien zou het fijn zijn wél iets te doen, of wil je er nog niet over praten, Liz?' Ze hadden de vorige dag diverse keren gevrijd, ook 's avonds voor de haard, en die morgen ook weer. Ze pasten verbazingwekkend goed bij elkaar, ook lichamelijk, en konden nauwelijks geloven dat dit hun eerste weekend samen was. Ze konden elkaar alles geven wat ze van elkaar verlangden, daar kon Liz niet omheen. 'Ik had nooit gedacht dat ik dit ooit tegen je zou zeggen,' vervolgde hij, terwijl hij zich opeens jong en onhandig voelde, 'maar ik vind dat we met elkaar moeten trouwen.' Hij hield te veel van haar om haar ooit te willen verliezen. Liz keek hem geschokt aan. Ze had nooit verwacht dat hij dit zou zeggen, het paste totaal niet bij hem. 'Ik dacht dat je niet in het huwelijk geloofde.'

Hij zag dat ze geschrokken was. 'Dat deed ik ook niet, tot ik jou ontmoette. Daarom juist, denk ik, omdat ik hoopte dat ik me ooit zo zou voelen zoals nu met jou. Ik wilde geen tijd meer verspillen met iemand anders, zoals met mijn eerste vrouw. Zij en ik hebben elkaar het leven bijna onmogelijk gemaakt.' Maar de relatie met Liz was perfect, vond hij. En hoewel Liz besefte dat hun relatie van lange duur zou zijn en misschien wel voor altijd zou duren, was ze nog niet aan een bezegeling toe. De herinnering aan Jack was nog te vers, hij was nog geen jaar dood. 'Ik wil dit niet bederven door te vroeg mijn mond open te doen, Liz, maar ik wil je wel laten weten hoe ik erover denk.' Liz was geen vrouw die zich gemakkelijk liet overtuigen, bovendien moest ze rekening houden met de kinderen. Hij had veel over hen nagedacht en wist dat hij van ze zou kunnen houden. Hij hield al van Jamie en hij had een goede band met Peter. De meisjes zouden zich uiteindelijk heus wel gewonnen geven - als hij zijn best deed, vonden vrouwen en kinderen hem altijd aardig, en deze keer was hij van plan extra zijn best te doen. 'Ik weet niet wat ik moet zeggen.' Ze had vriendinnen die al jaren met een man uitgingen die de relatie niet serieus nam en geen woord zei over een huwelijk, terwijl dit haar eerste weekend met Bill was en hij nu al over de toekomst begon! 'Jack is nog maar elf maanden dood en dat is nog niet zo lang, Bill. Ik heb meer tijd nodig om mijn leven weer op orde te krijgen en dat hebben de kinderen ook.'

'Dat weet ik, en ik heb ook geen haast. Ik weet ook hoe belangrijk je het vindt dat er eerst een jaar voorbij moet zijn.' Dat zei ze vaak, het was blijkbaar een soort mijlpaal voor haar, en ook voor de kinderen, en daar had hij respect voor. 'Ik hoop alleen maar dat we er in januari, na de kerstvakantie, verder over kunnen praten. Dan heb je misschien een duidelijker idee. Ik hoop ook dat we op Valentijnsdag...'

Toen hij die dag noemde, voelde ze een steek van verdriet. Jack had die dag altijd heel bijzonder gevonden en zij daarom ook. Maar al die speciale dingen van Jack en haarzelf waren voorbij, alleen hun kinderen waren gebleven.

'Dat is al over drie maanden,' zei ze met een paniekerige blik, ook al vond ze het fijn dat hij het voorstelde.

'Dan kennen we elkaar zes maanden. Het is snel, maar fatsoenlijk genoeg. Een heleboel mensen kennen elkaar korter en zijn gelukkig getrouwd.' Ze wist dat hij gelijk had, maar zij en Jack hadden elkaar voor hun huwelijk veel langer gekend. Ze was hier niet op voorbereid geweest. Niet dat ze hem afwees, maar ze had tijd nodig om erover na te denken. Hij keek haar met zijn hart in zijn ogen aan. 'Ik vind alles goed wat je wilt, Liz. Ik wil je alleen maar laten weten hoeveel ik van je hou.'

'Ik hou ook van jou en ik vind dat ik een geweldige bofferd ben. Sommige mensen worden zelfs niet één keer gelukkig en ik twee keer. Maar toch heb ik meer tijd nodig om het verleden te verwerken.'

'Dat weet ik en ik wil je niets opdringen. Ik wil eigenlijk alleen maar weten of jij dezelfde toekomst voor ogen hebt als ik.'

'Ik denk het wel.' Ze glimlachte verlegen en haalde diep adem om haar emoties de baas te worden. 'Ik heb alleen tijd nodig om me erop voor te bereiden. Laten we er na de kerst weer op terugkomen.' Ze wilde Jack een jaar volop blijven herdenken, voor Jack, voor zichzelf en voor de kinderen.

'Dat is het enige wat ik wilde weten,' zei hij teder, en hij pakte over de tafel heen haar hand. 'Ik hou van je. Ik ga niet weg. We hebben alle tijd om ons leven samen te regelen. Zolang we dat allebei willen, hebben we geen haast.' Hij was verstandig, lief en meelevend; wat kon ze nog meer van een man verlangen? Ze wist niet of Jack net zo begripvol zou zijn geweest als hij. Jack was veel ongeduldiger en koppiger geweest dan Bill, en veel minder bereid om naar haar te luisteren. Meestal was het Jack geweest die bepaalde wat ze zouden doen en wanneer. Bill en zij waren meer partners, en dat vond ze erg prettig.

Die middag reden ze langzaam terug naar Tiburon. Toen ze aankwamen, waren de kinderen thuis. Liz zag dat Megan haar wenkbrauwen optrok toen ze uit Bills auto stapte, maar ze zei niets tot later in de avond, toen Peter op zijn kamer huiswerk maakte en de anderen naar bed waren.

'Waarom bracht Bill je thuis?' vroeg Megan, die haar achterna was gelopen naar haar slaapkamer. 'Heb je het weekend soms bij hem doorgebracht?' Liz aarzelde even en knikte. Als ze met Bill zou trouwen, en daar zag het na dit weekend wel naar uit, kon ze beter eerlijk zijn tegen haar dochter.

'Ja. We zijn naar de Napa Valley geweest.'

'Mama! Dat is afschuwelijk!' riep Megan.

'Waarom? Hij is erg op me gesteld en ik ook op hem, Meg. Daar is niets verkeerds aan. We doen niemand kwaad. Ik denk dat we van elkaar houden.' Maar dat kon Megan niet zomaar accepteren.

'En papa dan?' vroeg ze met tranen in haar ogen.

'Papa is er niet meer, Meg. Ik heb vreselijk veel van hem gehouden en dat zal ook altijd zo blijven. Dit is niet hetzelfde. Voor mij niet en voor jullie ook niet. Maar ik wil niet de rest van mijn leven alleen doorbrengen. Het is mijn goed recht weer een partner te willen.' Ze zei het zo voorzichtig mogelijk, maar het had geen zin eromheen te draaien.

'Ik vind het walgelijk!' zei Megan woedend. 'Papa is nog geen jaar dood. Ik had nooit gedacht dat je een slet was, mam.' Ze keek Liz fel aan en Liz stond boos op. Ze had nog nooit een kind geslagen en dat was ze ook niet van plan, maar nu was Megan te ver gegaan.

'Waag het niet ooit weer zoiets tegen me te zeggen! Ga naar je kamer tot je je weer fatsoenlijk kunt gedragen. Ik wil er best met je over praten, maar alleen als je respect voor me kunt hebben.'

'Ik heb geen enkele reden om respect voor je te hebben,' zei Megan waardig vanuit de veilige deuropening. Ze gooide de deur dicht, rende naar Peter en vertelde hem wat er was gebeurd. Maar in plaats van het met haar eens te zijn, zei hij dat ze gemeen was en dat ze Liz moest gaan zeggen dat het haar speet. 'Aan wiens kant sta jij eigenlijk?' vroeg Megan boos.

'Haar kant,' zei hij botweg. 'Ze doet alles voor ons en ze hield net zoveel van papa als wij. Maar nu is ze helemaal alleen, ze heeft niemand om haar te helpen of om voor haar te zorgen en ze werkt als een paard om papa's kantoor draaiende te houden. Bovendien is Bill een aardige man, ik mag hem graag. We zouden het een stuk slechter kunnen treffen, dus eerlijk gezegd wens ik ze het beste. Reken er niet op bij mij steun te vinden als je je tegen mama misdraagt, Meg.'

'Idioot!' schreeuwde ze met tranen in haar ogen. 'Ze heeft óns toch, ze hoeft toch geen andere vent in bed te nemen?'

'Ze kan niet de rest van haar leven Jamie bij zich in bed nemen. En wat moet ze als wij allemaal gaan studeren? Ik ga volgend jaar het huis uit en jij over twee jaar. Wat moet zij dan? Moet ze hier blijven zitten wachten tot wij met vakantie naar huis komen om weer een beetje leven in de brouwerij te brengen? Zoals het nu is, heeft ze geen leuk leven, Meg. Je weet best dat ze alleen maar werkt en ons overal naartoe rijdt. Ze verdient beter, ook dat weet je best.'

'Maar nu nog niet.' Megan ging op zijn bed zitten om alles wat hij had gezegd te verwerken en begon te huilen. 'Het is nog te vroeg. Ik kan er nog niet tegen.' Hij ging naast haar zitten en sloeg een arm om haar heen, als een kalme, volwassen man. 'Ik mis papa!' jammerde ze als een klein kind.

'Ik ook,' zei Peter, die zelf ook bijna begon te huilen. Hij mocht dan heel volwassen en verstandig zijn geworden, hij miste zijn vader. 'Maar of Bill bij ons is of niet zal ons gemis niet goedmaken. Niets kan dat goedmaken. We moeten de situatie accepteren zoals die is.'

'Maar dat wil ik niet!' Met haar behuilde ogen maakte ze vlekken op zijn T-shirt. 'Ik wil papa terug!' Peter wist niets meer te zeggen, dus hij liet haar rustig uithuilen en dacht eveneens aan zijn vader.

Toen Megan weer kalm geworden was en Peter nog een poosje met haar had gepraat, ging ze naar haar moeder toe om te zeggen dat het haar speet. Zonder te kloppen deed ze de deur van Liz' slaapkamer open en bleef verlegen in de deuropening staan.

'Ik mag hem niet, maar het spijt me dat ik zo tegen je uitgevallen ben.' Verder kon ze niet gaan, maar Liz knikte met een ernstig gezicht.

'Het spijt mij dat je je zo ongelukkig voelt, Meg. Ik weet heus wel dat het niet gemakkelijk voor je is.'

'Je weet helemaal niet hoe het voor ons is, want jij hebt hém nu,' zei Megan beschuldigend. Liz zuchtte en keek haar aan.

'Dat ik Bill heb, betekent niet dat ik papa minder mis. Soms mis ik hem zelfs nog meer. Het is niet gemakkelijk voor jullie, maar ook niet voor mij.' Maar ze vertrouwde erop dat het wel steeds gemakkelijker zou worden.

'Hou je echt van Bill, mam?' Megan keek nog steeds een beetje ontsteld.

'Ik geloof het wel,' antwoordde Liz eerlijk. 'Maar ik heb tijd nodig om het zeker te weten. Ik vind hem ontzettend aardig, dat wel, maar ik ben nog niet helemaal klaar met wat ik voor papa voel.'

'Het lijkt erop dat je papa wilt vergeten,' zei Megan verdrietig.

'Ik zal papa nooit vergeten, Meg. Wat ik ook doe of waar ik ook ben. Ik heb mijn halve leven van hem gehouden, we hebben samen jullie gekregen... Maar het leven heeft een andere wending genomen. Dat was niet eerlijk, maar we moeten er het beste van maken en doorgaan. Dat zou papa ook willen.'

'Dat zeg je alleen maar om jezelf schoon te praten.'

'Nee, dat zeg ik omdat ik het zeker weet.'

Megan schudde haar hoofd en ging naar haar eigen kamer. Ze moest nadenken en zelfs haar zusjes mochten haar daar niet bij storen. Toen Megan weg was, liep Liz naar haar sieradenkistje, dat in de garderobe stond, en trok vastbesloten, maar met een steek in haar hart Jacks trouwring van haar vinger. Het viel Peter de volgende morgen meteen op, maar hij zei er niets van, ook al deed het hem verdriet.

De volgende paar weken gedroeg Megan zich, wanneer Bill Liz kwam halen, iets minder ongemanierd. Ze zei niet veel, maar ze was beleefd en daar was Liz blij om. Meer kon ze voorlopig niet verwachten. Jamie en Peter waren nog steeds degenen die de minste moeite met hem hadden.

Liz bracht steeds meer tijd met Bill door. Als hij geen dienst had, gingen ze naar zijn appartement om te vrijen en een enkele keer ook als hij oproepbaar was. Dan moest hij soms uit bed springen om de telefoon aan te nemen, maar daar had Liz alle begrip voor. Ze respecteerde zijn werk, meer dan tegenwoordig haar eigen werk. Vaak zei ze dat haar praktijk haar deprimeerde, dat familierecht haar niet meer interesseerde. Samen met Jack was het leuk geweest, maar nu vond ze al die gevechten een oppervlakkig, zinloos gedoe. Het enige waar ze nog echt plezier aan beleefde, was het vechten voor goede regelingen voor de kinderen. 'Misschien ligt het aan mij,' zei ze op een dag, toen ze in de cafetaria van het ziekenhuis een broodje zaten te eten. Ze kwam regelrecht uit de rechtszaal en was woedend op een cliënt die zich in het bijzijn van de rechter vreselijk grof tegen zijn vrouw had gedragen. Liz was in de verleiding gekomen haar handen van de zaak af te trekken, maar dat had ze toch maar niet gedaan. 'Zelfs pleiten vind ik niet leuk meer,' bekende ze.

'Misschien moet je er een poosje mee ophouden.' Ze had het afgelopen jaar maar twee weken vakantie gehad, ze werkte vaak in de weekends en tot 's avonds laat door en ze deed nog steeds het werk van twee man. 'Misschien moet ik schoonheidsspecialiste worden, dan doe ik nuttiger werk.'

'Je moet niet zo min over jezelf denken.' Hij glimlachte, maar ze glimlachte niet terug.

'Jack vond familierecht fantastisch, het was zijn lust en zijn leven. Ik heb veel van hem geleerd. Maar nu...'

Ze was een van de beste scheidingsadvocaten in de omgeving en hij kon zich nauwelijks voorstellen dat ze haar werk niet leuk vond. Haar cliënten zouden het evenmin geloven, want ze deed haar werk op een energieke, creatieve manier. Maar ze voelde zich als een pop op zo goed als lege batterijen. Het plezier in haar werk was verdwenen, maar ze dacht nog steeds dat ze er voor Jack mee door moest gaan.

Ze vroeg Bill wat hij op Thanksgiving zou gaan doen. Ze hadden het er al over gehad, maar toen wist hij nog niet of hij dienst zou hebben. Nu zei hij dat hij helemaal vrij zou zijn en dat hij nog geen plannen had gemaakt.

'Waarom breng je dat weekend dan niet bij ons door?' vroeg Liz. De kinderen raakten steeds meer aan hem gewend en dit zou een mooie gelegenheid zijn om hem weer iets meer in het gezin op te nemen. Thanksgiving met Jack was altijd een speciaal weekend geweest, maar dat was verleden tijd en dit jaar moest ze het roer maar eens helemaal omgooien. Om de stemming niet te laten bederven, had ze haar moeder overgehaald weg te blijven.

Maar toen ze de kinderen meedeelde dat Bill Thanksgiving bij hen zou doorbrengen, kwam hun reactie als een verrassing. Zoals ze had verwacht, was Megan het er absoluut niet mee eens, maar ook Rachel en Annie protesteerden dat hij geen lid van hun gezin was en er niet bij hoorde, en zelfs Jamie keek haar een beetje geschrokken aan. Ze vroeg Peter of ze Bill moest vragen toch maar niet te komen, maar dat vond hij onaardig, bovendien had hij er geen bezwaar tegen als hij wel kwam. Liz vertelde Bill niet hoe de kinderen hadden gereageerd. Ze hoopte dat ze zich erbij zouden neerleggen en haar helpen er een gezellig weekend van te maken. Maar op de dag zelf besefte ze dat het een valse hoop was. Toen hij voor de deur stond, waren de meisjes nog steeds boos op haar.

Bill droeg een tweed jasje, een grijze broek en een rode das. Liz droeg een bruin fluwelen broekpak. De kinderen hadden zich ook netjes aangekleed; Peter had het pak aan dat hij ook op Jacks begrafenis had gedragen en Jamie droeg een grijze lange broek en een blazer. Toen Liz een glas wijn voor Bill inschonk en het aantrekkelijke groepje rondkeek, was ze opeens blij dat ze hem uitgenodigd had. Zonder hun vader zou de tafel anders heel leeg hebben geleken en zouden ze wellicht weer erg verdrietig zijn geworden. Maar nu moesten ze zich allemaal flink houden en over prettige dingen praten.

Zoals altijd op Thanksgiving gingen ze om vijf uur aan tafel. Ze bogen hun hoofd en Liz zei een tafelgebed, waarin ze God dankte voor al hun zegeningen. Ze bad voor degenen die rondom hun tafel zaten en voor de afwezigen, in het bijzonder voor Jack. Ze bleven allemaal even stil en Megan keek veelbetekenend naar Bill Webster. Nadat Liz 'amen' had gezegd, ging ze met Peter naar de keuken om de kalkoen te halen.

Peter zat aan het hoofd van de tafel en dat, plus het nieuwe gezicht naast Liz, herinnerde hen er allemaal aan dat de situatie veranderd was.

Het was een prachtige kalkoen, die Liz perfect had gebraden. Carole had het weekend vrij en de meisjes hadden haar geholpen met de vulling. Rachel hield van koken, Jamie hielp ook graag mee. Maar toen Peter probeerde de kalkoen aan te snijden, bracht hij er niets van terecht. Liz kon het ook niet, dus Bill liep glimlachend naar Peter toe.

'Zal ik je een handje helpen, jongen?' vroeg hij gemoedelijk. Bill genoot van het gezinstafereel om de tafel en hij had al geen jaren meer Thanksgiving gevierd, omdat hij op die dag altijd had gewerkt. Maar zijn woordkeus sneed Megan door haar ziel en zo luid dat hij het kon horen, zei ze fel: 'Hij is jouw jongen niet!' Bill wierp Liz een verbaasde blik toe en zei tegen Megan: 'Het spijt me, Megan, het was niet mijn bedoeling iemand te kwetsen.'

In doodse stilte sneed hij de kalkoen aan en terwijl Liz de volle borden rondgaf, praatte ze druk om te proberen het pijnlijke voorval goed te maken. Toen Bill klaar was, deed iedereen weer normaal.

Toch bleef de stemming bedrukt. Het was hun eerste Thanksgiving zonder hun vader en ze dachten er allemaal aan dat Kerstmis nog moest komen.

Toen Bill vroeg of ze al kerstcadeautjes hadden gekocht, betrokken de gezichten nog meer. Ze maakten het Bill niet gemakkelijk, maar eindelijk lukte het Jamie hen aan het lachen te maken. Annie deed een duit in het zakje met het verhaal over Jack toen hij de kalkoen een keer bij het aansnijden op de keukenvloer had laten vallen en niemand dat tegen Liz had gezegd. Ze had niet geweten dat het dier door de halve keuken was gegleden voordat ze het over de borden had verdeeld.

Bill lachte met hen mee en Liz schonk hem nog een glas wijn in. Maar toen ze de lege borden naar de keuken brachten en terugkwamen met het dessert zei Rachel keihard dat hij te veel dronk.

'Ze kunnen me vandaag niet oproepen, Rachel, dus dan mag het,' zei hij met een vriendelijke glimlach, maar ze reageerde niet en Bill praatte verder met Jamie. Hij had drie glazen wijn op en leek zich op z'n gemak te voelen; hij en Jamie hadden het over football.

'Papa had een hekel aan football,' zei Megan, om er nog een schepje bovenop te doen. Ze was hem aan het pesten, dat begrepen ze allemaal.

'Dat is jammer, Meg, want het is een fantastische sport. Ik heb football gespeeld toen ik studeerde.'

'Papa zei dat alleen eikels en bruten football spelen,' vervolgde Megan onverstoorbaar. Maar nu ging ze te ver en Liz greep in: 'Zo is het genoeg, Megan!'

'Dat vind ik ook, mam!' Ze gooide haar servet neer en stond op, met tranen in haar ogen. 'Waarom moest hij vandaag zo nodig meeëten? Hij is onze vader niet, hij is alleen maar jouw vriendje.'

De andere kinderen keken haar geschrokken aan en Liz antwoordde trillend: 'Bill is een vriend van ons allemaal en het is Thanksgiving. Daar gaat het met Thanksgiving nu juist om, vrienden die met elkaar om de tafel zitten om God te danken en als vrienden elkaars hand vasthouden.'

'Doen jullie dat ook, elkaars hand vasthouden? Ik wil wedden dat jullie heel wat meer doen en ook dat papa dat afschuwelijk van je vindt!' Megan rende naar boven en gooide de deur van haar kamer hard achter zich dicht. Peter bood Bill zijn verontschuldigingen aan voor Megans gedrag, maar Rachel en Annie stonden op en liepen ook weg. Jamie nam de gelegenheid te baat om nog een stuk appeltaart te pakken. Als de anderen het niet wilden hebben, was er des te meer voor hem!

'Gezellig hè, zo'n gezinsfeestje,' zei Bill met een strak gezicht. Liz keek hem hulpeloos aan. Ze besefte dat ze hem beter niet had kunnen uitnodigen en dat de kinderen hem veel moeilijker zouden accepteren dan ze in haar optimisme had gedacht.

'Ik ga wel even met haar praten,' zei Peter, die zich schaamde voor de hele vertoning. 'Het spijt me dat mijn zussen zich zo misdragen.'

'Dat hoeft niet, ik begrijp het wel.' Maar Bill begreep er niets van en keek met een grimmig gezicht naar Liz, die met een servet haar ogen droog bette.

'Het is toch moeilijker voor ze dan ik dacht,' zei ze.

'Voor mij is het ook niet bepaald gezellig, Liz,' zei hij bot. 'De rol van indringer is me niet op het lijf geschreven. Ze behandelen me als een misdadiger, alsof ík hun vader heb vermoord.' Hij voelde zich beledigd en teleurgesteld, en dat kon hij alleen maar op haar afreageren.

Iedereen is kwaad op me, dacht Liz. Zowel Bill als de meisjes. Alleen Jamie zat onbekommerd door te eten. 'Je moet begrijpen hoe moeilijk dit voor ze is, Bill, de eerste Thanksgiving zonder hun vader.'

'Dat weet ik, Liz, maar daar kan ík niets aan doen,' zei hij iets te hard. Jamie keek hem geschrokken aan.

'Dat is ook zo, maar jij bent er wel en hij niet. Het is mijn schuld, ik had je beter niet kunnen vragen.' Liz huilde, en Jamie luisterde zwijgend.

'En volgend jaar? Moet ik er dan voor zorgen dat ik het hele Thanksgiving-weekend dienst heb? Want hier ben ik niet welkom, dat is me nu wel duidelijk. Niet voordat al je kinderen het huis uit zijn.' Hij kon van woede bijna niet meer uit zijn woorden komen.

'Kom je volgend jaar ook?' vroeg Jamie belangstellend. 'Dat was ik wel van plan, maar nu weet ik het niet meer,' antwoordde Bill kwaad, waar hij meteen spijt van had. Hij legde zijn hand op die van Jamie en zei zacht, om het niet erger te maken: 'Het spijt me, ik ben absoluut niet boos op jou.'

'Megan was brutaal tegen mama,' zei Jamie kalm. 'En Annie ook. Vinden ze je niet aardig?' vroeg hij vol medeleven aan zijn vriend. Liz zag dat Bill even zijn kaken op elkaar klemde voordat hij antwoordde: 'Ik denk het niet. En daar gaat het om, nietwaar?' Hij keek Liz aan, die niets liever wilde dan hem geruststellen. 'Ik ben hier persona non grata en als ik denk dat dat wel zal veranderen, houd ik mezelf alleen maar voor de gek. Zoals Megan het al meteen duidelijk stelde, ik ben jullie vader niet en dat zal ik ook niet worden.'

'Dat verwacht ook niemand van je,' zei Liz zo kalm mogelijk. 'Je hoeft alleen maar hun vriend te zijn. Niemand verwacht dat je Jacks plaats zult innemen.' Ze probeerde haar tranen te onderdrukken, terwijl hij haar nog steeds woedend aankeek.

'Misschien verwacht ik dat zelf, Liz. Misschien is dat het probleem. Misschien verbeeldde ik me dat ik voor jou en voor hen iets zou kunnen betekenen in plaats van een indringer te zijn, iemand die altijd op de tweede plaats komt. Wat zei Megan ook alweer? Een bruut en een eikel?'

'Ze probeerde je alleen maar te sarren.' Liz wilde haar kinderen niet afvallen, maar Bill ook niet. Ze zat tussen twee vuren.

'Nou, dat is haar dan gelukt.' Hij stond op en legde zijn servet op tafel. 'Het lijkt me eigenlijk beter dat ik jullie, en mezelf, de kans geef om tot bedaren te komen. Ik ga liever weer aan het werk.'

'Ik dacht dat je vandaag vrij had.' Ze keek hem ongelukkig en niet-begrijpend aan. Dat had hij gezegd en daarom had ze hem uitgenodigd.

'Ik ga toch maar naar het ziekenhuis, daar weet ik tenminste wat ik doe. Gezinnetje spelen, vooral op vrije dagen, is blijkbaar niets voor mij.' Maar in feite had hij zich heel goed aangepast, hij had alleen geen kans gekregen en dat wist hij zelf ook wel. Ze keken elkaar roerloos aan en wisten allebei dat er iets afschuwelijks gebeurde dat ze geen van beiden wilden verwoorden. 'Bedankt voor het eten, Liz. Ik bel je nog wel.' Hij liep de deur uit en trok die met een klap achter zich dicht, terwijl Liz hem nakeek.

Jamie, die zijn appeltaart op had, keek haar aan en zei: 'Hij heeft vergeten mij dag te zeggen. Is hij toch boos op me?'

'Nee, schat, op mij. Je zusjes zijn heel onbeleefd tegen hem geweest.'

'Ga je ze een pak rammel geven?' Liz glimlachte, ze had haar kinderen nooit geslagen en was niet van plan daarmee te beginnen, maar het idee was verleidelijk.

'Nee, maar dat verdienen ze wel.'

'De kerstman zal kolen in hun sokken stoppen,' zei Jamie ernstig en Liz glimlachte opnieuw, maar nu verdrietig. Ze rilde bij de gedachte aan Kerstmis. Precies een jaar geleden was Jack overleden en ze wist nu dat ze in 'geen geval Bill bij hun viering mocht betrekken. Deze Thanksgiving was een harde les.

Geholpen door Jamie ruimde ze de tafel af en ging daarna naar boven om met haar dochters te praten. Peter zat bij hen en aan Megan was te zien dat ze weer gehuild had.

'Ik haat hem!' snauwde ze tegen haar moeder, maar het lukte Liz om na de ellende die Megan had veroorzaakt kalm te blijven. Ze wist wat erachter stak.

'Dat geloof ik niet, Meg. Waarom zou je hem haten? Hij is een aardige man, ook al speelde hij als student football. Je haat het dat je vader er niet meer is. Ik ook. Maar daar kunnen we niets aan doen en dat is niet de schuld van Bill. Ik had hem vandaag niet moeten uitnodigen, het spijt me.'

Peter raakte even met een lieve glimlach haar arm aan. Hij had grote bewondering voor haar; ze was altijd eerlijk en hij wist hoeveel ze van hen hield. Na zijn ongeluk had ze alles voor hem gedaan wat maar mogelijk was. Het speet hem voor haar dat Thanksgiving was uitgedraaid op een ramp en dat Megan Bill tot zondebok had gemaakt. Net als Liz begreep hij waarom. Bill niet, en toen hij even later met zijn moeder de kamer van de meisjes verliet en door de gang liep, zei hij dat hij vond dat Bill het wel erg hoog opgenomen had.

'Dat kan ik hem eigenlijk niet kwalijk nemen,' zei Liz. 'De meisjes hebben zich schandalig gedragen en daar is hij niet aan gewend. Hij heeft zelf geen kinderen en is al heel lang geleden gescheiden. Hij voelde zich gekwetst en hij denkt dat hij niet aan je vader kan tippen.'

'Hij went wel aan ons en de meisjes wennen wel aan hem,' zei Peter optimistisch.

'Dat hoop ik.'

Liz ging in haar bruine fluwelen pak met haar schoenen uit in het donker op haar bed liggen en dacht aan Jack, aan Bill en aan de kinderen. Het was een ingewikkelde situatie, en haar eigen emoties waren haar ook nog niet helemaal duidelijk. Ze kreeg nauwelijks tijd om erover na te denken, omdat ze het altijd te druk had met anderen. Ze begon te huilen toen het tot haar doordrong hoeveel ze Jack nog steeds miste. Hij had een enorme leegte achtergelaten en soms dacht ze dat die nooit meer gevuld zou worden. Ze hield ook van Bill, maar niet op dezelfde manier als van Jack. Nog niet, tenminste, maar ze vermoedde dat dat wel zou komen, ook al leek hij in de verste verte niet op Jack. De telefoon zoemde in het donker en zonder het licht aan te knippen nam ze op. Het was Bill. Toen hij zei dat hij haar iets moest vertellen, klonk hij nog meer gespannen dan toen hij weg was gegaan.

'Wat dan?' vroeg ze met haar ogen dicht en een neerslachtig gevoel, terwijl ze eraan dacht dat ze het diepe dal waarin ze nu al elf maanden rondliep nog steeds niet uit was.

'Het spijt me, Liz, maar ik kan het niet. Ik heb erover nagedacht en ik weet niet wat er met me aan de hand is geweest. Ik had een tijdje mijn verstand verloren, denk ik. Ik ontmoette jou en werd verliefd op je, je gezin maakte zo'n gezellige indruk, je was heel kwetsbaar en ik liet me vangen. Maar het is niets voor mij en ik wil ermee ophouden.' Liz' ogen vlogen open en ze staarde in het donker voor zich uit.

'Wat wil je eigenlijk precies zeggen?' Maar dat wist ze al, hij had het al gezegd, ze wilde het alleen niet horen.

'Ik wil zeggen dat ik me vergist heb en dat het voorbij is. Ik hou van je en je hebt geweldige kinderen, maar ik kan het niet aan. Megan heeft ons vandaag eigenlijk een gunst bewezen, want anders hadden we er misschien nog maanden mee in onze maag gezeten. Toen ik bij jullie weg was, zag ik alles opeens oogverblindend helder. Ik ben gaan joggen en dat hielp ook. Ik ben een poosje stapelgek geweest, maar nu ben ik weer mezelf. Het spijt me, Liz, maar het is voorbij.'

Liz wist niet wat ze moest zeggen. Ze voelde zich alsof ze een stomp in haar maag had gekregen en geen adem meer kon krijgen. Ze dacht aan de paniek die haar overspoeld had nadat Jack was overleden, en nu verloor ze Bill ook. Ze had nauwelijks de tijd gehad om aan hem te wennen en hem toe te laten tot haar hart, en nu hij daar een plek had gekregen, wilde hij weg. Het was voorbij. In een paar uur tijd was ze hem kwijtgeraakt. Bedankt, Megan.

'Wil je er niet eerst een poosje rustig over nadenken?' Dat zei ze ook altijd tegen haar kinderen. 'Je bent overstuur en je voelt je gekwetst, Bill. Ze wennen heus wel aan je, hoor. Ze hebben alleen maar nog wat tijd nodig.'

'Het heeft geen zin meer, Liz. Ik wil er niet mee doorgaan, ik zie nu in dat dat beter is. We zouden er blij om moeten zijn.' Maar Liz was helemaal niet blij, ze voelde zich volkomen verslagen. 'Ik bel je over een paar dagen nog wel om te vragen hoe het gaat. Het spijt me, heus, maar zo is het echt beter. Dat weet ik zeker.' Hoe wist hij dat zo zeker? Hij kon toch niet in de toekomst kijken? Twee van haar dochters hadden zich ongemanierd tegen hem gedragen, maar ze waren nog jong en ze misten hun vader.

'Waarom praten we er later niet over, als je wat gekalmeerd bent?'

'Praten helpt niet meer,' zei hij kribbig. 'Ik kap ermee, Liz, dat zei ik toch? Dat moet je begrijpen.' Waarom? Waarom moest zij altijd alles van iedereen begrijpen? Waarom moest zij excuses maken voor hem en voor haar kinderen? Waarom was zij steeds de verliezer? Weliswaar hadden de kinderen ook veel verloren, maar niet zoveel als zijzelf.

'Ik hou van je,' zei ze luid, met tranen in haar stem.

'Daar kom je wel overheen, net als ik. Ik wil geen tweede scheiding en jij hebt al genoeg meegemaakt. Zeg maar tegen de kinderen dat ze zich geen zorgen meer hoeven te maken, want de eikel is uit hun leven verdwenen. Voortaan kunnen ze rustig feestvieren.' Hij klonk als een mokkend kind en Liz wist dat hij op dit moment niet voor rede vatbaar was.

'Jamie houdt van je en Peter ook. Wat moet ik tegen de jongens zeggen?'

'Dat we ons vergist hebben en dat we daar achter gekomen zijn voordat het te laat is. Ooit zullen ze er blij om zijn en wij ook. Ik maak een eind aan dit gesprek, Liz. Er valt niets meer te zeggen. Tot ziens.' Hij zei het zo beslist dat het Liz de adem benam en verbrak de verbinding voordat ze nog kon reageren.

Ze hield de hoorn nog even in haar hand geklemd en begon te huilen toen ze hem neerlegde. Ze kon niet geloven wat er zojuist was gebeurd. Zomaar, als een donderslag bij heldere hemel. Hij had oogverblindend helder gezien dat het voorbij was! Nou, verblind was hij, ze kon hem wel door elkaar rammelen! Maar ze was eigenlijk niet eens kwaad op hem, dat kon ze van ellende niet meer opbrengen. Ze huilde zich in slaap, deze keer niet om Jack, maar om Bill.

11

Na het fiasco van Thanksgiving sleepte Liz zich door de volgende paar dagen. Ze vertelde niemand dat Bill haar de bons had gegeven, zelfs Victoria niet toen ze belde. En ook haar moeder niet, die haar niet zou sparen omdat ze Liz van tevoren had gewaarschuwd dat ze Bill beter niet kon uitnodigen. Maar Liz had gedacht dat ze alleen maar jaloers was omdat zijzelf niet uitgenodigd was, ook al hadden ze afgesproken dat ze met Kerstmis zou komen.

Opeens zag Liz er weer slechter uit dan ooit. Ze was bedroefd en moe, en kortaf tegen de kinderen. Carole en Jean dachten eerst dat het kwam doordat het tegen Kerstmis liep, wat allerlei nare herinneringen zou oproepen. Uiteindelijk drong het tot Jean door wat er aan de hand was, want Bill belde niet meer.

'Hebben jullie ruzie of zo?' vroeg ze voorzichtig toen Liz in de week na Thanksgiving terugkwam van de rechtbank.

Liz keek haar grimmig aan. Ze had donkere kringen onder haar ogen, ze was magerder geworden en ze had de afgelopen paar nachten nauwelijks geslapen. 'Hij heeft me de bons gegeven. De kinderen hebben hem op Thanksgiving afschuwelijk behandeld, Megan en Annie tenminste, en daar kon hij niet tegen. Ze waren ongelooflijk grof, maar blijkbaar was er niet meer voor nodig om hem ervan te overtuigen dat het allemaal een vergissing was geweest en dat onze romance het gevolg was van tijdelijk verstandsverlies. Twee weken geleden op Valentijnsdag had hij me gevraagd met hem te trouwen en we hebben Thanksgiving niet eens overleefd.'

'Misschien is hij alleen maar in paniek geraakt,' opperde Jean. Liz had er in geen maanden meer zo slecht uitgezien en Jean had zich zorgen gemaakt. Liz maakte een diep ongelukkige indruk en in de rechtbank was het ook niet goed gegaan, want ze had de zaak verloren. Maar dat leek haar minder te raken dan het verlies van Bill. 'Hij komt wel weer terug, Liz,' zei ze. 'Laat hem maar een paar dagen betijen.'

'Ik denk niet dat hij terugkomt. Volgens mij meende hij het,' zei Liz.

Dat wist ze zeker toen ze hem aan het eind van de week probeerde te bereiken en hij niet meteen terugbelde. Ze haatte zichzelf erom, maar ze liet hem oproepen en een paar uur later belde hij eindelijk. Op zeer koele toon zei hij dat hij zijn handen vol had gehad aan een spoedgeval.

'Ik wilde alleen maar weten hoe het met je ging,' zei ze zo luchtig mogelijk, maar hij liet duidelijk merken dat hij geen behoefte had aan een gesprek.

'Prima, Liz. Bedankt voor het bellen. Sorry, maar ik heb het erg druk.'

'Bel je me nog eens?' Ze haatte zichzelf nog meer omdat ze het vroeg, en hij antwoordde botweg: 'Dat lijkt me geen goed idee. We hebben allebei tijd nodig om onze wonden te likken en te verwerken wat er is gebeurd.'

'Wat is er dan gebeurd?' drong ze aan.

'Dat weet je best.' Ze hoorde de tegenzin in zijn stem.

'Ik ben mijn verstand gaan gebruiken. Ik pas niet in je gezin, Liz, en ik heb ook geen zin meer om het nog eens te proberen. Je bent een fantastische vrouw en ik hou van je, maar het werkt niet. Niet voor mij tenminste. Als jij en je kinderen over het verlies van Jack heen zijn zul je iemand anders vinden, maar dat kan nog wel een tijdje duren.'

Ze had de afgelopen week echter niet aan Jack gedacht, maar alleen aan Bill. Voor het eerst in elf maanden leek Jack te vervagen; het verdriet vanwege het verlies van Bill had al het andere verdrongen.

'Als we echt van elkaar houden, kunnen we toch wel een oplossing vinden? Waarom doen we daar niet ons best voor?'

'Om één goede reden,' zei hij bot, 'en die luidt dat ik er geen zin meer in heb. Ik wil niet meer trouwen en ik wil geen kinderen, vooral niet die van een ander, die mij niet willen. Dat hebben ze heel duidelijk gemaakt en dat heb ik begrepen.'

'Ze zouden er zich heus wel bij neerleggen,' zei ze op een smekende toon waarvoor ze zich schaamde. Ze vernederde zich, maar omdat ze eindelijk wist hoeveel ze van Bill hield, had ze het ervoor over. Maar blijkbaar was het toch te laat, want hij wilde geen moeite meer voor haar doen.

'Zij misschien wel, Liz, maar ik niet meer. Zoek maar een ander.' Het klonk hard, maar Liz gaf het nog steeds niet op.

'Ik hou van je. Dat is geen recept dat ik iedereen aanbied, dokter.'

'Ik kan je niet helpen,' zei hij kil. 'Nu moet ik terug naar Eerste Hulp, want er zit een vijfjarig kind met een tracheotomie op me te wachten. Vrolijk kerstfeest, Liz.'

Hij was wreed en daar wilde ze hem eigenlijk om haten, maar ze had er niet meer de kracht voor. Haar Thanksgivingfeestje was een volkomen mislukking geworden en nu had hij haar de genadeslag gegeven.

Omdat ze zich verdrietig en verslagen voelde, ging ze 's middags al naar huis. Carole en Jamie waren kerstkoekjes aan het bakken en het maakte haar niet vrolijker toen Jamie vroeg waar Bill was. Ze dacht na over het antwoord. Hij is vertrokken, de vriendschap is verbroken, hij vindt ons niet meer aardig...

'Hij heeft het erg druk, Jamie. Voorlopig heeft hij geen tijd meer voor ons.'

'Is hij dood?' vroeg Jamie ongerust. Mensen die net als zijn vader opeens verdwenen waren waarschijnlijk dood, dacht hij nog steeds.

'Nee, dat niet. Hij wil ons een poosje niet zien.'

'Is hij dan kwaad op me?'

'Nee, lieverd, absoluut niet.'

'Hij heeft me beloofd dat ik mee mocht zijn vlieger oplaten, maar dat hebben we nog niet gedaan. De vlieger die hij zelf gemaakt heeft.'

'Misschien moet je de kerstman zelf om een vlieger vragen,' stelde ze vermoeid voor. Ze kon niets anders bedenken. Bill Webster was uit hun leven verdwenen en daar was niets meer aan te doen. Zelfs bidden en smeken, luchthartig of liefhebbend, had geen zin meer, dat had ze vanmiddag aan de telefoon nog ervaren. Eindelijk was het tot haar doorgedrongen dat hij echt niets meer van haar wilde weten en ze moest zijn beslissing respecteren.

'Een vlieger van de kerstman is niet hetzelfde,' zei Jamie bedroefd. 'Bill heeft zijn vlieger zelf gemaakt, het is een heel bijzondere.'

'Misschien kunnen wij er zelf dan ook een maken,' zei ze, vechtend tegen haar tranen. Als ze Jamie verspringen kon leren, kon ze misschien ook samen met hem een vlieger maken. Maar wat zou er nog meer van haar worden verwacht? Wat zou ze nog meer moeten leren? In hoeveel bochten zou ze zichzelf nog moeten wringen alleen maar omdat Jack door een dolleman was doodgeschoten en Bill haar in een vlaag van paniek had verlaten? Waarom moest zij altijd met de brokken zitten? vroeg ze zich vertwijfeld af.

Even later ging Carole de meisjes van school halen en meteen toen ze thuiskwamen, vertelde Jamie hun wat hij van zijn moeder had gehoord: 'Bill wil ons niet meer zien.'

'Hoera,' zei Megan luid, maar ze wierp een schuldbewuste blik op haar moeder.

'Dat vind ik niet aardig van je, Meg,' zei Liz zacht, en ze keek zo verdrietig dat Megan zei dat het haar speet.

'Maar ik mag hem gewoon niet,' voegde ze eraan toe.

'Je kent hem nauwelijks,' zei Liz. Megan knikte, en de meisjes gingen naar boven om huiswerk te maken. Ze moesten nog drie weken naar school en dan was het kerstvakantie.

Niemand verheugde zich op Kerstmis en Liz haalde met een zwaar hart de kerstversiering te voorschijn. Ze besloot dit jaar geen lichtjes langs de buitenkant van het huis en in de bomen in de tuin te hangen, zoals Jack altijd had gedaan. Ze versierden het huis alleen van binnen en twee weken voor Kerstmis kochten ze gewoontegetrouw, maar zonder enthousiasme een kerstboom.

Liz had inmiddels al twee weken niets meer van Bill gehoord en ze vermoedde dat dat ook niet meer zou gebeuren. Hij had een besluit genomen en zou er niet op terugkomen. Ze had het eindelijk aan Victoria verteld, die intens met haar meeleefde en haar had uitgenodigd voor een lunch, maar Liz wilde haar liever nog niet zien.

Naarmate Kerstmis dichterbij kwam, leek de stemming in huis steeds somberder te worden. Jack was bijna een jaar geleden gestorven en opeens leek het gisteren te zijn gebeurd. De kinderen praatten voortdurend over hem en Liz werd verscheurd door haar verdriet om het verlies van Bill en de herinneringen aan haar overleden man. Ze bracht veel tijd in haar slaapkamer door, ze nodigde niemand uit en sloeg alle uitnodigingen voor feestjes af. Ze vroeg zelfs haar moeder niet te komen, omdat ze liever alleen wilde zijn met de kinderen. Hoewel haar moeder gegriefd klonk, zei ze dat ze het begreep en dat ze een vriendin die ook weduwe was te logeren zou vragen.

Het enige dat Liz en de kinderen deden om toch nog een beetje een kerstsfeer te scheppen, was de boom versieren en koekjes bakken, terwijl Liz alleen maar wenste dat Kerstmis voorbij was.

Ze dacht erover om tussen kerst en nieuwjaar met z'n allen te gaan skiën, maar ook daar waren ze niet voor in de stemming. Dus ze besloten thuis te blijven, ook al beseften ze dat de herinneringen er extra pijnlijk zouden zijn.

In de week voor Kerstmis zat Liz op een dag op kantoor aan haar bureau toen er een cliënte opbelde en ademloos vroeg of ze langs kon komen. Liz had die middag wel even tijd en ze maakten een afspraak. Toen ze hoorde wat de vrouw te vertellen had, was ze ontsteld. Haar man bracht hun zesjarig zoontje in gevaar door hem zonder helm op grote verkeerswegen mee te nemen achter op de motor en, ook al had hij nog maar pas zijn vliegbrevet, in zijn helikopter. Bovendien mocht het jongetje zonder helm alleen door druk verkeer op de fiets naar school. De vrouw wilde dat Liz ervoor zou zorgen dat het kind niet meer bij zijn vader mocht logeren, en om hem nog eens extra te straffen wilde ze ook zijn bedrijf lamleggen. Maar het laatste klonk Liz bekend in de oren en ze schudde vastberaden haar hoofd.

'Nee, dat gebeurt niet,' zei ze direct. 'Ik zal om bemiddeling vragen en dan zullen we een lijst opstellen van dingen die hij niet meer met zijn zoon mag doen, maar we dagen hem niet voor de rechter en we laten zijn bedrijf met rust.' Ze klonk zo beslist dat de vrouw haar argwanend aankeek.

'Waarom niet?' vroeg ze, zich afvragend of haar man soms al met Liz had gesproken.

'Omdat de prijs te hoog is.' Liz had in de afgelopen drie weken vijf kilo verloren en hoewel ze er bleek en moe uitzag, keek ze zo grimmig dat de vrouw niet protesteerde. 'Ik heb eerder, hoewel daar geen kind bij betrokken was, een geval gehad waarbij het bevriezen van zijn rekeningen de enige manier leek om een man tot rede te brengen.'

'En werkte dat?' vroeg de vrouw hoopvol.

'Nee, het werkte niet. Die man heeft vorig jaar met Kerstmis zijn vrouw, zichzelf en mijn man vermoord.

Als u uw man te hard aanpakt, bestaat de kans dat hij u en uw zoontje iets aandoet en daar wil ik niet aan meewerken.'

De vrouw dacht na en knikte. 'Wat erg.'

'Dat was het. Ik zal u vertellen wat we zullen doen.' Ze maakten een lijstje van verboden gevaarlijke activiteiten en Liz belde meteen de door de rechtbank aangestelde bemiddelaar. Maar omdat er zoveel aanvragen waren, konden ze pas voor elf januari een afspraak maken, over drieëneenhalve week. Om alvast te helpen, was Liz bereid om de vader een waarschuwingsbrief te sturen.

'Dat zal heus niets uitmaken.' De vrouw keek Liz ontmoedigd aan. 'Hij heeft een olifantshuid, je moet hem een klap met een hamer geven om zijn aandacht te krijgen.'

'Als we dat doen, geeft hij u of uw zoontje misschien een nog hardere klap met een hamer terug en ik weet zeker dat u dat wilt voorkomen.' Het dreigement hielp en de vrouw ging met een hulpeloos gevoel weg. Maar Liz wist dat ze haar in elk geval niet in gevaar had gebracht en dat stemde haar tevreden. Toen ze die avond thuiskwam, leken ook de kinderen iets opgewekter.

Het was de laatste schooldag voor de vakantie geweest en Carole had beloofd met de vier jongsten te gaan schaatsen. Peter en zijn nieuwe vriendin gingen ergens iets eten en daarna naar de bioscoop.

Liz verheugde zich op een rustige avond thuis, maar om halftien ging de telefoon. De stem aan de andere kant van de lijn klonk hysterisch en het drong niet meteen tot Liz door dat het de cliënte van die middag was, voor wie ze de afspraak met de bemiddelaar had gemaakt. Om haar gerust te stellen, had ze de vrouw haar privénummer gegeven. Ze heette Helene en ze was volkomen over haar toeren.

'Vertel me nu eens rustig wat er aan de hand is, Helene,' zei Liz. Een minuut of vijf later begreep ze eindelijk wat er was gebeurd. De man, Scott, had het zoontje, Justin, meegenomen voor een rit op de motor in de heuvels rondom San Francisco. Helene wist niet of hij te veel gedronken had, wat mogelijk was, maar hij had de jongen geen helm opgezet. Ze waren tegen een vrachtauto gebotst en Justin had beide benen gebroken en had een hoofdwond, ook al was hij op een wonderbaarlijke manier op een grasveldje voor een huis terechtgekomen. Hij lag op intensive care in het kinderziekenhuis in San Francisco en zijn vader lag in een coma, diens toestand was kritiek. De politie had de vrouw ingelicht. Liz was blij dat het, ook al had ze besloten de man geen proces aan te doen, was gebeurd voordat ze iets had ondernomen. Nu was ze er tenminste op geen enkele manier bij betrokken. Helaas kwam de bemiddeling voor het jongetje te laat.

'Waar ben je, Helene?' vroeg Liz, terwijl ze opstond en haar tas pakte, die op het voeteneind van het bed stond.

'In het kinderziekenhuis.'

'Is er iemand bij je?

'Nee, ik ben alleen,' snikte de vrouw. Ze kwam uit New York en was van plan daar naar terug te gaan zodra haar man haar toestemming zou geven.

'Ik ben over twintig minuten bij je,' beloofde Liz, en ze verbrak de verbinding voordat de vrouw nog iets kon zeggen. Op weg naar de voordeur griste ze haar jas van de kapstok, blij dat ze niet met de kinderen mee was gaan schaatsen. Daar had ze zich schuldig om gevoeld, maar ze was zo moe en gedeprimeerd geweest dat ze het niet had kunnen opbrengen.

Bijna twintig minuten later parkeerde ze haar auto bij het ziekenhuis. Op de intensive care-afdeling trof ze Helene aan, die bij een verpleegkundige uithuilde. Ze hadden Justin naar boven gebracht om pennen in zijn benen te zetten; volgens de verpleegkundige was hij bij bewustzijn en had hij verder alleen maar een zware hersenschudding. Hij en zijn moeder hadden geboft. Terwijl Liz met Helene zat te wachten, moest ze weer aan Bill denken en vroeg zich af hoe het met hem ging, en wat hij op dat moment deed. Ze wist dat ze hem uit haar hoofd moest zetten, het was al ruim drie weken geleden dat ze hem voor het laatst had gesproken en hij zou niet meer bellen. Als Bill zich iets voorgenomen had, deed hij dat. Zij en haar gezin waren een te grote uitdaging voor hem geweest.

Even na middernacht kwam Justin uit de operatiezaal. Hij was nog buiten bewustzijn, zijn benen zaten tot aan zijn heupen in het verband en hij lag er als een lappenpop bij, maar de dokter zei dat hij weer helemaal zou herstellen en dat ze de pennen er over zes tot twaalf maanden uit zouden halen. Helene begon weer te huilen toen ze dat hoorde, maar ze was niet meer zo overstuur. Liz en zij hadden besproken wat ze zouden doen, en Helene had Liz overgehaald om toch naar de rechter te gaan om de rechten van haar man zoveel mogelijk te laten beperken. Liz wilde dat ze daarna terug zou gaan naar New York. Ze was nog jong en daar had ze familie, en zelfs een vroegere vriend met wie ze contact had gehouden en die graag met haar wilde trouwen. Het leek Liz verstandig dat Helene zo gauw mogelijk zo ver mogelijk weg zou gaan van haar man.

'Hierna,' zei Liz, toen Helene met haar meeliep naar de lift en haar bedankte voor haar komst, 'hou ik ermee op.' Ze slaakte een zucht van opluchting. Ze had schoon genoeg van familierecht, ze speelde al maanden met het idee de praktijk op te heffen en deze zaak had haar over de streep getrokken. Op weg naar het ziekenhuis had ze het besluit genomen.

'Wat gaat u dan doen?'

'Rozen kweken,' antwoordde Liz lachend. 'En advertenties spellen. Nee hoor, ik ga iets doen wat ik al heel lang wil, ik word kinderadvocaat. Ik ga thuis een kantoor inrichten en het kantoor dat ik met mijn man deelde, sluiten. Ik heb de praktijk een jaar in m'n eentje gaande gehouden, maar ik heb er geen zin meer in.' Ze zag er opeens weer een stuk opgewekter uit. Helene bedankte Liz nogmaals voor haar hulp.

'Ik bel je zodra ik de datum van het proces hoor,' zei Liz glimlachend voordat de liftdeuren dichtgingen. Toen ze met lichte tred naar haar auto liep, wist ze zeker dat ze de juiste beslissing had genomen. Ze vroeg zich af of Bill zich net zo had gevoeld toen hij haar had verteld dat hun relatie voorbij was. Misschien was dat ook zo, dacht ze, misschien was ze voor hem net zo'n zware last geworden als de praktijk die ze met Jack had gedeeld voor haar. Daarom moest ze zich bij zijn besluit neerleggen. Eindelijk, toen ze met de hand van Helene in de hare en woedend om het onverantwoordelijke gedrag van haar ex-man had zitten wachten, had ze haar eigen besluit kunnen nemen. Scott lag nog steeds in een coma en misschien had hij hersenletsel opgelopen, maar Justin zou gelukkig weer beter worden en dat vond ze het belangrijkste.

Even over enen reed ze haar oprit op. Alleen Peter was nog niet naar bed, hij was net binnengekomen en keek haar verbaasd aan. Sinds zijn moeder niet meer met Bill omging, was ze 's avonds niet meer uit geweest.

'Waar ben je geweest, mam?'

'Bij een cliënte in het ziekenhuis. Het is een lang verhaal.' Ze praatten nog even en Liz ging naar bed. Ze was doodmoe, maar ze voelde zich voldaan omdat ze wist dat ze de juiste beslissing had genomen.

De volgende morgen belde ze op kantoor meteen de rechtbank om een datum voor de zaak van Helene af te spreken. Daarna belde ze Helene in het ziekenhuis. Helene zei dat Justin over een paar dagen naar huis mocht, maar toen Liz haar de datum van het proces doorgaf, zei ze zacht dat het niet meer nodig was.

'Je voelt je toch niet opeens schuldig, Helene? Geen enkele rechter zal medelijden hebben met een man die zijn zesjarige zoontje meeneemt op de motor zonder hem een helm op te zetten. Je hebt het gelijk aan je kant, dus je kunt er maar beter gebruik van maken.'

'Het is niet meer nodig.'

'Waarom niet?' vroeg Liz verbaasd. Ze had de argumenten die ze zou aanvoeren al op een rij gezet, en de zaak zou tussen Kerstmis en Nieuwjaar voorkomen.

'Scott is vannacht aan een enorme hersenbloeding overleden,' antwoordde Helene, ondanks alles met een verdrietige stem. Maar hij was haar man en de vader van haar zoon geweest.

'Oh.' Liz wist van verbazing even niets meer te zeggen. 'Dat spijt me voor hem.'

'Mij ook. Ik heb hem de laatste twee jaar gehaat, maar hij was Justins vader. Ik heb het Justin nog niet verteld.' Liz sloot een moment haar ogen en voelde diep met haar mee.

'Het spijt me echt.' Het jongetje zou diepbedroefd zijn, ook al was Helene dat niet. 'Laat het me alsjeblieft weten als ik iets voor je kan doen.'

'U weet natuurlijk precies hoe erg het is, voor de kinderen, bedoel ik.'

'Ja, dat weet ik. Justin zal het een poos heel moeilijk krijgen. Wij zijn er ook nog niet overheen.'

'Zodra Justin kan reizen, ga ik terug naar mijn ouders in New York.'

'Dat lijkt me een goed idee.'

Ze namen afscheid van elkaar en Liz zat nog steeds peinzend voor zich uit te staren toen Jean haar kantoor binnenkwam en vroeg: 'Wat is er aan de hand?'

Ze had Liz horen zeggen dat het haar speet, en ze wist dat Liz de afgelopen nacht een paar uur in het ziekenhuis had doorgebracht. Toen Liz het haar vertelde, keek ze geschokt en zei afkeurend: 'Het is ongelooflijk wat mensen hun kinderen kunnen aandoen.'

'Ik heb nog meer slecht nieuws,' zei Liz. Ze wilde het Jean meteen vertellen, ook al voelde ze zich schuldig omdat haar besluit betekende dat Jean haar baan zou verliezen. Ze vond het jammer dat ze Jean zou moeten missen. 'En ik zal er maar ronduit mee voor de dag komen.' Dat deed Liz altijd, het was een van de dingen waarom Jean zo op haar gesteld was. 'Ik sluit de praktijk.'

'Je houdt ermee op?' Jean keek geschokt, hoewel het geen verrassing voor haar was. Sinds Jacks dood had Liz krankzinnig hard gewerkt en Jean had gedacht dat het alleen maar een kwestie van tijd was voordat Liz erachter zou komen dat ze zo niet door kon gaan. Liz had dat nog niet beseft, maar zonder Jack vond ze het werk niet leuk meer en ze had er geen zin in een andere partner te nemen.

'Ik ga thuis parttime werken als advocaat voor kinderen, die kant van mijn werk trekt me erg aan. Ik heb een gruwelijke hekel gekregen aan de vinnige ruzies en gemene trucjes, de bluf en de flauwekul. Jack was daar beter in dan ik. Ik bekommer me liever om de kinderen en dat ga ik nu doen.'

Jean glimlachte oprecht blij en liep om het bureau heen om Liz te omhelzen. 'Je hebt groot gelijk, meid. Als je hier zou blijven, zou je eraan kapotgaan. Voor kinderen kun je belangrijker werk doen.'

'Dat hoop ik. Maar wat ga jij dan doen?' vroeg Liz bezorgd. 'Dat is het enige waarmee ik in m'n maag zit.'

'Het wordt ook tijd dat ík ook volwassen word. Het klinkt misschien belachelijk op mijn leeftijd' - Jean was drieënveertig - 'maar ik wil rechten gaan studeren.' Liz keek haar verrast aan en begon te lachen. Het was de perfecte oplossing.

'Als je maar niet voor familierecht kiest, want dat zul je afschuwelijk vinden.'

'Nee. Ik wil strafrecht doen en voor de openbare aanklager gaan werken.'

'Geweldig.'

Liz schatte dat ze drie maanden nodig zou hebben om alle zaken af te handelen. Daarna wilde ze een paar maanden vrij nemen en bekend maken wat ze zou gaan doen. Ze had vakantie verdiend en wilde meer tijd met de kinderen doorbrengen. Ze hadden het afgelopen jaar erg veel geduld met haar gehad terwijl zij van hot naar her rende en lange dagen maakte, en ze vond dat ze hun wat extra aandacht verschuldigd was.

'Als ik me nu opgeef voor de universiteit,' zei Jean met een tevreden gezicht, 'kan ik misschien al in juni beginnen, of op z'n laatst in september. Dus dan heb ik ook een paar maanden vrij. Het zal ons allebei goed doen.' Ze hadden beiden het gevoel dat ze in het afgelopen jaar jaren ouder waren geworden, ook al was dat niet aan hen te zien.

Terwijl ze nog aan Liz' bureau zaten te praten, belde Carole. Jean nam aan en meende iets van paniek in Carole's stem te horen, maar dat zei ze niet tegen Liz. Waarschijnlijk had Carole het gewoon erg druk met alle kinderen thuis.

'Hallo, Carole. Wat is er?' vroeg Liz, ontspannen nu ze haar besluit had uitgesproken.

'Jamie.' Carole's toon deed Liz denken aan haar onheilspellende telefoontje de afgelopen zomer.

'Wat is er met hem?' vroeg ze, meteen in paniek.

'Hij wilde een engel van papier-maché die we zelf gemaakt hebben in de kerstboom hangen. Toen ik even met Meg bezig was, heeft hij de ladder gehaald en is eraf gevallen. Volgens mij heeft hij een gebroken arm.'

'Verdorie!' Het was vijf dagen voor Kerstmis. Liz hoorde Jamie op de achtergrond huilen.

'Is het een ernstige breuk?'

'Volgens mij wel.'

'Ga maar naar het ziekenhuis, dan zie ik jullie daar zo gauw mogelijk.' Gelukkig was het niet zo dramatisch als wat er met Peter of de vorige avond met Justin was gebeurd, maar Jamie had nooit eerder iets gebroken en Liz wist dat hij doodsbang zou zijn. Ze pakte vlug haar jas en tas en rende het kantoor uit, terwijl Jean vroeg wat er aan de hand was. 'Een gebroken arm!' riep Liz, en ze liep haastig de trap af. Blijkbaar was haar geen seconde gegund om gewoon maar even van het leven te genieten. Nou ja, wat viel er eigenlijk nog te genieten? Kerstmis hing hen als een rotsblok dat op het punt stond te vallen boven het hoofd, Jack was dood en Bill liet zich niet meer zien. Vrolijk kerstfeest.

12

Net als de vorige avond in het kinderziekenhuis stormde Liz nu de Eerste Hulp binnen, maar deze keer weer als de bezorgde moeder in plaats van de professionele trooster, en dat was iets anders. Jamie had veel pijn en gilde het uit, steeds wanneer de verpleegkundige hem wilde aanraken, en Liz werd misselijk toen ze de vreemde stand van zijn arm zag. Hij was zichtbaar gebroken, maar de vraag was hoe ernstig de breuk was. Toen Liz binnenkwam, probeerden ze Jamie te sussen en hadden ze al besloten dat hij verdoofd moest worden. Een orthopedisch chirurg was gewaarschuwd om de arm te zetten, en Carole stond er met een bezorgd, schuldbewust gezicht bij.

'Het spijt me verschrikkelijk, Liz. Ik Het hem vijf minuten alleen en toen...'

'Stil maar, het had ook kunnen gebeuren als ík thuis was geweest.' Jamie was net als andere kinderen weleens roekeloos, maar hij was nu eenmaal wat onhandiger dan zijn leeftijdgenoten. Ook Liz probeerde hem tot bedaren te brengen, maar hij schreeuwde zo hard dat hij haar niet eens kon horen. Hij zat op een brancard en probeerde iedereen uit de buurt te houden, ook Liz. Wanhopig deed ze haar best om tot hem door te dringen, tot een bekende stem achter haar vroeg: 'Wat is er hier aan de hand?'

Ze draaide zich om en keek recht in de ogen van Bill Webster. Hij was een patiënt komen halen om mee naar Traumatologie te nemen, had het lawaai gehoord, haar rode haar gezien en zichzelf niet kunnen beletten naar haar toe te gaan. 'Wat is er gebeurd?' vervolgde hij zonder iemand te groeten.

'Hij is van een ladder gevallen en heeft zijn arm gebroken,' antwoordde Liz kalm. Bill ging voor Jamie staan zodat de jongen hem kon zien en het geschreeuw ging over in wild gesnik, met schokkende schouders.

'Wat is er gebeurd, kerel? Was je weer aan het trainen voor de Olympische Spelen? Daar is het toch nog geen tijd voor?' Hij stak zijn hand uit naar de arm en hoewel Jamie zich opnieuw terugtrok, begon hij niet meer te schreeuwen en liet zich door Bill aanraken.

'Ik b-b-ben van een 1-1-ladder gevallen.'

'Wilde je iets in de kerstboom hangen?' Jamie knikte. 'Weet je wat we zullen doen? We zetten je arm in het gips en je moet me iets beloven. Wil je dat doen?'

'W-w-wat dan?' Jamie trilde over zijn hele lichaam van het huilen, maar hij liet zich door Bills woorden afleiden zodat deze de kans kreeg de arm voorzichtig te betasten. Liz keek zwijgend toe.

'Ik mag de eerste zijn die zijn handtekening op het gips zet. Niet de tweede of nummer drie, maar de eerste. Oké?'

'Oké.' Jamie knikte. De chirurg kwam binnen en de twee artsen praatten even met elkaar. Toen keek Bill naar Liz. Ze was nog magerder geworden en ze leek erg van streek, en daarom had hij met de chirurg overlegd.

'Weet je wat we nu gaan doen?' zei hij tegen Jamie, alsof het een grote verrassing was. 'We gaan naar boven om je arm in het gips te zetten en ik ga mee om ervoor te zorgen dat niemand er zijn naam op schrijft voordat ik dat heb gedaan. Wat vind je daarvan? Je valt even in slaap, en als je wakker wordt, zit het gips er, sim salabim!, omheen, en dan zet ik mijn handtekening.'

'Lig ik dan ook in een bed dat op en neer kan?' Dat herinnerde hij zich nog van Peter.

'We zullen een fantastisch bed voor je vinden, maar eerst moet dat gips om je arm.' Bill keek geruststellend naar Liz en ze knikte. Ze begreep dat hij de chirurg had gevraagd of hij bij Jamie in de operatiezaal mocht blijven en dat ontroerde haar. Ze wilde hem bedanken, maar hij duwde de brancard met Jamie erop al naar de lift, gevolgd door de chirurg. En ze wilde hen niets naroepen, want dan zou Jamie merken dat ze niet meeging. Verdrietig ging ze op een stoel zitten, bezorgd om Jamie en denkend aan Bill. Het was een schok geweest hem weer te zien en vanwege alle consternatie hadden ze geen woord tegen elkaar kunnen zeggen, maar waarschijnlijk was dat ook beter. Er viel ook niets meer te zeggen. Ze hadden elkaar al een maand niet meer gezien en het leek eeuwen. Nog steeds huilde ze zich om hem in slaap, maar dat wist hij natuurlijk niet.

Ruim een uur later kwamen ze terug. Jamie was nog niet helemaal bijgekomen. De chirurg was alweer met iemand anders bezig en Bill vertelde Liz op beroepsmatige toon dat alles goed was verlopen. Het was een eenvoudige breuk en over zes weken mocht het gips er weer af. Jamie kon er zelfs mee onder de douche.

'Hij komt zo meteen wel weer helemaal bij, het ging prima. De verdoving werkte zo snel dat hij zich nergens meer van bewust was.' Liz dacht aan zijn norse houding toen ze elkaar voor het eerst hadden ontmoet en aan zijn zorgzame begrip voor Jamie. Bill had vele kanten, en ze vond het nu nog erger dat Megan hem een bruut had genoemd. Megan had zich onvergeeflijk slecht gedragen, dat stond als een paal boven water. 'Wil je een kop koffie voordat hij wakker wordt? Dat kan nog wel even duren, een minuut of twintig.'

'Heb je daar dan tijd voor?' Ze wilde hem niet lastig vallen, want ze wist hoe druk hij het had en hij was al bijna twee uur aan Jamie kwijt.

'Ja.' Hij ging haar voor naar de rustkamer van de artsen van de Eerste Hulp, waar op dit moment niemand anders was. Hij gaf haar een dampende kop koffie en zei: 'Het komt weer helemaal goed met Jamie, Liz. Maak je maar geen zorgen.'

'Dank je wel dat je zo aardig voor hem bent geweest. Dat stel ik erg op prijs. Toen ik aankwam, was hij doodsbang.'

Bill knikte glimlachend en schonk zichzelf ook een kop koffie in. 'Ja, hij zette inderdaad een keel op. Ik vroeg me af wat er in vredesnaam aan de hand was, daarom kwam ik kijken. Jongeheer Jamie heeft uitstekende longen.'

Liz glimlachte en ze keken elkaar aan, maar ze roerden geen ander onderwerp aan. Ze voelden zich geen van beiden op hun gemak. Bill was ook magerder geworden en hij zag er bleek en moe uit, maar de kersttijd was altijd hectisch voor hem, met een overmaat aan dronken chauffeurs, gebroken heupen en allerlei rampen die haar begrip te boven gingen. Dingen zoals de ongelukken met Justin en met Jamie. Hoewel Bill zich gewoonlijk alleen bekommerde om de moeilijke gevallen, zoals destijds Peter. 'Je ziet er goed uit,' zei hij ten slotte. Ze knikte, niet wetend wat ze moest antwoorden. Ze wilde niet zeggen dat ze dag en nacht aan hem dacht en er eindelijk achter was gekomen hoeveel ze van hem hield. Daar was het te laat voor.

'Je zult het in deze tijd wel druk hebben,' zei ze, om iets te zeggen. Dat klonk tenminste niet agressief of zielig. Het had geen zin iets te zeggen wat hij niet wilde horen. Als hij van gedachten veranderd was, had hij wel gebeld, maar zijn stilte was een duidelijke boodschap.

'Ja, ik heb het inderdaad vrij druk. Hoe gaat het met Peter?' Net als zij bleef hij op neutraal terrein.

'Zo goed als nieuw,' antwoordde ze glimlachend, 'en tot over zijn oren verliefd.'

'Mooi zo. Doe hem de groeten.' Hij keek op zijn horloge en stelde voor terug te gaan naar Jamie. 'Hij zal nu wel klaarwakker zijn.'

Dat klopte, en hij had al naar zijn moeder en Bill gevraagd. Hij lachte toen hij hen zag aankomen.

'Je hebt je belofte toch niet vergeten, kerel?' Jamie schudde grinnikend zijn hoofd. Bill haalde een viltstift uit zijn zak, schreef een gedichtje op het gips, tekende er een hondje bij en zette zijn naam eronder. Jamie vond het prachtig.

'Jij bent de eerste, Bill! Dat had ik beloofd!'

Bill lachte en sloeg zijn armen om Jamie heen, en Liz voelde een steek in haar hart. Dit had ze verloren toen hij op Thanksgiving uit haar leven was verdwenen, en er was geen weg terug.

'Maar je hebt me nooit meegenomen om te vliegeren,' voegde Jamie eraan toe. Bill keek verbaasd en toen spijtig.

'Je hebt gelijk. Ik zal je moeder een keer bellen om een afspraak te maken, misschien als het gips eraf is. Is dat goed?'

'Dat is goed.' Jamie knikte tevreden. Bill tilde hem van de brancard en zette hem voorzichtig op zijn benen.

'Wil je me een plezier doen en niet meer op die ladder klimmen?' Jamie knikte terwijl hij Bill vol adoratie aankeek. Bill was zijn held. 'En ook niet in de kerstboom.'

'Dat vindt mama niet goed.'

'Daar ben ik blij om. Doe de groeten aan Peter en je zusjes. Tot gauw, Jamie. Vrolijk kerstfeest.'

'Mijn papa is met Kerstmis doodgegaan,' zei Jamie. Liz kromp ineen, want dat wilde niemand meer horen.

'Dat weet ik,' zei Bill vriendelijk. 'Het spijt me voor je, Jamie.'

'Ja, dat was geen leuke kerst.'

'Dat geloof ik graag, voor jullie allemaal niet. Ik hoop dat het dit jaar leuker wordt.'

'Ik heb de kerstman om een vlieger zoals die van jou gevraagd, maar mama zegt dat ik die niet krijg. Ze zegt dat we er een moeten kopen.'

'Jullie kunnen hem ook maken. Wat heb je nog meer gevraagd?'

'Een puppy, maar mama zegt dat ik die ook niet krijg omdat Carole daar allergisch voor is. Ze heeft astma. En ik heb spelletjes gevraagd en een Nerf-pistool.'

'Die dingen krijg je vast wel.' Jamie knikte, en hij bedankte Bill voor het gips en de handtekening. Toen keek Bill naar Liz. Hij had haar ogen op zich gevoeld en er lag zo'n verdrietige blik in dat hij die dwars door zich heen voelde branden. 'Ik hoop dat jullie een goede kerst zullen hebben, ik weet dat het dit jaar niet gemakkelijk zal zijn.'

'In elk geval gemakkelijker dan vorig jaar.' Liz glimlachte met haar mond, maar niet met haar ogen. Hij voelde aandrang de lok haar die naar voren gevallen was uit haar gezicht weg te strijken, maar hij bedwong zich. Even later deed ze het zelf, niet wetend dat hij erop lette. 'Dank je wel voor je goede zorgen voor Jamie. Ik waardeer het erg.'

'Dat is mijn werk, zo'n bruut ben ik nou eenmaal.' Hij grinnikte en Liz keek beschaamd. 'Ik ben er inmiddels overheen,' zei hij om haar gerust te stellen, 'ook al vond ik het toen niet bepaald leuk. Meisjes spelen vals.' Lachend liep hij mee naar de uitgang.

'Niet alle meisjes,' zei ze zacht. 'Pas goed op jezelf, Bill. Vrolijk kerstfeest.' Ze liep naar buiten en zwaaide nog een keer. Carole was al naar huis. Bill keek hen na tot ze in de auto stapten, en ging met zijn handen in zijn zakken en gebogen hoofd weer naar binnen.

13

Toen Jamie thuiskwam uit het ziekenhuis, vertelde hij iedereen dat hij Bill had gezien. Hij deed Peter de groeten van hem en liet het gips zien met wat Bill erop had gezet. De anderen, ook Carole en zijn moeder, moesten er ook hun naam op schrijven. Liz keek naar het tafereeltje met een gevoel alsof ze in een draaikolk van emoties terecht was gekomen. Ze had het moeilijk gevonden Bill weer te zien, maar ook fijn, en ze had hem steeds willen aanraken. Of nog erger, hem willen vertellen dat ze van hem hield. Maar ze wist dat ze dat niet kon doen, omdat hij nu net zo onbereikbaar voor haar was als Jack.

De volgende dag ging ze bloemen naar Jacks graf brengen. Ze bleef er een hele poos staan denken aan de jaren die ze samen waren geweest en het geluk dat ze hadden gedeeld. Het leek allemaal een afschuwelijke verspilling, veroorzaakt door één wrede daad. En zo oneerlijk. Ze huilde om wat ze hadden verloren en om wat hij moest missen. Hij zou zijn kinderen niet volwassen zien worden, hij zou zijn kleinkinderen niet kennen en hij zou niet samen met haar oud worden. Onder dat alles was een streep gezet en ze moesten zonder hem verder. Het viel niet mee.

Het ergst waren kerstavond en eerste kerstdag. Hoewel Liz erop voorbereid was, had ze niet verwacht dat ze het zo moeilijk zou krijgen. Ze voelde zich verpletterd door het verdriet en dacht weemoedig terug aan de fijne momenten die ze met Jack had gedeeld, de kerstfeesten toen de kinderen nog klein waren, het plezier, de tradities en hun toekomstplannen. En ze dacht aan de gruwelijke kerstmorgen van een jaar geleden, toen ze hem zag sterven op de vloer in hun kantoor niets kon doen om de nachtmerrie te stoppen. Ze liep de hele dag als verdwaald in de mist hulpeloos te huilen, en de kinderen waren er even erg aan toe als zij. Het was een van de ergste dagen sinds Jacks dood. Ze maakte haar moeder ongerust toen die belde, vooral toen ze haar vertelde dat ze de praktijk ging sluiten.

'Ik wist wel dat dat ervan zou komen,' zei haar moeder meteen. 'Zijn alle cliënten bij je weggelopen?' Sinds haar negatieve voorspelling van een jaar geleden was ze blijkbaar niet van mening veranderd.

'Nee, mam, ik heb te veel cliënten, ik kan het niet meer aan. Ik ben doodmoe. En ik heb geen zin meer in familierecht, ik ga kinderen helpen.'

'Wie zal dat betalen?'

Liz glimlachte. 'De rechtbank, de ouders of de instanties die me in dienst nemen. Maak je maar geen zorgen, ik weet heus wel wat ik doe.'

Haar moeder praatte ook met de kinderen, en zei daarna tegen Liz dat ze somber hadden geklonken. Geen wonder.

Haar vriendin Victoria belde vanuit Aspen. Ze verraste Liz met de mededeling dat ze weer parttime aan het werk zou gaan en ze liet Liz beloven dat ze elkaar ondanks dat vaker zouden zien. Victoria maakte zich zorgen over Liz en de kinderen omdat ze wist hoe moeilijk deze kerst voor hen was, en ze zei dat het haar speet dat ze niet langs kon komen.

Daarna werd er niet meer gebeld. Aan het eind van de dag nam Liz de kinderen mee naar een film. Ze waren allemaal even verdrietig en hadden afleiding nodig. Ze kozen een komedie en de kinderen lachten erom, maar Liz niet. Ze had het gevoel dat ze nooit meer zou kunnen lachen. Haar leven bestond alleen nog maar uit akelige gebeurtenissen en verlies. Toen ze weer thuis waren, nam Liz een lang, heet bad en dacht aan het woelige jaar dat achter haar lag. Ze kon er niets aan doen dat ze ook aan Bill moest denken en vroeg zich af waar hij was. Waarschijnlijk in het ziekenhuis. Hij had gezegd dat hij een hekel had aan feestdagen, dat die bestemd waren voor mensen met een gezin en dat hij daar, vooral na Thanksgiving, niet meer aan wilde beginnen. Eigenlijk kon ze hem dat niet kwalijk nemen, ook al vond ze dat hij hun best nog een kans had kunnen geven. Hij had flinker moeten zijn, maar dat was hij niet en daar moest ze zich bij neerleggen. Hij was tevreden met zijn leven. Ze dacht eraan hoe aardig hij voor Jamie was geweest en wat een fantastische dokter hij was. En een goed mens.

Even na middernacht stapte ze in bed. Jamie sliep in zijn eigen kamer. Sinds zijn arm in het gips zat, had hij één keer bij haar geslapen, maar toen had hij zich 's nachts omgedraaid en haar daarbij zo'n klap gegeven dat ze er een blauwe plek op haar schouder aan overgehouden had. Ze hadden afgesproken dat hij in elk geval tot het gips eraf was in zijn eigen bed zou slapen.

'Gaat het, mam?' Ze lag net in bed toen Peter zijn hoofd om de deur stak. Ze stelde hem gerust en bedankte hem voor zijn bezorgdheid. Ze waren de hele dag bij elkaar in de buurt gebleven, als drenkelingen bij een vlot. Ook deze kerst, die bijna net zo pijnlijk was geweest als de vorige, zouden ze zich altijd herinneren. En nu wilde Liz alleen maar slapen en wakker worden als de feestdagen voorbij waren. Maar zoals gewoonlijk kon ze heel lang de slaap niet vatten en ze dacht weer aan Jack, aan Bill en aan de kinderen. Even na vieren viel ze toch in slaap en ze dacht dat ze droomde toen ze de telefoon hoorde zoemen. Ze was zo suf dat ze het apparaat bijna niet kon vinden en niemand anders nam op.

'Hallo?' Haar stem werd gedempt door het laken en ze klonk slaperig. De beller zei niets en net toen ze wilde neerleggen, begon hij te praten. Eerst herkende ze zijn stem niet en toen drong het tot haar door dat het Bill was. Waarom zou hij bellen? Was hij in het ziekenhuis? Het was nog donker buiten en toen ze op de klok keek, zag ze dat het halfzeven was.

'Hallo Liz,' zei hij irritant opgewekt. Na alle treurnis van de vorige dag voelde ze zich als een rodeorijder die meermalen tegen de grond was gesmakt, en doodmoe. 'Ik wilde je nog even een prettige kerst toewensen.'

'O, hetzelfde. Maar dat was toch gisteren?' Of was ze in de Twilight Zone terechtgekomen en hield Kerstmis nooit meer op? Zou het de rest van haar leven Kerstmis blijven? Ze kon zich niets ergers voorstellen.

'Ja, dat geloof ik wel. Ik had het erg druk. Hoe gaat het met Jamie?'

'Goed, denk ik. Hij slaapt.' Ze rekte zich uit, probeerde goed wakker te worden en vroeg zich opnieuw af waarom hij belde. En waarom hij zo vroeg in de morgen zo opgewekt klonk. 'Je bent erg aardig voor hem geweest toen hij zijn arm had gebroken. Dank je wel.'

'Het is een leuk joch, ik mag hem graag.' Het werd weer stil. Liz dommelde in en schrok weer wakker, zich afvragend of ze iets doms had gezegd. Maar blijkbaar had ze niets gemist en was Bill nog aan het nadenken. 'Hoe ging het gisteren?' vroeg hij ten slotte, ook al kon hij het zich wel voorstellen. Hij had de hele dag aan Liz en haar kinderen gedacht en zich zorgen gemaakt, daarom beide hij nu. En om andere redenen, die hem niet allemaal even duidelijk waren.

'Erger dan ik had verwacht,' antwoordde ze eerlijk.

'Zoiets als open-hartchirurgie zonder verdoving.'

'Het spijt me, Liz. Ik verwachtte al zoiets. Maar nu is het gelukkig voorbij.'

'Tot volgend jaar,' zei ze grimmig. Ze was intussen klaarwakker geworden en rilde bij de gedachte aan de dag die achter haar lag.

'Misschien is het dan beter.'

'Ik wil er nog niet aan denken, ik heb een heel jaar nodig om bij te komen van gisteren. Hoe gaat het met jou? Wat heb jij gedaan?'

'Gewerkt.'

'Dat dacht ik wel. Het was zeker erg druk?'

'Ja. Maar ik heb ook veel aan jou gedacht.'

Ze aarzelde, knikte in het donker en zag hem voor zich. 'Ik ook aan jou. Het spijt me dat het zo raar is gelopen. Ik denk dat ik er nog niet aan toe was en de kinderen hebben zich schandalig gedragen.'

'En ik raakte in paniek,' gaf hij toe. 'Ik heb niet bepaald volwassen gereageerd.'

'Misschien had ik' dat ook niet gedaan,' gaf ze ruimhartig toe. Maar zij zou geprobeerd hebben de breuk te lijmen en dat had hij niet gedaan. Ze zei het niet.

'Ik mis je.' Hij klonk weemoedig. Sinds hij haar toen Jamie zijn arm had gebroken terug had gezien, had hij voortdurend aan haar moeten denken.

'Ik jou ook, het was een heel lange maand,' zei ze zacht. 'Te lang,' gaf hij toe. 'We moesten maar weer eens samen lunchen.'

'Dat zou ik leuk vinden.' Ze vroeg zich af of hij het meende. Misschien voelde hij zich alleen maar moe en eenzaam, of was et net een patiënt overleden, of was de kerst toch niet meegevallen. Misschien wilde hij alleen maar weer even bij haar zijn en zou hij daarna weer verdwijnen. Uiteindelijk, had ze besloten, was hij liever alleen.

'Wat vind je van vandaag?' Ze schrok ervan.

'Vandaag? Ja, goed, maar...' Ze dacht even na. '... maar ik heb beloofd met de kinderen te gaan schaatsen. Wat vind je van een kop koffie daarna?'

'Ik bedoelde eigenlijk een lunch.' Hij klonk teleurgesteld.

'En morgen dan?'

'Dan werk ik,' zei hij beslist. Glimlachend bedacht ze dat ze om kwart voor zeven in de morgen een afspraakje aan het maken waren. 'Wat vind je van nu?' vroeg hij kalm.

'Nu? Bedoel je op dit moment?'

'Ja. Toevallig heb ik een zak met een lunch erin bij me in de auto liggen en die kunnen we delen.'

'Waar ben je dan?' Ze vroeg zich af of hij te veel gedronken had, zo vreemd klonk hij.

'Eerlijk gezegd sta ik op je oprit,' antwoordde hij nonchalant. Ze stapte uit bed en liep met de telefoon in haar hand naar het raam. Zijn oude Mercedes stond inderdaad op de oprit, met de lichten gedoofd.

'Wat voer je daar in vredesnaam uit?' vroeg ze giechelend, en hij keek omhoog en wuifde. 'Je lijkt wel niet wijs!'

'Ik kom alleen maar langs om te vragen of je met me wilt lunchen of zo. Ik wist niet of je het druk zou hebben enne... nou ja, omdat ik me de afgelopen maand zo stom heb gedragen, wist ik ook niet of ik veel tijd nodig zou hebben om je over te halen. Liz...' Hij klonk emotioneel, en ze keken elkaar allebei met de telefoon in de hand door haar slaapkamerraam en zijn autoraampje aan. '... ik hou van je.' Ze zag dat hij het zei. 'Ik hou ook van jou,' antwoordde ze zacht. 'Waarom kom je niet binnen?'

'Ik zal de lunch meebrengen.'

'Je hoeft alleen jezelf maar mee te brengen. Ik kom eraan, niet bellen.' Ze verbrak de verbinding en rende naar beneden naar de voordeur. Toen ze opendeed, zag ze dat hij voorzichtig een onhandig groot voorwerp van de achterbank haalde en toen hij naar haar toe kwam, zag ze wat het was: zijn vlieger. 'Waarom heb je die meegebracht?' Het was een bizarre situatie; zijn telefoontje, zijn uitnodiging om te lunchen en nu stond hij hier met zijn vlieger. Maar ze hield van hem, dat wist ze toen ze hem aankeek. Dat wist ze eigenlijk al maanden, maar ze was er nog niet aan toe geweest het te erkennen.

'Hij is voor Jamie,' zei hij, en zette de vlieger tegen de muur. Toen keek hij in haar opgeheven gezicht met een blik die alles verried wat hij voor haar voelde. Eigenlijk hoefde hij het haar niet meer te vertellen. 'Ik hou van je, Liz. En Megan had gelijk, ik heb me als een eikel en een bruut gedragen. Ik had de volgende dag terug moeten komen, maar daar had ik de moed niet voor.'

'Ik was ook niet moedig genoeg, maar daar kwam ik eerder achter dan jij. Het is zonder jou een afschuwelijk lange maand geweest.'

'Ik moest ervaren hoe erg ik je zou missen, maar nu ben ik terug. Als je me nog wilt hebben.'

'Ik wil je graag hebben,' fluisterde ze. Toen betrok haar gezicht en ze vroeg: 'Maar de kinderen dan? Denk je dat je die nu wel zult kunnen verdragen?'

'Enkele beter dan de rest, maar daar zal ik wel aan wennen. En als Megan het me te lastig maakt, plak ik haar mond dicht met gips. Dat zal wel helpen.' Liz lachte terwijl hij zijn armen om haar heen sloeg en haar kuste. Maar ze lieten elkaar abrupt los toen achter hen iemand riep: 'Wat is dat?' Het was Jamie, en hij wees naar de vlieger.

'Je vlieger. Ik dacht dat jij meer tijd zou hebben om hem op te laten dan ik. Ik zal je wel leren hoe het moet.'

'O, gaaf!' Hij sprong rechtstreeks in Bills armen, waarbij hij zijn moeder bijna tegen de grond sloeg. 'Jemig! Mag ik hem echt houden?'

'Ja.'

Toen keek Jamie hem wantrouwig aan. 'Wat kom je eigenlijk doen? Ik dacht dat je kwaad was op mama en op Megan.'

'Dat was ik ook, maar dat ben ik nu niet meer.'

'Was je ook kwaad op mij?' vroeg Jamie nieuwsgierig. Zoals hij daar stond met zijn hand op de vlieger leek hij precies op een schilderij van Norman Rockwell.

'Nee, ik ben nooit kwaad geweest op jou. En nu ben ik helemaal niet kwaad meer.'

'O, fijn. Kunnen we dan nu ontbijten?' vroeg Jamie aan zijn moeder.

'Ja, zo meteen.' Toen hoorden ze boven ook stemmen en Megan riep: 'Wie zijn er beneden?'

'Ik!' riep Liz terug. 'En Bill en Jamie.'

'Bill de dokter?' vroeg Megan verbaasd. Liz hoorde ook Peter, Rachel en Annie. Ze hadden iedereen wakker gemaakt.

'Bill de bruut en de eikel,' verbeterde hij haar. Megan kwam langzaam en met een schaapachtig lachje de trap af.

'Het spijt me,' zei ze, en ze keek Bill recht aan.

'Mij ook.' Hij glimlachte tegen haar.

'Laten we gaan ontbijten,' drong Jamie aan.

'Ik zal wafels bakken,' zei Liz. Ze keek naar Bill, ze glimlachten tegen elkaar en hij gaf haar een kus.

'Het is hier een drukke bedoening,' zei hij terwijl hij achter haar aan liep naar de keuken.

'Soms wel, maar als je wilt komen lunchen is het rustiger.' Ze pakte de wafelpan.

'Ik wilde eigenlijk blijven,' fluisterde hij.

'Goed idee,' zei ze zacht.

'Vind ik ook,' zei hij, en hij tilde Jamie op zijn schouders. 'Ik vind het gewoon een ontzettend goed idee.' Hij draaide zich langzaam om naar de deur en zag Megan staan, die naar hem lachte.

Table of Contents

- Inhoud
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13