Als de cirkel rond is
Author: Danielle Steel
Date: 2013-01-16T07:00:00+00:00
Description: Ze wilde er verder niet meer over nadenken. Niet meer nadenken. Ze ging zo ver mogelijk van huis, en misschien zou ze zelfs nooit meer teruggaan, hoewel ze wist dat ze zichzelf daarmee voor de gek hield. De jaren zestig. Niet alleen een tijd van hoop, maar ook van oorlog en geweld. In deze turbulente periode groeit de jonge Tana Roberts op. Na een traumatische ervaring vertrekt Tana ontgoocheld van huis, weg uit New York. Ze gaat naar een universiteit in het zuiden. Hard studeren om zo snel mogelijk carrière te maken. Een carrière, waar Tana alles voor opzij wil zetten, ook zichzelf...

Inhoud

Ze wilde er verder niet meer over nadenken. Niet meer nadenken. Ze ging zo ver mogelijk van huis, en misschien zou ze zelfs nooit meer teruggaan, hoewel ze wist dat ze zichzelf daarmee voor de gek hield.

De jaren zestig. Niet alleen een tijd van hoop, maar ook van oorlog en geweld. In deze turbulente periode groeit de jonge Tana Roberts op.

Na een traumatische ervaring vertrekt Tana ontgoocheld van huis, weg uit New York. Ze gaat naar een universiteit in het zuiden. Hard studeren om zo snel mogelijk carrière te maken.

Een carrière, waar Tana alles voor opzij wil zetten, ook zichzelf...

Voor Alex Haley,
mijn broer,
mijn vriend,
met veel, veel liefde.

Voor Isabella Grant,
met liefde en bewondering
en onmetelijk veel dankbaarheid.

En met speciale liefde
en dank
aan Lou Blau.

En voor altijd, en altijd,
voor John,
met heel mijn hart
en ziel.

D.S.

Deel Een

De beginjaren

1

Op de middag van donderdag 11 december 1941 verkeerde het land nog steeds in staat van verdoving. De verlieslijst was compleet, de namen van omgekomen personen waren bekendgemaakt, en langzaam, langzaam, had het monster der wrake in de afgelopen dagen zijn kop opgericht. Bijna elk Amerikaans hart klopte met een ongekende razernij. We waren op ons eigen domein geraakt, er was niet slechts sprake meer van het Congres dat de oorlog verklaarde. Nee, het had veel meer te betekenen dan dat, veel meer. Het draaide nu om een land vol angstige, woedende mensen, en de plotselinge vrees dat hetzelfde hier zou kunnen gebeuren. Japanse gevechtsvliegtuigen konden op elk moment van de dag of nacht verschijnen en onverwachts vernietiging uitstorten over steden als Chicago en Los Angeles, Omaha, Boston, New York. Een beangstigende gedachte. De oorlog speelde zich niet langer af in het verre daarginds, hij was naar ons gekomen.

Terwijl Andrew Jones zich in oostelijke richting haastte, de kraag van zijn jas omhoog, vroeg hij zich af hoe Jean zou reageren. Hij wist het al twee dagen. Op het moment dat hij tekende had hij geen enkele twijfel gevoeld, maar toen hij thuisgekomen was en haar aankeek, waren de woorden in zijn keel blijven steken. Nu had hij geen keus meer. Hij moest het haar vanavond vertellen. Het moest. Over drie dagen vertrok hij al naar San Diego.

De Third Avenue, de bovengrondse metro, denderde boven zijn hoofd toen hij de stoep opstapte van het smalle, bruinrode, bakstenen huis waarin ze woonden. Ze woonden er nu iets minder dan een jaar en ze merkten het geluid van de trein bijna niet meer op. In het begin was het verschrikkelijk geweest, hielden ze elkaar 's nachts lachend stevig vast. Zelfs de lampen rammelden aan de muren als de trein hoog boven hun appartement langsreed, maar daar waren ze aan gewend geraakt. Andy was intussen van hun kleine huis gaan houden. Jean hield het brandschoon, stond soms zelfs om vijf uur 's morgens op om bosbessenmuffins voor hem te maken en maakte het huis dan nog schoon voordat ze naar haar werk vertrok. Ze werd met de dag geweldiger, bedacht hij glimlachend, terwijl hij de sleutel in het slot stak.

Er floot een gure wind door de hal en er waren twee lampen stuk, maar in huis was alles vrolijk en helder. Er hingen gesteven, witte mousseline gordijnen die Jean zelf had gemaakt, er lag een mooi, klein blauw kleed en het bankstel was overtrokken met hoezen die ze tijdens een avondcursus zelf had leren maken. De meubels die ze tweedehands hadden gekocht, waren als nieuw gaan glimmen onder haar hardwerkende handen. Hij keek om zich heen, en plotseling voelde hij voor het eerst een steek van spijt sinds hij zich aangemeld had. Het idee dat hij haar straks moest vertellen dat hij over drie dagen New York zou verlaten, deed bijna lichamelijk pijn, en ineens sprongen de tranen in zijn ogen bij de gedachte dat hij niet wist wanneer en of hij terug zou komen, maar verdomme, daar ging het nu niet om. Als hij niet tegen de Jappen zou vechten, wie deed het dan? En als ze het niet deden, dan zouden de klootzakken op een dag deze kant op vliegen en New York platgooien... en dit huis... en Jean.

Hij liet zich in de gemakkelijke stoel zakken die ze gestoffeerd had met een diepe, knusse kleur groen en raakte in gedachten verzonken bij San Diego... Japan... Kerstmis... Jean... Hij had geen idee hoe lang hij daar zo gezeten had toen hij plotseling verschrikt opkeek. Hij hoorde haar sleutel in het slot. Zonder hem te zien gooide ze de deur wijd open, haar armen vol bruine zakken van a&p, en maakte een sprongetje toen ze het licht aanknipte en hem zag glimlachen, zijn blonde lok zoals altijd over een oog, zijn groene ogen strak op haar gericht. Hij was nog net zo knap als toen ze elkaar pas hadden ontmoet. Hij was toen zeventien geweest en zij vijftien. Zes jaar geleden. Hij was pas drieëntwintig.

'Dag, schat, wat ben je vroeg thuis.'

'Ik wilde bij je zijn.' Hij liep op haar af en nam de zakken van haar over.

Ze richtte haar grote, bruine ogen naar hem op met de bewonderende blik waarmee ze hem altijd aankeek. Ze was zo verschrikkelijk trots op hem, altijd al geweest. Hij had twee jaar avondstudie gedaan, bij het hardloopteam van school gezeten, een paar maanden bij het footballteam gespeeld tot hij zijn knie had bezeerd, en toen ze hem tijdens zijn laatste schooljaar leerde kennen was hij een van de helden van het basketbalteam geweest. En nog steeds vond ze hem een held. Ze was zelfs nog trotser op hem dan vroeger. Hij had een goede baan gevonden. Hij verkocht Buicks bij de grootste dealer van New York, en ze wist dat hij uiteindelijk zou opklimmen tot manager... ooit... of misschien zou hij verder gaan met zijn studie. Daar hadden ze het over gehad. Maar voorlopig verdiende hij elke maand een aardig salaris, en in combinatie met haar salaris konden ze daar goed van rondkomen. Ze draaide elk dubbeltje drie keer om voor ze het uitgaf, en dat deed ze al jaren. Haar ouders waren omgekomen bij een auto-ongeluk toen ze achttien was, en sinds die tijd had ze in haar eigen levensonderhoud voorzien. Gelukkig was ze net klaar met haar secretaresseopleiding toen het gebeurde, en ze was een slimme meid. Ze had nu al bijna drie jaar een vaste baan bij een advocatenfirma. En Andy was trots op haar. Ze zag er altijd bijzonder charmant uit in haar zelfgemaakte mantelpakjes, met de bijpassende hoeden en handschoenen die ze zorgvuldig uitzocht aan de hand van de modereportages in de bladen. Ze overlegde wel altijd met Andy om er zeker van te zijn dat hij het ook leuk vond. Hij glimlachte opnieuw naar haar toen ze haar handschoenen voorzichtig uittrok en haar zwartvilten gleufhoed met een boogje op de groene stoel gooide.

'Hoe was je dag, poppetje?' Hij vond het heerlijk om haar te plagen, te kietelen, in haar nek te blazen en te dreigen haar op te vreten als hij thuiskwam van zijn werk. Het was een wereld van verschil met de keurige, zakelijke houding die ze op haar werk aannam. Af en toe zocht hij haar daar even op, en dan zag ze er zo serieus en volwassen uit dat het hem een beetje beangstigde. Maar zo was ze altijd geweest. En eerlijk gezegd was ze veel leuker geworden sinds ze met hem getrouwd was. Ze leerde eindelijk zich te ontspannen. Hij kuste haar nu in haar nek en ze voelde een rilling over haar rug lopen.

'Wacht even tot ik de boodschappen opgeruimd heb.' Ze glimlachte geheimzinnig en probeerde een van de zakken uit zijn armen te peuteren, maar hij trok hem weg en kuste haar op haar mond.

'Waarom zou ik wachten?'

'Andy, toe nou.' Zijn handen gleden gepassioneerd over haar lichaam, trokken de zware mantel uit en knoopten de gitzwarte knoopjes los van het colbertje dat ze daaronder droeg. De zakken met boodschappen waren vergeten toen ze, lippen en lichamen stijf tegen elkaar geperst, roerloos bleven staan, totdat Jean zich losmaakte en naar adem hapte. Ze giechelde, maar dat weerhield hem er niet van met zijn handen verder op onderzoek te gaan. 'Andy, wat is er met je?'

Hij grijnsde haar ondeugend toe, bang om een opmerking te maken die haar te veel zou laten schrikken. 'Sst.' Hij snoerde haar de mond met een volgende kus, verloste haar van haar jasje en blouse, alles met één hand, en even later viel ook haar rok op de grond, om een witkanten jarretelgordel, bijpassend slipje, zijden naadkousen en een paar geweldige benen te onthullen. Hij liet zijn handen over haar achterwerk glijden en drukte haar hard tegen zich aan, en ze stribbelde niet tegen toen hij haar met zich mee op de bank trok. In plaats daarvan begon ze zijn kleren uit te trekken op het moment dat de trein boven hun hoofden langsdenderde en ze allebei in lachen uitbarstten. 'Dat verdomde ding,' mompelde hij binnensmonds toen hij haar beha met één hand losmaakte.

Ze glimlachte. 'Weet je, ik vind het intussen best een fijn geluid.' Dit keer was het Jean die als eerste kuste, en even later waren hun lichamen net zo verstrengeld als hun monden waren geweest. Het leek uren later voordat in de stille kamer een van beiden pas weer iets zei. Het keukenlicht vlak bij de voordeur was nog steeds aan, maar in de woonkamer en de kleine slaapkamer brandde geen licht. Toch voelde hij zelfs in het donker dat Jean hem bestudeerde. 'Er is iets, hè?' Er lag al de hele week een steen op haar maag. Ze kende haar echtgenoot door en door. 'Andy?'

Hij wist nog steeds niet hoe hij erover moest beginnen. Het was er niet gemakkelijker op geworden vergeleken met twee dagen geleden. En tegen het einde van de week zou het nog moeilijker worden. Hij zou het haar een keer moeten vertellen. Hij wenste alleen dat het nu niet hoefde. Voor het eerst in drie dagen vroeg hij zich af of hij wel de juiste beslissing had genomen. 'Ik weet niet wat ik moet zeggen.'

Intuïtief wist ze het. Haar hart klopte in haar keel toen ze in het donker met grote ogen en met de altijd op de achtergrond sluimerende verdrietige blik naar hem opkeek. Ze was heel anders dan hij. Zijn ogen twinkelden altijd, er lag altijd een vrolijke, grappige opmerking op het puntje van zijn tong. Hij had vrolijke ogen en een eeuwige glimlach op zijn gezicht. Hij had een fijne jeugd gehad. Maar bij Jean lag dat anders. Ze had de gespannen nervositeit van iemand voor wie het leven vanaf de geboorte niet eenvoudig is geweest. Geboren als dochter van twee alcoholverslaafde ouders, met een epileptische zus die als dertienjarige naast haar in bed gestorven was toen Jean negen was, ouderloos geworden op haar achttiende, bokste ze op tegen het leven vanaf de dag dat ze geboren was. En toch, ondanks alles, had ze een aangeboren klasse, een verborgen levenslust waarvan Andy wist dat die zich nog moest ontwikkelen, zich zeker zou ontwikkelen als dit meisje gekoesterd werd. En koesteren deed hij haar, met heel zijn hart. Maar in dit geval kon hij de zaken niet eenvoudiger voor haar maken, en plotseling stond het oude verdriet dat hij bij hun eerste ontmoeting had gezien, weer duidelijk leesbaar in haar ogen. 'Je gaat erheen, hè?' Hij knikte, en haar grote, donkere ogen vulden zich met tranen toen ze haar hoofd achterover liet zakken op de bank waarop ze zojuist de liefde hadden bedreven. 'Kijk niet zo verdrietig, alsjeblieft, schatje.' Ze maakte dat hij zich een ongelooflijke smeerlap voelde. Plotseling kon hij haar pijn niet meer verdragen, stond op en liep met grote passen naar de andere kant van de kamer om een pakje Camel uit zijn jaszak te halen. Met driftige gebaren tikte hij er een sigaret uit en ging in de groene stoel tegenover de bank zitten. Ze huilde nu openlijk, maar toen ze hem aankeek, stond er geen verbazing in haar ogen te lezen. 'Ik wist dat je zou gaan.'

'Ik kan niet anders, schat.'

Ze knikte. Ze leek het te begrijpen, maar dat maakte de pijn er niet minder op. Het leek uren te duren voor ze de moed had verzameld hem de enige vraag te stellen waarop ze het antwoord wilde weten: 'Wanneer?'

Andy Roberts slikte moeizaam. Dit was het moeilijkste wat hij ooit had moeten vertellen. 'Over drie dagen.'

Ze kromp in elkaar en sloot haar ogen. Toen ze knikte rolden de tranen over haar wangen.

De daaropvolgende drie dagen was niets meer normaal. Ze nam vrij van haar werk en ging als een bezetene aan de slag met alles wat ze voor hem kon doen: ondergoed wassen, sokken oprollen, koekjes bakken voor zijn treinreis. Haar handen leken geen seconde rust te nemen, alsof ze daarmee de greep op haarzelf, misschien zelfs op hem, wist te behouden. Maar het had geen zin, en op zaterdagavond dwong hij haar te stoppen met het inpakken van al die kleren die hij niet nodig had, het bakken van koekjes die hij niet op zou eten, het oprollen van sokken die hij niet zou missen. Hij nam haar stevig in zijn armen en ten slotte stortte ze in.

'O, god, Andy... ik kan niet... hoe moet ik verder zonder jou?' Het was alsof er een gat ter grootte van een vuist in zijn maag zat toen hij in haar ogen las wat hij haar had aangedaan. Maar hij had echt geen keus. Hij was een man, hij moest vechten voor zijn land, ze waren in oorlog. Het ergste was dat hij op de momenten dat hij niet piekerde over Jean, een vreemd, onbekend gevoel van opwinding voelde over het feit dat hij ten strijde trok, alsof dit een eenmalige kans was, een soort van mystieke rite om een echte man te worden. Daar voelde hij zich ook schuldig over, en tegen het einde van de zaterdagavond had hem dat behoorlijk in de greep. Hij werd zo verscheurd tussen Jeans vastklampende kleine handen en dat waarvan hij wist dat hij het moest doen, dat hij wenste dat het voorbij was en hij alvast in de trein naar het Westen zat, maar dat zou snel genoeg gebeuren.

Hij moest zich om vijf uur 's morgens melden op Grand Central Station, en toen hij uiteindelijk opstond in hun kleine slaapkamer om zich aan te kleden, zich omdraaide en haar aankeek, zag hij dat ze eindelijk tot rust gekomen was. Haar ogen waren rood en gezwollen, maar ze huilde niet meer, en ze leek zich geschikt te hebben in haar lot. Voor Jean was het, op een verschrikkelijke, wanhopige, beangstigende manier, alsof ze haar zus en ouders opnieuw kwijtraakte. Andy was het enige wat ze nog had. En ze zou liever gestorven zijn dan hem te verliezen. Maar toch ging ook hij bij haar weg.

'Je redt het toch wel, hè, kleintje?' Hij ging op de rand van het bed zitten en speurde haar gezicht af, hopend dat ze dat zou beamen. Verdrietig glimlachend pakte ze zijn hand. 'Ik heb geen keus, wel?' Toen glimlachte ze opnieuw, een beetje geheimzinnig. 'Weet je wat ik hoop?' Dat wisten ze allebei: dat het niet doorging. Ze las zijn gedachten en kuste zijn vingertoppen. 'Dat ook, maar ik hoop dat ik deze week zwanger ben geworden.' Door alle emotie van de afgelopen week hadden ze geen enkele voorzorgsmaatregel genomen. Hij was zich daarvan bewust geweest, maar hij had zo veel aan zijn hoofd gehad, dat hij alleen maar gehoopt had dat ze in haar veilige periode was. Maar nu hij haar aankeek, twijfelde hij daarover. Ze waren het afgelopen jaar juist zo voorzichtig geweest. Ze hadden vanaf het begin besloten dat ze voorlopig geen kinderen wilden, in ieder geval niet voordat ze allebei betere banen zouden hebben, en misschien zou Andy nog wel twee jaar gaan studeren. Ze hadden geen haast, ze waren nog jong, maar nu, in de afgelopen week, was hun wereld op zijn kop gezet. 'Ik vroeg me al af wat er aan de hand was deze week. Denk je dat je...?' Hij keek haar bezorgd aan. Dit was niet hoe hij het had gewild. Hij wilde niet dat ze in haar eentje zwanger zou zijn, terwijl hij, god mocht weten waar, midden in een oorlog zat.

Ze haalde haar schouders op. 'Misschien.' Toen glimlachte ze opnieuw en kwam ze overeind. 'Je hoort het wel van me.'

'Geweldig, hoor. Net wat we nodig hadden,' zei hij verslagen, en zenuwachtig keek hij toen op de wekker naast het bed. Tien over vier. Hij moest gaan.

'Misschien wel, ja.' En plotseling voegde ze daaraan toe, alsof ze die woorden hardop moest uitspreken voor hij vertrok: 'Dat meen ik, Andy. Ik zou er erg blij mee zijn.'

'Nu?' Hij keek geschokt.

Ze knikte en haar stem klonk fluisterend in de kleine kamer. 'Ja.'

2

De bovengrondse metro raasde langs de ramen van het appartement van Jean Roberts en zorgde voor het enige zuchtje wind dat ze in dagen had gevoeld. Roerloos zat ze voor de geopende ramen. Het was alsof het hele gebouw een grote vuurzee was geworden, door toedoen van de vlammende augustushitte die van de trottoirs opsteeg en zich in de muren van het bakstenen gebouw leek te nestelen. Soms moest ze 's nachts opstaan en op het trappetje voor het huis gaan zitten om iets op te vangen van de wind van de voorbijkomende trein. Of ze ging in een nat laken gewikkeld in de badkamer zitten. Ze leek op geen enkele manier verkoeling te kunnen vinden, en de baby maakte het er haar niet gemakkelijker op. Ze had het gevoel dat haar lichaam op het punt van ontploffen stond, en hoe heter het werd, hoe harder de baby schopte, alsof hij het ook benauwd had. Jean glimlachte bij het idee. Ze kon nauwelijks wachten om de baby te zien. Nog maar vier weken, vier weken voordat ze haar baby in haar armen zou houden.

Ze hoopte dat hij op Andy zou lijken. Hij was nu in de Stille Zuidzee, bezig met dat wat hij wilde: tegen de Jappen vechten, zoals hij dat noemde in zijn brieven, hoewel die woorden haar altijd een beetje pijn deden. Een van de meisjes van het advocatenkantoor waar ze had gewerkt, was Japans, en ze was heel erg aardig geweest voor Jean toen ze ontdekte dat ze zwanger was. Ze had haar werk zelfs een paar keer overgenomen toen ze in het begin te misselijk was geweest om zich te bewegen. Op dat soort dagen sleepte ze zich naar haar werk, om daar naar haar typemachine te staren en te bidden dat ze niet over zou hoeven geven voor ze de toiletten bereikt had. Ze hadden haar nog zes maanden aangehouden, wat heel netjes van hen was en veel langer dan de meeste bedrijven zouden hebben gedaan. Dat wist ze, het was een patriottisch gebaar, vanwege Andy, zoals ze hem in een van haar brieven had geschreven. Ze schreef hem bijna elke dag, ook al kreeg ze zelden vaker dan een keer per maand antwoord. Meestal was hij te moe om te schrijven, en de brieven deden er eindeloos over voor ze haar bereikten. Het was een wereld van verschil met het verkopen van Buicks in New York, zoals hij in een van zijn brieven schreef, en haar vervolgens aan het lachen maakte met verhalen over het slechte eten en zijn kameraden. Hij leek haar altijd op te kunnen vrolijken met zijn brieven. Hij liet alles mooier klinken dan het was, en ze was altijd een beetje minder angstig als ze weer van hem had gehoord. In het begin was ze doodsbang geweest, vooral toen ze zo ziek was. Ze had ernstige twijfels gehad over haar situatie toen ze er net achter was gekomen dat ze in verwachting was. Het had zo'n goed idee geleken, vooral in die laatste dagen voor Andy's vertrek, maar toen ze het ontdekte was ze in paniek geraakt. Het betekende dat ze moest stoppen met werken, dat ze er alleen voor stond, en hoe moest ze zichzelf en de baby onderhouden? Ze had ook erg tegen zijn reactie opgezien, maar toen hij uiteindelijk antwoordde, klonk hij zo opgetogen dat al haar zorgen verdwenen, en tegen die tijd was ze vijf maanden zwanger en niet meer zo nerveus.

In de laatste paar maanden had ze zeeën van tijd gehad om hun slaapkamer te veranderen in een babykamer. Ze had alles zelf gemaakt van witte opengewerkte stof met gele linten, ze had kleine hoedjes en truitjes en slofjes genaaid en gebreid. Ze had zelfs lieve kleine motieven op de muren en wolkjes op het plafond geschilderd, al had ze daarna verschrikkelijk op haar kop gekregen van een van de buren toen die erachter kwam dat ze in haar toestand op een ladder stond te schilderen. Maar ze had niets anders om handen nu ze niet meer werkte. Ze had elke cent opgespaard, ging zelfs niet meer naar de film uit angst haar spaargeld aan te moeten spreken, en ze kreeg een deel van Andy's wedde. Ze zou iedere cent nodig hebben voor de baby, en was van plan de eerste paar maanden thuis te blijven en daarna een babysitter te zoeken en weer aan het werk te gaan. Ze hoopte dat de oudere mevrouw Weissman van de vierde verdieping die taak op zich zou willen nemen. Dat was een hartelijke, oma-achtige vrouw die al jaren in het gebouw woonde en opgetogen had gereageerd op het nieuws van Jeans zwangerschap. Ze kwam elke dag even langs, soms zelfs laat op de avond als ze niet kon slapen en zag dat er nog licht brandde bij Jean.

Maar vanavond liet Jean de lichten uit. Ze zat in het donker, met het gevoel dat ze lucht tekort kwam en stikte in de hitte, en luisterde naar de treinen, totdat ze ophielden en vlak voor het eerste ochtendlicht weer begonnen te rijden. Jean zag de zon zelfs opkomen. Ze vroeg zich af of ze ooit weer gewoon zou kunnen ademen, of zou kunnen liggen zonder het gevoel dat ze stikte. Er waren dagen dat het haar bijna te veel werd, en de langsdenderende treinen en de hitte maakten het er niet beter op. Het was bijna acht uur in de ochtend toen ze hoorde dat er op de deur geklopt werd.

Ze verwachtte dat het mevrouw Weissman was, sloeg haar roze badjes om en slofte met een vermoeide zucht naar de deur. Gelukkig had ze nog maar vier weken te gaan. Ze begon te denken dat ze het niet veel langer meer aan zou kunnen.

'Hallo...' Ze trok met een vermoeide glimlach de deur open, in de verwachting haar vriendin daar te zien staan, en bloosde toen ze het gezicht van een onbekende zag. Een onbekende in bruin uniform met pet en een mosterdkleurige vlecht op zijn schouder, die haar een gele envelop toestak. Ze keek hem aan, niet-begrijpend, weigerend te begrijpen, omdat ze maar al te goed wist wat dit betekende, en de man leek zijn ogen niet van haar af te kunnen houden. Zijn gezicht leek te vervormen toen ze, van de schok en de hitte op haar benen heen en weer zwaaiend, de envelop aanpakte en zwijgend openscheurde. Daar stond het, precies waar ze bang voor was geweest. Ze keek weer naar de boodschapper van de dood, haar ogen strak gericht op de letters op zijn uniform, tot haar mond een schreeuw vormde en ze geruisloos aan zijn voeten in elkaar zakte. Sprakeloos van schrik keek hij toe en riep toen om hulp. Hij was zestien jaar oud en nog nooit zo dicht in de buurt van een zwangere vrouw geweest. In de gang gingen twee deuren open, en even later klonk het geluid van voetstappen op de trap, en legde mevrouw Weissman vochtige doeken op Jeans hoofd terwijl de jongen wegsloop en haastig de trap af snelde. Hij wilde niets liever dan dat benauwde gebouw uitkomen. Ondertussen kreunde Jean, en mevrouw Weissman en twee andere dames brachten haar naar de bank waarop ze tegenwoordig sliep. Het was dezelfde bank waar de baby verwekt was, waarop ze de liefde had bedreven met Andy... Andy... Andy...

Het spijt ons u te moeten meedelen... uw echtgenoot is omgekomen bij het dienen van zijn land... gesneuveld in de strijd in Guadalcanal... gesneuveld... gesneuveld... Het duizelde haar en ze kon hun gezichten niet onderscheiden.

'Jean...? Jean...?' Ze bleven haar naam noemen en er lag iets kouds op haar gezicht. De vrouwen keken naar haar en naar elkaar. Helen Weissman had het telegram gelezen en het vluchtig aan de anderen laten zien. 'Jean...' Langzaam kwam ze bij, nauwelijks in staat te ademen, en de vrouwen hielpen haar overeind en lieten haar wat water drinken. Niet-begrijpend keek ze mevrouw Weissman aan, totdat de werkelijkheid met een schok tot haar doordrong en ze plotseling naar adem hapte, alleen nog maar kon huilen en zich vastklampte aan de oudere vrouw die haar omarmde. Hij was dood... net als de rest, net als papa en mama en Ruthie, weg. Hij was weg, voor altijd. Ze snikte als een klein kind en voelde een steen op haar hart, veel zwaarder dan toen de anderen overleden. 'Het komt wel goed, meisje, het komt wel goed.' Maar iedereen wist dat dat niet waar was, dat het nooit meer goed zou komen, vooral niet voor die arme Andy.

De anderen keerden na een tijdje terug naar hun eigen appartement, maar Helen Weissman bleef. Ze maakte zich zorgen over de glazige blik in de ogen van het meisje, hoe ze zonder iets te zien voor zich uit staarde en dan plotseling begon te snikken, en over het verschrikkelijke, oneindige gehuil dat ze die avond hoorde toen ze Jean eindelijk een poosje alleen liet. Snel kwam ze terug door de onafgesloten deur om opnieuw voor haar te zorgen. Ze had zelfs contact opgenomen met Jeans arts voordat hij zijn praktijk verliet, en hij had mevrouw Weissman gevraagd Jean zijn condoléances over te brengen, en haar gewaarschuwd voor de mogelijkheid dat Jean door de schok weeën zou krijgen. Dat was precies waar ze zelf ook bang voor was, en precies wat ze vermoedde toen ze Jean die avond meerdere keren haar vuisten in haar rug zag drukken en rusteloos door het kleine appartement zag schuifelen, alsof het huis in de voorbije uren te klein voor haar was geworden. Haar hele wereldje was ingestort en ze kon nergens heen. Er zou zelfs geen lichaam naar huis gestuurd worden. Ze had niets dan de herinnering aan een knappe, blonde jongen, en de baby in haar buik.

'Gaat het weer een beetje?' Jean glimlachte om het accent van Helen Weissman. Ze woonde al veertig jaar in Amerika, maar ze sprak nog steeds met een zwaar, Duits accent. Het was een wijze, hartelijke vrouw, en ze was erg op Jean gesteld. Ze had haar eigen man dertig jaar geleden verloren en was nooit hertrouwd. Ze had drie kinderen in New York, die haar van tijd tot tijd opzochten, voornamelijk om hun kinderen bij haar te brengen zodat ze kon oppassen, en ze had nog een zoon met een goede baan in Chicago. 'Heb je weeën?' Ze keek Jean onderzoekend aan, maar Jean schudde haar hoofd. Haar hele lichaam deed pijn van het huilen en tegelijkertijd was haar binnenste gevoelloos. Ze wist niet hoe ze zich voelde, behalve beurs, warm en rusteloos. Ze trok haar rug hol alsof ze zich uitrekte.

'Het gaat wel. Waarom gaat u niet wat rusten, mevrouw Weissman?' Haar stem was schor van een hele dag huilen. Ze wierp een blik op de keukenklok en registreerde het feit dat het nu vijftien uur geleden was dat ze het telegram met het bericht over Andy had ontvangen. Vijftien uren die eerder vijftien jaren leken, duizend jaren... Ze schuifelde door de kamer onder toeziend oog van mevrouw Weissman.

'Wil je even naar buiten?' De trein zoefde voorbij en Jean schudde haar hoofd. Het was te warm om te wandelen, zelfs al was het elf uur 's avonds. Plotseling had Jean het warmer dan ze het de hele dag had gehad.

'Ik denk dat ik iets kouds moet drinken.' Ze schonk een glas limonade in uit de kan die ze in de koelkast bewaarde. De drank smaakte lekker toen het verfrissend door haar keel naar binnen gleed, maar het kwam bijna net zo snel weer omhoog. Ze haastte zich naar de badkamer en gaf meerdere keren over. Bleekjes kwam ze een tijdje later weer te voorschijn.

'Ik denk dat je maar beter even kunt gaan liggen.'

Gedwee stemde ze daarmee in. Maar toen ze lag, voelde ze zich nog ongemakkelijker. Het was eenvoudiger om te zitten dan te liggen, dus probeerde ze de comfortabele oude groene stoel weer, maar na een paar minuten kwam ze tot de conclusie dat ook dat niet de oplossing was. Ze had stekende pijnen in haar onderrug en een onrustig gevoel in haar maag. Helen Weissman liet haar tegen middernacht alleen, maar pas nadat Jean haar had beloofd haar wakker te maken als er iets was. Maar Jean verwachtte niet dat dat nodig zou zijn. Ze deed de lichten uit en zat in het doodstille appartement, denkend aan haar echtgenoot, Andy, aan de grote, groene ogen en het steile, blonde haar. Hardloper, footballheld, haar eerste en enige liefde. De jongen op wie ze halsoverkop verliefd was geworden toen ze hem voor het eerst zag, en midden in die overpeinzing schoot er een pijnscheut van haar buik naar haar rug, en nog één, en nog één, tot ze happend naar adem in haar stoel zat. Wankel stond ze op, overmand door misselijkheid, maar vastbesloten om de badkamer te bereiken, waar ze zich bijna een uur lang hulpeloos aan de toiletpot vastklampte terwijl de pijnen door haar lichaam flitsten en ze kokhalzend vanuit haar tenen leek te moeten overgeven, totdat ze, nauwelijks nog bij bewustzijn, zachtjes om Andy begon te jammeren.

Dit was de plek waar Helen Weissman haar om halftwee 's nachts aantrof. Ze had besloten nog een laatste keer te gaan kijken hoe het met Jean was, voor ze naar bed ging. Het was die avond voor iedereen te warm om te slapen, en daarom was ze veel later dan anders. En daar dankte ze God voor toen ze het meisje vond. Ze ging kort terug naar haar eigen appartement om Jeans arts te bellen en de politie, die beloofden meteen een ambulance te sturen. Ze trok een katoenen huisjurk aan, pakte haar tas, hield dezelfde sandalen aan en haastte zich terug naar Jean om haar in een badjas te wikkelen. Tien minuten later hoorde ze de sirene.

Jean leek niets te horen tussen het overgeven en huilen door, en Helen Weissman probeerde haar tot bedaren te brengen. Tegen de tijd dat ze aankwamen bij het New York Hospital, kronkelde ze van de pijn en gilde ze om Andy. De baby deed er daarna niet lang over om te komen.

De verpleegsters rolden Jean in hoog tempo weg op een brancard. Ze hadden geen tijd meer om haar iets toe te dienen voor het weerspannige meisje van iets minder dan vierenhalf pond met inktzwarte haren en gebalde vuistjes luid huilend ter wereld kwam. Helen Weissman zag de twee iets minder dan een uur later. Jean genoot eindelijk van haar welverdiende rust nadat ze haar een kalmerend middel hadden gegeven, en de baby lag heerlijk te slapen. Toen Helen Weissman die avond terugging naar haar appartement, dacht ze aan de eenzame jaren die Jean Roberts voor zich had liggen, waarin ze haar dochtertje alleen op zou moeten voeden. Een weduwe van tweeëntwintig. Helen veegde de tranen van haar wangen toen de bovengrondse metro lawaaiig boven haar hoofd langsreed om halfvijf die ochtend. De oudere vrouw wist wat een offers het zou kosten om dit meisje alleen groot te brengen; een bijna religieuze toewijding, een eenzame passie om al het mogelijke te doen voor dit meisje dat haar vader nooit zou kennen.

Jean liet haar blik op de baby rusten toen ze haar de volgende ochtend brachten om haar voor het eerst te voeden; ze staarde naar het kleine gezichtje, het donkere haar waarvan de verpleegsters zeiden dat het op den duur uit zou vallen, en vanuit een oerinstinct wist ze wat haar te doen stond. Het beangstigde Jean absoluut niet. Dit was wat ze had gewild. Andy's baby. Dit was zijn laatste geschenk aan haar, en ze zou zijn dochter beschermen met haar leven, alles doen wat in haar macht lag, haar niets dan het beste geven. Ze zou haar leven, haar ziel geven voor deze baby.

Het kleine rozenknopachtige mondje van de baby werkte hard terwijl ze dronk, en Jean glimlachte om dit nieuwe gevoel. Ze kon nauwelijks geloven dat het pas vierentwintig uur geleden was dat ze het nieuws van Andy's dood had ontvangen. Er kwam een verpleegster binnen om te controleren hoe het met moeder en dochter ging. Het leek hun allebei goed te gaan. De baby was goed op gewicht, ondanks het feit dat ze bijna vier weken te vroeg geboren was.

'Het smaakt haar goed, zo te zien.' De vrouw met het gesteven witte uniform en mutsje keek neer op moeder en kind. 'Heeft haar vader haar al gezien?' Ze konden het niet weten, dat kon niemand, behalve Jean en Helen Weissman. Haar ogen vulden zich met tranen en ze schudde haar hoofd. De verpleegster begreep het niet en klopte zachtjes op Jeans arm. Nee, haar vader had haar nog niet gezien, en dat zou nooit gebeuren ook. 'Heeft u al een naam voor haar bedacht?'

Ze hadden elkaar hierover geschreven, en uiteindelijk hadden ze een naam voor een meisje bedacht, ook al wilden ze het liefst een zoon. Grappig, hoe na dat eerste moment van teleurstelling een meisje zo veel beter leek, alsof dat eigenlijk al die tijd hun wens was geweest. Op de een of andere manier ging de natuur haar eigen gang. Als het een jongetje was geweest, zou hij naar zijn vader vernoemd zijn. Maar Jean had de meisjesnaam bedacht, en vol trots noemde ze nu haar naam en stak de baby uit naar de verpleegster: 'Ze heet Tana Andrea Roberts. Tana.' Ze vond het prachtig klinken en de naam leek perfect bij het meisje te passen.

Glimlachend tilde de verpleegster het kleine bundeltje uit Jeans armen toen ze klaar was met de voeding. Met een geoefend gebaar streek ze met één hand de lakens glad en keek Jean aan. 'Gaat u nu maar even rusten, mevrouw Roberts. Ik breng Tana bij u terug als ze klaar is.' De deur ging dicht en Jean liet haar hoofd op het kussen zakken, deed haar ogen dicht en probeerde niet aan Andy te denken, maar alleen aan hun baby. Ze wilde niet denken aan de manier waarop hij gestorven was, wat ze met hem hadden gedaan, of hij haar naam had geschreeuwd. Zacht snikkend draaide ze zich voor het eerst in maanden op haar buik, haar gezicht begraven in de kussens, en zo lag ze voor haar gevoel urenlang, totdat ze eindelijk in slaap viel en droomde van de blonde jongen van wie ze zo veel gehouden had en van de baby die hij haar geschonken had, Tana, Tana.

3

De telefoon op het bureau van Jean Roberts rinkelde maar één keer voor ze opnam. Ze had een kordate, efficiënte manier van doen; het resultaat van jarenlange ervaring in een zware baan. Die baan was haar twaalf jaar eerder in de schoot geworpen. Ze was toen achtentwintig, Tana zes, en Jean dacht dat ze zou gaan gillen als ze nog een dag langer bij een advocatenkantoor moest werken. Ze had drie verschillende werkgevers gehad in zes jaar tijd, bij advocatenkantoren waarvan het een nog saaier was dan het ander. Maar het salaris was goed, en ze moest tegenwoordig aan Tana denken. Tana kwam altijd op de eerste plaats. Haar dochter Tana, die ze aanbad.

'Geef dat kind in godsnaam de ruimte,' had een van haar collega's ooit tegen haar gezegd, en Jean had zich daarna altijd koeltjes tegen de vrouw opgesteld. Ze wist precies waar ze mee bezig was, met hun bezoeken aan het theater en ballet, musea, bibliotheken, kunstgaleries, en concerten wanneer ze daar geld voor had: ze wilde haar alle mogelijke vormen van cultuur laten proeven. Bijna elke stuiver die ze verdiende, besteedde ze aan Tana's opvoeding. Ze had Andy's hele pensioen opgespaard. Het was niet zo dat het kind verwend was, echt niet. Maar Jean wilde gewoon dat het meisje van de goede dingen in het leven leerde genieten, de dingen die ze zelf nooit had gehad, dingen die ze belangrijk vond. Het was moeilijk om in alle eerlijkheid vast te stellen dat ze eenzelfde soort leven zouden hebben geleid met Andy. Vermoedelijk zou hij juist boten zou hebben gehuurd om hen mee uit zeilen te nemen op de baai van Long Island, Tana op jonge leeftijd hebben leren zwemmen, met haar uit mosselvissen zijn gegaan, hardlopen in het park, fietsen. Hij zou het knappe, blonde meisje dat zo veel op hem leek op handen gedragen hebben. Lang, slungelig, blond met groene ogen en dezelfde verblindende lach als haar vader. De verpleegsters in het ziekenhuis hadden inderdaad gelijk gehad: het zijdezachte zwarte haar was uitgevallen en opgevolgd door bleke, goudblonde pluisjes, die toen ze ouder werd, uitgroeiden tot steile, tarweachtige goudblonde lokken. Het was een schattig meisje, en Jean was altijd trots op haar geweest. Het was haar zelfs gelukt om haar dochter op haar negende van de openbare school te halen en haar naar Miss Lawson's te laten gaan. Dat betekende veel voor Jean en het was een geweldige kans voor Tana. Arthur Durning had haar daarbij geholpen, iets wat hijzelf als een kleine gunst beschouwde. Hij wist hoe belangrijk goed onderwijs was voor kinderen. Hij had zelf twee kinderen, maar die bezochten de exclusieve Cathedral en Williams scholen in Greenwich, en waren respectievelijk twee en vier jaar ouder dan Tana.

Jean had de baan eigenlijk toevallig gekregen toen Arthur het advocatenkantoor waar ze werkte bezocht voor een aantal uitgebreide gesprekken met Martin Pope, de oudste vennoot. Ze werkte toen intussen alweer twee jaar voor pope, madison & watson en verveelde zich dood, maar het salaris was beter dan ze had durven dromen. Ze kon het zich niet veroorloven om op zoek te gaan naar een 'leuker baantje', aangezien ze Tana had om aan te denken. Dag en nacht was ze ermee bezig. Haar hele leven draaide om haar dochter, zoals ze verklaarde aan Arthur nadat hij haar ten tijde van zijn ontmoetingen met Martin Pope bijna twee maanden dagelijks had ontmoet. Arthur en Marie leefden gescheiden in die tijd; in feite verbleef Marie in New England in een privékliniek. Hij leek er niet graag over te willen praten en ze drong niet aan. Ze had haar eigen problemen en verantwoordelijkheden. Ze huilde niet uit op andermans schouders over de echtgenoot die ze had verloren, het kind dat ze in haar eentje grootbracht, de verantwoordelijkheden, de zware druk, de angsten. Ze wist precies wat ze wilde voor Tana; welk soort leven, opleiding en vrienden. Ze wilde haar koste wat het kost veiligheid bieden, het soort leven dat ze zelf nooit had gehad. En zonder dat Jean daar al te veel over hoefde te zeggen, leek Arthur Durning dat te begrijpen. Hij stond aan het hoofd van een van de grootste conglomeraten van het land, in plastic, glas en voedselverpakkingen, en bezaten zelfs enorme oliebedrijven in het Midden-Oosten. Hij was een puissant rijke man, maar hij gedroeg zich op een stille, onopvallende manier die haar aansprak.

In feite was er een heleboel aan Arthur Durning geweest wat haar aansprak, genoeg om kort na hun eerste drankje in te gaan op zijn uitnodiging om met hem te gaan eten. En daarna nog een keer, en van het een kwam het ander en hadden ze binnen een maand een verhouding. Het was de spannendste man die Jean Roberts ooit had ontmoet. Er hing een bijna tastbaar aura van macht rond deze man, hij was sterk en tegelijkertijd kwetsbaar, en ze wist dat hij leed onder de relatie met zijn vrouw. Uiteindelijk vertelde hij haar daarover. Marie was vrijwel direct na de geboorte van hun tweede kind verslaafd geraakt aan de drank. Jean herkende zijn machteloosheid omdat ze zich herinnerde hoe haar ouders hun best hadden gedaan zichzelf dood te drinken en uiteindelijk omgekomen waren toen ze zich op oudejaarsavond op een spiegelgladde weg hadden doodgereden. Marie had ook een auto-ongeluk gehad, met een auto vol kleine meisjes. Ann en haar vriendinnetjes waren destijds tien, en één van de kinderen was daarbij bijna om het leven gekomen. Marie Durning had ermee ingestemd om zich te laten opnemen, maar Arthur verwachtte daar niet veel van. Ze was vijfendertig en al tien jaar verslaafd, en Arthur had er genoeg van. Genoeg om halsoverkop verliefd te worden op Jean. Op haar achtentwintigste had ze iets uitzonderlijk afgemetens over zich dat hem aantrok, maar anderzijds was de blik in haar ogen mild en vriendelijk. Ze leek zich overal om te bekommeren, en vooral om haar dochter. Haar innerlijke schoonheid blonk in alles door, en dat was precies wat haar zo aantrekkelijk maakte. In het begin wist hij niet goed wat hij met haar en zijn gevoelens voor haar aan moest. Hij en Marie waren al zestien jaar getrouwd, hij was tweeënveertig. Hij wist niet wat hij aanmoest met de kinderen, zijn huis, zijn leven, Marie. Alles leek dat jaar aan een zijden draadje te hangen, en dat was iets nieuws voor hem, iets wat hem niet aanstond. In het begin nam hij Jean niet mee naar huis omdat hij de kinderen geen verdriet wilde doen, maar later zag hij Jean praktisch elke avond en begon ze allerhande zaken voor hem te regelen. Ze nam twee nieuwe hulpen in de huishouding voor hem aan, sprak met een tuinman waar hij geen tijd voor vrij kon maken, organiseerde een paar van de intieme zakelijke dineetjes die hij graag gaf, een feestje voor de kinderen met Kerstmis en ze hielp hem met het uitzoeken van een nieuwe auto. Ze nam zelfs een paar dagen vrij om hem te vergezellen op een paar van zijn reisjes. Opeens leek het alsof ze zijn hele leven voor hem in juiste banen leidde en hij niet meer zonder haar kon, en ze vroeg zich steeds vaker af wat dat betekende, al wist ze dat diep in haar hart allang. Ze hield van hem, en hij van haar, en zodra Marie voldoende hersteld zou zijn om dat nieuws te verwerken, zouden ze gaan scheiden en zou hij met Jean trouwen.

In plaats daarvan bood hij haar na zes maanden een baan aan. Ze wist niet wat ze daarmee aan moest. Eigenlijk wilde ze niet voor hem werken. Ze hield van hem, en hij was geweldig, maar wat hij haar aanbood, was als een raam met uitzicht op dat waar ze jarenlang naar had verlangd. Ze zou exact hetzelfde voor hem doen als wat ze in de afgelopen zes maanden had gedaan, gewoon als een goede vriendin. Feestjes organiseren, huishoudelijk personeel aannemen, ervoor zorgen dat de kinderen de juiste kleding droegen, de juiste vrienden zagen, de beste verzorging kregen. Hij bewonderde haar onberispelijke smaak en had er geen idee van dat ze zelf alle kleren maakte voor Tana en zichzelf. Dat ze zelfs de meubels in hun kleine appartement zelf had gestoffeerd. Ze woonden nog steeds in hetzelfde gebouw, vlak bij waar vroeger de bovengrondse metro liep, en Helen Weissman hield nog steeds een oogje op Tana als Jean aan het werk was. Maar met de baan die Arthur haar aanbood, kon ze Tana naar een betere school sturen, daar zou hij haar bij helpen. Ze kon verhuizen naar een groter huis. Arthur bezat zelfs een gebouw aan Upper East Side, dat weliswaar geen Park Avenue was, zo zei hij met zijn typerende langzame glimlach, maar wel veel beter dan waar ze nu woonden. Toen hij haar het bedrag noemde dat hij in gedachten had, bestierf ze het bijna. En dat voor een doodeenvoudige baan.

Als ze de zorg voor Tana niet had gehad, zou ze het aanbod misschien niet hebben aangenomen. Ze zou veel liever niet bij hem in het krijt staan, maar aan de andere kant was het een geweldige kans om altijd aan zijn zijde te kunnen vertoeven. En als Marie eenmaal genezen was... Bij Durning International had hij al een directiesecretaresse, maar achter de vergaderzaal die grensde aan het indrukwekkende kantoor met houten lambrisering dat hij gebruikte, zat nog een klein verborgen kantoortje. Ze zou hem elke dag zien, in zijn buurt zijn, en van onschatbaar belang voor hem zijn, zoals nu eigenlijk al het geval was. 'Eigenlijk blijft alles hetzelfde als nu,' legde hij uit, en hij smeekte haar de baan te accepteren en bood haar nog betere arbeidsvoorwaarden en een nog hoger salaris. Hij was nu al volledig van haar afhankelijk, hij kon niet zonder haar, en hetzelfde gold eigenlijk voor zijn kinderen, al hadden ze haar nog nooit ontmoet. Ze was de eerste persoon op wie hij in jaren durfde vertrouwen. Bijna twintig jaar lang was iedereen afhankelijk geweest van hem, en nu was daar ineens iemand op wie hij terug kon vallen, iemand die er altijd voor hem leek te zijn. Hij had er veel over nagedacht, en hij wilde haar voor altijd in zijn buurt, zei hij 's avonds toen ze in bed lagen en haar opnieuw smeekte de baan aan te nemen.

Ten slotte, na veel wikken en wegen, bleek het een eenvoudige keuze, en haar leven was als een droom nu ze elke dag voor hem werkte, soms nadat ze de nacht samen hadden doorgebracht. Zijn kinderen waren eraan gewend dat hij geregeld een nacht in de stad doorbracht. En nu hij goed personeel had in het huis in Greenwich, maakte Arthur zich niet meer zo veel zorgen om zijn kinderen, want hoewel Ann en Billy het in het begin erg moeilijk hadden gehad met de afwezigheid van Marie, ging het nu een stuk beter met hen. En toen ze Jean uiteindelijk ontmoetten, leek het alsof ze elkaar al jaren kenden. Ze nam de kinderen regelmatig samen met Tana mee naar de film, kocht speelgoed voor hen, ging met hen winkelen, bracht en haalde hen van school en bezocht ouderavonden en schooltoneelstukken wanneer Arthur de stad uit was.

Voor Arthur zorgde ze zelfs nog beter. Hij was als een weldoorvoede kater die zijn vacht likte bij het open haardvuur, zoals hij op een avond naar haar grijnsde in de flat die ze met zijn hulp had weten te vinden. Het was er niet overdreven ruim, maar groot genoeg voor Tana en Jean: twee slaapkamers, een woonkamer, eetkamer en een gezellige keuken. Het was een modern gebouw met een goede constructie, het was er schoon en bood vanuit de woonkamer uitzicht op de East River. Het was een wereld van verschil met het oude appartement bij de bovengrondse metro.

'Weet je,' zei ze glimlachend, 'ik ben nog nooit zo gelukkig geweest.'

'Ik ook niet.'

Maar dat was slechts een paar dagen voordat Marie Durning zichzelf van het leven probeerde te beroven. Iemand had haar verteld dat Arthur een affaire had, ook al hadden ze haar niet gezegd met wie, en vanaf dat moment ging het bergafwaarts. Zes maanden later overwogen de artsen haar naar huis te sturen, en intussen werkte Jean al meer dan een jaar voor Arthur Durning. Tana was gelukkig op haar nieuwe school, in haar nieuwe huis en leven, net als Jean. Ineens leek het alsof dat alles stopgezet werd. Arthur ging op bezoek bij Marie en keerde met een ontmoedigde blik huiswaarts.

'Wat zei ze?' Jean keek hem met grote, angstige ogen aan. Ze was nu dertig. Ze wilde veiligheid en geborgenheid, geen geheime affaire die de rest van haar leven zou duren. Toch had ze nooit bezwaar gemaakt tegen hun gezamenlijke leven, omdat ze wist hoe ziek Marie Durning was en hoeveel zorgen Arthur zich om haar maakte. Maar slechts een week geleden had hij het nog met Jean over een huwelijk gehad. De lege blik waarmee hij haar nu aankeek was nieuw voor haar, alsof hij geen enkele hoop, geen enkele droom meer had.

'Ze zegt dat ze een nieuwe poging zal doen als ik haar niet thuis laat komen.'

'Dat kan ze je toch niet aandoen! Ze mag je de rest van je leven niet chanteren.' Jean kon wel gillen, maar de afschuwelijke waarheid was dat Marie zo veel kon dreigen als ze wilde, en dat ook deed. Drie maanden later kwam ze thuis, met niet meer dan een zeer zwakke grip op haar eigen geestelijke gezondheid. Tegen de kerstdagen werd ze alweer opgenomen, in het voorjaar kwam ze weer thuis, en dit keer had ze zichzelf onder controle tot ze in het najaar weer zwaar begon te drinken tijdens bridge- en lunchafspraken met haar vriendinnen. Al met al duurde deze situatie zeven jaar.

De eerste keer dat Marie uit de kliniek kwam, was Arthur zo onthutst dat hij zowaar aan Jean vroeg om haar te helpen. 'Ze is zo hulpeloos, je begrijpt het niet. Ze lijkt absoluut niet op jou, schat. Ze kan het niet aan, ze kan nauwelijks helder denken.'

Uit liefde voor Arthur belandde Jean in de onmogelijke positie van minnares die voor de echtgenote zorgt. Ze bracht twee à drie dagen in de week door in Greenwich, en hielp Marie het huishouden draaiende te houden. Marie was doodsbang voor haar personeel; ze wisten allemaal dat ze dronk. Net als haar kinderen. In het begin waren ze ontredderd als ze haar zagen, maar later sloeg dat om in minachting. Ann haatte haar het meest, Billy huilde als ze dronken was. Het was een nachtmerrie, en net als Arthur zat Jean binnen een paar maanden gevangen in het web. Ze kon haar gewoonweg niet aan haar lot overlaten, dat zou zijn alsof ze haar ouders in de steek liet. Het was alsof ze deze keer kon zorgen dat alles goed kwam. Maar uiteindelijk kwam Marie praktisch op dezelfde manier aan haar einde als Jeans ouders. Ze zou Arthur in de stad ontmoeten voor een balletvoorstelling, en Jean was ervan overtuigd dat ze nuchter van huis was vertrokken, althans zo leek het, maar ze moest een fles bij zich hebben gehad in de auto. Halverwege de weg naar New York, op een ijzig stuk wegdek van de Merritt Parkway, schoot ze van de weg en was ze op slag dood.

Ze waren allebei blij dat Marie nooit iets van hun affaire had geweten, maar het ergst was dat Jean de vrouw graag gemogen had. Tijdens de begrafenis had ze meer gehuild dan de kinderen, en het duurde weken voordat ze het bed weer met Arthur wilde delen. Hun verhouding duurde intussen al ruim acht jaar, en nu was hij bang voor de reactie van zijn kinderen. 'We zullen in ieder geval een jaar moeten wachten.' Daar was ze het mee eens, en hij bracht veel tijd met haar door. Hij was zorgzaam en attent. Ze had nooit reden tot klagen. Het was voor haar van groot belang dat Tana niets vermoedde over hun langdurige affaire, maar ongeveer een jaar na de dood van Marie beschuldigde ze Jean plotseling.

'Ik ben niet gek, hoor mam. Ik weet heus wel wat er aan de hand is.' Ze was lang, spichtig en net zo knap als Andy was geweest, met dezelfde twinkeling in haar ogen alsof ze altijd op het punt stond in lachen uit te barsten, behalve deze keer. Het deed haar al veel te lang pijn, en met vlammende ogen staarde ze Jean aan. 'Hij behandelt u al jaren als oud vuil. Waarom trouwt hij niet met u in plaats van als een dief in de nacht hier naar binnen en buiten te sluipen?'

Jean had haar een klap gegeven voor die woorden, maar dat kon Tana niet schelen. Er waren te veel feestdagen als Thanksgiving en Kerstmis geweest met dure cadeaus uit luxewinkels, maar altijd zonder zijn aanwezigheid, omdat hij dan naar de country club ging met zijn vrienden. Zelfs in het jaar dat Billy en Ann de feestdagen bij hun grootouders hadden doorgebracht. 'Hij is hier nooit als hij hier moet zijn! Ziet u dat dan niet, mama?' vroeg ze snikkend, en dikke tranen rolden over haar wangen. Jean wendde haar hoofd af. Met schorre stem probeerde ze zijn gedrag te vergoelijken.

'Dat is niet waar.'

'Jawel. Hij laat u telkens in de steek. En hij behandelt u als personeel. U zorgt dat zijn huishouden draait, u brengt zijn kinderen overal naartoe, en hij geeft u diamanten horloges, gouden armbanden, schoudertassen, portefeuilles en parfum, maar wat doet dat ertoe? Want waar is hijzelf? Daar gaat het toch om, of niet soms?' Wat kon ze hierop antwoorden? Moest ze de waarheid ontkennen tegen haar eigen kind? Ze besefte hoeveel Tana had opgemerkt, en dat brak haar hart.

'Hij doet wat hij moet doen.'

'Nee, dat doet hij niet. Hij doet wat hij wil.' Ze was bijzonder opmerkzaam voor een meisje van vijftien. 'Hij wil tijd doorbrengen met zijn vrienden in Greenwich, in de zomer zit hij in Bal Harbour, in de winter in Palm Beach, maar als hij voor zaken naar Dallas moet, dan mag u ineens met hem mee. Neemt hij u ooit mee naar Palm Beach? Nodigt hij ons daar ooit uit? Laat hij Ann en Billy weleens merken hoeveel u voor hem betekent? Nee. Hij komt hier vaak stiekem zodat ik maar niet zal begrijpen wat er aan de hand is, maar, verdomme... ik snap het heus wel.'

Haar lichaam schokte van woede. Ze had de pijn in Jeans ogen vaak genoeg gezien in de afgelopen jaren, en ze zat erg dicht bij de waarheid, zoals Jean heel goed besefte. De waarheid was dat hun relatie hem goed van pas kwam, en dat hij niet sterk genoeg was om het tegen zijn kinderen op te nemen. Hij was doodsbang voor de reactie van zijn kinderen op zijn relatie met Jean. Zakelijk gezien was hij onvermoeibaar sterk, maar dezelfde gevechten kon hij thuis niet aan. Hij had nooit de moed gehad om Marie voor het blok te zetten en gewoon weg te lopen, tot het einde aan toe had hij aan al haar drankzuchtige nukken voldaan. En nu deed hij hetzelfde met hun kinderen. Maar Jean had ook haar eigen zorgen. Ze was niet blij met wat Tana haar voor haar voeten had gegooid, en toen ze er die avond met Arthur over probeerde te praten, schoof hij haar opmerkingen met een vermoeid gebaar terzijde. Hij had een zware dag gehad en had problemen met Ann.

'Ach, op die leeftijd hebben ze allemaal kuren. Kijk maar naar mijn kinderen.' Billy was zeventien en dat jaar al twee keer opgepakt voor rijden onder invloed, en Ann was op haar negentiende zojuist van Wellesley gestuurd. Ze wilde nu met een stel vrienden naar Europa, terwijl Arthur vond dat ze juist een tijdje thuis moest blijven. Jean had haar zelfs meegenomen voor een lunch waarbij ze had geprobeerd het meisje tot rede te brengen, maar ze had botweg tegen Jean gezegd dat haar vader tegen het einde van het jaar uit haar hand zou eten.

En ze had gelijk gekregen. Ze bracht de daaropvolgende zomer door in Frankrijk, waar ze een zevenendertigjarige playboy oppikte met wie ze in Rome trouwde. Ze raakte in verwachting, verloor het kind, en keerde terug naar New York met donkere kringen onder haar ogen en een voorliefde voor het gebruik van pillen. Haar huwelijk had de internationale pers gehaald, natuurlijk, en Arthur was ontdaan geweest over zijn ontmoeting met de 'jongeman'. Het had hem een fortuin gekost om hem af te kopen, maar het was hem gelukt. Hij had Ann naar Palm Beach gestuurd om op krachten te komen, zoals hij het noemde, maar ook daar leek ze telkens in de problemen te raken door met jongens van haar eigen leeftijd, en soms met hun vaders, bacchanalen aan te richten. Het was een wilde tante, op een manier die Jeans goedkeuring niet kon wegdragen, maar ze was nu eenentwintig, en Arthur had weinig meer in te brengen. Ze had een enorm vermogen van haar moeder geërfd, en dus had ze nu de middelen om te doen en laten wat ze wilde. Voor haar tweeëntwintigste was ze alweer terug in Europa om daar de boel op stelten te zetten. Het enige wat Arthur een beetje opvrolijkte, was dat het Billy gelukt was op Princeton te blijven, ondanks een aantal zeer netelige situaties waarin hij beland was geraakt.

'Ik moet zeggen dat ze ons niet veel rust gunnen de laatste tijd, vind je wel, schat?' Ze brachten nu geregeld een rustige avond samen door in Greenwich, maar meestal reed Jean daarna terug naar huis, ongeacht hoe laat het werd. Zijn kinderen woonden dan misschien niet meer thuis, maar zij had altijd Tana nog, en ze piekerde er niet over om de hele nacht weg te blijven, tenzij Tana bij een vriendin overnachtte of een weekend ging skiën. Ze had bepaalde normen waar ze zwaar aan tilde, en dat bewonderde hij in haar. 'Weet je, Jean, uiteindelijk doen ze toch waar ze zelf zin in hebben. Ongeacht hoeveel goede voorbeelden je ze geeft.' Hij had gedeeltelijk gelijk, maar aan de andere kant probeerde hij haar niet echt over te halen. Hij was er intussen aan gewend zijn nachten alleen door te brengen, en het maakte het tot een groter plezier wanneer ze een enkele keer samen ontwaakten. Er was weinig passie overgebleven in hun relatie. Maar het was comfortabel voor hen allebei, vooral voor hem. Ze vroeg hem nooit om meer dan hij wilde geven en hij wist hoe dankbaar ze was voor alles wat hij in de afgelopen jaren voor haar had gedaan. Hij had haar de geborgenheid gegeven die ze zonder hem misschien nooit gehad zou hebben, een fantastische baan, een goede opleiding voor haar dochter, en kleine extraatjes als reisjes, sieraden en bontjassen zo vaak het kon. Voor hem waren dat slechts kleine uitspattingen, en alhoewel Jean Roberts nog steeds heel goed overweg kon met naald en draad, hoefde ze dankzij hem haar eigen kleren of meubel overtrekken niet meer te maken. Ze had een werkster die twee keer in de week kwam, een prima dak boven haar hoofd, en Arthur wist dat ze van hem hield. Hij hield ook van haar, maar hij was gewend aan zijn dagelijkse routine, en geen van beiden had het in jaren over trouwen gehad. Daar was nu geen reden meer toe. Hun kinderen waren bijna volwassen, hij was vierenvijftig, het ging goed met zijn imperium, en Jean was nog steeds aantrekkelijk en tamelijk jong, ook al begon ze er de laatste jaren enigszins matroneachtig uit te zien. Maar ook dat vond hij prettig aan haar, en het was bijna niet te geloven dat ze al twaalf jaar samen waren. Ze was dat voorjaar veertig geworden. Hij had haar verrast met een weekje Parijs. Het was als een droom. Ze bracht een paar dozijn kleine cadeautjes mee terug voor Tana, en vermaakte haar met eindeloze verhalen, onder andere over haar verjaardagsdiner bij Maxim's. Het was altijd een beetje verdrietig om na zo'n reis weer thuis te komen, alleen in bed wakker te worden, midden in de nacht haar hand naar hem uit te steken en hem niet aan te treffen, maar tegelijkertijd leefde ze al zo lang op die manier dat het haar niet echt meer stoorde. Dat probeerde ze zichzelf tenminste wijs te maken, en na haar uitbarsting van drie jaar geleden had Tana er nooit meer een woord over gezegd. Ze had zich achteraf erg geschaamd. Haar moeder was altijd zo goed voor haar geweest. 'Ik wil gewoon het beste voor u... dat is alles... Ik wil dat u gelukkig bent... en dat u niet de hele tijd alleen bent.'

'Ik ben niet alleen, lieverd.' De tranen stonden in Jeans ogen. 'Ik heb jou toch?'

'Dat is niet hetzelfde.' Ze had zich aan haar moeder vastgeklampt en het verboden onderwerp was nooit meer ter sprake gekomen. Maar echt aardig deden Tana en Arthur nooit tegen elkaar wanneer ze elkaar zagen, en dat deed Jean veel verdriet. Het zou zelfs een probleem gegeven hebben als Arthur op een huwelijk aangedrongen zou hebben, met de manier waarop Tana over hem dacht. Ze had het gevoel dat hij haar moeder de afgelopen jaren gebruikt had en in ruil daarvoor niets teruggegeven had.

'Hoe kun je dat nu zeggen? We hebben zo verschrikkelijk veel aan hem te danken!' In tegenstelling tot Tana herinnerde ze zich het appartement onder de bovengrondse metro nog heel goed, en ook haar karige salaris, de avonden dat ze niet eens vlees op tafel kon zetten voor haar kind, of wanneer ze lamskarbonaadjes of een kleine biefstuk voor Tana kocht en zelf dagenlang macaroni at.

'Wat hebben we aan hem te danken? Dit huis? Nou en? U werkt toch? Anders hadden we ook in een huis als dit kunnen wonen, mama. Ook zonder hem hadden we het prima gehad.' Maar Jean was daar niet echt van overtuigd. Ze durfde hem nu niet meer te verlaten. Het boezemde haar angst in om niet meer voor Durning International te werken, niet meer zijn rechterhand te zijn, niet meer verzekerd te zijn van dit huis, haar baan, de geborgenheid waarop ze was gaan vertrouwen, de auto die hij elke twee jaar voor haar verving zodat ze zonder problemen op en neer naar Greenwich kon rijden. Oorspronkelijk had ze een stationcar gekregen, zodat ze zijn kinderen en hun vriendjes van en naar school kon rijden, maar de laatste jaren kocht hij kleinere, schitterende Mercedessen voor haar. Het ging haar niet om alle cadeaus die hij voor haar kocht, het was veel meer dan dat, veel meer. Ze wist dat Arthur er altijd voor haar zou zijn als ze hem nodig had. Ze zou het vreselijk vinden om dat op te moeten geven, ze waren nu al zo lang samen. Ongeacht hoe Tana erover dacht: dit kon ze met geen mogelijkheid opgeven.

'En wat gebeurt er als hij doodgaat?' had Tana op een dag ronduit gevraagd. 'Dan blijft u achter zonder baan, zonder iets. Als hij zo veel van u houdt, waarom trouwt hij dan niet met u, mama?'

'We hebben het prima samen zoals het nu is.'

Tana's grote groene ogen stonden hard, net zoals Andy vroeger had gekeken als hij het met haar oneens was geweest. 'Dat is niet genoeg. Hij is meer aan u verplicht dan dat, mama. U maakt het hem verdomd gemakkelijk.'

'Het is voor mij ook gemakkelijk op deze manier, Tan.'

Ze had die avond geen zin in ruzie met haar dochter. 'Ik hoef me niet aan te passen. Ik kan mijn leven leiden zoals ik dat wil. Ik neem mijn eigen beslissingen. En als ik wil neemt hij me mee naar Parijs, Londen of L.A. Het leven is zo slecht nog niet op deze manier.' Ze wisten allebei dat ze niet helemaal de waarheid sprak, maar er viel nu niets meer aan te veranderen. Ze waren eraan gewend geraakt, allebei. En nu ze haar bureau opruimde, bespeurde ze zijn aanwezigheid ineens. Op de een of andere manier wist ze altijd wanneer hij in de buurt was, alsof er jaren geleden een radarsysteem in haar hart was geplaatst dat aangaf wanneer hij in de buurt was. Hij was stilletjes haar kantoor binnengekomen, dat vlak bij het zijne lag, en keek op haar neer toen ze opkeek en hem zag staan.

'Hallo,' zei ze, en ze glimlachte op die speciale manier naar hem die hem al meer dan twaalf jaar het gevoel gaf dat de zon in zijn hart ging schijnen. 'Hoe was je dag?'

'Veel beter, nu ik jou zie.'

Hij had haar sinds het begin van de middag niet meer gezien, wat tamelijk ongewoon was. Meestal zagen ze elkaar elke middag een keer of zes, ze dronken elke ochtend samen koffie en vaak lunchten ze buiten de deur. Door de jaren heen was er flink over hen geroddeld, vooral vlak na de dood van Marie Durning, maar ten slotte was dat gestopt en gingen de mensen ervan uit dat ze gewoon vrienden waren, of als ze inderdaad minnaars waren, dat het dan discreet en op vaste basis was, dus uiteindelijk nam men niet meer de moeite om over hen te kletsen.

Hij liet zich op zijn lievelingsstoel aan de andere kant van haar bureau zakken en stak zijn pijp aan. Het was een geur waarvan ze in die meer dan tien jaar was gaan houden als van een deel van hemzelf. Hij hing in alle kamers waar hij kwam, inclusief haar slaapkamer aan de East River. 'Wat dacht je ervan om morgen samen iets leuks in Greenwich te doen, Jean? Zullen we voor de verandering eens een dagje spijbelen?' Dat was iets wat hij normaal gesproken nooit deed, maar hij had het de afgelopen zeven weken erg druk gehad met een overname, en ze bedacht dat een vrije dag hem goed zou doen en dat hij dat vaker zou moeten doen. Toch keek ze hem spijtig aan. 'Ik wilde dat dat kon, maar morgen is onze grote dag.' Dat soort dingen vergat hij meestal. Ze had ook niet echt verwacht dat hij aan Tana's eindexamendag had gedacht. Hij keek haar niet-begrijpend aan, totdat ze glimlachend zei: 'Tana.'

'O, ja, natuurlijk,' hij maakte een wuivend gebaar met zijn pijp en keek haar lachend met opgetrokken wenkbrauwen aan. 'Dom van me. Het is maar goed dat jij niet zo afhankelijk van mij bent als ik van jou, want dan zou er weinig van je terechtkomen.'

'Dat betwijfel ik.' Ze glimlachte hem liefdevol toe, en een moment lang keken ze elkaar in comfortabele stilte aan. Het was alsof er niet langer woorden nodig waren om met elkaar te communiceren. En ondanks de harde woorden die Tana de voorbije jaren uitgesproken had, had Jean Roberts geen behoefte aan meer dan dit. Zoals ze daar zat met de man van wie ze hield, was ze volledig tevreden.

'Is ze opgewonden over haar eindexamendag?' Hij glimlachte naar Jean. Ze was op haar manier een erg aantrekkelijke vrouw. Ze had nu peper- en zoutkleurig haar, prachtige, grote donkere ogen, en ze had iets breekbaars en elegants. Tana was langer, veulenachtig, met een schoonheid die in de komende jaren nog veel mannen naar haar zou laten omkijken op straat. Vanaf volgend schooljaar zou ze aan Green Hill College gaan studeren, in het zuiden van het land. Dat had ze op eigen kracht geregeld. Arthur vond het een wat vreemde keuze voor een meisje uit het Noorden, aangezien er naar die school voornamelijk Southern Belles gingen, maar ze boden er een van de beste talenprogramma's van het land, hadden goede laboratoria en een prima programma voor schone kunsten. Tana had haar eigen weg gekozen, een volledige studiebeurs aangevraagd en gekregen, en was er helemaal klaar voor. Ze had een baantje gevonden in New England in een zomerkamp en in het najaar zou ze vertrekken naar Green Hill. En morgen was haar grote dag: het eindexamenfeest.

'Als het volume van haar platenspeler haar gemoedstoestand zou moeten aangeven,' glimlachte Jean, 'dan is ze al minimaal een maand over haar toeren.'

'Lieve god, nu je het zegt... Volgende week komt Billy thuis, hij neemt vier vrienden mee. Dat was ik je vergeten te vertellen. Ze willen het gastenverblijf bij het zwembad gebruiken, en waarschijnlijk breken ze de tent af. Hij belde gisteravond. Goddank blijven ze maar twee weken voordat ze weer verder trekken.' Billy Durning was nu twintig, en onhandelbaarder dan ooit, van wat Jean mocht geloven uit de correspondentie met zijn school. Maar ze begreep dat dit waarschijnlijk nog steeds een reactie was op de dood van zijn moeder. Het was voor hen allemaal moeilijk geweest. Vooral voor Billy, want hij was pas zestien toen Marie overleed, een toch al moeilijke leeftijd, en het leek nu beter met hem te gaan. 'Hij geeft volgende week trouwens een feest. Zaterdag, schijnt het. Hij heeft het me "meegedeeld", en hij vroeg me het ook aan jou door te geven.'

Ze glimlachte. 'Ik zal het onthouden. Nog speciale wensen?'

Arthur grijnsde. Ze kende zijn kinderen door en door. 'Hij had het over een live band, en hij zei dat we konden rekenen op tussen de twee- en driehonderd gasten. Zeg het ook maar tegen Tana. Misschien heeft ze zin om te komen. Een van zijn vrienden zou haar in de stad kunnen oppikken.'

'Ik zal het tegen haar zeggen. Dat zal ze leuk vinden.' Maar alleen Jean wist hoe groot die leugen was. Tana kon Billy al haar hele leven niet uitstaan, maar Jean had haar gedwongen zich altijd netjes tegen hem te gedragen, net als ze haar nu zou dwingen naar het feest te gaan. Ze was het aan Billy verplicht om beleefd tegen hem te zijn en naar zijn feestje te gaan, na alles wat zijn vader voor hen had gedaan. Jean zou ervoor zorgen dat ze dat nooit vergat.

'Ik pieker er niet over,' zei Tana koppig tegen Jean, terwijl de stereo oorverdovend doorspeelde. Paul Anka zong voor minstens de zevende keer het sentimentele Put Your Head on My Shoulder, tot groot verdriet van Jean.

'Als hij zo vriendelijk is om je uit te nodigen, vind ik dat je in ieder geval eventjes moet gaan.' Het was een discussie die ze al vaker hadden gevoerd, maar ditmaal was Jean vastbesloten voet bij stuk te houden. Ze wilde niet dat Tana onbeleefd was.

'Hoe kan ik nu alleen maar eventjes gaan? Het kost minstens een uur om daarheen te rijden, en dan nog een uur terug... dus hoelang moet ik daar dan blijven, tien minuten?' Met een wanhopige blik gooide ze haar lange goudblonde haren over haar schouder. Ze wist hoe vasthoudend haar moeder kon zijn als het de Durnings betrof. 'Kom op, mama, we zijn toch geen kleine kinderen meer? Waarom moet ik erheen als ik daar geen zin in heb? Waarom is het onbeleefd om te bedanken? Ik kan toch andere plannen hebben? Ik ga al over twee weken weg, en ik wil dingen afspreken met mijn vrienden. Na deze zomer zie ik hem waarschijnlijk toch nooit meer.' Ze zag er ellendig uit en haar moeder glimlachte.

'We hebben het er nog wel over, Tana.' Maar Tana wist nu al precies hoe dat zou gaan. Ze kreunde bijna hardop. Ze wist hoe vasthoudend haar moeder zou zijn wat betreft Billy Durnings feest, en wat haar betrof was het een engerd. Ze kon niets goeds aan hem ontdekken, en Ann was zelfs nog erger. Ann was snobistisch, verwaand, en zag eruit als een del, al deed ze nog zo haar best om beleefd te doen tegen Jean. Tana wist dat Ann zich als een slet gedroeg. Tana had op eerdere feestjes gezien hoeveel ze dronk, en ze deed altijd neerbuigend tegen Tana, waardoor deze haar in haar gezicht wilde slaan. Maar Tana wist dat ze deze gevoelens voor zich moest houden omdat ze anders grote ruzie met haar moeder zou krijgen. Dat was al te vaak gebeurd, en daar was ze vanavond niet voor in de stemming. 'Ik wil gewoon dat u begrijpt hoe ik me voel, mama. Ik ga niet.'

'Het feest is pas over een week. Dat hoef je nu toch nog niet te beslissen?'

'Ik zeg u maar vast...' Het gezicht met de groene ogen stond onheilspellend op onweer, en Jean wist dat dit geen goed moment was om te proberen haar op andere gedachten te brengen.

'Wat heb je uit de diepvries gehaald voor het avondeten?' Tana kende die afleidingsmanoeuvre, daar was haar moeder erg goed in, en voorlopig besloot ze het spelletje mee te spelen door achter haar moeder aan naar de keuken te lopen. 'Ik heb een biefstuk voor u gepakt. Ik ga vanavond ergens eten met een stel vrienden.'

Schaapachtig keek ze haar moeder aan. Ze was toe aan een eigen leven, maar vond het vreselijk om Jean in de steek te laten. Ze wist hoeveel haar moeder voor haar had gedaan, hoeveel ze voor haar had opgegeven. Dat begreep Tana maar al te goed. Ze had alles te danken aan haar moeder, en niets aan Arthur Durning en zijn egoïstische, verwende kinderen voor wie iedereen altijd zo toegeeflijk was.

'Vindt u het niet erg? Ik kan best thuisblijven.'

Haar stem klonk liefdevol en ze zag er ouder uit dan haar achttien jaren toen Jean zich omdraaide en haar dochter aankeek. De twee deelden iets heel speciaals. Ze waren heel lang met zijn tweetjes geweest, en ze hadden goede en slechte tijden beleefd, en al die tijd had Jean voor haar dochter klaargestaan en Tana was een voorbeeldig, bedachtzaam kind. Ze glimlachte naar haar dochter, en zei: 'Nee, lieverd, ga maar lekker met je vrienden eten. Morgen is je grote dag.'

De volgende avond zouden ze samen gaan eten bij '21'. Jean ging daar gewoonlijk alleen af en toe met Arthur naartoe, maar Tana's eindexamen was een goede reden om daar een uitzondering op te maken, en daarbij kwam dat Jean niet meer zo zuinig hoefde te zijn als vroeger. Ze verdiende een enorm salaris bij Durning International, zeker als je het vergeleek met wat ze twaalf jaar geleden als secretaresse verdiende, maar toch bleef ze nog altijd oplettend en een beetje bezorgd. Ze had zich veel zorgen gemaakt sinds Andy's dood achttien jaar geleden, en soms zei ze tegen Tana dat ze vermoedde dat daarom juist alles zo goed was gegaan. Ze was haar hele leven een zorgelijk type geweest, in tegenstelling tot Andy's zorgeloze manier van doen, en Tana leek in haar doen en laten erg op haar vader. Ze was vrolijker dan haar moeder, zat vol kattenkwaad, lachte meer en stond veel vrijer in het leven, maar dat was logisch na de liefdevolle en beschermende manier waarop Jean haar had opgevoed, en nu glimlachte Tana toen Jean een pan voor de biefstuk pakte.

'Ik verheug me op morgenavond.' Ze had enthousiast gereageerd op het nieuws dat Jean haar rnee zou nemen naar '21'.

'Ik ook. Waar gaan jullie vanavond heen?'

'Naar de Village, we gaan ergens pizza eten.'

'Pas je op?' Jean fronste haar wenkbrauwen. Ze maakte zich altijd zorgen als haar dochter wegging.

'Ja, natuurlijk.'

'Gaan er jongens mee om jullie te beschermen?' Ze vroeg het met een glimlach. Soms was het moeilijk te bepalen of die jongens bescherming boden of juist het tegenovergestelde.

Tana las haar gedachten en lachte: 'Ja. Maakt u zich nu meer zorgen?'

'Ja, natuurlijk.'

'U bent niet wijs, maar toch houd ik van u.' Ze sloeg haar armen om haar moeders nek, gaf haar een zoen en verdween toen naar haar kamer waar ze de muziek nog maar eens een tikkeltje harder zette. Jean trok een gezicht, tot ze zichzelf erop betrapte dat ze met de muziek meeneuriede. Ze had het nummer er vaak genoeg voor gehoord, maar tegen de tijd dat Tana de muziek eindelijk uitzette en verscheen in een witte jurk met zwarte stippen en een brede zwarte leren riem, en daaronder zwart met witte Spectator-schoenen, viel het Jean plotseling op hoe prettig de stilte klonk. Tegelijkertijd besefte ze hoe stil het in huis zou worden als Tana er niet meer was, veel te stil. Het zou als een graftombe zijn als Tana weg was.

'Veel plezier.'

'Dank u. Ik maak het niet te laat.'

'Daar zal ik maar niet op rekenen.' Haar moeder glimlachte. Nu ze achttien was, mocht haar dochter zelf bepalen hoe laat ze thuiskwam. Ze was zelfstandig genoeg om dat zelf te bepalen. Jean hoorde haar die avond rond halftwaalf binnenkomen. Ze klopte zachtjes op Jeans deur, fluisterde: 'Ik ben thuis,' en liep door naar haar eigen kamer. Jean draaide zich op haar zij en viel in slaap. De volgende dag was een dag die Jean Roberts zich nog lang zou herinneren, met de lange rij onschuldig uitziende meisjes met kransjes van madeliefjes, de jongens die daar plechtig achteraan liepen, al die jeugd samen zingend, met hoge stemmen, al die jonge, sterke, krachtige tieners, klaar om hun eerste stappen in de volwassen wereld te zetten, een wereld van politiek en bedrog en leugens en hartzeer. Jean wist dat hun levens nooit meer zo eenvoudig zouden zijn als nu, en terwijl de tranen over haar wangen rolden en ze langzaam het auditorium uit liepen, klonken de stemmen nog een keer in een gezamenlijk lied. Ze schaamde zich voor de droge snik die aan haar keel ontsnapte, maar ze was niet de enige, en de vaders huilden net zo hard als hun vrouwen. Plotseling barstte er een hels spektakel los: alle eindexamenkandidaten stonden in de hal te gillen en schreeuwen, elkaar te omhelzen en elkaar beloftes te doen die ze onmogelijk gestand konden doen, dat ze terug zouden komen, samen op reis zouden gaan, elkaar nooit zouden vergeten... voor altijd... volgend jaar... ooit... Stilletjes keek Jean toe, vooral naar Tana, zoals ze daar stond met stralende, bijna emeraldgroene ogen, en zo opgewonden, zo blij, zo puur.

Toen ze die avond van hun geweldige diner genoten bij '21', bruiste Tana nog steeds van geluk, en Jean verraste haar door champagne te bestellen. Over het algemeen was ze er geen voorstander van dat Tana alcohol dronk. Haar ervaringen met haar ouders en Marie Durning hadden haar voorzichtig gemaakt, vooral met een jong meisje als Tana, maar de feestelijke gelegenheid van vandaag vormde een uitzondering. En na de champagne overhandigde ze Tana een klein pakje van Arthur. Hij had het laten uitzoeken door Jean, zoals hij de cadeautjes voor zijn eigen kinderen ook altijd door haar liet kopen. In het doosje zat een prachtige gouden slavenarmband die Tana voorzichtig om haar arm schoof.

'Dat is aardig van hem, mama.' Maar ze keek er niet al te opgetogen bij. Ze wisten allebei waarom, en Tana wilde daar nu niet over in discussie gaan. En tegen het einde van de week had ze het grote gevecht met haar moeder verloren. Ze kon er niet meer tegen, en uiteindelijk stemde ze in met een bezoek aan het feestje van Billy Durnings. 'Maar dit is dan echt de allerlaatste keer dat ik naar een van hun feestjes ga, akkoord?'

'Waarom ben je nou altijd zo koppig, Tana? Het is toch aardig van ze om je uit te nodigen?'

'Hoezo?' Tana's ogen spuwden vuur en de woorden rolden van haar lippen voordat ze er erg in had. 'Omdat ik de dochter van een personeelslid ben? Maakt dat het tot een goede daad? Zoiets als het uitnodigen van de werkster?' Jeans ogen vulden zich met tranen en Tana stormde de kamer uit, kwaad op zichzelf omdat ze haar geduld verloren had. Maar ze kon de manier niet uitstaan waarop haar moeder om de Durnings gaf, niet alleen Arthur, maar ook Billy en Ann. Het was om misselijk van te worden, alsof je dankbaar moest zijn voor elk woord of elk gebaar dat ze tot je richtten. En Tana wist maar al te goed hoe Billy's feestjes eruitzagen. Ze had al eerder lijdzaam ondergaan hoe iedereen te veel dronk, te veel zoende, ruzie maakte en dronken werd. Ze haatte het om naar zijn feestjes te gaan. En deze avond vormde daar geen uitzondering op.

Een vriend van hem die in de buurt woonde, haalde haar op in de rode Corvette die hij van zijn vader gekregen had, en hij reed naar Greenwich met honderdvijfendertig kilometer per uur om indruk op haar te maken, wat niet lukte, en ze kwam net zo geïrriteerd aan op het feest als ze van huis was weggegaan. Ze droeg een witzijden jurk, platte witte schoenen, en haar lange benen ontvouwden zich indrukwekkend toen ze uit de lage auto stapte. Ze wierp haar haren over haar schouder en keek rond, wetend dat ze hier geen bekenden zou treffen.

Vooral toen ze jonger was, had ze het verschrikkelijk gevonden om naar dit soort feestjes te gaan en nagewezen te worden, maar het was nu minder moeilijk. Drie jongens in geruite colberts kwamen op haar af gesneld en boden aan een gin-tonic of iets anders voor haar te halen. Ze gaf nauwelijks antwoord en deed haar best te verdwijnen in de mensenmassa, vooral om de jongen te ontlopen die haar hierheen had gereden. Ze slenterde een halfuurtje door de tuin, wensend dat ze niet gegaan was, en keek naar de groepjes giechelende meisjes die bier en gin-tonics dronken en de jongens die om hen heen hingen. Niet veel later begon de band te spelen en begonnen er stelletjes te dansen. Binnen een halfuur werden de lichten gedimd, werd er innig gedanst en zag Tana zelfs dat er verscheidene stelletjes naar buiten verdwenen. Toen pas zag ze Billy Durning. Hij was nergens te zien geweest toen ze aankwam. Hij liep op haar af en leek haar zwijgend goed te keuren. Ze hadden elkaar vaak genoeg ontmoet, maar hij leek haar elke keer opnieuw te beoordelen, alsof ze te koop was. Het wekte haar woede elke keer opnieuw op, ook nu.

'Dag, Billy.'

'Hoi. Jezus, wat ben je lang.' Nauwelijks een originele begroeting, en daarbij kwam dat hij een stuk groter was dan zij, dus waar sloeg dit op? Toen zag ze dat hij openlijk naar haar borsten staarde. Ze onderdrukte de neiging hem een trap te geven, klemde haar kaken op elkaar en besloot zich ter wille van haar moeder netjes te gedragen.

'Bedankt voor de uitnodiging.' Maar in haar ogen stond duidelijk te lezen dat ze daar niets van meende.

'Meisjes kunnen we altijd gebruiken.' Als vee. Zo veel stuks hoofden... zo veel stuks borsten... benen... billen... 'Goh, bedankt.'

Hij moest om haar lachen en haalde zijn schouders op. 'Heb je zin om mee naar buiten te gaan?'

Ze stond op het punt hem af te wijzen, en dacht toen: waarom ook niet? Hij was twee jaar ouder dan Tana, maar gedroeg zich meestal als een jongetje van tien. Behalve dat tienjarigen geen alcohol dronken. Hij pakte haar bij haar arm en leidde haar door de menigte onbekende mensen naar de tuin van de Durnings die uitkwam bij het gastenverblijf aan de rand van het zwembad waar Billy en zijn vrienden bivakkeerden. Ze hadden de avond ervoor al twee stoelen en een tafel in brand gestoken, en Billy had zijn vrienden gezegd zich koest te houden, omdat zijn vader hem anders zou vermoorden. Maar Arthur had zich met het schrikbeeld van Billy en zijn vrienden wijselijk een week teruggetrokken in de country club.

'Je zou de puinhoop daar moeten zien,' grijnsde Billy met een armgebaar naar het gastenverblijf in de verte. Tana voelde de ergernis in haar binnenste opborrelen, wetend dat het op haar moeder neer zou komen om alles te vervangen, op orde te brengen en Arthur te kalmeren wanneer hij de puinhoop onder ogen kreeg als de jongens weg waren.

'Waarom proberen jullie je voor de verandering nu eens niet als beesten te gedragen?' vroeg ze liefjes. Hij keek haar verbaasd aan en plotseling glinsterden zijn ogen van boosheid en woede.

'Dat is een stompzinnige opmerking, maar ja, je bent altijd stom geweest, of niet soms? Als die ouwe van mij dat sjieke schooltje niet voor je had betaald in New York, had je waarschijnlijk op zo'n hoerig buurtschooltje gezeten en de leraren gepijpt.' Met stomheid geslagen staarde ze hem aan, en toen ze zich zonder iets te zeggen omdraaide en wegliep hoorde ze hem lachen. Wat een kwaadaardige kleine klootzak was het toch, dacht ze bij zichzelf terwijl ze zich een weg baande naar het huis. Het viel haar op dat er een heleboel gasten waren bij gekomen in het afgelopen halfuur, en dat de meeste, vooral de vrouwen, een stuk ouder waren dan zij.

Even later zag ze de jongen met wie ze hierheen meegereden was: zijn gulp stond open, hij had rode ogen, zijn blouse hing uit zijn broek en er hing een meisje tegen hem aan dat constant met haar handen onder zijn overhemd zat terwijl ze een fles whisky deelden. Tana bekeek wanhopig het tafereel en wist dat ze zojuist haar kans op een rit naar de stad was kwijtgeraakt. Onder geen voorwaarde zou ze bij iemand in de auto stappen die dronken was. Dus nu kon ze kiezen: óf ze nam de trein, óf ze kon meerijden met iemand die nuchter was, hoewel dat laatste nog weleens moeilijk zou kunnen worden.

'Dansen?' Ze draaide zich om en was verbaasd Billy daar weer te zien staan, zijn ogen roder, zijn mond in een scheve grijns, nog steeds starend naar haar borsten en zijn ogen net op tijd losrukkend om haar 'nee' te zien schudden.

'Nee, dank je.'

'Ze liggen zich suf te neuken in het gastenverblijf. Zin om te kijken?' Haar maag draaide zich om bij het idee alleen al, en als hij niet zo walgelijk was geweest zou ze hardop gelachen hebben. Het was nauwelijks te geloven dat haar moeder zo blind kon zijn voor het gedrag van de Heilige Durnings.

'Nee, dank je.'

'Wat is het probleem? Nog steeds maagd?' Van de blik op zijn gezicht zou je misselijk worden, maar hij hoefde niet te weten dat hij het bij het rechte eind had. Ze had liever dat hij dacht dat ze zich niet tot hem aangetrokken voelde, wat de waarheid was.

'Toekijken boeit me niet.'

'Hoezo niet? Het is de mooiste sport die er is.' Ze draaide zich om en probeerde hem kwijt te raken in de menigte, maar om de een of andere reden achtervolgde hij haar vanavond en daar begon ze zich ongemakkelijk onder te voelen. Ze keek weer rond en zag dat hij verdwenen was. Waarschijnlijk had hij zich bij zijn vrienden in het huis bij het zwembad gevoegd, en ze vond dat ze nu lang genoeg op het feest was geweest. Ze hoefde alleen maar een taxi te bellen, naar het station te gaan en de trein naar huis te pakken. Niet prettig, maar ook niet al te ingewikkeld, en met een snelle blik over haar schouder om te zien of ze niet gevolgd werd, nam ze de smalle trap die ze aan de achterkant van het huis wist te liggen naar boven, op zoek naar een telefoon. Heel eenvoudig: ze belde inlichtingen, kreeg het nummer en belde de taxi. Ze beloofden haar dat ze er over een kwartier zouden zijn, en ze wist dat ze ruim op tijd was voor de laatste trein.

Voor het eerst die avond voelde ze zich opgelucht, nu ze zich had bevrijd van die engerds en dronken mensen beneden. Langzaam wandelde ze over het hoogpolige tapijt, kijkend naar de foto's van Arthur en Marie, en van Ann en Billy uit hun kindertijd. Eigenlijk vond ze dat Jean daartussen behoorde te hangen. Ze had zo'n groot deel van hun leven uitgemaakt, zo veel voor hen betekend, dat het niet eerlijk leek haar buiten te sluiten, en plotseling opende ze zonder na te denken een deur. Ze wist dat het de zitkamer was die haar moeder vaak als kantoor gebruikte als ze in het huis verbleef. Ook hier hingen de muren vol foto's, maar die zag ze deze avond niet. Toen ze de deur langzaam openduwde hoorde ze een verschrikt gilletje, een 'Shit... Hé!' en zag ze twee paar witte billen opspringen, en hoorde beschaamd geschuifel toen ze de deur zachtjes weer sloot. Ze maakte een sprongetje van schrik toen achter haar iemand begon te lachen.

'Jezus!' Ze draaide zich om en daar stond Billy haar weer aan te staren. 'Ik schrik me rot van je...' Ze had gedacht dat hij beneden was.

'Ik dacht dat toekijken je niet boeide, juffertje Lelieblank.'

'Ik liep gewoon een beetje rond, en toen ging ik per ongeluk...' Ze bloosde tot in haar kruin terwijl hij haar grijnzend aankeek.

'Ja, ja, dat zal wel... Waar ben je nou precies voor naar boven geslopen, Tan?' Hij had haar moeder die naam door de jaren heen vaak horen zeggen, en het ergerde haar dat hij hem nu gebruikte. Het was een koosnaampje, en hij was nooit een vriend van haar geweest. Nooit.

'Dat is de kamer waar mijn moeder meestal werkt.'

'Nee hoor.' Hij schudde zijn hoofd, alsof hij zich verbaasde over haar fout. 'Dat is een andere kamer.'

'Jawel, ik weet het zeker.' Tana wist het zeker en wierp een korte blik op haar horloge. Ze wilde de taxi niet mislopen. Maar ze had de chauffeur gelukkig nog niet horen toeteren.

'Als je wilt kan ik je wel even laten zien waar ze werkt.' Hij begon naar de andere kant van de gang te lopen, en Tana wist niet of ze hem nu wel of niet zou volgen. Ze wilde hem niet tegenspreken, maar ze wist zeker dat haar moeder de zitkamer aan de andere kant van de deur gebruikte. Maar aan de andere kant was het zijn huis, en ze voelde zich enigszins opgelaten, vooral nu het gekreun van het stelletje binnen buiten hoorbaar werd. Ze had nog een paar minuten voor haar taxi zou komen, en omdat ze toch niets beters te doen had liep ze achter Billy aan naar het andere eind van de gang. Het kon geen kwaad, en hij zwaaide een andere deur voor haar open. 'Hier is het.' Tana stapte door de deuropening naar binnen, keek om zich heen, en besefte direct dat dit niet haar moeders werkkamer was. Het belangrijkste in deze kamer was een enorm bed met een grijze velours sprei met zijden biezen, en op de bijpassende chaise longue lagen een grijs laken en een chinchillapels. De vloerbedekking was ook grijs en er hingen schitterende etsen aan de muren. Tana keek hem geërgerd aan. 'Haha. Grappig hoor. Dit is je vaders slaapkamer zeker.'

'Ja. En dit is dus waar dat lieve moedertje van je werkt. Het is hard werken hier voor haar, die goede oude Jean.'

Tana moest zich ervan weerhouden hem niet bij zijn haren te grijpen en om zijn oren te slaan, maar ze dwong zichzelf zonder iets te zeggen de kamer uit te lopen. Maar voor ze zover kwam, sleurde hij haar aan één arm terug naar binnen en gooide hij de deur met zijn voet dicht.

'Laat me los, kleine etterbak!' Tana probeerde haar arm los te rukken, maar ze stond versteld van zijn kracht. Hij pakte haar ruw bij beide armen vast en duwde haar hard tegen de muur.

'Kun je mij eens een proefje laten zien van het werk dat je moeder hier doet, kleine trut?' Ze hapte naar adem, hij deed haar pijn. Plotseling sprongen de tranen in haar ogen, meer uit woede dan uit angst.

'Ik ga hier nu weg.' Ze probeerde zich van hem los te maken, maar hij duwde haar nog een keer hard tegen de muur. Haar hoofd klapte achterover, en toen ze daarna naar hem opkeek werd ze echt bang van hem. Er lag een woeste blik op zijn gezicht, en hij stond haar uit te lachen. 'Doe niet zo achterlijk,' zei ze met trillende stem, en ze voelde zijn woede, zijn minachting voor haar.

Zijn ogen glinsterden kwaadaardig en ze had nooit geweten dat hij zo sterk was toen hij haar beide polsen met een hand vastgreep, en met zijn andere hand zijn gulp losritste, zijn broek liet zakken en zichzelf blootgaf. Hij pakte een van haar handen in de zijne en trok hem naar beneden: 'Pak vast, kleine hoer.' Intussen was ze doodsbang, haar gezicht was lijkbleek en ze probeerde zich los te wrikken, maar hij duwde haar weer tegen de muur en toen ze hem zonder resultaat met al haar kracht van zich af probeerde te duwen, lachte hij haar uit.

Tijdens de worsteling besefte ze ineens vol afgrijzen wat er gebeurde, de slappe penis die hij te voorschijn had gehaald duwde nu hard tegen haar aan. Hij voelde als een lelijk kwaadaardige stomp toen Billy haar keer op keer tegen de muur drukte en ineens aan haar jurk trok, de hele zijkant openscheurde om het lichaam te onthullen dat hij wilde zien. Opeens waren zijn handen overal: op haar buik, borsten en dijen. Hij drukte zich hard tegen haar aan, verstikte haar, duwde zijn tong in haar mond, ademde alcoholdampen in haar gezicht, streek met zijn handen over haar lijf, hield haar vast alsof hij haar wilde verscheuren, en ineens duwde hij zijn vingers tussen haar benen naar binnen en schreeuwde ze en beet ze hem in zijn nek, maar hij week geen millimeter. Hij greep een lok van haar lange blonde haren en wikkelde die zo strak om zijn hand dat ze het gevoel had dat hij ze er met wortel en al uit zou trekken, en beet gemeen in haar gezicht. Ze maaide met haar armen, probeerde hem met haar benen weg te duwen. Buiten adem vocht ze nu eerder voor haar leven dan voor haar maagdelijkheid, en terwijl ze plotseling in huilen uitbarstte en snikkend naar adem hapte, voelde ze hoe hij haar op het grijze tapijt gooide, haar jurk helemaal kapotscheurde om haar naaktheid te onthullen en haar witte slipje ook wegrukte, zodat ze daar in haar gebruinde, naakte schoonheid voor hem lag. Huilend, tandenknarsend en volledig overstuur, smeekte ze hem haar los te laten, maar toen schopte hij zijn broek van zich af en ging met zijn volle gewicht op haar liggen. Hij pinde haar vast en verminderde de druk alleen om haar verder open te scheuren, zijn vingers weer in haar te steken, en zich met zijn mond aan haar vast te zuigen. Elke keer als ze huilend aan hem probeerde te ontsnappen, duwde hij haar met zo'n kracht op de grond dat ze nog nauwelijks bij bewustzijn was toen hij uiteindelijk in haar binnendrong, haar berijdend met alle kracht die hij bezat, in haar toestotend terwijl er golven bloed op het tapijt stroomden, totdat hij als grande finale explodeerde boven op het nog nauwelijks huilende, onregelmatig ademende meisje. Ze lag daar met glazig starende ogen en er liep een straaltje bloed uit haar mond en haar neus, toen Billy Durning opstond en lachend zijn broek van de grond oppakte. Ze verroerde zich niet, ze leek bijna dood toen hij op haar neerkeek.

'Bedankt, hè.'

Op dat moment ging de deur open en kwam een van Billy's vrienden binnen. 'Jezus, wat heb je met haar gedaan?' Tana had zich nog steeds niet bewogen, ook al hoorde ze hun stemmen ergens in de verte.

'Niets bijzonders.' Billy haalde zijn schouders op. 'Haar moeder is de ingehuurde kut van mijn vader.'

De andere jongen lachte. 'Nou, zo te zien heeft in ieder geval een van jullie tweeën plezier gehad.' Het was onmogelijk om de plas bloed onder haar op het tapijt over het hoofd te zien. 'Is ze ongesteld of zo?'

'Zoiets.' Billy leek zich daar geen zorgen over te maken toen hij zijn broek dichtritste en Tana daar nog steeds als een barbiepop met haar benen wijd lag terwijl zijn vriend op haar neerkeek. Billy bukte zich en sloeg haar in haar gezicht. 'Kom op, Tan, wakker worden.' Ze bewoog zich niet. Hij liep naar de badkamer, maakte een handdoek nat en liet hem boven op haar vallen, alsof ze dan zelf wel zou weten wat ze daarmee moest doen. Maar het duurde nog zeker tien minuten voor ze zich langzaam door haar eigen bloed wentelde en begon over te geven. De andere jongen keek toe hoe Billy haar opnieuw bij haar haren greep, en brulde: 'Jezus, varken, niet hier.' Hij zette haar met grove gebaren overeind en sleepte haar naar de badkamer, waar ze over de pot boog en ten slotte een hand uitstak om de deur dicht te gooien. Het leek uren later voor ze eindelijk, onregelmatig snikkend, de moed op kon brengen om overeind te komen. Haar taxi was allang weg en ze had de laatste trein gemist, maar meer dan dat wist ze dat er iets afschuwelijks met haar was gebeurd waar ze nooit overheen zou komen. Ze was verkracht. Ze trilde van top tot teen, ongecontroleerd schokkend, klappertandend. Haar mond was droog, haar hoofd deed pijn, en ze kon met geen mogelijkheid bedenken hoe ze hiervandaan moest komen. Haar jurk lag in stukken, haar schoenen zaten onder het bloed, en terwijl ze daar als een hoopje ellende op de badkamervloer zat, kwam Billy binnen en gooide wat spullen haar kant op. Even later zag ze dat het een jurk, een paar schoenen en wat andere dingen van Ann waren. Hij bekeek Tana met een weifelende blik, en nu zag ze hoe dronken hij was. 'Kleed je aan, dan breng ik je naar huis.'

'En dan?' Ze schreeuwde het uit. 'Hoe ga je dit aan je vader verklaren?' Ze was hysterisch en hij keek achterom naar de kamer.

'Wat? Het kleed?' Hij keek haar zenuwachtig aan en ze ging door het lint.

'Nee, ik!'

'Dat is niet mijn schuld, kleine uitlokster.' De verschrikkelijke inhoud van zijn woorden maakten haar nog misselijker dan ze al was, en ze wilde niets liever dan hier weg, al moest ze lopend terug naar New York. Ze schoot plotseling langs hem heen, met in haar armen de kleren die hij haar toegeworpen had, en vloog de kamer in waar de verkrachting plaatsgevonden had. Haar ogen stonden wild, haar haren zaten door de war en in de klit, er liepen strepen van tranen over haar wangen, en ze schoot naakt de kamer uit, de gang op, recht in de armen van zijn vriend die zenuwachtig begon te lachen.

'Jij en Billy hebben er wel een feestje van gemaakt, hè?' lachte hij met een wilde blik in zijn ogen. Ze duwde hem van zich af en rende naar het dichtstbijzijnde toilet. Ze trok de kleren aan en rende de trap af. Er reden geen treinen meer, het had geen zin om nog een taxi te bellen. Ze zag dat de band al weg was en rende de oprit af. Haar gescheurde jurk en haar tas lagen nog binnen, maar dat kon haar geen barst schelen. Ze wilde weg van hier. Misschien kon ze een lift krijgen, een politieauto aanhouden... wat dan ook... Het zout van de tranen zat op haar gezicht vastgekoekt en zwaar ademend begon ze te rennen, en toen nog harder toen ze besefte dat de felle koplampen die haar van achteren beschenen van zijn auto afkomstig waren. Ze hoorde zijn banden op het grind, en zachtjes huilend rende ze tussen de bomen naast het pad verder.

Hij toeterde, en riep: 'Kom nou, ik breng je naar huis.'

Ze gaf hem geen antwoord. Ze bleef rennen zo hard ze kon, maar ze raakte hem niet kwijt. Hij bleef haar volgen totdat ze het pad oprende en hysterisch schreeuwde: 'Laat me met rust!' Gebukt stond ze daar te huilen en snikte met haar armen om haar knieën geslagen, en langzaam stapte hij uit de auto en liep hij op haar af. De buitenlucht leek hem te ontnuchteren, hij zag er niet langer als een wildeman uit, maar grauw en beroerd, en hij had zijn vriend meegebracht die het tafereel vanaf de passagiersstoel van Billy's lange, slanke, donkergroene Jaguar xke volgde.

'Ik breng je naar huis.' Met gespreide benen stond hij in het felle licht van de koplampen. 'Kom op, Tan.'

'Zo heet ik niet.' Ze zag er nu uit als een klein bang meisje. Hij was nooit een vriend van haar geweest, en nu... en nu... nu wilde ze elke keer gillen als ze eraan dacht, maar ze had de kracht niet meer om te gillen, laat staan om weg te rennen. Haar hele lichaam deed pijn, haar hoofd bonkte, op haar gezicht en dijen zat opgedroogd bloed. Ze staarde hem nietsziend aan, en toen hij een stap haar kant op deed en haar arm wilde pakken, gilde ze en schoot weer weg. Een paar seconden staarde hij haar na, stapte toen in de auto en reed weg. Hij had aangeboden haar thuis te brengen, en als ze dat niet wilde, moest ze het zelf maar weten.

Ze strompelde verder over het pad. Alles deed haar pijn, van top tot teen. Binnen twintig minuten was hij er weer. Met piepende banden remde hij naast haar, stapte uit, en greep haar bij haar arm. Ze zag dat de andere jongen er niet meer bij was, en ze vroeg zich af of hij haar opnieuw zou verkrachten. Ze stond doodsangsten uit toen hij haar naar de auto sleurde, en ze probeerde zich los te rukken, maar ditmaal trok hij nog harder en schreeuwde tegen haar. Ze rook de geur van whisky.

'Verdomme, ik heb gezegd dat ik je naar huis zou brengen. Instappen, nu!' Hij smeet haar praktisch op de stoel en ze besefte dat het geen zin had om tegen hem in te gaan. Ze was met hem alleen en hij kon met haar doen wat hij wilde. Dat was haar al eerder duidelijk geworden. Bleekjes zat ze naast hem in de xke toen hij de donkere nacht in reed. Ze wachtte gelaten af tot hij haar ergens heen zou brengen om haar opnieuw te verkrachten. Maar hij reed naar de snelweg en trapte het pedaal diep in.

De bries die door de auto waaide leek hen beiden te ontnuchteren. Hij keek een paar keer opzij en gebaarde toen naar een doos tissues voor haar voeten. 'Je kunt jezelf maar beter een beetje opfrissen voor je thuis bent.'

'Waarom?' Ze staarde recht vooruit over de lege weg. Het was na tweeën en zelfs haar ogen voelden doods. Ze passeerden alleen een paar vrachtwagens die de donkere nacht in rolden.

'Zo kun je niet thuiskomen.' Ze gaf geen antwoord en keek hem niet aan. Ze verwachtte nog steeds half en half dat hij zou stoppen om haar weer te verkrachten, maar dit keer was ze erop bedacht. Ze zou rennen zo hard ze kon, de snelweg op als het lukte, en misschien zou er dan een vrachtwagen voor haar stoppen. Ze kon nog steeds niet geloven wat hij haar had aangedaan, en ze vroeg zich af of het op de een of andere manier haar eigen schuld was geweest, of ze niet genoeg weerstand geboden had of iets had gedaan om hem aan te moedigen... Al deze afschuwelijke gedachten speelden door haar hoofd toen het haar ineens opviel dat de sportwagen begon te slingeren. Ze keek opzij en zag dat hij zat te knikkebollen achter het stuur. Ze trok aan zijn mouw en hij keek geschrokken opzij. 'Jezus, wat doe je nu? Straks krijgen we nog een ongeluk.' Ze had hem niets liever toegewenst. Ze zou hem graag dood langs de kant van de weg zien liggen.

'Je viel in slaap. Je bent dronken.'

'O, ja? Nou en?' Hij klonk nu eerder moe dan kribbig, en daarna leek het een tijdje goed te gaan, totdat de auto weer begon te slingeren. Maar dit keer kwam er een enorme vrachtwagen langs voordat ze de kans kreeg aan zijn mouw te trekken, en de sportwagen draaide weg. Er klonk afgrijselijk gegil van piepende remmen, de vrachtwagen schaarde en kiepte om, en op wonderbaarlijke wijze miste de xke de cabine en kwam met zijn neus tegen een boom terecht. Tana klapte hard met haar hoofd op* het dashboard en bleef een hele tijd stilzitten, totdat het zachte gekreun naast haar tot haar doordrong. Billy's gezicht zat onder het bloed en Tana bewoog zich niet. Ze zat daar maar te staren, totdat het portier openzwaaide en ze bij haar arm gepakt werd door een paar sterke handen en ze begon te gillen. Plotseling namen alle gebeurtenissen van de eindeloze nacht bezit van haar en verloor ze al haar zelfbeheersing. Hysterisch snikkend probeerde ze weg te rennen van de auto, totdat twee voorbijrijdende vrachtwagens stopten en de chauffeurs haar in bedwang hielden tot de politie kwam, maar haar ogen bleven ondoorgrondelijk en wild naar een vluchtweg zoeken. Ze probeerden het bloeden van Billy's hoofd te stelpen, er zat een flinke snee boven zijn oog. De politie arriveerde korte tijd later, gevolgd door een ambulance, en alle drie de slachtoffers werden naar het nabijgelegen New Rochelle Hospital Medical Center gebracht. De vrachtwagenchauffeur mocht bijna meteen weer vertrekken. Zijn wagen had meer schade dan hij, wonderlijk genoeg. Billy's wond werd gehecht. Er werd ook geconstateerd dat hij onder invloed had gereden van drank, en aangezien dit een zwaar vergrijp was, werd zijn rijbewijs voor een jaar ingetrokken, waar hij zich drukker over leek te maken dan over zijn gewonde oog. Tana's hele lichaam leek onder het bloed te zitten, maar de verpleegkundigen merkten op dat het meeste van dit bloed vreemd genoeg opgedroogd was. Het lukte hen niet haar te laten vertellen wat er was gebeurd, omdat ze telkens ging hyperventileren als ze het probeerde. Een vriendelijke, jonge verpleegster veegde haar schoon, terwijl Tana huilend op de brancard lag. Ze gaven haar een kalmerend middel, en tegen de tijd dat haar moeder om vier uur kwam, was ze half in slaap.

'Wat is er met je...? Lieve god!' Ze keek naar het verband op Billy's oog. 'Billy, gaat het met je?'

'Jawel, hoor.' Hij grijnsde schaapachtig, en het viel haar voor de zoveelste keer op wat een knappe jongen het was, ook al had hij altijd meer op Marie dan op zijn vader geleken. Plotseling verdween zijn grijns en keek hij haar angstig aan. 'Heeft u mijn vader gebeld?'

Jean Roberts schudde haar hoofd. 'Ik wilde hem niet verontrusten. Ze zeiden tegen me dat er niets ernstigs met jullie was toen ze me belden, dus het leek me beter eerst maar even zelf te komen.'

'Dank u.' Hij keek opzij naar de duttende Tana en schokschouderde een beetje zenuwachtig. 'Het spijt me... ik... de auto is total loss.'

'Het belangrijkste is dat jullie er weer bovenop komen.' Fronsend keek ze naar Tana's verwarde haren die vol klitten zaten, maar er was geen spoor van bloed meer te zien. De verpleegster probeerde te vertellen hoe hysterisch Tana was geweest.

'We hebben haar een kalmerend middel gegeven. Ze zal nu wel een tijdje slapen.'

Jean Roberts keek de verpleegster onderzoekend aan. 'Was ze dronken?' Ze wist intussen dat Billy dat was, en de hel zou losbarsten als dat ook het geval was bij Tana. De verpleegster schudde haar hoofd. 'Nee, dat denk ik niet. Volgens mij was ze vooral bang. Ze heeft een gemene bult op haar voorhoofd, maar verder niets. We hebben geen hersenschudding of whiplash kunnen constateren, maar ik zou wel een oogje op haar houden, als ik u was.'

Tana werd wakker van het gepraat. Ze keek haar moeder aan alsof ze haar nog nooit eerder had gezien en begon toen zachtjes te huilen. Jean sloeg haar armen om haar heen en maakte zachte, geruststellende geluidjes.

'Alles komt goed, schatje... alles komt goed.'

Happend naar adem schudde Tana woest haar hoofd. 'Nee, dat komt het niet. Hij... hij...' Maar Billy staarde haar kwaadaardig aan en de woorden stokten in haar keek Hij keek haar aan alsof hij haar weer wilde slaan en snikkend keek ze van hem weg. Zijn ogen prikten in haar rug. Ze kon het niet verdragen om zijn gezicht te zien, ze wilde hem nooit meer zien.

Ze lag op de achterbank van de Mercedes van haar moeder toen ze Billy naar huis brachten. Jean bleef een hele tijd bij hem binnen. Ze zetten de laatste mensen het huis uit, stuurden er een stuk of zes uit het zwembad, bonjourden twee stelletjes uit Anns bed en droegen de groep in het gastenverblijf op zich rustig te houden.

Tegen de tijd dat Jean terugliep naar Tana en de auto, wist ze wat haar de komende week te wachten stond. Ze hadden de helft van het meubilair gesloopt, een paar planten in brand gestoken, het behang geruïneerd, vlekken op het tapijt gemaakt, en het zwembad lag vol met allerhande zaken, van plastic bekers tot complete ananassen. Ze wilde niet dat Arthur zijn huis in deze staat onder ogen kreeg. Met een vermoeide zucht stapte ze in haar auto en wierp een blik op Tana's roerloze gestalte. Haar dochter leek nu vreemd rustig. De kalmerende middelen hadden hun werk gedaan.

'Goddank zijn ze niet in Arthurs kamer geweest.' Ze startte de auto en Tana schudde zwijgend haar hoofd, maar ze kon zich er niet toe brengen de woorden uit te spreken. 'Gaat het een beetje, meisje?' Dat was het enige dat ertoe deed. Ze hadden dood kunnen zijn. Het was een wonder dat ze nog leefden. Dat was het enige waar ze aan had kunnen denken toen de telefoon om drie uur 's nachts was gegaan. Ze maakte zich al een paar uur ernstig zorgen, en toen de telefoon rinkelde wist ze instinctief meteen wat er was gebeurd. Nadat hij een keer over was gegaan had ze opgenomen.

'Hoe voel je je nu?'

Tana kon niets anders dan naar haar moeder staren en haar hoofd schudden. 'Ik wil naar huis.'

De tranen stroomden weer over haar wangen, en Jean vroeg zich opnieuw af of ze dronken was. Het was duidelijk een wilde avond geweest, en Tana had daar deel van uitgemaakt. Het was haar ook opgevallen dat ze niet dezelfde jurk droeg als waarmee ze van huis was gegaan. 'Heb je gezwommen?' Duizelend kwam Tana met een schok overeind. Langzaam schudde ze haar hoofd, terwijl haar moeder in de spiegel keek en de vreemde blik in Tana's ogen zag. 'Wat is er met je jurk gebeurd?'

Met een kille, harde stem die in de oren van Jean niet aan Tana toebehoorde, zei ze: 'Die heeft Billy kapotgescheurd.'

'Wat zeg je nu?' Ze keek verbaasd en glimlachte toen.

'Heeft hij je in het zwembad gegooid?' Dat was het ergste waar ze hem van kon verdenken, licht baldadig gedrag, al was hij dan een beetje dronken geweest. Het was gewoon geluk geweest dat hij de vrachtwagen niet had geraakt. Het was een wijze les, voor hen allebei. 'Ik hoop dat jullie iets hebben geleerd van wat er vanavond is gebeurd, Tan.'

Bij het horen van het koosnaampje dat Billy ook had gebruikt begon ze zo erg te snikken, dat Jean de auto langs de kant van de weg zette en haar aanstaarde. 'Wat is er met je aan de hand? Ben je dronken? Heb je drugs gebruikt?'

Die beschuldigende toon had ze niet tegen Billy gebruikt toen ze hem thuis brachten. Wat was het leven toch oneerlijk, dacht Tana bij zichzelf. Haar moeder had gewoon geen idee wat die Lieve Kleine Billy Durning haar dochter had aangedaan. Ze keek haar moeder recht in de ogen. 'Billy heeft me verkracht in zijn vaders slaapkamer.'

'Tana!' Jean Roberts geloofde haar oren niet. 'Hoe kun je nu zoiets zeggen? Zoiets zou hij nooit doen!' Haar woede was gericht tot haar eigen kind, niet tot de zoon van haar geliefde. Ze geloofde absoluut niet dat Billy tot iets dergelijks in staat was, en dat was duidelijk van haar gezicht af te lezen toen ze haar dochter kwaad aankeek. 'Dat is een afschuwelijk iets om van hem te zeggen.' Het was een afschuwelijk iets om te doen. Maar Jean bleef haaf boos aanstaren.

Twee eenzame tranen rolden traag over Tana's wangen. 'Echt waar.' Haar gezicht vertrok bij de herinnering. 'Echt... waar...' Ze begon weer hysterisch te snikken toen Jean de auto startte en zonder in de spiegel naar haar dochter te kijken wegreed.

'Ik wil je nooit meer dat soort dingen over mensen horen zeggen, over niemand.' En vooral niet over iemand die ze kenden... een onschuldige jongen die ze al zijn halve leven kenden... Ze wilde niet eens weten wat Tana ertoe bracht om zoiets te zeggen. Jaloezie misschien? Op Billy, of Ann, of Arthur? 'Ik wil hier niets meer over horen. Is dat duidelijk?'

Er kwam geen antwoord van de achterbank. Tana staarde verdwaasd voor zich uit. Ze zou het nooit meer zeggen. Over niemand. Er was zojuist iets doodgegaan in haar binnenste.

4

De zomer trok daarna als in een waas aan Tana voorbij. Ze bracht twee weken door in New York, om te herstellen, terwijl haar moeder elke dag ging werken. Jean maakte zich zorgen. Ze voelde zich ongemakkelijk door het vreemde gedrag van haar dochter. Ogenschijnlijk leek er niets mis te zijn met haar, maar ze zat daar maar voor zich uit te staren, zonder naar muziek te luisteren, zonder met haar vrienden af te spreken. Ze nam zelfs de telefoon niet meer op.

Tegen het einde van de eerste week begon ze erover tegen Arthur. Ze had het huis in Greenwich weer zo goed als toonbaar gemaakt, en Billy en zijn maatjes waren naar Malibu vertrokken om andere vrienden te bezoeken. Ze hadden het gastenverblijf bij het zwembad nagenoeg geruïneerd, maar het allerergst was de slaapkamer van Arthur, waar een deel van de vloerbedekking er met een mes uit gesneden leek te zijn. En daar nam Arthur zijn zoon stevig over onder handen.

'Wat zijn jullie voor beesten? Ik zou je naar de mariniersopleiding West Point moeten sturen in plaats van naar Princeton, misschien kunnen ze daar wat fatsoen in je stampen. Mijn god, in mijn tijd haalde je het niet in je hoofd om je zo te gedragen. Heb je die vloerbedekking gezien? Ze hebben er gewoon een stuk uit gesneden.'

Billy had hem bedrukt en tegelijkertijd opstandig aangekeken. 'Het spijt me, pap. Het is een beetje uit de hand gelopen.'

'Een beetje? En het is een wonder dat je jezelf en Tana niet doodgereden hebt.'

Alles bij elkaar was hij er gelukkig toch goed afgekomen. Hij had nog steeds een beetje last van zijn oog toen hij wegging, maar de hechtingen bij zijn wenkbrauw waren er al uit gehaald. En hij leek elke avond uit feesten te gaan tot aan de dag dat ze naar Malibu vertrokken.

'Die verdomde jeugd van tegenwoordig,' had Arthur tegen Jean gegromd. 'Hoe gaat het met Tana?' Ze had het al een paar keer met Arthur over Tana's vreemde gedrag gehad, en ze vroeg zich intussen serieus af of haar dochter misschien toch een hardere klap op haar hoofd had gehad dan ze in eerste instantie had gedacht.

'Je weet dat ze die avond praktisch een shock had. In feite was het zelfs zo dat ze...' Ze herinnerde zich nog steeds de belachelijke aantijging die Tana tegen Billy had gemaakt. Haar dochter was gewoon niet helemaal bij haar positieven geweest.

Arthur keek zorgelijk. 'Ik zou haar nog maar eens een keertje laten onderzoeken.'

Maar toen Jean daarover begon, weigerde Tana. Jean vroeg zich intussen af of Tana wel in staat was om voor haar vakantiebaantje naar New England te gaan, maar de avond voor haar vertrek pakte ze stilletjes haar tas in. De volgende ochtend verscheen ze met een bleek weggetrokken, vermoeid gezicht voor het eerst in weken aan het ontbijt, en toen Jean een glas jus d'orange voor haar inschonk, glimlachte ze. Jean barstte bijna in huilen uit. Het huis was als een graftombe geweest sinds het ongeluk. Geen geluid, geen muziek, geen gelach, geen gegiechel aan de telefoon, geen stemmen, alleen maar doodse stilte overal. En Tana's dode ogen.

'Ik heb je gemist, Tan.' Bij het horen van haar koosnaampje vulden Tana's ogen zich met tranen. Ze knikte, niet in staat te antwoorden. Er viel niets meer te zeggen. Tegen niemand. Ze had het gevoel dat haar leven voorbij was. Ze wilde nooit meer aangeraakt worden door een man, en wist dat ze dat nooit meer zou laten gebeuren. Niemand zou haar ooit meer aandoen wat Billy Durning haar aangedaan had, en het ergste was dat Jean dat niet wilde horen, wilde geloven. Wat haar betreft was het onmogelijk, bestond het niet, was het niet gebeurd. Maar het ergst van alles was dat het wel gebeurd was. 'Denk je dat je het aankan om naar het zomerkamp te gaan?'

Tana had zich dat ook afgevraagd, ze wist dat het een belangrijke beslissing was. Ze kon zich de rest van haar leven hier blijven verstoppen, als een kreupele, een slachtoffer, een gebroken, onzichtbaar, verschrompeld persoon. Of ze kon erop uit trekken, en dat laatste had ze besloten te doen. 'Ja, ik denk wel dat het lukt.'

'Weet je het zeker?' Ze leek zo zwijgzaam, zo teruggetrokken, zo volwassen ineens. Het was of de klap op haar hoofd van het auto-ongeluk haar jeugd van haar afgepakt had. Misschien was het de schrik die dat met haar had gedaan. Jean had nog nooit zo'n dramatische verandering in zo'n korte tijd gezien. En Arthur bleef volhouden dat het prima met Billy ging, een beetje berouwvol zowaar, tegen de tijd dat hij op vakantie was gegaan. Iets wat hier duidelijk niet het geval was. 'Hoor eens, schat, als het niet meer gaat, dan kom je gewoon naar huis. Je moet zorgen dat je weer sterk bent als je straks gaat studeren in het najaar.'

'Het komt wel goed.' Veel meer dan dat zei ze niet voor ze vertrok met niet meer dan één tas bagage. Ze nam de bus naar Vermont, zoals ze al twee keer eerder had gedaan. Ze was gek op haar zomerbaantje, maar dit jaar was het anders, en dat viel de anderen ook op. Ze was stiller, teruggetrokken, en leek nooit meer te lachen. Ze leek alleen te willen praten met de kinderen die hun vakantie daar doorbrachten. Het deed de mensen die haar al langer kenden verdriet.

'Zou er thuis iets aan de hand zijn? Zou ze ziek zijn? Ze is totaal anders dan vorig jaar.' Het viel iedereen op en niemand wist wat er was. Aan het einde van de zomer stapte ze op de bus en ging weer naar huis. Ze had geen vriendschappen gesloten dit jaar, behalve met de kinderen, en zelfs bij hen was ze dit jaar niet zo populair als andere jaren. Ze was nog knapper dan vroeger, maar alle kinderen waren er het voor de verandering over eens: 'Tana Roberts is raar.' En ze wist zelf dat het waar was.

Ze bracht twee dagen thuis door bij Jean, ontliep al haar oude vrienden, pakte haar spullen voor school en stapte met een opgelucht gevoel op de trein. Plotseling wilde ze ver weg zijn, ver weg van huis, van Arthur, van Jean, van Billy, van hen allemaal, zelfs van haar schoolvrienden. Ze was niet langer hetzelfde zorgeloze meisje dat drie maanden geleden examen had gedaan. Ze was nu iemand anders, iemand die door herinneringen achtervolgd en gekweld werd, iemand met krassen op haar ziel.

Maar toen ze eindelijk in de trein zat en naar het Zuiden koerste, begon ze zich langzaamaan weer een ander mens te voelen. Alsof ze daarvoor letterlijk afstand kon nemen van hun bedriegerij, hun leugens, de dingen die ze niet konden of willen zien, de spelletjes die ze speelden. Het was alsof niemand haar meer zag staan sinds Billy Durning zich aan haar opgedrongen had. Tana bestond niet omdat niemand Billy's zonde wilde erkennen. Maar eigenlijk was dat alleen haar moeder, besefte ze. Want wie had ze verder? Als haar eigen moeder haar zelfs niet geloofde... Ze wilde er verder niet meer over nadenken. Niet meer nadenken. Ze ging zo ver mogelijk van huis, en misschien zou ze zelfs nooit meer teruggaan, hoewel ze wist dat ze zichzelf daarmee voor de gek hield. Haar moeders laatste woorden voor ze vertrok, waren: 'Met Thanksgiving kom je toch naar huis, hè, Tan?' Het was alsof haar moeder bang voor haar was geworden, alsof ze iets in haar dochters ogen had gelezen waar ze niet mee om kon gaan: een bloedende, open, rauwe pijn waar ze niets tegen kon doen en die ze niet wilde zien.

Ze wilde niet naar huis om Thanksgiving te vieren, ze wilde nooit meer naar huis. Ze was ontsnapt aan hun nietige, zielige leventjes, de hypocrisie, Billy en zijn barbaarse vrienden, Arthur, die haar moeder al die lange jaren voor zijn karretje had gespannen, de vrouw die hij bedrogen had, de leugens die Jean zichzelf vertelde. Opeens kon Tana er niet langer tegen en wilde ze zo ver mogelijk uit hun buurt zijn. Misschien ging ze nooit meer terug, nooit meer. Ze genoot van het geluid van de trein en het speet haar toen ze stopten in Yolan. Green Hill College lag ruim drie kilometer verderop, en ze hadden een oude, zwarte chauffeur met spierwitte haren gestuurd om haar met zijn gammele, oude stationcar op te halen. Hij begroette haar met een hartelijke glimlach, maar ze keek hem achterdochtig aan toen hij haar hielp met haar bagage.

'Hebt u een lange reis achter de rug, juffrouw?'

'Dertien uur.' Ze sprak nauwelijks een woord met hem op weg naar school, en als hij zelfs maar aanstalten zou hebben gemaakt om de auto ergens stil te zetten, zou ze eruit gesprongen zijn en hebben gegild. Maar hij bemerkte haar afstandelijkheid en drong niet aan. Een gedeelte van de rit zat hij te fluiten, en toen hij daar genoeg van kreeg zong hij liedjes uit het Diepe Zuiden die Tana nog nooit eerder had gehoord. Toen ze op de plek van bestemming aankwamen, glimlachte ze hem tegen wil en dank toe.

'Bedankt voor het ophalen.'

'Graag gedaan, juffrouw. Komt u maar gewoon naar kantoor en vraag dan naar Sam, ik breng u overal naartoe waar u maar wilt.' Hij lachte zijn hartelijke zwarte lach. 'Niet dat er veel te zien valt hier,' sprak hij met het zware accent van het Diepe Zuiden.

Vanaf het moment dat ze uit de trein was gestapt had ze gezien hoe mooi alles hier was. De majestueus uitziende hoge bomen, de felgekleurde bloemen overal, het overdadige gras, en de zware, vochtige lucht. Het maakte dat je zin kreeg om zomaar ergens heen te wandelen, en toen ze de school voor de eerste keer zag, bleef ze glimlachend staan. Het was precies zoals ze zich het had voorgesteld. Ze had de school afgelopen winter alvast willen bezoeken, maar toen had ze geen tijd gehad. In plaats daarvan had ze een gesprek gehad met de rondreizende afgezant van de school in het Noorden, en was ze afgegaan op wat ze in de brochures had gelezen. Ze wist dat het qua niveau een van de beste scholen van het land was, en daarnaast was het een opleiding met een geweldige reputatie. Ze wist dat het er ouderwets aan toe ging, maar dat sprak haar juist aan. En nu ze hier zo stond te kijken naar de prachtige, goed onderhouden, witte gebouwen met hoge pilaren en openslaande ramen met uitzicht op een klein meer, had ze bijna het gevoel dat ze thuis gekomen was. Ze meldde zich bij de receptie, vulde wat formulieren in, voegde haar naam toe aan een lange lijst, ontdekte in welk gebouw haar kamer lag, en even later stond Sam weer voor haar klaar om haar bagage met een oud boerenwagentje naar haar kamer te brengen. Het was alsof ze terug in de tijd was gereisd, en voor het eerst in drie maanden voelde ze zich tot rust komen. Hier zou ze haar moeder niet onder ogen hoeven komen, niet uit hoeven leggen wat ze wel of niet voelde, hoefde ze de gehate naam Durning niet te horen. Hier hoefde ze niet te zien welke pijn Arthur Durning zonder het te beseffen op haar moeders gezicht toverde, hier hoefde ze geen nieuws over Billy te horen. Zelfs het idee in dezelfde stad te vertoeven als hij, had een verstikkende uitwerking op haar gehad, en de eerste twee maanden na de verkrachting had ze niets anders willen doen dan wegrennen. Het had haar al haar energie gekost om naar het zomerkamp te gaan, en zelfs daar was elke dag een gevecht geweest. Elke keer als er iemand op haar af kwam, kromp ze in elkaar. Vooral mannen boezemden haar angst in, maar ook voor jongens was ze nu bang. Daar zou ze zich hier in ieder geval geen zorgen om hoeven maken. Het was een meisjesschool, en ze was niet verplicht feesten, voorstellingen of football-wedstrijden van andere scholen bij te wonen. Diezelfde sociale aspecten hadden haar wel aangesproken toen ze zich voor deze school aanmeldde, maar nu niet meer. Ze gaf helemaal nergens meer om, althans, zo was het de afgelopen maanden geweest. Maar plotseling, plotseling rook zelfs de lucht hier lekker. Ze keek naar Sam die met het bagagekarretje reed, en glimlachte voorzichtig naar hem. Sam grijnsde terug.

'Het is hier heel anders dan in New York.' Zijn ogen leken te dansen, en zijn korte witte kroeshaar zag er zacht uit. 'Absoluut. Het is hier echt schitterend.' Ze draaide zich om naar het meer en de verspreid liggende, kleinere gebouwen achter hen. Het leek wel een paleis, wat het inderdaad ooit was geweest, met zijn perfect onderhouden gebouwen en tuin. Het speet haar bijna dat haar moeder dit niet kon zien, maar misschien zou dat ooit nog gebeuren.

'Dit was vroeger een plantage, wist u dat?' Hij vertelde het ieder jaar weer aan honderden meisjes. Hij vond het geweldig om dat verhaal te vertellen. Zijn eigen grootvader had hier als slaaf gewerkt, schepte hij altijd op terwijl ze hem met grote ogen aanstaarden. Het waren zulke jonge, beschaafde meisjes, bijna zoals zijn eigen dochter geweest was, behalve dat zij nu volwassen was en zelf kinderen had. En deze meisjes zouden ook ooit trouwen en kinderen krijgen. Elk voorjaar kwamen er meisjes van verschillende plekken in het land terug om hier te trouwen in de prachtige kerk op dit terrein, en in de dagen na de diploma-uitreiking waren er ook altijd een aantal oudleerlingen die in de daaropvolgende dagen trouwden. Hij keek opzij naar Tana en vroeg zich af hoe lang het zou duren voor dit meisje trouwde. Het was een van de mooiste meisjes die hij ooit had gezien, met haar lange benen en dat gezicht met die wolk van goudblonde haren en enorme, groene ogen. Als hij haar wat langer had gekend zou hij haar hebben geplaagd met haar filmsterrenuiterlijk, maar dit meisje was wat gereserveerder dan de meeste meisjes. Het was hem direct opgevallen dat ze erg verlegen was.

'Bent u hier al eerder geweest?' Ze schudde haar hoofd en keek op naar het gebouw waar hij met het karretje voor bleef staan. 'Dit is een van de mooiste huizen op het terrein. Jasmine House. Ik heb hier vandaag al vijf andere meisjes naartoe gebracht. In totaal komen er vijfentwintig, en er is een huismoeder om een oogje op jullie te houden,' vertelde hij trots, 'hoewel ik zeker weet dat jullie dat helemaal niet nodig zullen hebben.' Daar klonk zijn hartelijke, diepe lach weer waar bijna iets muzikaals in zat, en Tana hielp hem glimlachend met haar bagage. Ze liep achter hem aan naar binnen en ontdekte dat ze in een fraai gedecoreerde woonkamer stond. Bijna alle meubels waren echt Engels en vroeg-Amerikaans antiek, met vrolijk gebloemde stoffen, en er stonden grote boeketten bloemen in schitterende kristallen vazen op diverse tafeltjes en op een bureau. Er hing een huiselijke sfeer, en een van de eerste dingen die Tana daarbinnen opviel, was dat de kamer iets vrouwelijks uitstraalde. Alles zag er schoon en netjes uit, alsof je hier een hoed en witte handschoenen behoorde te dragen. Tana keek naar haar geruite rok, haar instappers en kniekousen en glimlachte naar de vrouw die vanaf de andere kant van de kamer in een keurig grijs mantelpakje op haar af kwam lopen. Tana begreep al snel dat deze vrouw met witte haren en blauwe ogen hun huismoeder was. Ze was al meer dan twintig jaar huismoeder van Jasmine House, had een Zuidelijke lijzige manier van praten, en toen haar jasje openviel zag Tana een enkele streng parels. Ze had het uiterlijk van iemands tante, en er lagen diepe lijnen rond haar ogen.

'Welkom in Jasmine House, lieve kind.' Er waren nog elf andere huizen zoals deze op de campus, 'maar wij denken graag dat Jasmine het beste is'. Ze keek Tana stralend aan en bood haar een kop thee aan terwijl Sam Tana's spullen naar boven bracht. Tana nam het gebloemde theekopje met de zilveren lepel aan, bedankte voor het schaaltje met onbestemd uitziende cakejes, en staarde uit over het meer, bedenkend hoe vreemd het leven kon lopen. Ze had het gevoel dat ze in een andere wereld terecht was gekomen. Het was een wereld van verschil met New York hoe ze hier zat, ver van alles en iedereen die ze kende, theedrinkend met deze vrouw met de blauwe ogen en de parelketting, terwijl ze slechts drie maanden daarvoor op de grond van Arthur Durnings slaapkamer had gelegen en verkracht en geslagen werd door zijn zoon. '... vind je niet, lieve kind?'

Tana staarde de huismoeder blanco aan, niet wetende wat haar zojuist gevraagd was. Ze knikte ingetogen, plotseling erg moe. De veranderingen werden haar plotseling allemaal wat te veel.

'Ja, ja, inderdaad.' Ze had er geen idee van waar ze nu eigenlijk mee instemde. Ze wilde niets liever dan naar haar kamer gaan. Eindelijk hadden ze hun thee op en zetten ze hun kopjes neer. Tana kon haar lachen bijna niet inhouden bij het idee aan de eindeloze hoeveelheid koppen thee die de arme vrouw op een dag als vandaag zou moeten drinken, en alsof de vrouw Tana's ongedurigheid opmerkte, bracht ze het meisje snel naar haar kamer.

Ze moesten twee gewelfde trappen op en door een lange gang met bloemetjesbehang en foto's van oud-leerlingen. Haar kamer lag helemaal aan het einde van de gang. De muren waren lichtroze geschilderd en de gordijnen en beddensprei waren van chintz. Er stonden twee smalle bedden, twee oude ladekastjes, twee stoelen en er hing een klein wastafeltje in een van de hoeken. Het was een grappig ouderwetse kamer met een schuin aflopend plafond boven de bedden. De huismoeder wachtte haar reactie af en leek tevreden toen Tana zich met een glimlach naar haar omdraaide.

'Dit is mooi.'

'Zoals alle kamers in Jasmine House.' Kort daarna verliet ze de kamer. Tana zonk neer op een van de bedden, niet goed wetende wat ze moest doen, en even later ging ze op bed liggen kijken naar de bomen buiten. Ze vroeg zich af of ze moest wachten tot haar kamergenote kwam voor ze een van de kastjes en de helft van de hangkast in beslag nam, maar ze had toch nog geen zin om uit te pakken. Ze bedacht net dat ze een wandeling rond het meertje zou kunnen maken, toen er kort op de deur werd geklopt en Sam binnenkwam. Ze kwam snel overeind toen hij met een vreemde blik op zijn gezicht twee tassen binnenbracht. Hij keek even naar Tana, haalde zijn schouders op en staarde haar aan.

'Tja, voor alles is er een eerste keer.' Hè? Tana keek hem verwonderd na toen hij verdween en keek naar de reistassen. Niets bijzonders, gewoon twee grote donkerblauw met groen geruite tassen met bagagelabels van de trein, een grote beautycase en een ronde hoedendoos, vergelijkbaar met Tana's bagage. Langzaam liep ze door de kamer, zich afvragend wanneer hun eigenaresse zou verschijnen. Ze verwachtte dat het wel enige tijd zou gaan duren gezien het theeritueel dat ze zelf net had meegemaakt, maar ze werd verrast door de snelle komst van het meisje.

De huismoeder klopte op de deur en keek Tana veelbetekenend aan vanuit de deuropening, voordat Sharon Blake de kamer binnen leek te zweven. Het was een van de mooiste meisjes die Tana ooit had gezien, met inktzwart strak naar achteren gebonden haar, heldere onyxkleurige ogen en tanden die witter dan ivoor waren in een licht chocoladebruin gezicht dat zo fijntjes gebeeldhouwd was dat het nauwelijks echt leek. Haar schoonheid was zo uitgesproken, haar manier van bewegen zo gracieus, haar manier van doen zo zelfverzekerd, dat Tana letterlijk naar adem hapte. Ze droeg een helderrode jas en een klein hoedje, die ze beide met een zwierig gebaar op een van de stoelen wierp, om daarmee een nauwsluitende grijze wollen jurk te onthullen, in exact dezelfde kleur als haar prachtige schoenen. Ze leek eerder fotomodel dan studente, en Tana kreunde inwendig bij de gedachte aan het soort kleren dat zij had ingepakt. Geruite rokjes en pantalons, oude wollen rokjes waar ze weinig meer om gaf, een heleboel eenvoudige t-shirts, truien met v-hals, en twee jurken die haar moeder vlak voor haar vertrek voor haar had gekocht bij Saks.

'Tana,' zei de huismoeder op een toon die aangaf dat dit een serieuze aangelegenheid was, 'dit is Sharon Blake. Ze komt ook uit het Noorden, maar van iets minder ver dan jij. Ze komt uit Washington D.C.'

'Hoi.' Tana keek het meisje verlegen aan toen Sharon een hand naar haar uitstak en haar een verblindende glimlach toewierp.

'Aangenaam.'

'Ik laat jullie nu verder met rust.' Het leek alsof ze Sharon pijnlijk getroffen aankeek, en ze wierp een medelijdende blik op Tana. Ze vond het verschrikkelijk om het meisje dit aan te moeten doen, maar iemand moest een kamer met Sharon delen, en Tana zat hier tenslotte met een volledige studiebeurs. Dit was de eerlijkste oplossing. Ze moest dankbaar zijn voor wat ze kreeg. De rest zou hier nooit mee ingestemd hebben. Zachtjes deed ze de deur dicht en liep met vastbesloten tred de trap af. Het was de eerste keer dat zoiets gebeurde in Jasmine House, de eerste keer voor Green Hill, en Julia Jones wenste nu dat ze vanmiddag iets sterkers had gedronken dan thee. Dat kon ze wel gebruiken. Dit was tenslotte een zware taak.

Maar boven liet Sharon zich lachend op een van de ongemakkelijke stoelen zakken en keek naar Tana's glanzende, blonde haren. Ze vormden een interessant koppel. De een zo licht, de ander donker. Ze keken elkaar nieuwsgierig aan, terwijl Tana zich met een glimlach afvroeg waarom het meisje eigenlijk hierheen was gekomen. Een studie aan een universiteit in het Noorden zou haar veel problemen hebben bespaard. Maar ze kende Sharon Blake nog niet. Het was een heel knap meisje, geen twijfel mogelijk, en ze droeg dure kleding. Dat viel Tana opnieuw op toen Sharon haar schoenen uitschopte.

'En?' Het fijne, donkere gezicht brak weer open in een brede glimlach. 'Wat vind je van Jasmine House?'

'Prachtig, jij niet?' Tana was nog een beetje verlegen, maar het meisje had absoluut iets wat haar aansprak. Haar verfijnde gezichtje straalde iets volhardends, onverbiddelijks en moedigs uit.

'Je begrijpt dat ze ons de slechtste kamer hebben gegeven, hè?'

Tana keek haar geschokt aan. 'Hoe weet je dat?'

'Ik heb om me heen gekeken toen ik door de gang liep.'

Ze zuchtte. 'Ik had eerlijk gezegd niet anders verwacht.'

Ze keek Tana keurend aan. 'En wat heb jij voor rampzaligs gedaan om met mij op een kamer te eindigen?' Ze glimlachte vriendelijk. Ze wist waarom zij deze kamer had gekregen: ze was de eerste neger die toegelaten werd op Green Hill, en dat leverde een nogal ongebruikelijke situatie op. Haar vader was een bekend auteur, winnaar van de National Book Award en de Pulitzerprijs, en haar moeder was advocate en zat momenteel in de regering; dus ze was nogal anders dan de meeste negermeisjes. Tenminste, dat verwachtten ze, maar je kon er natuurlijk nooit helemaal zeker van zijn.

Miriam Blake had haar oudste kind voor de keuze gesteld voordat ze haar naar Green Hill stuurde. Ze had naar een universiteit in het Noorden kunnen gaan, naar Columbia in New York, of naar Georgetown dichter bij huis (haar cijfers waren er hoog genoeg voor), of naar ucla, als ze een carrière op het toneel ambieerde. Maar ze kon ook iets belangrijks doen, had haar moeder gezegd: 'Iets wat op een dag heel veel zal betekenen voor andere meisjes, Sharon.' Sharon had haar niet-begrijpend aangekeken. 'Je zou naar Green Hill kunnen gaan.'

'In het Zuiden?' Sharon reageerde geschokt. 'Ze laten me waarschijnlijk niet eens toe.'

Miriam had haar streng aangekeken. 'Je begrijpt het nog steeds niet helemaal, hè, schat? Freeman Blake is je vader. Hij heeft boeken geschreven die over de hele wereld gelezen worden. Denk je nu echt dat ze jou vandaag de dag toegang durven weigeren?'

Sharon had zenuwachtig gegrinnikt. 'Jezus, mama. Ze zullen me daar met pek en veren hebben ingesmeerd voordat ik mijn spullen zelfs maar heb uitgepakt.' Het idee was angstaanjagend. Ze wist wat er drie jaar eerder in Little Rock was gebeurd. Ze had het nieuws gelezen. Er waren tanks en de Nationale Garde voor nodig geweest om zwarte kinderen een witte school te kunnen laten betreden. En ze hadden het hier niet over zomaar een school in het Zuiden. Ze hadden het over Green Hill. De meest exclusieve universiteit voor vrouwen in het Zuiden, bezocht door dochters van congresleden en senatoren. De opleiding waar gouverneurs van Texas, South Carolina en Georgia hun kleine meisjes naartoe stuurden om twee jaar gedegen onderwijs te volgen voor ze zich ergens vestigden met jongens uit hun eigen kringen. 'Mama, u bent niet wijs!'

'Als elk zwart meisje in dit land zo denkt, Sharon Blake, dan slapen de zwarten over honderd jaar nog steeds in aparte hotels, zitten we nog steeds achter in de bus en drinken we nog steeds uit waterfonteintjes die naar pis van blanke jongens ruiken.' Haar moeders ogen vonkten en Sharon kromp in elkaar. Miriam Blake had altijd al op die manier gedacht. Ze had met een volledige studiebeurs aan Radcliffe en Boalt Law School gestudeerd, en sinds die tijd had ze gevochten voor waar ze in geloofde, voor de verdrukten, de gewone man, en nu knokte ze voor haar eigen mensen. Zelfs haar echtgenoot was vol bewondering. Ze had meer lef dan enig ander die hij ooit had gekend, en ze was niet van plan de moed nu op te geven. Maar soms beangstigde Sharon dat behoorlijk. Net als toen ze zich had ingeschreven bij Green Hill.

'Wat gebeurt er als ze me toelaten?' Ze vond het doodeng, en dat vertelde ze eerlijk aan haar vader. 'Ik ben niet zoals mama, pap. Ik wil geen statement maken, ik wil gewoon studeren, vriendinnen maken, lol hebben. Ik vind het moeilijk om te doen wat ze van me vraagt.' Haar ogen stonden vol tranen, en hij begreep het wel, maar hij kon de twee vrouwen niet veranderen; Miriam en haar verwachtingen van haar gezin, en de vrolijke spring-in-'t-veld, het mooie meisje dat qua karakter meer op hem dan op zijn vrouw leek. Haar droom was om ooit als actrice op Broadway te staan. Ze wilde naar ucla.

'Daar kun je dan de laatste twee jaar gaan studeren, Shar,' zei haar moeder. 'Als je je schuld hebt vereffend.'

'Waarom moet ik schulden vereffenen?' had ze gegild. 'Aan wie ben ik verplicht twee jaar van mijn leven op te offeren?'

'Omdat jij hier in je vaders huis woont, in een prettige buitenwijk van Washington. Omdat je dankzij ons in een lekker warm bedje slaapt en nog nooit iets erg hebt hoeven meemaken.'

'Sla me dan maar in elkaar. Behandel me als slaaf, maar laat me mijn eigen leven leiden!'

'Prima.' Haar moeders ogen spuwden vuur. 'Doe wat je wilt. Maar je zult nooit iets hebben om trots op te zijn, meisje, als je alleen maar aan jezelf denkt. Denk je dat het daarom ging in Little Rock? Bij elke stap die ze daar zetten, met geweren op hun hoofden gericht, hijgde de Ku Klux Klan in hun nek. En weet je voor wie ze dat deden, jongedame? Voor jou. En voor wie ga jij iets doen, Sharon Blake?'

'Voor mezelf!' had ze geroepen toen ze de trap op rende naar haar kamer en de deur achter zich dichtsloeg. Maar de woorden hadden haar achtervolgd. Dat deden haar moeders woorden altijd. Het was geen gemakkelijke vrouw om mee te leven, om te kennen, om van te houden. Ze maakte niemands leven gemakkelijk. Maar uiteindelijk had ze altijd gelijk. Altijd.

Freeman Blake had die avond geprobeerd met zijn vrouw te praten. Hij wist hoe Sharon zich voelde, hoe graag ze naar ucla wilde. 'Waarom laat je haar voor de verandering niet eens doen wat ze zelf wil?'

'Omdat ze een verantwoordelijkheid draagt. Net als ik, net als jij.'

'Denk je nu nooit eens ergens anders aan? Ze is nog jong. Geef haar de ruimte. Misschien wil ze zich helemaal niet inzetten voor het goede doel. Misschien doe jij dat al genoeg voor ons allemaal.' Maar beiden wisten dat dat niet helemaal waar was. Sharons broertje Dick was pas vijftien, maar hij was Miriams evenbeeld en deelde de meeste van haar ideeën, behalve dan dat die van hem nog radicaler waren. Hij zou zich door niemand aan de kant laten schuiven, en daar was Freeman trots op, maar hij besefte ook dat Sharon een ander soort kind was. 'Ik vind dat je haar met rust moet laten.'

En dat hadden ze gedaan, maar uiteindelijk had haar schuldgevoel het gewonnen, zoals ze Tana later die avond vertelde. 'Dus daarom zit ik hier.' Ze hadden samen gegeten in de mensa en waren nu terug op hun kamer. Sharon droeg een roze, nylon nachthemd dat ze als afscheidscadeau van haar beste vriendin had gekregen, en Tana zat haar nieuwe vriendin in een blauwflanellen nachthemd, met haar haren in een zijdezachte staart aan te kijken. 'Dus ik ga pas naar ucla als ik hier klaar ben.' Zuchtend staarde ze even naar de roze nagellak die ze net op haar teennagels had gedaan en keek toen weer op naar Tana. 'Ze verwacht zo verschrikkelijk veel van me.' En het enige wat ze wilde, was ooit een slimme en geweldige actrice worden. Meer niet. Maar dat was niet genoeg voor Miriam Blake.

Tana glimlachte. 'Mijn moeder verwacht ook altijd een heleboel van me. Haar hele leven heeft in het teken gestaan van totale opoffering voor mij, en ze hoopt dat ik hier een 'aardige jongeman' zal vinden om mee te trouwen.' Ze trok een gezicht bij dit onaantrekkelijke idee, en Sharon lachte.

'Volgens mij hopen alle moeders daar stiekem op, zelfs de mijne. Als ik dan maar beloof om na mijn huwelijk weer ten strijde te trekken. Wat zegt jouw vader daarvan? Ik ben blij dat de mijne me zo veel mogelijk steunt. Hij heeft ook niet altijd zin in dat gedoe.'

'Mijn vader is overleden voordat ik werd geboren. Daarom maakt ze zich altijd zo druk. Ze is altijd doodsbang dat er iets fout zal gaan, en daarom klampt ze zich vast aan alle zekerheden die ze heeft en verwacht ze dat ik hetzelfde doe.' Met een vreemde blik keek ze Sharon kort aan. 'Weet je, ik denk dat ik liever jouw moeder zou hebben.'

De meisjes lachten, en het was zeker een uur of twee later voordat de lichten op hun kamer uitgingen, en tegen het einde van die eerste week op Green Hill waren het dikke vriendinnen. Ze hadden grotendeels hetzelfde rooster, spraken tussen de middag samen af in de eetzaal, gingen samen naar de bibliotheek, maakten lange wandelingen rond het meer, en praatten over het leven, jongens, ouders en vriendschappen.

Tana vertelde Sharon over haar moeders relatie met Arthur Durning, die al bestond toen hij nog getrouwd was met Marie, en wat ze van hem vond. De hypocrisie, de bekrompen denkbeelden, het geijkte leven in Greenwich met de kinderen en vrienden en zakenrelaties die allemaal te veel dronken, in een huis waarmee gepronkt werd, terwijl haar moeder dag en nacht voor hem klaar stond, wachtte op zijn telefoontjes, en er na al die jaren uiteindelijk niets aan overgehouden had. 'Ik meen het, Shar, ik vind het verschrikkelijk. En weet je wat het ergste is?' Met smeulende, grote groene ogen keek ze haar vriendin aan.

'Dat ze alles van hem pikt. Ze vindt het wel prima zo. Ze zal hem nooit in de steek laten of eisen stellen. Ze zal gewoon de rest van haar leven op hem zitten wachten, dankbaar dat ze al die dingetjes voor hem mag regelen, zonder dat ze in de gaten heeft dat hij nooit eens iets voor haar doet. En dan blijft ze maar volhouden dat ze alles aan hem te danken heeft. Het is te idioot voor woorden. Ze heeft haar hele leven keihard gewerkt om ons een goed leven te geven, en hij behandelt haar gewoon als een of ander meubelstuk.' ...een ingehuurde kut... Billy's woorden weerklonken in haar hoofd, en voor de tienduizendste keer zette ze die woorden uit haar gedachten. 'Ik weet het niet, ze ziet het gewoon allemaal anders, maar ik kan er woest over worden. Ik kan het niet opbrengen om hem de rest van mijn leven op mijn blote knietjes te danken. Ik heb alles aan mijn moeder te danken, maar niets aan Arthur Durning. En zij ook niet, maar dat snapt ze gewoon niet. Ze loopt altijd op haar tenen. Ik vraag me weleens af of dat ook zo was voordat mijn vader doodging.' Haar moeder had haar vaak verteld dat ze veel op hem leek, en haar gezicht klaarde op bij die gedachte.

'Ik houd meer van mijn vader dan van mijn moeder.' Sharon zei altijd eerlijk wat ze dacht, vooral bij Tana. Tegen het einde van de eerste maand hadden ze elkaar talloze geheimen toevertrouwd, hoewel Tana niets over de verkrachting had verteld. Op de een of andere manier kon ze zich er niet toe zetten de woorden te zeggen, en ze zei tegen zichzelf dat het er niet toe deed, maar een paar dagen voor het eerste schoolfeest dat ter ere van Halloween in samenwerking met een nabijgelegen jongensschool werd georganiseerd, liet Sharon zich met rollende ogen achterover op bed vallen. 'Nou, fijn dan. Wat moet ik nu? Zal ik me als zwarte kat verkleden, of als lid van de Klan met een wit laken over mijn hoofd?' De meisjes mochten in hun eentje naar het feest komen. Dat was een geluk, want ze hadden geen van beiden nog een afspraakje gemaakt met een jongen. Ze hadden helemaal geen andere vrienden gemaakt.

De meisjes hadden allemaal hun uiterste best gedaan om Sharon te ontlopen. Ze waren wel beleefd, en ze staarden haar niet meer aan, en de meeste leraren behandelden haar met respect, maar het leek wel of ze liever deden alsof ze niet bestond, alsof ze vanzelf zou verdwijnen als ze haar negeerden. De enige vriendin die ze had was Tana, die altijd bij haar in de buurt was, en als gevolg daarvan was Sharon Tana's enige vriendin. Iedereen bleef ook bij haar uit de buurt. Als het haar keuze was om met een negerin om te gaan, dan moest ze ook maar begrijpen dat de rest niets met haar te maken wilde hebben. Sharon had haar daar meer dan eens over aangevallen. 'Waarom ga je niet lekker met je eigen soort spelen!' Ze probeerde ongevoelig over te komen, maar Tana prikte daar altijd doorheen. 'Stel je niet aan.'

'Je bent niet goed bij je hoofd.'

'Prima. Dan passen we goed bij elkaar. Dat is precies de reden dat we het zo goed met elkaar kunnen vinden.'

'Echt niet,' grijnsde Sharon dan. 'We kunnen zo goed met elkaar overweg omdat jij totaal geen smaak hebt, en als je mijn kleren en geweldige advies niet had, zou je eruitzien als een debiel.'

'Ja,' grijnsde Tana opgewekt, 'daar heb je gelijk in. Maar kun je me ook leren dansen?'

De meisjes lieten zich lachend op hun bed vallen, en elke avond waren hun lachsalvo's tot ver in de gang te horen. Sharon had een energie en passie die Tana weer tot leven bracht, en soms vertelden ze elkaar grappen tot de tranen over hun wangen rolden. Sharon had ook gevoel voor kleding en bezat de mooiste kleren die Tana ooit had gezien. Ze hadden ongeveer dezelfde maat, en na verloop van tijd belandden alle kleren gewoon door elkaar in de lades en droegen ze elkaars kleding.

'Vertel eens, Tan, wat trek jij aan naar het Halloweenfeest?' Sharon zat haar nagels deze keer feloranje te lakken, en die kleur stond geweldig bij haar donkere huid. Ze keek van de natte lak op naar haar vriendin, maar Tana wendde haar blik af.

'Ik heb geen idee. Ik zie wel.'

'Wat bedoel je daarmee?' Ze hoorde direct dat Tana anders klonk dan normaal. Het was haar al een paar keer eerder opgevallen dat Tana's stem van toon veranderde op momenten waarvan Sharon vermoedde dat ze een gevoelig onderwerp aanroerde, maar ze wist nooit precies waar dat aan lag. 'Je gaat toch wel?'

Tana kwam overeind, rekte zich uit en keek toen de andere kant op. 'Nee, ik ga niet.'

'In godsnaam. Waarom niet?' Ze was stomverbaasd. Tana was normaliter altijd te porren voor leuke dingen. Je kon met haar lachen, ze was knap, ze was een leuke vriendin, ze was slim. 'Houd je niet van Halloween?'

'Ach, het is best een leuk feest... voor kinderen.'

Het was de eerste keer dat Sharon haar zo meemaakte en ze was erg verbaasd. 'Kom op, Tan. Doe niet zo flauw. Ik bedenk wel een kostuum voor je.' Ze begon allerlei kleren uit hun gezamenlijke kledingverzameling te trekken en op bed te gooien, maar Tana kon er niet om lachen, en die avond, toen de lichten uit waren, begon Sharon er weer over. 'Waarom wil je niet naar het Halloweenfeest, Tan?' Ze wist dat haar vriendin hier nog nooit met een jongen uit geweest was, maar dat gold voor hen allebei. Voor Sharon lag dat moeilijk, als enig zwart meisje op deze opleiding, maar daar had ze zich op voorbereid toen ze de stap zette om naar Green Hill te gaan, en daarbij kwam dat ze gewoon nog geen jongens hadden leren kennen. Er waren maar een paar meisjes die al afspraakjes hadden gemaakt, maar Sharon verheugde zich erg op het feest omdat ze zeker wist dat daar een heleboel jongens zouden zijn. 'Heb je thuis een vaste vriend?' Ze had er nog nooit iets over gezegd, en het leek Sharon onwaarschijnlijk, ook al hadden ze elkaar nog steeds niet al hun geheimen toevertrouwd. Ze hadden het bijvoorbeeld nog nooit over hun maagdelijkheid, of het gebrek daaraan, gehad, iets waarvan Sharon wist dat dat hoogst ongebruikelijk was in Jasmine House. Het leek wel alsof dat het favoriete gespreksonderwerp van het huis was, maar Sharon had, terecht, Tana's terughoudendheid over dat onderwerp aangevoeld, en zelf had ze daar ook niet zo'n behoefte aan. Maar nu hees ze zich overeind op een elleboog en keek Tana aan in de maanverlichte kamer. 'Tan...?'

'Nee, dat is het niet... Ik houd gewoon niet van feesten.'

'Is daar een speciale reden voor? Ben je allergisch voor mannen? Word je duizelig op hoge hakken? Verander je na twaalven in een vampier? Hoewel,' ze grijnsde vals, 'dat laatste is misschien wel gaaf op een Halloweenfeest.' In het andere bed lachte Tana. 'Idioot. Ik heb gewoon geen zin om te gaan, dat is alles. Niets aan de hand. Ga jij nou maar gewoon. Wordt lekker verliefd op een blanke en drijf je ouders tot het uiterste.' Ze lachten samen bij dat idee.

'Jezus, ze zouden me hier waarschijnlijk meteen van school schoppen. Als het aan onze mevrouw Jones lag, zou ze me koppelen aan die oude Sam.' De huismoeder had al een paar keer neerbuigend van Sharon naar Sam gekeken, alsof ze daarmee de een of andere familieband zou kunnen ontdekken.

'Weet ze wie je vader is?' Freeman Blake had zojuist weer een Pulitzerprijs gekregen, en het hele land kende zijn naam, of ze zijn boeken nu hadden gelezen of niet.

'Volgens mij kan ze niet lezen.'

'Je zou haar een gesigneerd exemplaar moeten geven na de vakantie,' grijnsde Tana en Sharon brulde van het lachen.

'Ze zou het besterven!' Maar daarmee was er nog steeds geen oplossing voor het Halloweenfeest. Uiteindelijk ging Sharon in haar eentje, verkleed als een verschrikkelijk sexy zwarte kat, in een zwart balletpakje waar haar chocoladekleurige gezicht met de grote ogen bovenuit stak. Er leek geen einde aan haar lange benen te komen, en na een paar eerste gespannen momenten vroeg iemand haar ten dans, en daarna had ze de hele avond op de dansvloer doorgebracht. Ze had een geweldige avond gehad, ook al had geen van de andere meisjes een woord met haar gewisseld.

Tana lag al in bed toen ze vlak na enen thuis kwam. 'Tan...? Tana...? Tan...?'

Ze bewoog een beetje, tilde haar hoofd op, en opende kreunend een oog. 'Heb je het leuk gehad?'

'Het was super! Ik heb de hele avond gedanst!' Ze kon niet wachten om Tana er alles over te vertellen, maar die had zich alweer omgedraaid.

'Fijn, welterusten.'

Sharon staarde eventjes naar haar rug en vroeg zich weer af waarom haar hartsvriendin niet mee had willen gaan. Maar toen ze het onderwerp de volgende dag opnieuw ter sprake bracht, werd duidelijk dat Tana het er niet over wilde hebben. Vanaf dat moment begonnen de andere meisjes in huis geregeld met jongens uit te gaan. De telefoon in de gang beneden leek onophoudelijk te rinkelen, en er was een jongen die belde om Sharon Blake mee uit te vragen.

Hij nam haar mee naar de bioscoop, maar toen ze daar aankwamen wilde de loketbeambte haar niet binnenlaten.

'Het is hier geen Chicago, kinderen,' zei hij, terwijl er een diepe, donkerrode blos op het gezicht van de jongen verscheen. 'Jullie zitten hier in het Zuiden.' Hij sprak de jongen aan. 'Ga naar huis en zoek een meisje uit je eigen kringen, knul.'

Sharon probeerde hem gerust te stellen toen ze wegliepen. 'Het geeft niet, Tom. Ik had eigenlijk toch niet zo'n zin in deze film. Echt, het geeft niets.'

Maar de stilte waarin ze terugreden was hartverscheurend, en pas toen ze bij Jasmine House aankwamen, keek ze hem eindelijk weer aan. Haar stem klonk zwoel en zacht, en haar ogen stonden vriendelijk toen ze een zijdezachte hand op de zijne legde. 'Jij kunt hier niets aan doen, Tom. Ik begrijp het wel. Ik ben eraan gewend.' Ze haalde diep adem. 'Dit is precies de reden dat ik naar Green Hill ben gekomen.' Het leek een vreemde opmerking, en hij keek haar vragend aan. Ze was het eerste zwarte meisje dat hij mee uit had gevraagd, en hij vond haar het meest exotische schepsel wat hij ooit had gezien. 'Je bent hierheen gekomen om je te laten beledigen door de eerste de beste drol in een bioscoop in een stadje van niets?' Hij was nog steeds ziedend over hoe ze behandeld was, ook al was ze dat zelf kennelijk niet.

'Nee,' zei ze zachtjes, denkend aan haar moeders woorden. 'Ik ben hiernaartoe gekomen om te kijken of ik dingen kon veranderen. Het begint zoals dit, maar uiteindelijk kan het niemand meer iets schelen dat zwarte meisjes en blanke jongens samen naar de film gaan, samen rondrijden, samen over straat lopen of hamburgers eten waar ze maar willen. Zo is het in New York gegaan, en waarom zou het er hier anders aan toe gaan? De mensen zullen ons misschien aanstaren, maar niet meer wegsturen. En als we dat willen, moeten we klein beginnen, en vanavond was zo'n begin.'

De jongen keek haar aan en vroeg zich plotseling af of ze hem vanavond gebruikt had, maar toch had hij het idee van niet. Zo zat Sharon Blake niet in elkaar, en daarbij had hij ook gehoord wie haar vader was. Je kon niet anders dan onder de indruk zijn van zo iemand. En na het horen van deze woorden bewonderde hij haar nog meer. Hij begreep het niet helemaal, maar hij wist dat er een kern van waarheid in haar woorden school.

'Jammer dat we niet naar binnen mochten. Zullen we het volgende week weer proberen?'

Ze moest lachen. 'Ik bedoelde niet dat we het allemaal ineens moesten veranderen.' Maar ze had bewondering voor zijn lef. Hij begreep wat ze bedoelde, en misschien had haar moeder er niet ver naast gezeten. Misschien was het inderdaad goed om je ergens voor in te zetten.

'Waarom niet? Er komt een dag dat die man geen zin meer heeft om ons te weigeren. En, weet je, anders kunnen we ook ergens koffie gaan drinken, of het bij een restaurant proberen.' De mogelijkheden waren eindeloos, en Sharon lachte naar hem toen hij haar hielp bij het uitstappen en met haar meeliep naar Jasmine House. Ze bood hem een kop thee aan in de woonkamer, maar de blikken die ze kregen toegeworpen van andere stelletjes waren zo onheilspellend dat Sharon uiteindelijk opstond. Ze bracht hem langzaam naar de deur, en eventjes keek ze verdrietig. Ze zou het zo veel gemakkelijker hebben gehad op ucla, of ergens anders in het Noorden, overal behalve hier. Tom begreep direct wat haar dwarszat, en in de deuropening fluisterde hij zachtjes: 'Niet vergeten: het gaat niet van de ene op de andere dag.' Hij raakte haar wang vluchtig aan en verdween. Toen ze zijn auto nakeek, bedacht ze dat hij gelijk had, natuurlijk, het gebeurde niet van de ene op de andere dag.

Toen ze de trap op liep, besloot ze dat het geen verpeste avond was geweest. Ze vond Tom aardig. Ze vroeg zich af of hij haar nog een keer zou bellen. Hij had het goed opgevat.

'En? Heeft hij je een aanzoek gedaan?' Tana grijnsde haar vanaf haar bed toe toen ze binnenkwam, en Sharon kreunde.

'Ja, twee keer.'

'Dat is fijn. Hoe was de film?'

Sharon glimlachte. 'Dat kun je beter aan iemand anders vragen.'

'Zijn jullie niet geweest?' Ze was verbaasd.

'We mochten niet naar binnen. Je weet wel: blanke jongen met zwart meisje. "Zoek een meisje uit je eigen kringen, knul.'" Ze deed alsof ze erom moest lachen, maar Tana zag de pijn in haar ogen en fronste haar wenkbrauwen.

'Dat is waardeloos. Wat zei Tom?'

'Hij vatte het sportief op. Toen we terugkwamen hebben we nog een tijdje beneden gezeten, maar dat was eigenlijk nog erger. Volgens mij zitten er daar een stuk of zeven Sneeuwwitjes met hun droomprinsen, en allemaal zaten ze ons aan te staren.' Ze ging zitten en keek haar vriendin zuchtend aan. 'Verdomme, die moeder van mij ook altijd met haar geweldige ideeën. De eerste minuut dat we weer buiten de bioscoop stonden, voelde ik me trots, dapper en oprecht, maar tegen de tijd dat we thuis waren vond ik het maar een heel gedoe. Jezus, we kunnen niet eens ergens een hamburger gaan eten. Ze zouden me gewoon laten verhongeren in deze stad.'

'Vast niet als je met mij zou gaan.' Ze waren nog niet één keer buiten de deur gaan eten. Ze waren tevreden met het schoolrestaurant, het eten was daar verrassend goed. Allebei waren ze al een kilo of anderhalf aangekomen, tot Sharons grote verdriet.

'Daar zou ik maar niet op rekenen, Tan. Waarschijnlijk breekt de hel los als we samen ergens binnen proberen te komen. Zwart is zwart, en wit is wit, hoe je het ook bekijkt.'

'We kunnen het toch gewoon proberen?' Tana leek geboeid.

De volgende avond gingen ze op pad. Ze liepen rustig naar de stad en gingen zitten in een hamburgerrestaurant. De serveerster kwam naar hun tafeltje, staarde hen lange tijd onvriendelijk aan en liep toen weg zonder hun bestelling op te nemen. Tana keek haar geschokt na en gebaarde opnieuw naar de vrouw. De vrouw leek het niet op te merken, zodat Tana uiteindelijk opstond en naar de vrouw toe liep om te vragen of ze hun bestelling konden doorgeven.

De vrouw keek haar verdrietig aan, en zei zachtjes, zodat Sharon het niet kon horen: 'Het spijt me, liefje, ik kan je vriendin niet bedienen. Ik hoopte eigenlijk dat jullie dat wel hadden begrepen.'

'Waarom niet? Ze komt uit Washington,' alsof dat wat uitmaakte. 'Haar moeder is advocate en haar vader heeft al twee keer de Pulitzerprijs gewonnen...'

'Dat maakt hier geen verschil. We zijn hier niet in Washington. Dit is Yolan.' Yolan, South Carolina, thuisbasis van Green Hill.

'Kunnen we hier in de stad ergens anders eten?'

De serveerster keek het lange blonde meisje met de groene ogen zenuwachtig aan, ze werd een beetje bang van de plotselinge hardheid in haar stem. 'Aan de andere kant van de straat zit een tentje waar zij wat kan eten, en jij kunt rustig hier eten.'

'Samen, bedoel ik.' Tana's ogen waren nu staalhard, en voor het eerst van haar leven had ze het gevoel dat ze nu echt haar rug moest rechten. Ze had de behoefte om iemand te slaan. Het was een gevoel dat ze nog nooit eerder had gehad; een oncontroleerbare, hulpeloze woede.

'Kunt u ons geen enkel restaurant aanraden waar we samen iets kunnen eten, zonder dat we op de trein naar New York hoeven stappen?' Tana keek de serveerster woedend aan. De vrouw schudde haar hoofd. Maar Tana wist van geen wijken. 'Prima, dan wil ik graag twee cheeseburgers en twee glazen cola voor mij alleen.'

'Vergeet het maar.' Met die woorden verscheen er een man uit de keuken vlak bij waar ze stonden. 'Jullie gaan gewoon terug naar dat rijke schooltje.' Ze waren gemakkelijk te herkennen in Yolan. Sharons kleren alleen al waren genoeg om de aandacht op haar te vestigen. Ze droeg een rok en een trui die haar moeder voor haar had gekocht bij Bonwit Teller in New York. 'Daar kunnen jullie net zo veel eten als je maar wilt. Ik weet niet wat er met ze aan de hand is daarginds, maar als ze het nodig vinden om nikkers toe te laten, dan moeten ze ze zelf maar te eten geven. Ik moet ze hier niet.' Hij keek nadrukkelijk naar Tana, en toen naar Sharon die nog steeds aan het tafeltje zat. Het was alsof overweldigende krachten bezit hadden genomen van de ruimte, en eventjes dacht Tana dat hij hen met lichamelijk geweld buiten de deur zou zetten. Sinds het moment dat ze verkracht was, was ze niet meer zo bang of boos geweest.

En toen stond Sharon ineens stilletjes op, op de haar zo typerende gracieuze, vrouwelijke manier. 'Kom op, Tan.' Haar stem klonk sexy als het spinnen van poes. Tana zag hoe de ogen van de man bijna uit hun kassen puilden en wilde hem in zijn gezicht slaan. Het herinnerde haar aan een gebeurtenis die ze wilde vergeten, en even later liep ze achter Sharon aan naar buiten.

'Wat een klootzak.' Tana was woest toen ze terugliepen naar school, maar Sharon was wonderlijk kalm. Ze had hetzelfde gevoel als gisteren, toen Tom en zij de bioscoop niet in hadden gemogen. Heel eventjes had ze zich sterk gevoeld, vol begrip voor haar missie hier in het Zuiden, maar daarna kwam het verdriet. Toch voelde ze zich vanavond niet verdrietig.

'Wat is het leven toch raar, hè? Als we nu in New York, L.A., of een van al die andere plaatsen waren, zou het niemand iets kunnen schelen. Maar hier is het ineens een zaak van wereldbelang dat ik zwart ben en jij wit. Misschien heeft mijn moeder gelijk. Misschien wordt het tijd voor actie. Ik weet het niet, hoor, het kon me nooit zo veel schelen hoe het anderen verging, als ik er maar geen last van had. En nu ben ik zelf ineens die ander.' Nu begreep ze waarom haar moeder erop aangedrongen had dat ze hierheen zou gaan, en voor de eerste keer sinds ze hier was, vroeg ze zich af of ze misschien gelijk had gehad. Misschien hoorde ze hier inderdaad thuis. Misschien was ze dit verschuldigd aan andere mensen die ervoor hadden gezorgd dat zij tot nu toe zo'n comfortabel leventje had geleid. 'Ik weet gewoon niet meer wat ik ervan moet denken, Tan.'

'Ik ook niet.' Ze liepen naast elkaar. 'Ik geloof niet dat ik me ooit zo machteloos heb gevoeld of zo boos ben geweest.' Totdat het beeld van Billy Durnings gezicht voor haar ogen verscheen en ze ineenkromp. 'Nou ja, één keer eerder misschien.'

Ze waren nu hechter dan ooit. Tana liep te denken dat ze het liefst een arm om haar vriendin zou willen slaan om haar te beschermen voor meer pijn, toen Sharon haar met een warme glimlach aankeek. 'Wanneer was dat, Tan?'

'O, lang geleden.' Ze probeerde te glimlachen. 'Een maand of vijf.'

'Nou, inderdaad, dat is wel héél lang geleden.' De twee meisjes wisselden een glimlach uit terwijl er een auto langsraasde, maar niemand viel hen lastig en Tana was niet bang. Niemand zou haar ooit meer aandoen wat Billy Durning had gedaan. Ze zou ze eerst vermoorden.

Met een vreemd duistere blik keek Sharon naar Tana. 'Dat moet behoorlijk erg geweest zijn.'

'Dat was het ook.'

'Wil je erover praten?' Haar stem klonk zacht als de antracietzwarte nacht, en ze liepen een tijdje in stilte verder terwijl Tana nadacht. Ze had het nooit meer aan iemand willen vertellen sinds de avond dat ze het haar moeder probeerde uit te leggen.

'Dat weet ik niet.'

Sharon knikte, alsof ze het begreep. Iedereen had wel een geheim dat ze niet met een ander wilden delen. Zij ook. 'Het is goed, Tan.' Maar op het moment dat ze dat zei, keek Tana haar aan en leken de woorden op eigen kracht een weg naar buiten te zoeken.

'Ja, ik wil erover praten.' En toen: 'Maar, waar begin ik?' Ze versnelde haar pas alsof ze voor haar gedachten weg wilde rennen, en Sharon volgde met gemak op haar lange, gracieuze benen. Onbewust streek Tana zenuwachtig met een hand door haar haren, staarde in de verte en begon diep adem te halen.

'Er valt niet veel te vertellen. In juni, na mijn eindexamen, ging ik naar een feestje, het huis van mijn moeders werkgever. Hij heeft een klier van een zoon, en ik had tegen mijn moeder gezegd dat ik er niet heen wilde.' Haar adem kwam nu hortend en stotend, en Sharon begreep dat Tana zich daar niet van bewust was toen ze gehaast doorliep. Ze wist dat dit geheim haar vriendin dwarszat, en dat ze zich beter zou voelen als ze het eenmaal verteld had. 'Hoe dan ook, ze zei dat ik moest gaan, dat zegt ze altijd, zo is ze nu eenmaal als het om Arthur Durning en zijn kinderen gaat. Ze ziet gewoon niet hoe ze zijn, en...' De woordenvloed stopte, en gehaast, gejaagd liep ze verder alsof ze er nog steeds voor weg kon rennen. Sharon volgde moeiteloos en hield haar vriendin scherp in de gaten toen ze worstelde met haar herinneringen en naar de juiste woorden zocht. 'Nou ja, en toen werd ik opgehaald door zo'n dom ventje en kwamen we daar aan, op dat feest, bedoel ik, en iedereen werd dronken, en dat domme ventje ook en toen was hij weg en ik liep daar door het huis, en Billy, Arthurs zoon, vroeg of ik wilde zien waar mijn moeder werkte, en ik wist waar het was...' De tranen stroomden nu over haar wangen, maar daar voelde ze niets van in de wind, en Sharon zei er niets over. 'Maar toen nam hij me mee naar Arthurs slaapkamer en alles was grifs, grijs velours, grijze zijde, grijs bont, zelfs de vloerbedekking was grijs.' Dat was alles wat ze zich kon herinneren: de eindeloze grijze golf en haar bloed op de vloerbedekking naderhand. En Billy's gezicht, het ongeluk. Ze stikte bijna bij die herinneringen, en ze begon aan de col van haar trui te trekken en luid snikkend te rennen. Sharon volgde haar op de voet. Ze was niet langer alleen: ze rende samen met een vriendin door deze nachtmerrie, en dat gaf haar de kracht om door te gaan: '...en Billy begon me te slaan en gooide me op de grond, en wat ik ook deed...' Ze herinnerde zich opnieuw de machteloosheid, de wanhoop, en ineens gilde ze het uit in de donkere nacht en bleef staan en sloeg haar handen voor haar gezicht. 'Hij stopte gewoon niet, ik kon niets doen...' Ze trilde over haar hele lichaam en Sharon sloeg zonder iets te zeggen haar armen om haar heen en hield haar stevig vast. 'Hij heeft me verkracht, ik zat helemaal onder het bloed, hij liet me gewoon liggen met al dat bloed, mijn benen en mijn gezicht, en toen moest ik overgeven, en later reed hij achter me aan en moest ik instappen en toen reed hij bijna tegen een vrachtwagen aan.' Er leek nu geen einde meer te komen aan de woordenstroom. Ze huilde hard en Sharon begon ook te huilen. 'En toen reed hij tegen een boom en had hij een snee in zijn hoofd waardoor hij ook onder het bloed zat en toen brachten ze ons naar het ziekenhuis en toen kwam mijn moeder...' Ineens viel ze stil, haar gezicht geschonden door de herinneringen die ze al vijf maanden uit de weg probeerde te gaan, en keek ze Sharon aan. 'En toen ik het haar probeerde te vertellen, weigerde ze me te geloven. Ze zei dat Billy Durning nooit zoiets zou doen.' Ze huilde hard en gierend en Sharon hield haar stevig vast.

'Ik geloof je, Tana.'

Tana knikte. Ze zag eruit als een verloren klein meisje. 'Ik wil nooit meer door een man aangeraakt worden.'

Ze wist precies hoe Tana zich voelde, maar om een andere reden dan die van haar vriendin. Ze was niet verkracht. Ze had zichzelf met plezier gegeven aan de jongen van wie ze hield.

'Mijn moeder heeft nooit een woord van dit hele verhaal geloofd. En dat zal ook nooit gebeuren. In haar ogen zijn alle leden van de familie Durning goden.'

'Het belangrijkste is dat het goed met je gaat, Tana.' Sharon leidde haar naar een boomstronk waar ze gingen zitten, en Sharon bood Tana een sigaret aan en voor deze keer nam Tana een trekje. 'En het gaat best goed met je, weet je. Veel beter dan je denkt.' Ze glimlachte liefdevol naar haar vriendin, diep onder de indruk van haar vertrouwen, en veegde de tranen van haar gezicht.

Tana keek haar glimlachend aan. 'Vind je me niet slecht, nu je dit van me weet?'

'Wat is dat nu voor domme vraag? Dit zegt toch niets over jou, Tana.'

'Ik weet het niet. Soms denk ik van wel. Misschien had ik hem kunnen laten stoppen als ik harder mijn best had gedaan.' Het was fijn om die woorden te kunnen uitspreken. Ze zaten haar al maanden dwars.

'Dat geloof je toch niet echt, hè, Tan? Denk je nu echt dat je hem tegen had kunnen houden? Vertel me de waarheid.'

Ze dacht een tijdje diep na en schudde toen haar hoofd. 'Nee.'

'Precies. Pijnig jezelf dan ook niet met dat idee. Het is gebeurd. Het was afschuwelijk. Te erg voor woorden. Het was waarschijnlijk het ergste wat je ooit overkomen is, maar het zal nooit meer gebeuren. En het was niet de echte Tana die hij heeft aangeraakt. Hij kon je niet aanraken, Tana, niet echt. Zet het van je af. Verdrijf de herinneringen en ga door.'

'Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan,' glimlachte Tana vermoeid. 'Hoe kun je zoiets als dit vergeten?'

'Je hebt je leven in eigen hand. Je kunt je hier niet door kapot laten maken, Tana. Dan heeft hij gewonnen. Hij is degene die ziek is, niet jij. Laat jezelf hier niet door kapot maken. Hoe vreselijk het ook was, zet het uit je hoofd en ga door met je leven.'

'O, Sharon...' Ze kwam zuchtend overeind en keek neer op haar vriendin. Het was een prachtige avond. 'Hoe kom jij zo slim voor iemand van jouw leeftijd?'

Sharon glimlachte, maar Tana zag dat haar ogen serieus, een beetje verdrietig stonden. 'Ik heb ook zo mijn geheimen.'

'Zoals wat?' Tana voelde zich nu kalmer dan ooit. Alsof er een woedend beest uit haar binnenste ontsnapt was, alsof Sharon haar geholpen had het beest te bevrijden zodat Tana eindelijk weer rust had. Haar moeder had haar daar vijf maanden eerder niet mee weten te helpen, maar dit meisje wel, en ze wist dat ze nu, wat er verder ook zou gebeuren, voor altijd vrienden zouden zijn. 'Wat is er met jou gebeurd?' Tana keek haar vriendin onderzoekend aan, beseffend dat er iets in haar ogen verborgen lag. En dat wist ze helemaal zeker toen Sharon haar aankeek. Ze draaide er niet omheen. Ze had het nog nooit aan iemand anders verteld, maar ze had er veel over nagedacht, en ze had het er uitgebreid met haar vader over gehad op de avond voor ze naar Green Hill vertrok. Hij had haar dezelfde raad gegeven als ze zojuist aan Tana had gegeven: Ze moest het uit haar hoofd zetten, zich er niet door kapot laten maken. Het was gebeurd en nu lag het achter haar. Zo moest het blijven, ze moest doorgaan met haar leven, maar ze vroeg zich af of dat haar ooit zou lukken. 'Ik heb dit jaar een baby gekregen.'

Tana's adem stokte in haar keel en ze keek Sharon geschokt aan. 'Echt?'

'Ja. Ik had thuis al vanaf mijn vijftiende een vriendje, en toen ik zestien was mocht ik zijn senior ring dragen. Weet je, Tan, het was gewoon allemaal zo schattig. Hij ziet eruit als een Afrikaanse god, en hij is superslim, en hij danst als...' Ze zag er knap en jong uit bij de gedachte aan hem. 'Hij studeert nu aan Harvard,' zei ze met een verdrietige blik in haar ogen, 'maar ik heb hem al meer dan een jaar niet gesproken. Ik werd zwanger, ik heb het hem verteld, en toen raakte hij in paniek. Hij wilde dat ik abortus zou plegen bij een dokter die zijn neef kende, en dat wilde ik niet. Jezus, ik had verhalen gehoord over meisjes die daar dood aan waren gegaan.' Haar ogen vulden zich met tranen bij de herinnering, ze vergat dat Tana naast haar stond. 'Ik wilde het aan mijn moeder vertellen, maar ik kon het niet, en toen heb ik het aan mijn vader verteld. Hij heeft het toen aan mijn moeder verteld en vervolgens ging iedereen uit zijn dak. Ze belden zijn ouders, en iedereen huilde en schreeuwde, mijn moeder noemde hem een nikker en zijn vader noemde mij een slet. Het was de meest verschrikkelijke nacht van mijn leven, en toen die eenmaal achter de rug was, stelden mijn ouders me voor de keuze: ik kon abortus plegen bij een dokter die mijn moeder gevonden had, of ik kon de baby krijgen en afstaan. Ze zeiden,' ze hapte naar adem alsof het ergste stuk nu kwam, 'dat ik de baby niet kon houden, dat het mijn leven zou verpesten als ik...' ze trilde over haar hele lichaam, 'op mijn zeventiende een kind zou krijgen. En ik weet niet waarom, maar ik besloot de baby te krijgen. Misschien omdat ik hoopte dat Danny van gedachten zou veranderen, of mijn ouders, of dat er een wonder zou gebeuren. Maar dat gebeurde allemaal niet. Ik heb vijf maanden in een tehuis gewoond en daar heb ik de middelbare school afgemaakt, en de baby is geboren op negentien april... een jongetje...' Ze trilde zo erg dat Tana zonder iets te zeggen een hand naar haar uitstak. 'Het was niet de bedoeling dat ik hem te zien kreeg, maar ik heb hem één keer gezien... hij was zo klein... De bevalling duurde negentien uur en het was vreselijk, hij woog maar zevenentwintighonderd gram.' Haar gedachten waren duizenden kilometers verderop bij het jongetje dat ze nooit meer zou zien. Ze keek op naar Tana. 'Hij is weg, Tan,' snikte ze als het kleine meisje dat ze in veel opzichten ook nog was. Net als Tana. 'Ik heb de adoptiepapieren drie weken geleden getekend. Mijn moeder heeft ze opgesteld. Hij is geadopteerd door mensen in New York.' Ze had haar tranen niet meer in bedwang. Met gebogen hoofd zei ze: 'Lieve god, Tan, ik hoop maar dat ze goed voor hem zorgen. Ik had hem nooit af moeten staan. En waarvoor heb ik het gedaan?' Ze keek boos op. 'Hiervoor? Zodat ik naar deze achterlijke school kon gaan om een statement te maken, zodat er een dag komt dat andere meisjes hier ook naartoe kunnen gaan? Nou, en?'

'Dat had hier niets mee te maken. Ze wilden dat je op een dag een nieuwe start kon maken met een man en kinderen. Als de tijd daar rijp voor is.'

'Ze hadden het mis, en ik ook. Je zult nooit weten hoe erg het was. Die totale leegte toen ik thuiskwam, met niets, met niemand. Hij zal nooit meer vervangen kunnen worden.' Ze haalde diep adem. 'Ik heb Danny niet meer gezien sinds ik naar dat tehuis in Maryland ging. Ik zal nooit weten waar mijn baby is. Ik heb tegelijk met de rest van mijn klas eindexamen gedaan,' zei ze met een loodzwaar hart, 'en niemand wist wat ik doormaakte.'

Tana keek hoofdschuddend toe. Ze waren allebei volwassen nu. De weg ernaartoe was over bergen en door dalen gegaan, en het was nog te vroeg om te zeggen of het op termijn allemaal beter zou worden, maar één ding wisten ze zeker toen ze later langzaam naar huis liepen: ze hadden er een vriendin voor het leven bij. Tana trok Sharon van de boomstronk, ze hielden elkaar stevig vast, lieten hun tranen op de wangen van de ander vallen, en stelden zich open voor elkaars pijn.

'Ik houd van je, Shar.' Tana keek haar met een liefdevolle glimlach aan en Sharon droogde haar tranen.

'Ik ook van jou.'

Arm in arm liepen ze door de stille nacht terug naar Jasmine House, waar ze zich uitkleedden en ieder met hun eigen gedachten in bed stapten.

'Tan?' klonk Sharons stem in de donkere kamer.

'Ja?'

'Bedankt.'

'Waarvoor? Voor het luisteren? Daar heb je vrienden voor. Ik heb jou ook nodig.'

'Weet je? Mijn vader had gelijk. Je moet verder met je leven.'

'Ja, dat zal wel.' Maar hoe? 'Had hij daar nog handige tips voor?'

Sharon lachte. 'Dat zal ik hem moeten vragen.' En ineens had ze een idee. 'Waarom vraag je het hem zelf niet? Heb je zin om met Thanksgiving met mij mee naar huis te gaan?' Tana overdacht het aanbod in haar bed, met het begin van een glimlach op haar gezicht. Het leek haar leuk. 'Ik heb geen idee wat mijn moeder daarvan zal zeggen.' Maar ineens wist ze niet zeker of dat haar eigenlijk iets kon schelen, en als het haar al iets kon schelen, was het zeker niet zo veel als dat zes maanden geleden zou zijn geweest. Misschien werd het tijd om haar vleugels uit te slaan en haar eigen weg te volgen. 'Ik zal haar morgenavond bellen.'

'Fijn.' Sharon glimlachte slaperig en draaide zich om met haar rug naar haar vriendin. 'Slaap lekker, Tan...'

Even later lagen ze allebei in diepe slaap, rustiger dan in maanden het geval was geweest. Tana's armen als die van een klein kind gestrekt naar boven langs haar hoofd, en Sharon opgekruld als een klein, spinnend, zwart bolletje. Zelfs de lange benen leken verdwenen zoals ze daar als een katje vredig lag te slapen.

5

Jean Roberts was teleurgesteld toen haar dochter belde om te zeggen dat ze had besloten niet naar huis te komen met Thanksgiving.

'Weet je het zeker?' Ze wilde niet aandringen, maar zé had het prettiger gevonden als Tana naar huis was gekomen. 'Je kent dit meisje niet zo heel erg goed.'

'Mama, ik woon met haar. We delen een kamer. Ik ken haar beter dan ik ooit iemand heb gekend.'

'Weet je zeker dat haar ouders het niet vervelend zullen vinden?'

'Zeker weten. Ze heeft ze vanmiddag gebeld. Ze hebben een logeerkamer voor me, en ze zei dat ze blij waren dat ze iemand mee naar huis neemt.'

Uiteraard. Uit Sharons woorden bleek dat Miriam gelijk had gehad toen ze zei dat Sharon gelukkig zou kunnen zijn op Green Hill, ook al was ze het enige zwarte meisje op die school. En nu nam ze een van 'hen' mee naar huis, dus dat was het absolute bewijs dat ze daar geaccepteerd werd. Ze wisten niet dat Tana haar enige vriendin was, dat ze in heel Yolan nergens terecht kon om een hapje te eten, dat ze sinds haar aankomst niet meer naar de film was geweest, en dat ze zelfs in de schoolmensa genegeerd werd door de andere meisjes. Maar volgens Sharon zou die wetenschap haar moeders overtuiging dat Sharon daar nodig was, alleen maar versterkt hebben. 'Ze' moesten op een dag leren om negers te accepteren, en die dag was nu gekomen. Miriam vond dat het een goede uitdaging was voor Sharon, vooral na de gebeurtenissen van vorig jaar. Het zou haar ervan weerhouden om te piekeren en te lang stil te blijven staan bij wat er gebeurd was, dat was wat ze tegen haar dochter had gezegd.

'Echt, ze zeiden dat ik van harte welkom ben.'

'Goed dan, maar ik zou het fijn vinden als je haar dan met de kerstdagen bij ons thuis uitnodigt,' zei Jean glimlachend in de hoorn. 'Eigenlijk had ik een kleine verrassing voor je. Arthur en ik hadden het je met Thanksgiving willen vertellen.' Tana's hart sloeg een slag over. Zou hij eindelijk met haar moeder gaan trouwen? Sprakeloos luisterde ze naar wat haar moeder verder te vertellen had. 'Arthur heeft ervoor gezorgd dat je naar een debutantenbal kunt. Er wordt hier in de stad een klein introductiebal voor de society gegeven, hoewel, het is niet echt een introductiebal, meer een soort debutantenfeestje. Arthur heeft jouw naam op de lijst laten zetten, je hebt tenslotte op Miss Lawson's gezeten, nietwaar liefje, en nu kun je debuteren... Geweldig, hè?'

Tana had geen idee wat ze hierop moest antwoorden. Het leek haar verre van geweldig, en opnieuw stond haar moeder in het krijt bij Arthur Durning. Een huwelijk, hoe kwam ze erbij? Een soort debutantenfeestje, verdorie.

'Waarom nodig je die nieuwe vriendin van je dan niet uit?' Tana stikte er bijna in. Omdat mijn nieuwe vriendin zwart is, mam. 'Ik zal het haar vragen, maar ik geloof dat ze al plannen heeft gemaakt voor de kerstvakantie.' Verdomme. Debutante. En wie zou er als haar escort moeten fungeren? Billy Durning? De klootzak.

'Je klinkt niet erg enthousiast, schat.' Jean Roberts klonk teleurgesteld, gedeeltelijk omdat Tana niet naar huis zou komen, maar ook omdat ze niet enthousiast reageerde op het nieuws over haar toelating tot het debutantenbal dat Arthur voor haar mogelijk had gemaakt. Hij wist hoeveel het voor Jean betekende. Ann had vier jaar eerder gedebuteerd op het International Ball, dat uiteraard veel groter was, maar niettemin zou dit een geweldige ervaring voor Tana zijn, in ieder geval in de ogen van Jean.

'Het spijt me, mama. Ik ben gewoon erg verbaasd.'

'Wat een leuke verrassing, hè?'

Nee. Het kon haar niets schelen. Dit soort dingen interesseerden haar niet. Hadden haar nooit geïnteresseerd. Al dat societygedoe uit de wereld van de Durnings kon haar gestolen worden, maar het betekende nu eenmaal veel voor Jean. Dat was al zo vanaf het moment dat ze verliefd op hem was geworden.

'We zullen een begeleider voor je moeten vinden voor die avond. Ik had eigenlijk aan Billy gedacht.' Tana voelde haar hart bonken en haar borst verkrampen. 'Maar hij gaat met een stel vrienden skiën in Europa. In St. Moritz, de geluksvogel.' Geluksvogel? Hij heeft me verkracht, mama! 'Je zult iemand anders moeten bedenken. Een geschikte jongen, uiteraard.' Uiteraard. Hoeveel verkrachters kennen we verder nog?

'Jammer dat ik niet gewoon alleen kan gaan,' klonk Tana's stem doods aan de andere kant van de lijn.

'Doe niet zo gek,' zei Jean geërgerd. 'Nou ja, hoe dan ook, vergeet niet om je vriendin uit te nodigen, dat meisje bij wie je met Thanksgiving gaat logeren.'

'Ik zal eraan denken.' Tana grijnsde. Als ze toch eens wist. Jean Roberts zou duizend doden sterven als Tana op de proppen kwam met een zwarte vriendin op het debutantenfeestje dat Arthur voor haar had geregeld. Tana grinnikte in zichzelf bij de gedachte, maar ze zou nooit op zo'n manier misbruik maken van Sharon. Het was een stelletje onbeschofte hufters daarginds. En ze wist dat ze haar moeder verdriet zou doen. 'Wat zijn uw plannen voor Thanksgiving, mama? Redt u het wel?'

'Ja, hoor. Arthur had ons die dag al uitgenodigd in Greenwich.'

'Misschien kunt u dan nu blijven slapen, nu ik er niet bij ben.' Haar woorden werden met een doodse stilte beantwoord, en Tana had spijt van haar opmerking. 'Zo bedoelde ik het niet.'

'Jawel, zo bedoelde je het wel.'

'Nou ja, wat doet het ertoe? Ik ben intussen achttien. Het is niet bepaald een geheim.' Tana werd misselijk bij de gedachte aan de grijze kamer waar... 'Het spijt me, mama.'

'Pas goed op jezelf.' Ze vermande zich. Ze zou haar dochter missen, maar ze had nu een heleboel voor te bereiden, en Tana zou over een maand toch al naar huis komen. 'En vergeet je vriendin niet te bedanken voor de uitnodiging.'

Tana glimlachte, het was alsof ze weer een meisje van zeven was. Misschien zou het altijd zo blijven. 'Dat zal ik doen. Prettige Thanksgiving, mama.'

'Dank je. En ik zal Arthur namens jou bedanken,' zei Jean nadrukkelijk.

Tana staarde aan de andere kant van de lijn niet begrijpend naar de hoorn. 'Waarvoor?'

'Het bal, Tana, het bal... Ik geloof niet dat het tot je doordringt, maar zo'n feestje is erg belangrijk voor een jong meisje, en het is niet iets wat ik zelf voor je had kunnen bekostigen.' Belangrijk? Belangrijk voor wie? 'Je hebt geen idee hoeveel zoiets als dit voor ons betekent.' De tranen prikten achter Jean Roberts' ogen. Het was als een droom die waarheid werd. Andy en Jean Roberts kleine meisje, de dochter die Andy nooit had gezien, zou debuteren in de society van New York. Al was het dan maar in de periferie, toch was het enorm belangrijk voor hen beiden, voor Tana en vooral voor Jean. Het zou het mooiste moment van haar leven zijn. Ze herinnerde zich Anns debutantenbal. Ze had alles tot in de fijnste puntjes voorbereid, en nooit gedacht dat ook voor Tana dit moment ooit zou komen.

'Het spijt me, mama.'

'Dat is je geraden. En ik vind dat je Arthur een bedankbriefje moet sturen om hem te vertellen wat dit voor je betekent.'

Ze wilde gillen. Wat betekent dit dan? Dat ze op een dag een rijke echtgenoot aan de haak zou slaan en dat ze daarmee haar stamboom kon opwaarderen? Wie kon dat wat schelen? Wat voor prestatie was het om op zo'n stom bal revérences te maken en je te laten bekijken door een stel dronken gasten? Ze wist niet eens wie ze als begeleider zou moeten uitnodigen, en ze rilde bij de gedachte. Tijdens haar laatste twee schooljaren was ze met een stuk of zes jongens uit geweest, maar ze had nooit echt een vriend gehad, en na wat er in juni in Greenwich gebeurd was, had ze daar ook geen behoefte meer aan.

'Ik moet ophangen, mama.' Ze had ineens haast om het gesprek te beëindigen, en toen ze haar kamer terneergeslagen binnenkwam, keek Sharon op. Ze zat haar nagels weer te lakken. Het was een eeuwigdurend proces voor de beide meisjes. Onlangs hadden ze allebei de beige kleur Straw Hat van Fabergé uitgeprobeerd.

'Heeft ze gezegd dat het niet mocht?'

'Nee, ik mag wel.'

'Maar? Je ziet eruit alsof je zojuist je laatste oortje versnoept hebt.'

'Dankzij mijn moeder, ja.' Tana liet zich op bed ploffen. 'Verdomme. Die verdomde vriend van haar heeft me opgegeven voor zo'n stom debutantenbal. Christus, Shar, dat zie ik dus echt niet zitten.'

Sharon keek op en begon te lachen. 'Jij, debutante, Tan?'

'Ja, zoiets.' Tana keek gegeneerd en kreunde. 'Hoe kan ze me dit nou aandoen?'

'Misschien is het best leuk.'

'Voor wie? En waar gaat het nu eigenlijk om? Het is een soort veemarkt. Ze laten je rondjes draaien in witte jurken voor de neus van een stelletje zatlappen, en dan is het de bedoeling dat je tussen al die mensen een keuze maakt voor een toekomstige echtgenoot. Schattig, toch?' Tana was van streek en Sharon zette het flesje nagellak weg.

'Met wie ga je?'

'Geen idee. Ze wilde Billy Durning natuurlijk als mijn escort laten fungeren, maar goddank is die dan net de stad uit.'

'Daar mag je best dankbaar voor zijn,' zei Sharon nadrukkelijk.

'Dat ben ik ook. Maar het hele gedoe klinkt als een grote farce.'

'Zoals zo veel in het leven.'

'Doe niet zo cynisch, Shar.'

'Doe niet zo bangig, Tan. Het zal je goed doen.'

'Wie zegt dat?'

'Ik.' Sharon ging recht voor haar staan en keek haar vriendin streng aan. 'Je leeft hier als een nonnetje.'

'Jij ook. Nou en?'

'Ik heb geen keus.' Tom had haar nooit meer gebeld, het was allemaal te veel voor hem. Sharon begreep dat wel. Ze had het eerlijk gezegd ook niet verwacht, maar het maakte haar leven op Green Hill er niet leuker op. 'Jij wel.'

'Laat maar.'

'Je zult toch ooit eens uit moeten gaan.'

'Nee hoor.' Tana keek Sharon strak aan. 'Ik hoef hier helemaal niets waar ik geen zin in heb. Ik ben achttien jaar oud, en zo vrij als een vogeltje.'

'Een vleugellam vogeltje,' zei Sharon grof. 'Het wordt tijd dat je weer gaat leven, Tan.' Maar Tana reageerde niet. Ze stond op en liep naar de douche die ze deelden met de kamer naast hen, deed de deur op slot, stapte onder de douche en kwam pas een uur later weer tevoorschijn. 'Ik meende wat ik zei, hoor.' Sharons stem klonk hees in de donkere kamer toen ze allebei in hun bed lagen.

'Waarover?'

'Dat ik vind dat je weer uit moet gaan.'

'Jij ook.'

'Een dezer dagen zal ik dat ook zeker doen.' Sharon zuchtte. 'Misschien in de kerstvakantie, als ik thuis ben. Hier zou ik niet weten met wie.' En toen lachte ze: 'Jeetje, Tan, ik weet eigenlijk niet waarom ik zo lig te mopperen. Ik heb jou tenminste.'

Tan glimlachte en ze lagen een paar minuten te kletsen voor ze in slaap vielen.

De daaropvolgende week ging Tana met Sharon mee naar Washington. Ze werden op het station opgehaald door Sharons vader, Freeman Blake, en Tana was diep onder de indruk van de lange, mooie man. Het was een vorstelijk uitziende man, met een trots, schitterend gebeeldhouwd, bijna mahoniekleurig gezicht, brede schouders, en Sharons eindeloos lange benen. Hij had een warme glimlach met stralend witte tanden, en hij omhelsde zijn dochter stevig. Hij wist hoeveel ze had doorgemaakt in het afgelopen jaar, en hoe ze daar, precies zoals hij had verwacht, sterk uit gekomen was. Hij was ontzettend trots op haar.

'Dag, schat, hoe gaat het op school?' Ze rolde met haar ogen en draaide zich in een snelle beweging om naar haar vriendin.

'Tana, dit is mijn vader, Freeman Blake. Pap, dit is Tana Roberts, mijn kamergenote op Green Hill.'

Hij gaf Tana een stevige hand en op weg naar huis raakte ze diep onder de indruk van zijn ogen en zijn stem. Hij bracht Sharon op de hoogte van de laatste nieuwtjes: haar moeders benoeming in een nog belangrijker functie, de nieuwe liefde van haar broertje Dick, de verbouwing van hun huis, de baby van de buren, zijn nieuwe boek. Het was een gezellig gesprek dat Tana diep raakte, en ze was een beetje jaloers op het leven dat Sharon kennelijk leidde. En die avond tijdens het eten werd dat gevoel nog sterker. Ze hadden een schitterend huis met een grote voor- en achtertuin, drie auto's in de garage, waaronder de Cadillac waar Freeman in reed, ondanks de valse opmerkingen van zijn vrienden. Hij verklaarde dat hij zijn hele leven had gedroomd van een Cadillac cabriolet, en dat hij trots was dat hij die nu eindelijk bezat. Het was duidelijk een hecht gezin, en Tana vond Miriam een indrukwekkende vrouw. Ze was zo intelligent en ad rem, dat je soms nauwelijks wist wat je moest antwoorden, en ze leek constant het uiterste van iedereen te verlangen. Niemand was veilig voor haar vragen, eisen en niet-aflatende onderzoekende blik.

'Snap je nu wat ik bedoel?' vroeg Sharon toen ze eenmaal alleen boven waren. 'Zelfs als je met haar aan tafel zit, is het alsof je in de getuigenbank staat.' Ze had alles willen weten over wat Sharon de voorgaande twee maanden had gedaan, met name over het incident met Tom bij de bioscoop en in het restaurant met Tana.

'Ze is gewoon heel erg betrokken, Shar... bij alles!'

'Dat weet ik wel, maar ik word er soms een beetje gek van. Mijn vader is net zo slim, maar hij is gewoon een stuk relaxter.' Dat was hij inderdaad, met zijn uitgebreide verhalen waarmee hij iedereen aan het lachen maakte. Hij had de gave om iedereen op zijn gemak te stellen, nader tot elkaar te brengen en een band tussen mensen te smeden. Dat was Tana vanaf het begin opgevallen, en ze vond het de meest geweldige man die ze ooit had ontmoet.

'Je hebt een geweldige vader, Shar.'

'Dat weet ik.'

'Ik heb vorig jaar een van zijn boeken gelezen. Als we weer terug zijn ga ik al zijn boeken lezen.'

'Ik zal ze aan je geven.'

'Goed, maar dan gesigneerd graag.' Ze proestten het uit, en even later klopte Miriam aan de deur om te vragen of alles is orde was.

'Is alles goed hier?'

Tana glimlachte verlegen. 'Ja. Heel erg bedankt voor alles, mevrouw Blake.'

'Graag gedaan. We vinden het gezellig dat je er bent.' Haar glimlach was zo mogelijk nog stralender dan die van Sharon, en de blik in haar ogen was intens, alwetend, bijna beangstigend doordringend. 'Wat vind jij van Green Hill?'

'Ik heb het er heel erg naar mijn zin. De colleges zijn erg interessant.' Maar in haar stem klonk een gebrek aan enthousiasme dat meteen door Miriam werd opgepikt.

'Maar?'

Tana glimlachte. Ze was scherpzinnig. Razend scherpzinnig. 'De sfeer is een stuk minder hartelijk dan ik had verwacht.'

'Hoe komt dat?'

'Ik heb geen idee. De meeste meisjes vormen kliekjes.'

'En jullie tweeën?'

'Wij zijn meestal samen.' Sharon keek naar Tana en glimlachte, en Miriam leek niet ontevreden. Tana leek haar een slimme meid, met veel mogelijkheden. Veel meer dan ze zelf doorhad. Ze was ad rem, slim, en kon grappig uit de hoek komen, maar ze was op haar hoede en gesloten. Op een dag zou ze zich moeten ontpoppen, en God mocht weten wat er dan aan mogelijkheden vóór haar zou liggen.

'Misschien zit daar jullie probleem, meiden. Tana, hoeveel andere vriendinnen heb je op Green Hill?'

'Geen. Alleen Shar. We hebben vrijwel dezelfde vakken en we delen een kamer.'

'En daar word je waarschijnlijk voor gestraft. Je maakt mij niet wijs dat jullie dat niet weten. Als jouw beste vriendin het enige negermeisje is, dan zullen ze je daarvoor straffen.'

'Waarom dan?'

'Kom, kom, niet zo naïef.'

'Doet u eens niet zo cynisch, mam,' mengde Sharon zich plotseling geïrriteerd in het gesprek.

'Misschien wordt het hoog tijd dat jullie volwassen worden.'

'Wat bedoelt u daar in godsnaam nu weer mee?' voer Sharon uit. 'Allemachtig, ik ben koud negen uur thuis en u zit me alweer op mijn huid met uw preken en stokpaardjes.'

'Ik sta niet te preken. Ik maak jullie alleen maar duidelijk hoe de zaken ervoor staan.' Ze keek de beide meisjes aan. 'Jullie kunnen je niet blijven verstoppen voor de waarheid, meisjes. Het is vandaag de dag niet eenvoudig om zwart te zijn, of het vriendinnetje van een zwart meisje. Dat zullen jullie allebei moeten beseffen, en de prijs daarvoor moeten betalen als je die vriendschap wilt behouden.'

'Kunt u nou nooit eens iets zeggen zonder er meteen een politieke draai aan te geven, mam?'

Miriam keek van haar dochter naar haar vriendin: 'Ik wil dat jullie iets voor me doen, jullie allebei, voordat jullie zondagavond weer teruggaan naar school. Een man die ik ken houdt zondagmiddag een toespraak hier in Washington. Zo'n bijzondere man heb ik zelden ontmoet, en ik zou graag willen dat jullie zondagmiddag met me meegingen.'

'Waarom?' vroeg Sharon, nog steeds met een boze blik. 'Omdat het iets zal zijn wat jullie nooit meer zullen vergeten.'

Toen ze later op die zondagavond in de trein zaten naar South Carolina, zat Tana nog steeds aan die middag te denken. Miriam Blake had gelijk gehad. Het was de meest visionaire man die Tana ooit had horen spreken. Vergeleken met hem was iedereen dom en blind, en het duurde uren voor ze zelfs maar kon praten over de dingen die ze had gehoord. Eenvoudige woorden over zwart zijn en bevriend zijn met zwarten, over burgerrechten en gelijkheid, en naderhand hadden ze gezamenlijk gezongen, armen voor hun lichaam gekruist, de handen ineen geslagen. Een uur nadat ze uit Washington waren vertrokken, keek ze Sharon aan.

'Dat was geweldig, vond je niet?'

Sharon knikte, en dacht aan alles wat hij had gezegd. 'Weet je, ik voel me nogal stom dat ik terugga naar school. Ik heb het gevoel dat ik iets zou moeten doen.' Ze liet haar hoofd tegen de leuning zakken en deed haar ogen dicht. Tana staarde in de donkere nacht terwijl ze naar het Zuiden reden. Hun bestemming leek zijn woorden extra kracht bij te zetten. Dit was de plek waar het gebeurde; waar mensen pijn leden, genegeerd en mishandeld werden. En terwijl die gedachten door haar hoofd tolden, kwam daar ineens de gedachte aan het debutantenbal bij. Die twee dingen leken zo lijnrecht tegenover elkaar te staan dat ze met moeite tegelijkertijd in haar hoofd pasten. Toen Sharon haar ogen weer opende, zat Tana haar aan te kijken.

'Wat ben je van plan?' Je moest gewoonweg iets doen als je hem had horen spreken. Je had geen keuze. Dat had zelfs Freeman Blake toegegeven.

'Ik weet het nog niet.' Sharon zag er moe uit, maar ze had sinds hun vertrek uit Washington zitten denken aan de mogelijkheden om te helpen, in Yolan, op Green Hill. 'En jij?'

'Ik heb geen idee,' zuchtte Tana. 'Alles wat binnen mijn macht ligt, denk ik. Maar ik zal je zeggen: nadat ik dr.

King heb horen spreken weet ik één ding heel zeker: dat debutantenbal in New York waar mijn moeder zo prat op gaat, is het stomste wat ik van mijn leven zou kunnen doen.'

Sharon glimlachte. Dat kon ze nu niet helemaal meer ontkennen, maar het feest had ook goede kanten. Het was misschien niet van grote waarde, maar wel belangrijk voor Tana. 'Het zal je goed doen.'

'Dat betwijfel ik.' De twee meisjes glimlachten naar elkaar en vervolgden hun weg naar het Zuiden totdat ze in Yolan aankwamen en een van de twee taxi's van de stad naar Green Hill namen.

6

De trein rolde op eenentwintig december net na twee uur in de middag Pennsylvania Station binnen, en toen Tana naar buiten keek zag ze dat het licht was gaan sneeuwen. Daardoor werd alles in een sprookjesachtige kerstsfeer gehuld. Maar toch voelde ze zich terneergeslagen vanwege deze reis naar huis, toen ze haar spullen bij elkaar pakte, zich een weg baande door het volle station, naar buiten liep en daar een taxi aanhield. Meteen voelde ze zich schuldig ten opzichte van Jean, en ze wist dat het niet eerlijk was, maar ze was op dit moment overal liever geweest dan op weg naar huis en het debutantenbal.

Ze besefte heel goed hoe opgetogen haar moeder erover was. Tijdens de voorgaande twee weken had ze Tana bijna elke avond gebeld, over de gasten, de bloemen, de tafelschikking, haar escort en haar jurk. Ze had de jurk voor Tana zelf uitgezocht: een schitterende witzijden jurk, afgezet met satijnen biezen en kleine, met kralen opgestikte bloemetjes rond de zoom. De jurk had een fortuin gekost, en Arthur had haar gezegd hem op zijn rekening bij Saks te laten zetten.

'Hij is zo goed voor ons, schat.' Onderweg naar hun appartement deed Tana haar ogen dicht en hoorde de stem van haar moeder. Waarom, waarom liep haar moeder toch zo vreselijk over van dankbaarheid? Wat ter wereld deed hij nu helemaal voor haar, behalve dat hij haar liet werken tot ze erbij neerviel en haar tevergeefs op hem had laten wachten toen Marie nog leefde? En nog leek de hele wereld voorrang te hebben op Jean. Als hij zo veel van Jean hield, waarom trouwde hij dan niet met haar? Het deed Tana verdriet. Alles om haar heen was een grote schijnvertoning: haar moeder en haar verhalen over hoe goed Arthur en de Durnings voor hen waren - zoals de manier waarop Billy goed voor haar was geweest zeker -en het feest waar ze de volgende avond heen zou moeten. Ze had een jongen meegevraagd die ze al jaren kende en nooit aardig gevonden had, maar hij was precies het juiste type voor een gelegenheid als deze, Chandler George iii. Ze was een paar keer eerder met hem naar een feest geweest en verveelde zich dood bij hem, maar ze wist dat ze haar moeder er een plezier mee zou doen. Ze wist ook dat ze een vreselijke tijd zou hebben op het bal, maar daar was niets aan te doen. Het belangrijkste was dat hij ongevaarlijk en beleefd was en niets onbehoorlijks zou doen. Het was donker toen ze de flat binnenkwam, en haar moeder was nog steeds aan het werk. Tana keek om zich heen. Alles was nog hetzelfde, hoewel het kleiner was dan in haar herinnering, en troostelozer. Terwijl ze dat dacht, voelde ze zich schuldig. Ze wist hoe hard haar moeder altijd had gewerkt om haar een goed thuis te geven, en dat was altijd gelukt. Maar Tana had het gevoel dat er iets veranderd was, alsof ze hier niet langer thuis hoorde. Ze dacht terug aan het grote huis van de familie Blake in Washington, en hoe ze zich daar op haar gemak had gevoeld. Het was geen opzichtig huis, zoals dat van de familie Durning, maar gezellig en smaakvol en echt. Ze miste de Blakes, vooral Sharon. Toen Sharon uit de trein stapte, had ze het gevoel gehad dat ze haar beste vriendin kwijtraakte, en Sharon had zich nog een keer omgedraaid en met een brede glimlach naar haar gezwaaid voor ze verdween. Nu, hier in deze kamer, stond het huilen haar nader dan het lachen toen ze haar reistassen neerzette.

'Is dat mijn kleine meisje?' De voordeur klapte dicht, en Tana draaide zich met een angstig gezicht in de richting van haar moeders stem. Ze hoopte dat haar moeder haar gedachten niet zou kunnen lezen en zou zien hoe ongemakkelijk ze zich hier voelde. Maar Jean zag helemaal niets, alleen de dochter van wie ze hield, en ze omarmde haar even stevig voordat ze een stapje achteruit deed. 'Jeetje, je ziet er goed uit!'

Datzelfde gold voor Jean. Ze had rozige wangen, de puntjes van haar haren waren wit van de vrieskou, en haar ogen waren groot en donker. Ze was zo opgewonden dat ze niet eens haar jas uittrok voor ze naar haar slaapkamer liep en weer tevoorschijn kwam met Tana's jurk. Het was een prachtige jurk zoals hij daar aan de met satijn beklede hanger hing waarop ze hem afgeleverd hadden. Het leek bijna een trouwjurk, en Tana glimlachte.

'Waar is mijn sluier?'

Haar moeder glimlachte terug. 'Je weet maar nooit. Dat zou zomaar de volgende stap kunnen zijn.'

Tana lachte en schudde haar hoofd bij het idee. 'Laten we geen overhaaste stappen nemen. Ik ben pas achttien.'

'Dat zegt niets, schat. Misschien ontmoet je morgenavond de man van je dromen. Wie weet?' Tana staarde haar moeder ongelovig aan. Iets in de blik in Jeans ogen gaf haar het idee dat ze geen grapje maakte.

'Meent u dat serieus, mam?'

Jean Roberts glimlachte weer. Het was heerlijk om Tana weer te zien, en nu ze met de jurk voor haar stond, wist ze zeker dat hij haar prachtig zou staan. Victorie, dat was het. 'Je bent een heel mooi meisje, Tana. En ooit zul je een man heel trots maken.'

'Maar u zou het niet vervelend vinden als ik hem nu al ontmoette?'

'Nee, hoezo?' Ze leek het niet te begrijpen en Tana stond perplex.

'Maar ik ben pas achttien. Wilt u dan niet dat ik eerst mijn opleiding afmaak en iets bereik in het leven?'

'Dat doe je nu toch?'

'Maar ik begin net, mama. Als ik klaar ben op Green Hill, dan wil ik verder gaan studeren.'

Jean fronste haar wenkbrauwen. 'Er is niets mis met trouwen en kinderen krijgen.'

'Is dat waar het hierom gaat?' Tana voelde zich misselijk worden. 'Dit debutantengedoe, het lijkt wel een slavenveiling.'

Jean Roberts keek haar dochter geschokt aan. 'Tana, zoiets zeg je toch niet!'

'Ja, maar het is toch waar, of niet soms? Al die jonge meisjes op een rij, als een stelletje idioten revérences makend voor een stel keurende mannen.' Ze kneep haar ogen tot spleetjes alsof ze voor zo'n rij meisjes stond. 'Aha, eens even kijken, ik neem... die daar.' Haar ogen gingen weer wijd open en ze keek verslagen. 'Volgens mij zijn er belangrijker dingen in het leven dan dat.'

'Je maakt er iets weerzinwekkends van, en zo is het helemaal niet. Het is een prachtige traditie die voor iedereen heel veel betekent.' Nee, mama, niet voor mij, alleen voor jou. Maar ze kon het niet over haar hart verkrijgen om dit hardop tegen haar moeder te zeggen. Jean keek haar verdrietig aan. 'Waarom doe je nu zo moeilijk? Ann Durning heeft vier jaar geleden gedebuteerd, en ze heeft een heel leuke tijd gehad.'

'Dat is fijn voor haar. Maar ik ben Ann niet.' Als ze zich goed herinnerde, was Ann ook weggelopen met de een of andere nietsnut in Italië die later afgekocht moest worden. Jean zuchtte en ging zitten, en keek vanuit de stoel naar Tana op. Ze had haar drie maanden niet gezien, en nu al hing er een voelbare spanning tussen hen beiden. 'Waarom ontspan je je niet een beetje en geniet je er niet gewoon van, Tana? Je weet maar nooit, misschien ontmoet je wel iemand die je aardig vindt.'

'Ik heb geen zin om iemand te ontmoeten die ik 'aardig' vind, mam. Ik heb niet eens zin om te gaan.'

Met betraande ogen keek haar moeder naar haar, en Tana kon daar niet tegen. 'Ik wilde alleen maar dat je... Het leek me fijn voor je om...'

Tana knielde aan haar voeten en sloeg haar armen om haar moeder. 'Het spijt me, mama. Het spijt me. Het wordt vast heel mooi allemaal.'

Jean lachte door haar tranen en gaf een kus op Tana's wang. 'Een ding is zeker: jij zult er prachtig uitzien, schat.'

'Dat kan niet anders in die jurk. Volgens mij heb je er een kapitaal aan uitgegeven.' Ze was geroerd, maar het leek zo'n nutteloze verkwisting. Ze had liever nieuwe kleren gekregen die ze op school kon dragen. Ze leende nu telkens de kleren van Sharon.

Maar Jean lachte. 'Je hebt hem van Arthur gekregen, liefje.' Tana voelde hoe haar maag zich in een knoop draaide. Nog een reden om hem 'dankbaar' te zijn. Ze was doodziek van Arthur en zijn cadeaus.

'Dat had hij niet moeten doen.' Tana was er overduidelijk niet gelukkig mee, en Jean kon na al die jaren nog steeds niet begrijpen waarom Tana altijd zo jaloers op hem was.

'Hij wilde graag dat je een mooie jurk zou hebben.'

En mooi was de jurk. Zoals ze daar de volgende avond voor de spiegel stond, haar haren getoupeerd en opgestoken zoals haar moeder het op een foto van Jackie Kennedy in Vogue had gezien, leek ze met haar prachtige zijden jurk en haar gouden lokken en groene ogen op een sprookjesprinses. De aanblik deed de tranen in Jeans ogen springen. Ze zag er schitterend uit. Enige tellen later arriveerde Chandler George om haar op te halen.

Jean ging met hen mee in de taxi. Arthur had gezegd dat hij zou proberen te komen, maar dat hij niet wist of het zou lukken. Er was een diner waar hij naartoe moest, en hij zou zijn 'best' doen. Tana zei er niets over, maar dat verhaal had ze eerder gehoord. Dezelfde woorden waren in de afgelopen jaren van toepassing geweest op Kerstmis, Thanksgiving en Jeans verjaardagen. En meestal betekende zijn 'best' dat hij niet kwam opdagen, maar in plaats daarvan een bos bloemen, een telegram of een briefje stuurde. Ze herinnerde zich het teleurgestelde gezicht van haar moeder bij al die gelegenheden, maar dat zou vanavond niet gebeuren. Jean was veel te opgewonden om zich druk te maken over Arthur. Ze redderde als een moederkloek om hen heen, voor ze zich bij de andere moeders aan een zijde van de lange bar voegde. De vaders hadden elkaar ook gevonden, en overal stonden groepjes mensen die de debutantes geluk wilden wensen en oude familievrienden. Maar het grootste deel van de ruimte was gevuld met jonge mensen van Tana's leeftijd, in roze, rode satijnen, of felgroene jurken. Slechts een dozijn meisjes droeg de witte jurk die hun ouders voor hen hadden gekocht om deze avond in te debuteren. Voor het overgrote deel was het een horde pubers, met gezichten die het ronde kinderlijke nog in geen jaren kwijt zouden zijn, en bijpassende tailles. De meeste meisjes van die leeftijd hadden iets alledaags, en daarom viel Tana extra op. Ze was slank en lang, en liep rechtop.

Jean keek trots toe vanaf de andere kant van het zaaltje. Toen het grote moment aanbrak, het tromgeroffel aanzwol, en elk meisje aan de arm van haar vader naar binnen werd geleid om voor de ogen van de gasten een revérence te maken, stroomden de tranen van trots ongecontroleerd over Jeans wangen. Ze had gehoopt dat Arthur Durning tegen die tijd gearriveerd zou zijn, en misschien zelfs dat hij Tana naar binnen zou leiden. Maar hij had het niet gered, natuurlijk. Hij had al zo veel voor hen gedaan, ze kon niet nog meer van hem verwachten. Tana kwam zenuwachtig aan de arm van Chandler George naar voren. Ze maakte een mooie revérence, sloeg haar ogen neer en verdween tussen de rest van de groep, en vlak daarna begon de band te spelen. Het was gebeurd, het was voorbij. Tana had officieel haar debuut gemaakt. Naderhand keek ze het zaaltje rond en voelde zich belachelijk. Ze bespeurde niets van vreugde, opwinding of andere romantische gevoelens. Ze had het gedaan omdat haar moeder dit graag wilde, en nu was het voorbij. Ze was dankbaar voor de opschudding die naderhand losbrak, het gaf haar de mogelijkheid om er een tijdje tussenuit te knijpen. Chandler zag eruit alsof hij halsoverkop verliefd was geworden op een mollig roodharig meisje in een overdreven, witfluwelen jurk, en Tana had zich discreet teruggetrokken om hem de kans te geven haar te benaderen door naar een nisje te lopen en op een stoel neer te ploffen. Ze liet haar hoofd tegen de leuning zakken, deed haar ogen dicht en zuchtte, blij dat ze even ontsnapt was aan de muziek, de mensenmassa, Chandler die ze niet uit kon staan, en de eenzame, trotse blik in de ogen van haar moeder. Tana zuchtte nog een keer diep bij die gedachte en sprong toen omhoog bij het horen van een stem.

'Zo erg is het toch allemaal niet?' Toen ze haar ogen opendeed, zag ze een krachtig gebouwde, donkerharige jongeman met ogen die net zo groen waren als die van haar. Hij had iets zwierigs over zich. Zelfs in zijn smoking presteerde hij het om er nonchalant uit te zien door de manier waarop hij op haar neerkeek met een glas in zijn hand, haar cynisch toelachte, terwijl er een lok donker haar over een van zijn ogen viel. 'Verveelt u zich, schone jonkvrouw?' Hij slaagde erin tegelijk om sarcastisch en geamuseerd te kijken. Tana knikte aarzelend en beschaamd en begon toen te lachen.

'Je hebt me betrapt.' Ze keek hem aan en glimlachte. Ze had het idee dat ze hem eerder had gezien, maar ze had geen idee waar. 'Tja, wat zal ik zeggen? Het valt niet mee.'

'Inderdaad. Het is een veemarkt. Ik maak elk jaar mijn ronde.' Maar hij zag er niet uit alsof hij dat al vaak had gedaan. Ondanks zijn wereldwijze houding zag hij er nog niet zo oud uit.

'Hoevaak ben je hier al geweest?'

Hij grinnikte jongensachtig. 'Dit is mijn tweede jaar. Eigenlijk zou ik hier dit jaar voor het eerst moeten zijn, maar ze hebben me vorig jaar per ongeluk al uitgenodigd voor dit introductiebal. En ook voor alle andere debutantenbals, dus ben ik maar gegaan.' Grijnzend rolde hij met zijn ogen. 'Afschuwelijk, hè?' Intussen keek hij haar goedkeurend aan en nam een slok van zijn whisky. 'En hoe ben jij hier terechtgekomen?'

'Met de taxi.' Ze glimlachte hem liefjes toe en hij grijnsde.

'Leuke escort heb je bij je,' zei hij sarcastisch. Tana lachte. 'Zijn jullie al verloofd?'

'Nee, dank je.'

'Dat betekent dan in ieder geval dat je niet al te dom bent.' Hij sprak op luie, laconieke toon, met het accent van de betere kringen, en tegelijkertijd leek hij daar lachend afstand van te nemen. Tana mocht hem wel. Ondanks zijn keurige uitstraling en zijn mooie pak had hij iets aparts, een oneerbiedigheid die goed aansloot bij haar huidige stemming.

'Ken je Chandler dan?'

De jongen glimlachte. 'We hebben twee jaar op dezelfde kostschool gezeten. Hij kan goed squashen, is waardeloos in bridgen, kan ermee door op de tennisbaan, haalt de een na de andere onvoldoende voor wiskunde, geschiedenis en biologie, en er zit absoluut helemaal niets tussen zijn oren.'

Tana kon er niets aan doen dat ze moest lachen. Ze mocht Chandler toch al niet, maar dit leek wel een zeer nauwkeurige, niettemin onvriendelijke, beschrijving van de jongen. 'Ja, dat klopt wel zo ongeveer met hoe ik hem ken. Niet aardig, maar wel waar.'

'Ze betalen me niet om aardig te zijn.' Hij keek haar met een schuin oog aan en nam nog een slokje uit zijn glas, intussen een goedkeurende blik op haar decolleté en smalle taille werpend.

'Betalen ze je überhaupt ergens voor?'

'Nee, eerlijk gezegd niet.' Hij lachte haar welwillend toe. 'En met een beetje mazzel zal dat ook nooit gebeuren.'

'Waar studeer je?'

Hij fronste, alsof hij zojuist bedacht dat hij ergens iets vergeten was, en staarde haar toen blanco aan. 'Weet je? Dat wil me maar niet te binnen schieten,' lachte hij. Ze vroeg zich af wat hij daarmee bedoelde. Misschien studeerde hij helemaal niet, hoewel hij haar daar niet het type voor leek. 'En jij?'

'Op Green Hill.'

De kwajongensachtige grijns verscheen weer op zijn gezicht en hij trok een wenkbrauw op. 'Hoe damesachtig. Wat is je hoofdvak? Zuidelijke plantages, of theeschenken?'

'Allebei.' Ze grijnsde en kwam overeind. 'Nou ja, ik studeer tenminste.'

'Twee jaar lang in ieder geval. En dan, prinses? Of is dat waar het vanavond om draait? De Grote Zoektocht naar Echtgenoot Nummer Eén.' Hij vervormde zijn stem zo dat het leek alsof hij de woorden door een megafoon brulde: 'Willen alle kandidates zich opstellen langs de muur daarginds. Alle gezonde blanke jongedames van goede komaf. Houd de gegevens van uw vader bijdehand, en we zullen u ook verzoeken om informatie over uw opleiding, bloedgroep, rijbewijs, uw persoonlijke vermogen en op welke termijn u daar aanspraak op zult kunnen maken...' Ze lachte hardop en hij liet zijn stem dalen. 'Heb jij al iemand op het oog, of ben je tot over je oren verliefd op Chandler George?'

'Ja, hopeloos.' Ze liep langzaam in de richting van de balzaal en hij liep achter haar aan, precies op tijd om haar escort te zien zoenen met het roodharige meisje aan de andere kant van de zaal.

De knappe donkerharige jongeman keek Tana somber aan. 'Ik heb slecht nieuws voor je. Volgens mij word je gedumpt, prinses.'

Ze haalde haar schouders op en keek in de groene ogen die zo op die van haar leken. 'Ach, domme pech, zullen we maar zeggen.' Haar ogen twinkelden. Ze gaf niets om Chandler George.

'Heb je zin om te dansen?'

'Ja hoor.'

Hij leidde haar vakkundig over de dansvloer. Ondanks zijn jeugd leek deze jongen tamelijk chic en wereldwijs te zijn. Je kreeg het gevoel dat hij het een en ander had meegemaakt, ook al had Tana geen idee wat dat zou moeten zijn. Ze wist niet eens hoe hij heette, een probleem dat hij oploste tijdens hun eerste dans.

'Hoe heet je trouwens, prinses?'

'Tana Roberts.'

'Ik ben Harry.' Hij grijnsde haar jongensachtig toe, en ze glimlachte, en ineens maakte hij een diepe buiging voor haar. 'Harrison Winslow de Vierde, om precies te zijn. Maar jij mag gewoon Harry zeggen.'

'Moet ik nu onder de indruk zijn?' Dat was ze, maar ze zou hem het genoegen niet geven door hem dat te laten weten.

'Alleen als je regelmatig de societypagina's bekijkt. Harrison Winslow de Derde heeft er een handje van om zichzelf voor schut te zetten tijdens zijn reisjes naar wereldsteden. Voornamelijk naar Parijs en Londen, en als hij tijd heeft naar Rome, Gstaad, St. Moritz, München, Berlijn. En als het echt niet anders kan omdat hij in de slag moet met de bewindvoerders van de goedgevulde nalatenschap van mijn grootmoeder, dan wil hij nog weleens in New York zijn. Maar hij is niet zo gecharmeerd van de Verenigde Staten, of van mij, nu we het daar toch over hebben.' Hij zei het op vlakke, monotone toon. Tana keek hem aan en probeerde te zien wat er in hem omging, maar op zijn gezicht was vooralsnog niets af te lezen. 'Mijn moeder is gestorven toen ik vier was. Ik weet er niet veel meer van, behalve dat ik heel af en toe door een bepaalde geur, of een geluid, haar lach op de trappen als ze uitgingen, of door een bepaalde jurk aan haar word herinnerd, maar waarschijnlijk is dat eigenlijk onmogelijk. Ze heeft een eind aan haar leven gemaakt. 'Bijzonder onevenwichtig,' zoals mijn grootmoeder dat vroeger noemde, maar wel een 'lekker ding'. En die arme pa van me doet sinds die tijd niets anders dan zijn wonden likken. O ja, ik vergat Monaco en Cap d'Antibes nog. Daar likt hij zijn wonden ook. Met de nodige hulp, uiteraard. Hij heeft een vast hulpje dat hij grotendeels in Londen parkeert, een heel knap ding in Parijs, eentje met wie hij geregeld gaat skiën en een Chinees grietje in Hongkong. Vroeger, tijdens schoolvakanties, nam hij me nog weleens mee, maar daar is hij mee gestopt toen ik te lastig werd. Daarmee, en...' zijn blik werd vaag,'... met andere dingen. Hoe dan ook,' keerde hij cynisch grijnzend terug in de werkelijkheid, 'dat omschrijft Harrison Winslow wel zo'n beetje. Eén van de Harrisons.'

'En jij?' Haar stem klonk zacht en zijn ogen stonden verdrietig. Hij had haar meer verteld dan hij van plan was geweest, want hij had al vier glazen whisky gedronken die niet alleen zijn benen soepeler hadden gemaakt, maar ook zijn tong losser. Niet dat het hem veel kon schelen. Iedereen in New York wist wie Harry Winslow was, de vader en de zoon. 'Lijk je op hem?' Ze betwijfelde het. Om te beginnen was hij nog te jong om dat soort vaardigheden ontwikkeld te hebben, hij kon tenslotte nauwelijks veel ouder zijn dan zij.

Hij schokschouderde ongeïnteresseerd. 'Ik doe mijn best.' Hij glimlachte weer. 'Wees op uw hoede, vrouwe, wees op uw hoede!' Met die woorden nam hij haar opnieuw in zijn armen op de dansvloer en Tana zag dat haar moeder toekeek. Ze hield het stel al een tijdje in de gaten, had bij iemand geïnformeerd wie de jongen was, en zag er nu niet geheel ontevreden uit.

'Zie je je vader vaak?' Ze kon het niet laten aan zijn woorden te denken terwijl hij haar over de dansvloer leidde. Het klonk als een eenzaam leven: kostscholen, een moeder die op zijn vierde een eind aan haar leven had gemaakt en een vader die meer dan de helft van de tijd aan de andere kant van de wereld zat en overduidelijk een losbandig type was.

'Eerlijk gezegd niet, nee. Hij heeft weinig tijd.' Gedurende een seconde klonk hij als een boos, klein jongetje, en ze had medelijden met hem. Maar hij draaide de rollen snel om. 'En u? Wat is uw verhaal, juffrouw Roberts? Behalve dan het feit dat u een verschrikkelijke smaak hebt qua mannen?' Hij knikte in de richting van Chandler George die de kleine roodharige tegen zich aangedrukt hield, en ze moesten allebei lachen.

'Ik ben niet verloofd, achttien jaar oud en ik studeer aan Green Hill.'

'Jezus. Wat saai. En verder? Geen grote liefde?'

Ze klapte dicht en hij zag dat. 'Nee.'

'Rustig maar. Ik bedoel natuurlijk met uitzondering van Chandler.' Ze ontspande zich weer een beetje. 'Hoewel ik moet toegeven dat hij moeilijk te overtreffen is.' De arme jongen, ze deden wel heel onaardig over hem, maar het was de saaiste jongen die hij ooit had ontmoet, en hij was een gemakkelijk doelwit voor zijn leeftijdgenoten. 'Eens even kijken, wat hebben we verder? Ouders? Onwettige kinderen? Honden? Vriendinnen? Hobby's? Wacht...' Hij klopte op zijn zakken alsof hij ergens naar zocht. 'Volgens mij had ik ergens een formulier bij me gestoken.' Ze lachten. 'Alle bovenstaande? Niets van alle bovenstaande?'

'Een moeder, geen honden, geen onwettige kinderen.'

Hij keek haar verdrietig aan. 'Ik ben teleurgesteld in je. Ik had je hoger ingeschat dan dat.' De muziek begon af te bouwen en Harry keek om zich heen. 'Wat een saaie boel hier. Heb je zin om ergens iets te drinken en een hamburger te eten?'

Ze glimlachte. 'Dat lijkt me gezellig, maar wat vind jij? Moeten we Chandler meevragen?' Ze lachte en Harry maakte een buiging.

'Laat dat maar aan mij over.' Hij verdween en kwam even later breed grijnzend terug.

'Mijn god, wat heb je gedaan?'

'Ik heb tegen hem gezegd dat jij heel erg overstuur bent vanwege zijn gedrag met dat roodharige grietje, en dat ik je nu direct naar je psychiater ga brengen.'

'Nee, dat meen je niet!'

'Ja, echt.' Hij trok een onschuldig gezicht en lachte toen: 'Nee, om eerlijk te zijn heb ik hem gezegd dat de schellen van je ogen zijn gevallen en dat je mij boven hem prefereert. Hij feliciteerde me met jouw goede smaak en maakte zich toen uit de voeten met zijn mollige vriendinnetje.' Maar wat het ook was dat Harry tegen Chandler had gezegd, Chandler zwaaide hen vrolijk toe toen hij vertrok met de roodharige debutante, dus er was duidelijk geen kwaad aangericht.

'Ik moet even iets tegen mijn moeder zeggen voor we weggaan. Goed?'

'Ja, natuurlijk. Nou ja, eigenlijk niet, maar ik geloof niet dat ik veel keus heb.'

Maar hij gedroeg zich keurig toen Tana hem aan haar moeder voorstelde. Ze keek de keurige jongen na toen hij met haar dochter het bal verliet, en even later ging ze in haar eentje naar huis, wensend dat Arthur dit allemaal had kunnen zien. Het was een schitterende avond geweest, en het was overduidelijk dat Tana het heel erg naar haar zin had gehad. En nu ging ze samen met Harry Winslow IV weg. Jean wist wie hij was. Dat wil zeggen: ze kende de naam.

'Hoe zit het met je vader?' Hij strekte zijn benen in de taxi, nadat hij de chauffeur het adres van '21' had gegeven. Het was zijn lievelingsrestaurant als hij in de stad was, en Tana was onder de indruk. Dit was in ieder geval veel leuker dan een afspraakje met Chandler George. Het was al zo lang geleden dat ze een afspraakje had gehad, dat ze was vergeten hoe dat voelde, en daarbij kwam dat het nooit zoals nu was geweest. Meestal gingen ze gewoon met een groepje ergens pizza eten aan Second Avenue. En dat was geweest in de tijd voordat ze eindexamen had gedaan, in de tijd voor Billy Durning.

'Mijn vader is voor mijn geboorte overleden, in de oorlog.'

'Netjes van hem. Veel handiger dan wanneer ze je het leven zuur maken.' Deze opmerking zette Tana aan het denken over de reden waarom zijn moeder een eind aan haar leven had gemaakt, maar daar zou ze nooit naar hebben durven vragen. 'Is je moeder hertrouwd?'

'Nee,' schudde Tana aarzelend haar hoofd, en ze voegde er toen aan toe: 'Maar ze heeft wel een vriend.' Hij was iemand aan wie je dat soort dingen kon vertellen. Het kwam door zijn ogen: die gaven je het gevoel dat je hem kon vertrouwen, die zorgden ervoor dat je hem direct aardig vond.

Hij trok opnieuw kwajongensachtig zijn wenkbrauwen op. 'En haar vriend is getrouwd?' Een goede opmerkingsgave, dat had hij ook.

Ze bloosde hevig, maar dat kon hij niet zien. 'Waarom vraag je dat?'

'Omdat ik slim ben, denk ik.' Hij was onmogelijk. Je zou hem willen slaan als hij niet zo jongensachtig en aantrekkelijk was geweest. 'Maar heb ik gelijk, of niet?'

Normaal gesproken zou ze dit aan niemand hebben toegegeven, maar nu wel. 'Ja, althans, dat was hij. Intussen is hij al vier jaar weduwnaar en nog steeds niet met mijn moeder getrouwd. Het is een egoïstische klootzak.' Zo grof had ze hem nog nooit omschreven, zelfs niet aan Sharon.

Toch leek Harry er niet erg van te schrikken. 'Dat zijn de meeste mannen. Je zou mijn vader eens moeten zien. Hij laat minstens vier keer per week een spoor van smachtende vrouwen achter, gewoon omdat hij het spelletje mee wil blijven spelen.'

'Klinkt als een fijne man.'

'Niet dus.' Harry's ogen stonden hard. 'Hij is maar in één ding geïnteresseerd: zichzelf. Het is geen wonder dat ze er een eind aan heeft gemaakt.' Dat had hij zijn vader nooit vergeven, en Tana's hart ging naar hem uit toen de taxi voor de deur van '21' stopte en Harry de chauffeur betaalde voor ze uitstapten. Een paar tellen later werden ze opgenomen in de drukte van het exclusieve restaurant. Tana was hier pas een paar keer geweest, zoals op de avond van haar eindexamen, en ze was dol op de mooi aangeklede mensen en het aan het plafond hangende speelgoed en andere attributen die de gasten door de jaren heen aan het restaurant geschonken hadden. Er waren zelfs twee filmsterren die ze onmiddellijk herkende, en de hoofdgerant kwam met grote passen op Harry af, duidelijk verheugd hem hier weer te zien. Het was kennelijk zijn favoriete stek waar hij vaak kwam. Ze bleven even aan de bar staan voor ze naar hun tafeltje gingen. Harry bestelde steak tartaar en Tana eieren Benedict, maar toen ze een slokje van de Roederer champagne nam die hij voor hen had besteld, zag Harry dat ze bleek wegtrok. Ze staarde naar een groepje mensen dat erg veel plezier leek te hebben aan de andere kant van het restaurant, waar een oudere man met zijn arm om een jongere vrouw geslagen zat. Harry hield zijn ogen op haar gezicht en ogen gericht en even later klopte hij zachtjes op haar hand. 'Laat me raden, een oude liefde?' Het verraste hem dat ze kennelijk op oudere mannen viel. Dat leek hem niets voor haar.

'Nee, niet de mijne.'

Hij begreep meteen wat ze bedoelde. 'De vriend van je moeder?'

'Hij heeft tegen haar gezegd dat hij vanavond een zakendiner had.'

'Misschien is het dat wel.'

'Zo ziet het er in mijn ogen niet uit.' Met staalharde ogen keek ze Harry aan. 'Weet je wat ik het allerergste vind? Dat hij in haar ogen niets verkeerd kan doen. Ze bedenkt altijd excuses voor zijn gedrag. Ze zit daar maar op hem te wachten en dankbaar te zijn.'

'Hoelang zijn ze al samen?'

'Twaalf jaar.'

Hij grimaste. 'Jezus, dat is behoorlijk lang.'

'Zeg dat wel.' Tana wierp weer een lelijke blik in Arthurs richting. 'Maar het lijkt hem niet te belemmeren in zijn gedrag.' Zijn aanblik deed haar weer denken aan Billy, en ze wendde haar hoofd af om de gedachte te verdrijven. Toch zag Harry de plotselinge gepijnigde blik in haar ogen. 'Rustig aan, prinses,' zei hij vriendelijk, en ze draaide haar hoofd naar hem terug.

'Het is haar leven, niet het mijne.'

'Precies. Vergeet dat niet. Jij kunt je eigen beslissingen nemen in dit leven.' Hij glimlachte. 'Wat me eraan doet denken dat je al die onbeschofte vragen van mij van eerder op de avond nog steeds niet hebt beantwoord. Wat ben je van plan te gaan doen na Green Hill?'

'God mag het weten. Misschien Columbia. Ik weet het nog niet. Ik wil in ieder geval verder studeren.'

'Niet trouwen en vier kleine kindjes krijgen?' Ze lachten samen.

'Nee, dank je, voorlopig niet, hoewel mijn moeder niets liever zou zien.' Toen keek ze hem nieuwsgierig aan. 'En jij? Waar studeer jij?'

Hij zuchtte en zette zijn glas champagne neer. 'Aan Harvard, om je de waarheid te vertellen. Dat klinkt nogal pretentieus, vind je niet?' Dat was de reden dat hij haar dat eerder niet verteld had.

'Echt?'

'Helaas wel, ja,' grijnsde hij. 'Maar er is nog hoop. De kans is aanwezig dat ik het niet red dit jaar. Daar doe ik in ieder geval mijn uiterste best voor.'

'Dat zal wel meevallen, lijkt me, anders zouden ze je nooit toegelaten hebben.'

'Een Winslow die niet toegelaten wordt? Doe niet zo mal, beste meid. Wij komen altijd binnen. We hebben de tent praktisch gebouwd.'

'O.' Ze was onder de indruk. 'Aha. Maar je had er geen zin in?'

'Nee, niet bepaald. Ik wilde liever ergens naar het Westen. Ik zat te denken aan Stanford of UC, maar mijn vader ging door het lint, en ik vond het niet de moeite om ruzie over te maken. Dus, nou ja, nu zit ik daar, maak er een bende van en bezorg iedereen grijze haren omdat ze me toegelaten hebben.'

'Wat zullen ze blij met je zijn,' lachte Tana. Ze zag dat Arthur Durning en zijn partij zojuist vertrokken waren. Hij had haar niet gezien en ze wist niet of ze daar nu wel of niet blij om moest zijn.

'Je zult me eens moeten komen opzoeken in de voorjaarsvakantie.'

Ze lachte en schudde haar hoofd. 'Dat denk ik niet.'

'Vertrouw je me niet?' Hij keek geamuseerd, en erg hoffelijk voor een jongen van achttien.

'Om eerlijk te zijn niet, nee.' Ze nam nog een slokje van haar champagne en ze moesten allebei lachen. Ze was een beetje giechelig en ze had het prima naar haar zin met hem. Het was de eerste jongen die ze sinds lange tijd weer eens aardig vond, gewoon als vriend. Je kon plezier met hem hebben, en ze kon dingen tegen hem zeggen die ze behalve aan Sharon al heel lang tegen niemand had durven zeggen. Ineens had ze een idee: 'Als ik een vriendin mee mag brengen, dan kom ik misschien.'

'Wat voor vriendin?' vroeg hij achterdochtig.

'Mijn kamergenote van Green Hill.' Ze vertelde hem over Sharon Blake en hij luisterde belangstellend.

'De dochter van Freeman Blake? Toe maar. Is ze echt zo geweldig als je zegt?'

'Nog veel beter zelfs.' Ze vertelde hem over hun vergeefse uitstapje naar het restaurant in Yolan en de lezing van Martin Luther King, en hij leek oprecht geïnteresseerd.

'Ik zou haar graag eens ontmoeten. Denk je echt dat jullie in de voorjaarsvakantie naar Cambridge kunnen komen?'

'Misschien, ik zal het met haar moeten overleggen.'

'Wat is dat met jullie, zijn jullie met elkaar vergroeid of zo?' Hij keek Tana waarderend aan. Ze was een van de mooiste meisjes die hij ooit had gezien, en hij wilde best met iemand anders opgescheept zitten als dat betekende dat hij haar weer zou zien.

'Min of meer. Ik heb bij hen gelogeerd met Thanksgiving, en ik zou er graag nog een keer naartoe willen.'

'Waarom is ze nu niet hier?'

Het bleef een tijdje stil en Tana keek hem aan. 'Mijn moeder zou een rolling krijgen als ze wist dat Sharon zwart was. Ik heb haar bijna alles verteld, behalve dat onderdeel.'

'Gaaf.' Harry glimlachte. 'Ik heb je toch verteld dat mijn oma van mijn moeders kant zwart was, hè?' Heel eventjes keek hij zo oprecht dat ze hem bijna geloofde, tot hij begon te lachen en ze een gezicht naar hem trok.

'Klier. Ik zou mijn moeder over je moeten inlichten.'

'Ga je gang.'

Dus deed ze dat de volgende dag toen hij belde om haar mee uit lunchen te vragen voor twee dagen later. In de tussentijd moesten ze zich door Kerstmis heen bijten.

'Was dat niet die jongen die je gisteravond hebt ontmoet?' Het was zaterdagmorgen en Jean zat ontspannen met een boek op de bank. Ze had sinds de vorige dag niets meer van Arthur gehoord, en ze popelde om hem alles te vertellen over het bal, maar ze wilde hem niet lastigvallen. Meestal wachtte ze zijn telefoontje af. Het was een gewoonte die was ontstaan in de tijd dat hij nog getrouwd was met Marie. En het was tenslotte Kerstmis. Hij had het vast druk met zijn familie.

'Ja, inderdaad.' Tana vertelde waar Harry voor belde.

'Het lijkt me een aardige jongen.'

'Dat is het ook.' Maar Tana wist heel goed dat hij niet aardig was op de manier zoals Jean dat bedoelde. Hij was oneerbiedig en gek en hij dronk te veel, en daarbij was hij duidelijk verwend, maar hij had zich keurig gedragen toen hij haar de vorige avond thuis had gebracht. Hij had haar welterusten gewenst zonder verdere bijbedoelingen. Daar had ze zich van tevoren wel enige zorgen om gemaakt, maar dat bleek nergens voor nodig te zijn. En toen hij haar twee dagen later op kwam halen om te gaan lunchen, droeg hij een jasje, stropdas en grijze pantalon, maar zodra ze beneden stonden bond hij rolschaatsen onder en zette hij een belachelijke muts op. De hele weg naar het centrum gedroeg hij zich als een idioot. Tana lachte: 'Harry Winslow, je bent volledig gestoord, wist je dat?'

'Ja, mevrouw,' zei hij scheel kijkend en weigerde zijn rolschaatsen uit te doen bij de Oak Room tijdens de lunch. De gerant leek daar niet gelukkig bij, maar hij wist wie hij voor zich had en durfde hem niet te weigeren. Harry bestelde een fles Roederer champagne en klokte een glas van de drank naar binnen zodra hij ontkurkt was, zette het glas neer en keek Tana glimlachend aan. 'Volgens mij ben ik verslaafd aan dit spul.'

'Je bedoelt dat je alcoholist bent.'

'Jazeker.' Hij zei het vol trots en bestelde de lunch voor hen beiden.

Na de lunch wandelden ze door Central Park en stopten bij de Wollman ijsbaan, waar ze meer dan een uur naar de schaatsers keken en over hun leven praatten. Harry bespeurde een vreemd soort terughoudendheid bij Tana. Ze stelde zichzelf niet open, niet op een romantische manier tenminste, en ze was voorzichtig en gesloten, maar tegelijkertijd was ze intelligent en geïnteresseerd. Ze gaf om mensen en was tegen onrecht en dat soort dingen. Maar ze kwam niet dichterbij. Hij wist dat hij vriendschap met haar had gesloten, maar ze maakte zonder daar veel woorden aan te besteden heel duidelijk dat het niet meer was dan dat, en dat wekte zijn nieuwsgierigheid. 'Heb je iets met iemand uit de buurt van Green Hill?'

Ze schudde haar hoofd en keek hem recht aan. 'Nee, dat niet. Ik ben gewoon niet toe aan een relatie op dit moment.' Hij was verbaasd over haar eerlijkheid. En natuurlijk was het daardoor juist ook een uitdaging die hij niet kon weerstaan.

'Waarom niet? Ben je bang om gekwetst te worden zoals je moeder?' Op die manier had ze er nooit over nagedacht. Hij had haar verteld dat het voor hem de reden was om geen kinderen te willen. Hij wilde niemand de pijn laten meemaken die hijzelf had gevoeld. En ze had hem net verteld hoe Arthur haar moeder dit jaar met de kerstdagen opnieuw aan haar lot overgelaten had.

'Ik weet het niet. Misschien wel. Dat, en andere dingen.'

'Wat voor andere dingen?'

'Ik heb geen zin om erover te praten.' Ze wendde haar hoofd af.

Hij probeerde zich voor te stellen wat haar gemaakt had tot wie ze was. Ze zorgde ervoor dat er een veilige afstand tussen hen bleef; zelfs als ze lachten en grapjes maakten zond ze boodschappen uit die zeiden: 'Kom niet te dicht in mijn buurt.' Hij hoopte dat er niets vreemds met haar aan de hand was, qua seksuele geaardheid, maar eigenlijk geloofde hij daar niet in. Het was eerder alsof ze zich probeerde te verbergen in een veilige cocon, en hij begreep niet goed waarom. Iemand had haar daarin geduwd, en hij vroeg zich af wie dat was.

'Is er weleens een belangrijk persoon in je leven geweest?'

'Nee.' Ze keek hem strak aan. 'En, zoals ik al zei, ik wil het er niet over hebben.' De blik op haar gezicht maakte dat hij direct afstand van haar nam. In haar ogen las hij woede en pijn en nog iets wat hij niet kende, zo krachtig dat hij naar adem hapte terwijl hij zich normaal gesproken niet snel liet afschrikken. Maar dit keer snapte hij het. Een blinde zou het nog begrepen hebben.

'Het spijt me.'

Ze lieten het verder rusten en keerden terug naar een gesprek over gemakkelijker onderwerpen. Hij mocht haar graag en ze spraken nog een paar keer af tijdens de kerstvakantie. Ze gingen 's avonds en tussen de middag uit eten, schaatsen in het park, een keer naar de film, en ze nodigde hem zelfs een keer voor het avondeten uit bij Jean. Maar vanaf het allereerste moment besefte ze dat dat een vergissing was. Jean legde hem het vuur aan de schenen alsof hij een huwelijkskandidaat was, met vragen over zijn toekomstplannen, zijn ouders, zijn carrièremogelijkheden en studiecijfers.

Tana hield het nauwelijks uit tot Harry de deur uit was, en toen het eenmaal zover was, schreeuwde ze tegen Jean: 'Wat bezielde u? Hij kwam hier gewoon om een hapje te eten, niet om me ten huwelijk te vragen!'

'Je bent intussen achttien, jongedame, je mag best eens gaan nadenken over dat soort dingen.'

'Hoezo?' Tana was woedend. 'Jezus, het is gewoon een vriend van me. U hoeft toch niet te doen alsof ik volgende week ga trouwen!'

'En, Tana, wanneer ben je dat dan wel van plan?'

'Nooit, verdomme. Waarom zou ik überhaupt moeten trouwen?'

'Wat ben je dan van plan met de rest van je leven?' Haar moeders ogen achtervolgden haar, zetten haar klem, en dat kon ze niet uitstaan.

'Ik heb geen idee. Moet ik dat nu bepalen? Op dit moment? Vanavond? Deze week? Jezus!'

'Ik tolereer niet dat je zo tegen me tekeergaat.' Haar moeder werd nu ook boos.

'Waarom niet? Wat probeert u me aan te doen?'

'Ik wil dat je vastigheid hebt, Tana. Ik wil niet dat je straks in hetzelfde schuitje zit als ik, als je veertig bent. Je verdient beter dan dat.'

'Zoals u dus. Hebt u daar weleens over nagedacht? Ik vind het verschrikkelijk om u al jaren zo afhankelijk van Arthur te zien. U lijkt zijn slavin wel. Dat is wat u al jaren bent moeder: Arthur Durnings concubine.' Het lag op het puntje van haar tong om haar moeder te vertellen over het meisje bij Arthur in '21', maar dat kon ze haar niet aandoen. Zo veel pijn wilde ze haar niet doen. Tana hield zich in, maar Jean was nu toch al ziedend.

'Dat is niet eerlijk en niet waar.'

'Waarom wilt u dan niet dat ik word zoals u?'

Jean draaide zich om zodat haar dochter haar tranen niet zou zien, en plotseling keek ze haar weer aan met grote ogen waarin het verdriet van twaalf jaar zichtbaar was, en van de jaren daaraan voorafgaand. 'Ik wil voor jou alle dingen die ik zelf niet heb gehad. Is dat nou zo veel gevraagd?'

Tana kreeg medelijden en maande zichzelf tot kalmte. Op veel vriendelijker toon zei ze: 'Maar mam, misschien heb ik heel andere wensen dan u.'

'Wat valt er nu niet te wensen? Wat is er mis met een man, geborgenheid, een thuis, kinderen?' Ze keek geschokt.

'Niets. Maar ik ben nog veel te jong om daarover na te denken. Misschien wil ik wel carrière maken.'

Jean Roberts keek perplex. 'Wat voor carrière?'

'Ik heb geen idee. Het is gewoon een mogelijkheid.'

'Dat is een eenzaam leven, Tana,' zei ze bezorgd. 'Het zou veel prettiger voor je zijn om een gezin te stichten.'

Maar in Tana's beleving betekende dat juist een beperking en in de trein onderweg naar Green Hill dacht ze daarover na. Toen de lichten 's avonds uit waren, vertelde ze het verhaal aan Sharon.

'Jeetje, Tan, eigenlijk klinkt ze net als mijn moeder, maar dan op een andere manier natuurlijk. Het enige dat ze ons toewensen, is dat wat ze zelf graag hadden willen hebben, ongeacht wie wij zijn, wat wij willen, wat wij voelen. Mijn vader begrijpt het wel, maar mijn moeder... Het enige waar ze het over heeft, is rechtenstudies, sit-ins, en het dragen van je huidskleur met waardigheid. Af en toe kan ik het wel uitgillen, zo ziek word ik ervan om altijd maar waardig te zijn. Het is precies de reden waarom ik hiernaartoe ben gekomen. Ik had ergens heen gewild waar meer zwarten waren. Allemachtig, ik kan hier niet eens een afspraakje maken, en dan zegt ze tegen me dat ik daar later nog tijd genoeg voor zal hebben. Waarom? Ik wil nu uitgaan en feest vieren, ik wil naar restaurants en de bioscoop en footballwedstrijden,' mopperde ze tegen Tana in het donker. Tana glimlachte. 'Heb je zin om in de voorjaarsvakantie met me naar Harvard te gaan?'

'Hoe kom je daar nu ineens bij?' Sharon ging met een opgewonden gezicht op haar zij liggen, steunend op haar elleboog. Tana vertelde haar over Harry Winslow. 'Hij klinkt leuk. Ben je verliefd op hem?'

'Nee.'

'Waarom niet?'

Er viel een begripvolle stilte. 'Dat weet je best.'

'Daar kun je de rest van je leven niet door laten bepalen,

Tan.'

'Je lijkt mijn moeder wel. Ze zou me het liefst volgende week verloofd zien. Zolang hij maar met me wil trouwen en voor een dak boven mijn hoofd en voor nageslacht zorgt.'

'Nou, dat is in ieder geval een stuk leuker dan sit-ins bezoeken en rauwe eieren in je haar krijgen. Iets voor jou?'

Tana glimlachte. 'Nee, dank je.'

'Je Harvardvriendje klinkt leuk.'

'Dat is hij ook.' Tana glimlachte stilletjes voor zich uit. 'Ik mag hem graag, gewoon als vriend. Ik ken niemand die zo eerlijk en oprecht is als hij.'

Zijn telefoontje van later die week onderstreepte dat wat ze zo leuk aan hem vond. Hij deed alsof hij de eigenaar van een laboratorium in Yolan was, dat jongedames nodig had om experimenten op uit te voeren. 'We zouden graag willen uitzoeken of jongedames net zo intelligent zijn als jongemannen,' zei hij met een verdraaide stem. 'We weten natuurlijk op voorhand al wel dat dit uiteraard niet het geval is, maar...'

Net voordat ze boos wilde uithalen, herkende ze zijn stem. 'Klootzak!'

'Hoi, meisje. Hoe staat het leven in het Diepe Zuiden?'

'Niet slecht.' Na een tijdje gaf ze Sharon even aan de lijn, en de meisjes gaven de telefoon een tijdje heen en weer, totdat Sharon naar boven ging en Tana nog uren met hem kletste.

Er zat absoluut geen romantische ondertoon in hun gesprekken, hij was eerder als een broer. Na twee maanden van telefoongesprekken was hij, los van Sharon, haar beste vriend geworden. Hij hoopte haar tijdens de voorjaarsvakantie te zien, en ze probeerde Sharon mee te krijgen, maar zonder resultaat. Vervolgens besloot ze haar moeder te trotseren en Sharon thuis uit te nodigen, maar Miriam Blake had Sharon de laatste tijd bijna elke avond gebeld. Er stond voor het paasweekeinde een enorme demonstratie met fakkels gepland in Washington, van zwarten voor burgerrechten, en ze wilde dat Sharon daarbij zou zijn. Ze vond dat dit een belangrijk deel van haar opvoeding was en dat dit niet het juiste moment voor een vakantietripje was. Sharon was vreselijk zwaarmoedig toen ze Green Hill samen verlieten.

'Je had alleen maar nee hoeven zeggen, Shar,' zei Tana hoofdschuddend.

Er flitste een plotselinge boosheid door Sharons ogen. 'Ja, net zoals jij met dat debutantenbal hebt gedaan zeker, Tan?'

Het bleef stil en toen knikte Tana langzaam. Haar vriendin zat er niet ver naast. Het was moeilijk om de hele tijd tegen je ouders in te gaan. Ze haalde haar schouders op en grijnsde schaapachtig. 'Oké, je hebt gelijk. Het spijt me. We zullen je missen in New York.'

'Ik zal jou ook missen.' Ze lachte haar verblindende lach en brachten de tijd in de trein door met kletsen en kaartspelletjes.

Haar vriendin stapte in Washington uit en Tana in New York. Het was mild en warm toen ze het station uit kwam en een taxi naar huis nam. De flat zag er hetzelfde uit als altijd, en ineens vond ze het verschrikkelijk om terug te zijn, zonder precies te kunnen zeggen waarom. Er was helemaal niets veranderd, helemaal niets. Nooit eens nieuwe gordijnen, nieuwe planten, verse bloemen, of iets spannends. Jaar in, jaar uit, dezelfde dingen en hetzelfde leven, hetzelfde versleten bankstel, dezelfde duffe planten. Toen ze hier nog woonde was het haar nooit zo opgevallen, maar nu ze telkens voor langere periodes weg was, begon alles er anders uit te zien. Alles leek armoediger, de flat leek steeds kleiner te worden. Haar moeder was aan het werk en op het moment dat ze haar reistassen in haar kamer zette, ging de telefoon. Rondkijkend liep ze terug naar de woonkamer om op te nemen.

'Hallo?'

'Met Winslow. Hoe gaat ie?'

Ze grijnsde. Zijn stem was als een frisse windvlaag in de bedompte, benauwde kamer. 'Hé, hoi.'

'Wanneer ben je aangekomen?'

'Ongeveer vier seconden geleden. En jij?'

'Ik ben gisteravond met een stel andere jongens naar de stad gekomen. En,' hij keek rond in de etage die zijn vader bezat in het Pierre, 'daar zit ik dan weer. Dezelfde oude zooi, in dezelfde oude stad.' Maar hij zag er jongensachtig uit toen hij aan zijn kant van de lijn grijnsde, en Tana keek ernaar uit om hem weer te zien. Ze hadden elkaar in de afgelopen vier maanden tijdens hun telefoongesprekken zo goed leren kennen, dat het was alsof ze elkaar al jaren kenden. 'Heb je zin om iets te komen drinken?'

'Ja, leuk. Waar zit je?'

'In het Pierre.' Hij was niet erg onder de indruk van zijn eigen verblijfplaats.

Tana grinnikte. 'Niet slecht.'

'Ach, dat valt wel mee. Mijn vader heeft het vorig jaar opnieuw laten inrichten door de een of andere binnenhuisarchitect, en nu ziet het er een beetje uit als een homotent. Maar ja, in ieder geval kan ik er gebruik van maken als ik in New York ben.'

'Is je vader er ook?' Ze was nieuwsgierig naar hem, maar Harry lachte honend.

'Doe niet zo raar. Ik geloof dat hij deze week in München zit. Hij vindt het leuk om de paasdagen daar door te brengen. De Duitsers schijnen nogal veel werk te maken van christelijke feestdagen. En van het Oktoberfest.' Ze begreep niet helemaal waar hij het over had. 'Nou ja, dat' doet er allemaal niet toe. Zorg nou maar dat je hierheen komt, dan zullen we roomservice eens even aan het werk zetten. Waar heb je trek in? Als ik nu iets bestel duurt het namelijk een uur of twee voordat ze het komen brengen.' Ze was diep onder de indruk. 'Ik heb geen idee. Een hamburger en een cola, of zoiets? Kan dat?'

Ze vond het allemaal nogal wat, maar Harry deed alsof het de normaalste zaak van de wereld was, en toen ze in de suite aankwam, lag hij in spijkerbroek en blote voeten op de bank naar een voetbalwedstrijd op tv te kijken. Hij stormde op haar af voor een onstuimige omhelzing, en het was overduidelijk dat hij erg blij was haar te zien, blijer dan ze besefte. Zijn hele lichaam tintelde toen hij haar een vriendschappelijke kus op haar wang gaf. De eerste paar minuten voelden ze zich allebei wat ongemakkelijk bij het vertalen van de intimiteit die ze aan de telefoon hadden ontwikkeld naar het dagelijks leven, maar tegen het einde van de middag gedroegen ze zich als oude vrienden en had Tana helemaal geen zin om naar huis te gaan. 'Dan blijf je toch. Ik zal even een paar schoenen aantrekken en dan gaan we lekker naar "21".'

'Zoals ik er nu uitzie?' Ze keek naar haar geruite rok, instappers en wollen kniekousen en schudde toen haar hoofd. 'Nee, dat kan ik niet maken, ik moet naar huis. Ik heb mijn moeder al vier maanden niet gezien.'

'Dat soort tradities vergeet ik altijd,' zei hij met vlakke stem.

Hij zag er nog knapper uit dan toen ze hem had leren kennen, maar Tana's hart klopte niet sneller voor hem. Ze voelde niets anders dan de vriendschap die was gegroeid vanaf hun allereerste ontmoeting, en ze was ervan overtuigd dat voor hem hetzelfde gold. Ze pakte haar regenjas van de stoel waar ze hem had neergelegd en keek hem aan. 'Zie je je vader helemaal nooit, Harry?' Haar stem klonk warm en haar ogen stonden vol medeleven. Ze wist intussen hoe eenzaam hij was. Hij had verteld dat hij zijn vakanties altijd alleen doorbracht, of soms met vrienden, maar altijd in lege huizen of eenzame hotelkamers. Hij had het alleen maar over zijn vader in de context van flauwe grapjes over zijn vrouwen, zijn vrienden en zijn omzwervingen.

'Ach, af en toe zie ik hem weleens. We komen elkaar meestal een keer of twee per jaar tegen. Meestal hier, soms in Zuid-Frankrijk.' Hij klonk nonchalant, maar Tana hoorde toch de eenzaamheid in zijn woorden doorklinken. Dat was een van de redenen dat hij zich zo voor haar opengesteld had. In zijn binnenste was hij op zoek naar aandacht en liefde. Net als zij. Het deel van haar dat alleen Jean had gehad, wilde meer: een vader, zussen en broers, familie. Een ander leven dan dat van een eenzame vrouw die wachtte op een man die haar niet waardeerde. En zelfs dat had Harry niet eens. Tana mocht zijn vader niet, na alles wat ze over hem had gehoord.

'Wat voor soort man is het?'

Harry haalde zijn schouders op. 'Wel knap, geloof ik. Dat zeggen vrouwen tenminste: knap en kil.' Hij keek Tana strak aan. 'Hij heeft mijn moeder vermoord, wat verwacht je dan voor soort man?' Bij het zien van zijn ogen, verschrompelde er iets in haar binnenste, en ze wist niet wat ze moest zeggen. Het speet haar dat ze de vraag had gesteld, maar Harry sloeg een arm om haar schouders toen hij met haar meeliep naar de deur. 'Pieker er verder maar niet over, Tan. Het is allemaal al zo lang geleden.' Maar ze had medelijden met hem. Hij was eenzaam, en dat was niet eerlijk, want hij was grappig en netjes en aardig. Tegelijkertijd was hij ook verwend en egoïstisch en kwajongensachtig. Tegen de eerste bediende van de roomservice had hij gedaan alsof hij Brits was, en tegen de tweede was hij in het Frans begonnen, en naderhand hadden hij en Tana de slappe lach gekregen. Ze vroeg zich af of hij zich altijd zo gedroeg en concludeerde dat dat waarschijnlijk inderdaad het geval was.

In de bus vanuit het centrum vond ze het ineens helemaal niet erg meer om naar de sombere flat en Jean te gaan. Beter dat, dan de overdadig en onpersoonlijk ingerichte Winslowsuite in hotel Pierre. De kamers waren groot, alles was wit en van chroom en glas, van de beste kwaliteit uiteraard, er lagen twee enorme, schitterende witte kleden op de vloer, en overal waar je keek zag je onbetaalbare schilderijen en andere kunstwerken. Maar dat was dan ook alles. Er zat niemand op hem te wachten toen hij van school kwam, en ook 's avonds of de volgende avond zou er niemand voor hem komen. De suite bood eenzaam onderdak aan Harry met een koelkast vol drank en cola, een garderobekast met de duurste kleding, en een televisie.

'Hallo, ik ben thuis!' riep ze toen ze binnenkwam. Jean kwam op haar af gesneld en nam haar dochter opgetogen in haar armen.

'O, schat, wat zie je er goed uit!'

Het welkom van haar moeder deed Tana meteen weer denken aan Harry, en het feit dat hij ondanks al dat geld, die huizen en zijn sjieke naam, niet zoiets had als dit. Tana wilde dit op de een of andere manier voor hem goedmaken. Jean stond haar met zo veel overduidelijk plezier aan te kijken, dat het eerlijk gezegd echt prettig was om weer thuis te zijn.

'Ik zag je tassen staan. Waar was je naartoe?'

'Ik had met iemand afgesproken in het centrum. Ik had niet gedacht dat u vroeg thuis zou zijn.'

'Ik ben eerder gestopt vandaag, voor het geval je vroeg zou zijn.'

'Dat spijt me, mam.'

'Met wie had je afgesproken?'

Jean wilde altijd graag weten waar ze was en met wie. Maar Tana was niet meer gewend dat soort vragen te moeten beantwoorden, en ze aarzelde even voordat ze glimlachend zei: 'Ik ben langs geweest bij Harry Winslow, in het Pierre. Ik weet niet of je hem nog kent?'

'Natuurlijk?' Jeans gezicht lichtte op. 'Dus hij is in de stad?'

'Hij heeft daar een suite.' Tana zei het heel kalm en zag dat het nieuws door Jean met gemengde gevoelens ontvangen werd. Het was goed dat hij volwassen en solvabel genoeg was om zijn eigen woonruimte te hebben, maar tegelijkertijd leverde dat een gevaar op.

'Waren jullie daar alleen?' vroeg Jean bezorgd.

Nu moest Tana lachen. 'Ja, en we hebben hamburgers gegeten en tv gekeken. Heel onschuldig allemaal, mam.'

'En toch denk ik dat je daarmee op moet passen.' Ze zag hoe het gezicht van haar knappe blonde dochter verstrakte.

'Hij is een vriend van me, mam.'

'Het is een jonge jongen, en je hebt er geen idee van wat er in dat soort situaties kan gebeuren.'

'Dat heb ik wel.' Haar gezicht betrok. Dat wist ze maar al te goed. Alleen was het haar gebeurd in het huis van die lieve Billy Durning, in de slaapkamer van zijn vader, met een stuk of honderd jongeren beneden. 'Ik weet heel goed wie ik wel en niet kan vertrouwen.'

'Je bent te jong om daarover te oordelen, Tan.'

'Nee, dat ben ik niet.' Er was geen enkele emotie van Tana's gezicht af te lezen. Billy Durnings verkrachting had haar hele leven veranderd. Ze wist nu alles van gevaar, en als ze ook maar het geringste gevoel van onveiligheid bij Harry had gehad, zou ze nooit alleen naar zijn hotel zijn gegaan. Ze voelde intuïtief aan dat ze niets te duchten had van haar vriend, in tegenstelling tot de zoon van haar moeders minnaar. 'Harry en ik zijn gewoon vrienden.'

'Ik denk dat je daar erg naïef in bent. Dat soort vriendschappen bestaat niet tussen mannen en vrouwen, Tan. Mannen en vrouwen kunnen nooit gewoon vrienden zijn.' Tana's ogen vlogen wijd open. Ze kon haar oren nauwelijks geloven. 'Hoe kunt u dat nu zeggen?'

'Omdat het de waarheid is. En als hij je in zijn hotelkamer uitnodigt, dan heeft hij vast en zeker iets anders in gedachten, of jij dat nu in de gaten hebt of niet. Misschien wacht hij gewoon het juiste moment af.' Maar toen glimlachte ze: 'Denk je dat hij serieuze plannen met je heeft, Tan?'

'Serieuze plannen?' Tana ontplofte bijna. 'Serieuze plannen? Ik vertel u toch net dat we gewoon vrienden zijn?'

'En ik heb je al gezegd dat ik daar niet in geloof.' Haar glimlach leek een voorbode van de daaropvolgende toespeling: 'Je weet toch dat hij een goede vangst zou zijn?' Dit was meer dan Tana aankon. Ze sprong op en keek haar moeder woedend aan. 'U doet verdorie net alsof het een vis is. Ik wil helemaal niemand aan de haak slaan. Ik wil niet trouwen. Ik wil niet met jongens naar bed. Ik wil niets anders dan leuke vrienden hebben en studeren. Snapt u dat nou echt niet?' De tranen in haar ogen werden weerspiegeld door de tranen in die van haar moeder.

'Waarom reageer je zo agressief op alles wat ik zeg? Vroeger deed je nooit zo, Tan.' Jeans opmerking raakte Tana tot in het diepst van haar ziel, maar ze kon het niet helpen dat ze zo veranderd was.

'Vroeger zat u niet altijd zo aan me te trekken.'

'Wanneer trek ik dan aan je? Ik heb je in zes maanden tijd twee keer gezien. Noem je dat trekken?'

'Met dat debutantenbal zat u aan me te trekken, en met die opmerking van net over Harry ook. En wat dacht u van die opmerkingen over goede vangsten en trouwen en kinderen krijgen. In godsnaam, mam, ik ben pas achttien!'

'Bijna negentien. Maar wat dan nog, Tan? Wanneer ben je van plan om er wel over na te gaan denken?'

'Dat weet ik niet, mam. Misschien wel nooit, wat dacht u daarvan? Misschien ben ik helemaal niet van plan ooit te trouwen. Wat maakt dat nu uit? Het gaat er toch om dat ik gelukkig ben? Wat doet de rest er dan toe?'

'Voor mij doet het er wel toe. Ik zou je graag getrouwd zien met een fijne man met fijne kinderen in een fijn huis.' Jean huilde nu openlijk. Dat was wat ze altijd voor zichzelf had gewild, en moest je haar nu zien: een paar nachten per week met de man van wie ze hield en een dochter waar ze steeds minder vat op kreeg. Ze liet haar hoofd zakken en snikte.

Tana liep naar haar moeder en sloeg haar armen om haar heen. 'Kom op, mam. Niet huilen. Ik weet dat u het beste met me voorhebt, maar laat me alstublieft mijn eigen leven leiden.'

Haar moeder keek met grote, verdrietige ogen op. 'Weet je wel wie Harry Winslow is?'

Tana antwoordde zachtjes: 'Ja, mijn vriend.'

'Zijn vader is een van de rijkste mannen van de Verenigde Staten. Vergeleken met hem is zelfs Arthur Durning een arme sloeber.' Arthur Durning, de maatstaf voor alles in Jeans leven.

'Nou en?'

'Heb je enig idee wat voor soort leven je met hem zou kunnen hebben?'

Tana keek haar moeder meewarig aan, en ineens had ze medelijden met zichzelf. Haar moeder begreep er gewoon niets van, ze had het waarschijnlijk nooit begrepen. Maar aan de andere kant had Jean haar verschrikkelijk veel gegeven en had ze veel aan haar moeder te danken.

Ondanks het begrip voor haar moeders manier van denken, zag ze Jean nauwelijks in de twee weken dat ze in New York was. Ze ging bijna elke dag op stap met Harry, hoewel ze dat niet aan haar moeder vertelde. Ze was nog steeds kwaad over de opmerkingen van haar moeder. Weet je wel wie hij is? Alsof haar dat wat uitmaakte. Ze vroeg zich af hoeveel mensen op die manier over hem dachten. Het leek haar vreselijk om beoordeeld te worden op haar achternaam.

Voorzichtig vroeg ze Harry er op een dag naar toen ze zaten te picknicken in Central Park. 'Stoort dat je niet, Harry? Ik bedoel dat mensen met je in contact willen komen vanwege wie je bent?' De gedachte schokte haar nog steeds, maar Harry haalde gewoon zijn schouders op en at liggend op het gras rustig verder van zijn appel.

'Ach, weet je, zo zijn mensen nu eenmaal. Het geeft ze een kick. Ik heb het vroeger vaak bij mijn vader zien gebeuren.'

'Hindert het hem niet?'

'Volgens mij kan het hem niet zo veel schelen,' glimlachte Harry. 'Hij heeft zo'n dikke huid dat het hem waarschijnlijk niet eens opvalt.'

Tana keek Harry onderzoekend aan. 'Is hij echt zo erg?'

'Erger.'

'Hoe komt het dan dat jij zo aardig bent?'

Hij lachte: 'Mazzel, denk ik. Of misschien heb ik dat van mijn moeder geërfd.'

'Kun je je haar nog herinneren?' Het was de eerste keer dat ze hem dat vroeg en hij wendde zijn hoofd af.

'Soms, flarden. Ik weet het eigenlijk niet, Tan.' Hij keek haar weer aan. 'Vroeger, toen ik klein was, deed ik tegen mijn vriendjes soms alsof ze nog leefde, dat ze gewoon even was gaan winkelen als ze kwamen spelen. Ik wilde niet anders zijn dan de rest. Maar ze kwamen er altijd achter. Hun moeders zullen het ze wel verteld hebben als ze thuis kwamen of zo, en dan vonden ze me raar, maar dat kon me niets schelen. Dan had ik in ieder geval weer een paar uur gespeeld dat ik een doodnormaal jongetje was. Ik deed gewoon alsof ze even weg was, of boven.' Tana zag de tranen in zijn ogen, en toen keek hij haar bijna vijandig aan. 'Behoorlijk stom, hè, om zo'n complex te hebben over een moeder die je nauwelijks gekend hebt?' Tana's antwoord volgde met zachte stem, vanuit het diepst van haar hart: 'Ik zou precies hetzelfde gedaan hebben.' Hij haalde zijn schouders op en wendde zijn hoofd af, en een tijdje later maakten ze een wandeling en praatten ze over Freeman Blake, Sharon, Tana's vakken op Green Hill, en ineens, onverwachts, pakte Harry Tana's hand vast. 'Bedankt voor wat je net zei.' Ze wist meteen wat hij bedoelde. Dat was het soort verstandhouding die ze vanaf het allereerste begin hadden gehad.

'Graag gedaan.' Ze gaf een kneepje in zijn hand terwijl ze verder liepen, en ze was verbaasd dat ze zich zo op haar gemak voelde bij hem. Hij zette haar niet onder druk en vroeg nooit meer waarom ze niet met andere jongens uitging. Hij leek haar te accepteren zoals ze was, en daar was ze hem heel dankbaar voor. Ze was hem voor wel meer dingen dankbaar: de manier waarop hij in het leven stond, voor het plezier dat ze maakten, zijn gevoel voor humor waarmee hij haar keer op keer aan het lachen kreeg. Het was heerlijk om iemand te hebben met wie ze van gedachten kon wisselen.

Hij was als een klankbord voor alles wat er in haar hoofd omging, en dat was vooral heel erg prettig toen ze eenmaal was teruggekeerd naar Green Hill, want toen ze Sharon weer zag, was het alsof ze een ander meisje in haar plaats hadden gestuurd. Al haar gematigd politieke ideeën waren omgeslagen nadat ze met haar moeder en vrienden naar een aantal demonstraties en sit-ins was geweest, en nu was ze net zo fanatiek als Miriam Blake.

Tana kon de extreme verandering nauwelijks bevatten, en ten slotte, nadat ze twee dagen lang alle verhalen had aangehoord, gilde ze: 'Jezus, Shar. Wat is er met je gebeurd? Het lijkt hier wel een demonstratieruimte sinds we terug zijn. Kom eens even terug op aarde. Wat is er in godsnaam met je gebeurd?'

Sharon bleef stokstijf staan, staarde nietsziend voor zich uit en begon toen ineens hard te huilen. Ze liet haar hoofd zakken, snikte gesmoord met schokkende schouders en het duurde bijna een halfuur voor ze weer in staat was te praten. Al die tijd keek Tana geschokt toe. Er was Sharon iets verschrikkelijks overkomen en ze kon onmogelijk bedenken wat dat kon zijn. Ze hield haar vast en wiegde haar zachtjes heen en weer, en toen Sharon eindelijk de woorden had gevonden om haar verhaal te vertellen, had ze verschrikkelijk medelijden met haar vriendin.

'Dick is op de avond voor Pasen vermoord, Tan. Vermoord. Hij was pas vijftien. Ze hebben hem opgehangen.' Tana werd misselijk. Dit kon niet waar zijn. Dit soort dingen gebeurde niet met mensen die je kende, met zwarten, met niemand. Maar ze zag aan Sharons gezicht dat het waar was, en huilend vertelde ze het 's avonds aan de telefoon aan Harry.

'O, mijn god! Ik heb er op school iets over gehoord, dat de zoon van een belangrijke zwarte man was vermoord, maar het was niet in me opgekomen dat, Jezus!' Het was Sharons kleine broertje geweest, een kind nog.

'Ja.' Tana's hart was loodzwaar. En toen haar moeder later die week belde, was ze nog steeds terneergeslagen.

'Wat is er aan de hand, schat? Heb je ruzie gehad met Harry?' Ze gooide het nu over een andere boeg: ze hield zichzelf en Tana voor dat haar dochter en Harry een relatie hadden. Misschien zou het op die manier bewaarheid worden, maar Tana had geen geduld met haar moeder en draaide er niet omheen.

'De broer van mijn kamergenote is dood.'

'O, wat erg,' reageerde Jean geschrokken. 'Heeft hij een ongeluk gehad?'

Tana liet een lange pauze vallen en woog haar woorden af. Nee, mam, ze hebben hem opgehangen omdat hij zwart was. 'Ja, zoiets.' Was de dood niet altijd een ongeluk? Want wie rekende er op?

'Wil je haar namens mij condoleren? Het zijn toch die mensen bij wie je met Thanksgiving hebt gelogeerd?'

'Ja.' Tana's stem klonk vlak en doods.

'Wat vreselijk voor ze.'

Tana kon het niet opbrengen om nog langer met haar moeder te praten. 'Ik moet ophangen, mam.'

'Bel je me over een paar dagen?'

'Ik zal het proberen.' Ze brak het gesprek af en hing op. Ze had geen zin om met andere mensen te praten, maar met Sharon praatte ze tot diep in de nacht. Opnieuw stond Sharons hele leven op zijn kop. Ze had zelfs contact opgenomen met de plaatselijke zwarte kerk om gedurende de rest van het semester te helpen met organiseren van sit-ins in de weekends. 'Denk je dat dat verstandig is, Shar?' Sharon wierp haar een boze blik toe. 'Heb ik nog een keuze? Volgens mij niet.' Er raasde nu een nieuwe razernij door haar lijf, een woede die niet wilde bekoelen, een vuur dat door geen enkele liefde gedoofd kon worden. Ze hadden haar kleine broertje vermoord. 'En het was zo'n kleine etterbak,' lachte ze op een avond door haar tranen heen. 'Hij leek zo op mijn moeder, en nu, en nu...' Haar lichaam schokte van het huilen en Tana kroop bij haar vriendin op bed. Zo ging het elke avond, met monologen over demonstraties die op verschillende plaatsen in het Zuiden plaatsvonden, sit-ins in de stad, en Martin Luther King. Het was alsof de vroegere Sharon verdwenen was, en halverwege het semester begon ze in paniek te raken. Ze had helemaal niet meer gestudeerd en was ineens doodsbang dat ze haar tentamens niet zou halen. Tana hielp haar zo veel ze kon, door haar aantekeningen te delen en de belangrijkste passages in haar studieboeken te onderstrepen, maar ze had er weinig vertrouwen in, omdat Sharon helemaal gefixeerd was op de sit-in die ze de volgende week had georganiseerd in Yolan. De plaatselijke bewoners hadden al twee keer over haar geklaagd bij de directeur van Green Hill, maar omwille van de bekendheid van haar vader hadden ze haar alleen maar ter verantwoording geroepen. Ze begrepen onder welke spanning ze verkeerde na het verdrietige 'ongeluk' van haar broer, maar ze zou zich niettemin beter moeten gaan gedragen en geen problemen in de stad meer mogen veroorzaken.

'Je kunt je beter een beetje koest gaan houden, Shar. Straks sturen ze je nog van school,' had Tana haar meer dan eens gewaarschuwd, maar dat was tegen dovemansoren gezegd. Sharon had geen keus. Dit was iets wat ze moest doen, en de avond voor de grote sit-in in Yolan wendde ze zich met zo'n intense blik tot Tana dat ze er bang van werd. 'Wat is er?'

'Ik wil je om een gunst vragen. Ik zal niet boos worden als je nee zegt, dat beloof ik, dus je moet het echt alleen doen als je het zelf wilt. Goed?'

'Goed. Vertel op.' Tana hoopte maar dat haar vriendin haar niet zou vragen om te mogen spieken tijdens een tentamen.

'Dominee Clarke en ik hadden het er vandaag in de kerk over dat het fijn zou zijn als er morgen blanken mee zouden doen aan de sit-in. We zijn van plan om naar de blanke kerk te gaan.'

'Jezus Christus!' Tana was geschokt en Sharon grijnsde.

'Ja, zoiets.' Ze lachten allebei hardop. 'Dominee Clarke zou kijken wie hij op kon trommelen, en ik... Ik weet het niet, Tana, misschien is het niet goed, maar ik wilde jou vragen. Maar als je niet wilt, moet je het niet doen.'

'Ik verwacht niet dat ze het erg vinden als ik hun kerk binnenkom. Ik ben toch blank?'

'Niet als je samen met ons binnenkomt. Dan ben je blank uitschot, of erger. Als jij hand in hand met mij of dominee Clarke de kerk binnenloopt, dan is dat wat anders, Tan.'

'Ja.' Haar maag trok samen van angst, maar ze wilde haar vriendin ook graag helpen. 'Ik geloof dat ik begrijp wat je bedoelt.'

'Wat denk je ervan?' Sharon keek Tana recht in haar ogen en Tana beantwoordde die indringende blik.

'Eerlijk? Ik ben bang.'

'Ik ook. Elke keer weer.' Zachtjes voegde ze daaraan toe: 'Dat was Dick ook. Maar hij ging toch. En ik ga ook. Totdat de dingen veranderd zijn zal ik de rest van mijn leven blijven gaan. Maar het is mijn strijd, Tana, niet de jouwe. Als je meegaat, dan is dat omdat je mijn vriendin bent. En als je niet meegaat, houd ik net zo veel van je.'

'Dank je. Mag ik er een nachtje over slapen?' Ze wist dat haar deelname gevolgen zou kunnen hebben op school en ze wilde haar studiebeurs voor het volgende jaar niet op het spel zetten. Later die avond belde ze Harry, maar hij was er niet.

De volgende ochtend werd ze bij het ochtendgloren wakker, denkend aan de kerk waar ze als klein meisje naartoe ging en de dingen die haar moeder had gezegd over alle mensen die voor het oog van God hetzelfde waren: de rijken, de armen, de blanken, de zwarten, iedereen. En toen dacht ze aan Dick, Sharons vijftienjarige broertje, opgehangen om te sterven, en toen Sharon wakker werd en zich omdraaide, lag Tana op haar te wachten.

'Heb je lekker geslapen?'

'Redelijk.' Ze ging op de rand van haar bed zitten en rekte zich uit.

'Sta je op?' In Sharons ogen lag een andere vraag, en Tana glimlachte.

'Ja, we gingen toch naar de kerk vandaag?'

Sharon begon breed te grijnzen. Ze sprong uit bed, sloeg haar armen om haar vriendin en gaf haar met een zegevierende blik een stevige zoen op haar wang.

'Daar ben ik heel blij om, Tan.'

'Ik weet niet of ik er zelf zo blij mee ben, maar ik denk dat het voor een goed doel is.'

'Dat weet ik wel zeker.' Voor haar was het een lang, bloederig gevecht waar ze tot het einde aan toe zou deelnemen. Tana was er voor deze ene keer bij.

Ze trok een eenvoudige, blauwe katoenen jurk aan in de kleur van de hemel, borstelde haar lange blonde haren in een paardenstaart en trok haar mocassins aan. Samen vertrokken ze in de richting van de stad.

'Gaan jullie naar de kerk, meisjes?' had hun huismoeder glimlachend gevraagd, en daar hadden ze bevestigend op geantwoord. Ze begrepen heel goed dat de huismoeder twee verschillende kerken in gedachten had toen ze het vroeg, maar Tana ging met Sharon mee naar de zwarte kerk waar ze dominee Clarke aantroffen met een kleine groep van vijfennegentig zwarten en elf blanken. Er werd hun verteld dat ze zich rustig moesten houden, zo veel mogelijk moesten glimlachen, behalve als ze daarmee aanstoot zouden geven, en te allen tijde te blijven zwijgen. Het was de bedoeling dat ze elkaars handen vast zouden houden en eerbiedig en respectvol de kerk binnen zouden gaan in groepjes van vijf.

Sharon en Tana zaten in hetzelfde groepje met nog een ander blank meisje en twee zwarte mannen. Deze twee mannen, allebei potig en lang, vertelden onderweg naar de kerk aan Tana dat ze in de katoenfabriek werkten. Ze waren nauwelijks ouder dan de meisjes, maar ze waren allebei al getrouwd en de een had drie kinderen en de ander vier. Ze leken geen probleem te hebben met Tana's aanwezigheid en noemden haar sister.

Vlak voordat ze de kerk binnenstapten, wisselden de vijf zenuwachtige lachjes uit, en toen liepen ze rustig naar binnen. Het was een kleine presbyteriaanse kerk aan de deftige kant van de stad, die op zondag druk bezocht werd, net als de bijbehorende zondagsschool, en toen de zwarte gezichten binnen begonnen te stromen keek elke man en vrouw in de kerk om. Op alle gezichten lagen geschokte blikken vol ongeloof, het orgel stopte met spelen, er viel een vrouw flauw, en binnen een paar minuten brak de hel los. De dominee schreeuwde en er rende iemand weg om de politie te bellen. De vrijwilligers van dominee Clarke bleven kalm achter in de kerk staan zonder problemen te maken, terwijl de kerkgangers hen uitjouwden en uitscholden, ondanks het feit dat ze zich in het huis van God bevonden. Enkele momenten later arriveerde het kleine oproerteam van de plaatselijke politie. Het voornamelijk uit verkeersagenten bestaande groepje was onlangs getraind voor mogelijke sit-ins, maar tegen de regels in begonnen ze de niet-meewerkende zwarte lichamen naar buiten te duwen en te trekken. Terwijl de demonstranten zich slap hielden en zich rustig weg lieten voeren, besefte Tana ineens wat er met hen gebeurde. Zijzelf was de volgende, het ging niet meer om 'hen', maar om 'ons', toen er twee enorme politiemannen boven haar uit torenden en haar bij haar armen grepen en hun wapenstokken voor haar gezicht heen en weer zwaaiden.

'Je moest je schamen! Blank uitschot!' Met grote ogen liet Tana zich wegvoeren. Elke spier in haar lijf schreeuwde om naar de mannen te mogen slaan, bijten en schoppen bij de gedachte aan Richard Blake en hoe ze hem hadden vermoord, maar ze hield zich in. Ze smeten haar achter in een vrachtwagen bij een groot deel van de rest van de groep van dominee Clarke, en een halfuur later werden haar vingerafdrukken genomen en zat ze in de gevangenis. Het grootste deel van de dag zat ze daar in een gevangeniscel, samen met vijftien andere meisjes, allemaal zwart, en ze kon Sharon aan de andere kant van de gang zien. Ze hadden allemaal een telefoontje mogen plegen, de blanken tenminste, want het onderzoek naar de zwarten was volgens de politie nog steeds gaande, en Sharon had haar toegeroepen dat ze haar moeder moest bellen, wat Tana had gedaan.

Miriam Blake kwam rond middernacht aan in Yolan en zorgde ervoor dat Tana en Sharon tegelijkertijd vrijgelaten werden. Ze feliciteerde de meisjes. Tana zag dat haar gezicht zwaarder getekend was dan zes maanden daarvoor, maar ook dat ze opgetogen was over wat de meisjes hadden gedaan. Ze reageerde niet eens geschokt toen Sharon haar de volgende dag het nieuws vertelde dat ze per direct van Green Hill was gestuurd. Haar spullen waren al ingepakt door de huismoeder van Jasmine House, en haar was verzocht de campus nog vóór de middag te verlaten. Tana was hevig ontdaan toen ze het hoorde, maar wist daardoor vast wat ze kon verwachten toen ze in het kantoor van de directeur werd ontboden. Er gebeurde precies wat ze had verwacht. Er werd haar gevraagd te vertrekken. Er zou geen studiebeurs meer voor haar beschikbaar worden gesteld voor het volgend schooljaar. In feite was ze helemaal niet meer welkom het volgende jaar. Net als bij Sharon was het afgelopen voor Tana, met als enig verschil dat ze het huidige schooljaar mocht afmaken op basis van goed gedrag, wat betekende dat ze in ieder geval alle tentamens mocht meemaken en de tijd kon nemen om zich aan te melden bij een andere school. Maar waar? Stilletjes zat ze op haar kamer nadat Sharon was vertrokken. Sharon ging met haar moeder mee terug naar Washington en ze hadden het al gehad over de mogelijkheden om vrijwilligerswerk te gaan doen voor doctor King.

'Ik denk dat mijn vader boos zal zijn omdat hij wil dat ik weer ga studeren, maar eerlijk gezegd heb ik het helemaal gehad met school, Tan.' Ze keek Tana schuldbewust aan. 'Maar wat moet jij nu?' Ze vond het vreselijk dat haar vriendin zo'n hoge prijs moest betalen voor haar deelname aan de sit-in. Ze was zelf nog nooit eerder gearresteerd, en ook al waren ze er bij de sit-in in de kerk voor gewaarschuwd, toch had ze het niet echt verwacht.

'Misschien heeft het gewoon zo moeten zijn,' probeerde Tana haar vriendin een beetje op te beuren, maar nadat Sharon vertrokken was, zat ze aangeslagen in haar eentje op haar kamer tot het donker werd. Haar proeftijd hield in dat ze in haar eentje zou moeten eten in Jasmine House, 's avonds op haar kamer moest blijven en aan geen enkele sociale activiteit mee mocht doen, met inbegrip van het eindejaarsschoolfeest. Ze was een soort paria geworden, maar ze besefte dat het schooljaar al over drie weken afgelopen zou zijn.

Het ergste was dat ze, zoals ze al hadden aangekondigd, Jean op de hoogte hadden gebracht. Die avond belde ze overstuur. 'Waarom heb je me niet verteld dat die rotmeid zwart was?'

'Wat maakt het uit wat voor huidskleur ze heeft? Ze is mijn beste vriendin.' Maar de tranen sprongen in Tana's ogen en ineens kwam alle emotie van de afgelopen dagen naar boven. Op school keek iedereen naar haar alsof ze iemand vermoord had, en nu was Sharon er ook al niet meer. Ze had geen idee waar ze volgend schooljaar zou kunnen studeren en nu gilde haar moeder ook nog tegen haar. Het was alsof je vijf was en er tegen je werd gezegd dat je 'heel, heel stout' was, zonder dat je precies begreep wat je fout had gedaan.

'Noem je dat een vriendin?' lachte haar moeder snerend door haar tranen heen. 'Ze heeft je je studiebeurs gekost en ervoor gezorgd dat je van school wordt getrapt. Je denkt toch niet dat je na dit gedoe nog ergens geaccepteerd wordt?'

'Natuurlijk wel, suffie,' verzekerde Harry de volgende dag een snikkende Tana. 'Joh, op BU stikt het van de anarchisten.'

'Ik ben geen anarchist,' huilde ze.

'Dat weet ik wel. Je hebt godbetert alleen maar meegedaan aan een sit-in. Het is gewoon je eigen schuld omdat je naar zo'n truttig boerenschooltje bent gegaan. Jezus, ik bedoel, je zit daarginds niet eens in de geciviliseerde wereld. Waarom kom je eigenlijk niet hier in het Noorden studeren?'

'Je denkt toch niet dat ik daar binnen kan komen?'

'Met jouw cijfers? Echt wel. Ze zetten je meteen in de directie.'

'Dat zeg je alleen maar om me op te vrolijken.' Ze begon weer te huilen.

'Tan, ik word knettergek van je. Als ik je nu eens een aanmeldingsformulier stuur? Laten we gewoon eens zien wat er gebeurt.' Wat er gebeurde, was dat ze toegelaten werd. Tot haar eigen grote verbazing en haar moeders verdriet. 'Boston University? Wat voor universiteit is dat?'

'Een van de beste van het land, en ze hebben me zelfs een volledige studiebeurs aangeboden.' Harry was haar aanvraagformulier zelf gaan brengen, en had een goed woordje voor haar gedaan. Dat had ze niet verwacht en het ontroerde haar, en begin juli was alles geregeld. Ze zou in het najaar aan Boston University gaan studeren.

Ze verkeerde nog steeds in staat van verdoving door de gebeurtenissen van twee maanden tevoren, en haar moeder wilde haar maar niet met rust laten.

'Ik vind echt dat je eerst maar eens een tijdje moest gaan werken, Tan. Je kunt niet de rest van je leven blijven studeren.'

Tana keek haar moeder vol afschuw aan. 'Wat dacht u van nog drie jaar, tot ik bijvoorbeeld afgestudeerd ben?'

'En dan? Wat ga je daarna dan doen wat je nu niet alvast kunt doen, Tana?'

'Een goede baan zoeken.'

'Je zou nu al aan de slag kunnen bij Durning International. Ik heb het er vorige week met Arthur over gehad, en...' Tana leek niets anders te doen dan tegen haar moeder te schreeuwen de laatste tijd, maar ze begreep het kennelijk nog steeds niet. 'Godallemachtig, is dat waar u me voor de rest van mijn leven toe wilt verdoemen?'

'Verdoemen? Verdoemen! Hoe durf je zoiets te zeggen. Je bent gearresteerd, van school gestuurd en dan denk jij nog dat je recht van spreken hebt? Je mag van geluk spreken dat een man als Arthur Durning zelfs maar overweegt om je in dienst te nemen.'

'Hij mag van geluk spreken dat ik vorig jaar geen aangifte heb gedaan tegen zijn zoon!' De woorden rolden van haar lippen voor ze er erg in had, en Jean Roberts staarde haar dochter ongelovig aan.

'Hoe durf je zoiets te zeggen?'

Stilletjes en verdrietig antwoordde ze: 'Omdat het waar is, mam.'

Jean keerde haar rug naar Tana, alsof ze dekking zocht voor de blik op haar dochters gezicht en niets wilde horen. 'Ik wil niet hebben dat je dat soort lasterpraatjes rondstrooit.'

Stilletjes verliet Tana de kamer, en een paar dagen later was ze weg.

Ze ging logeren bij Harry, in het huis van zijn vader op Cape Cod, waar ze tennisten, zeilden, zwommen, en op bezoek gingen bij vrienden van hem, en niet één keer voelde ze zich bedreigd. Wat haar betreft was hun relatie puur platonisch, en dat was de reden dat ze zich bij hem zo op haar gemak voelde. Harry's gevoelens lagen iets anders, maar dat hield hij zorgvuldig verborgen.

Tana schreef verschillende keren naar Sharon, maar de briefjes die ze terugkreeg, waren kort, rommelig en duidelijk in grote haast geschreven. Ze was haar hele leven nog nooit zo druk of gelukkig geweest. Haar moeder had gelijk gehad: het was geweldig om als vrijwilliger voor dr. Martin Luther King te werken. Ongelooflijk hoe het leven van hen allebei in een jaar tijd veranderd was.

Toen Tana's studiejaar aan Boston University van start ging, stond ze er versteld van hoe anders het daar was dan aan Green Hill, hoe open, interessant en vooruitstrevend. Het was ook erg leuk om weer in de klas te zitten met jongens. Er werden interessante discussies gevoerd, en ze haalde goede resultaten bij alle vakken.

In het geheim was Jean trots op haar, alhoewel haar verstandhouding met Tana niet langer zo goed was als vroeger. Ze zei tegen zichzelf dat het iets van voorbijgaande aard was. Ze had trouwens genoeg aan haar hoofd. Tegen het einde van Tana's eerste jaar aan Boston University, ging Ann Durning opnieuw trouwen. Het zou een enorme trouwerij worden in de Christ Episcopal Church in Greenwich, Connecticut, met aansluitende receptie, georganiseerd door Jean, aan huis. Op kantoor lag haar bureau bezaaid met lijstjes, foto's en brochures van cateringbedrijven, en Ann belde op zijn minst een keer of veertien per dag. Het was bijna alsof haar eigen dochter ging trouwen, en na veertien jaar als Arthur Durnings minnares en rechterhand, had ze praktisch het gevoel dat het haar eigen kinderen waren. Daarbij kwam dat ze ditmaal uiterst gelukkig was met Anns keuze. Het was een geweldige man van tweeëndertig, net als Ann eerder getrouwd geweest, en partner van Sherman & Sterling, een advocatenfirma in New York. Uit wat Jean begrepen had, was hij een veelbelovend advocaat die niet bepaald onbemiddeld was. Arthur was ook erg gelukkig met deze partij, en hij gaf Jean een schitterende gouden armband van Cartier om haar te bedanken voor al het werk dat ze had gedaan om Anns bruiloft tot een succes te maken.

'Je bent echt een geweldige vrouw, weet je dat?' Hij zat in haar woonkamer met een glas whisky en vroeg zich af waarom hij nooit met haar getrouwd was. Af en toe kwam die gedachte in hem op, maar meestal was hij gewoon tevreden met de situatie zoals hij was. Hij was graag alleen. 'Dank je, Arthur.' Ze gaf hem een bordje met de hapjes die hij het lekkerst vond: Noorse zalm op dunne plakjes Noors roggebrood, kleine bolletjes steak tartaar op witte toast, en wat macadamianoten, die ze altijd speciaal in huis had voor het geval hij onverwachts langskwam. Net zoals ze altijd een voorraadje in huis had van zijn lievelingswhisky, lievelingskoekjes, zeep en eau de cologne. Nu Tana uit huis was, was het een stuk eenvoudiger om altijd voor hem klaar te staan. Aan de ene kant had dat hun relatie goed gedaan, maar aan de andere kant ook weer niet. Ze was nu vrijer in haar doen en laten, hij hoefde maar te kikken en ze kon hem ontvangen, maar tegelijkertijd was ze veel eenzamer zonder Tana en hunkerde ze naar zijn gezelschap. Daardoor werd ze veeleisender en eenzamer en minder begripvol wanneer er soms twee weken voorbijgleden zonder dat hij bij haar bleef slapen. Ze besefte dat ze dankbaar hoorde te zijn voor het feit dat hij bij haar op bezoek kwam, en dat hij haar leven in vele opzichten vergemakkelijkte, maar ze wilde meer, al vanaf hun allereerste ontmoeting.

'Tana komt toch zeker ook naar de bruiloft, of niet?' Arthur stak een stuk toast met steak tartaar in zijn mond, en Jean probeerde neutraal te kijken. Ze had er Tana een paar dagen geleden nog over gesproken. Ze had niet gereageerd op Anns uitnodiging, en Jean had haar daarvoor op haar kop gegeven met de opmerking dat het onbeleefd was en dat de gedragsregels van Boston University hier niet van toepassing waren. Woorden die uiteraard niet in goede aarde waren gevallen bij Tana.

'Ik zal antwoorden zodra ik daar tijd voor heb, mam. Ik zit nu midden in mijn tentamenperiode. Ik heb de kaart pas vorige week gekregen.'

'Het kost je maar een paar minuutjes om antwoord te geven.

Tana ergerde zich aan de toon van haar moeder, zoals de laatste tijd telkens het geval leek te zijn, en kortaf antwoordde ze: 'Prima. Geef dan maar aan haar door dat ik niet kom.'

'Ik pieker er niet over. Je geeft zelf antwoord. En ik vind echt dat je moet gaan.'

'Goh, wat een verrassing. Is het weer tijd om verplicht op te draven bij de Durnings? Komt er ooit een tijd dat we nee tegen ze mogen zeggen?' Ze kromp nog altijd in elkaar als ze het gezicht van Billy voor zich zag. 'Ik denk trouwens dat ik geen tijd heb.'

'Je zou kunnen komen om mij een plezier te doen.'

'Zeg dan maar tegen ze dat u totaal geen vat meer op me hebt. Dat ik losgeslagen ben, dat ik de Mount Everest ga beklimmen. Het kan me verdomme niet schelen wat u tegen ze zegt!'

'Dus je komt echt niet?' Jean klonk oprecht geschokt, alsof ze het niet voor mogelijk hield.

'Ik had er eerlijk gezegd nog niet echt over nagedacht, maar nu we het er toch over hebben: nee, ik ga niet.'

'Dat had je dus allang besloten.'

'Jezus Christus! Kijk, mam, ik mag Ann en Billy niet. Nee, dat zeg ik verkeerd. Ann mag ik niet en Billy kan ik niet uitstaan. En Arthur is uw zaak. Ik begrijp niet waarom u mij er weer zo nodig bij moet slepen. Ik ben intussen oud en wijs genoeg om mijn eigen beslissingen te nemen, en Ann en ik zijn nu niet bepaald vriendinnen.'

'Het is haar bruiloft en ze vindt het fíjn als je komt.'

'Wat een onzin. Waarschijnlijk nodigt ze iedereen uit die ze kent, en sta ik op haar lijstje om u een plezier te doen.'

'Dat is niet waar.' Maar ze wisten allebei dat het wel waar was.

Tana werd steeds weerbaarder. Dat had gedeeltelijk te maken met Harry's invloed op haar. Hij had uitgesproken ideeën over een grote verscheidenheid van onderwerpen, en het vereiste een bepaalde hardheid om daarmee om te kunnen gaan. Hij gaf haar de ruimte om na te denken over wat ze voelde en dacht, en hun vriendschap was intiemer dan ooit. Hij had gelijk gehad wat betreft BU. De verhuizing naar Boston had haar goed gedaan, meer nog dan eerder naar Green Hill. Vreemd genoeg was ze in het afgelopen jaar ineens razendsnel volwassen geworden. Ze was bijna twintig.

'Tana, ik begrijp gewoon niet waarom je zo doet.' Het ging weer over de bruiloft. Tana werd er gek van.

'Mam, kunnen we het misschien ergens anders over hebben? Hoe gaat het met ú?'

'Met mij gaat het prima, maar ik zou het op prijs stellen als je er in ieder geval over zou willen nadenken...'

'Goed, goed!' schreeuwde Tana. 'Ik zal erover nadenken. Mag ik iemand meenemen?' Misschien zou de bruiloft draaglijker zijn als ze Harry mee mocht nemen.

'Die vraag verwachtte ik al. Waarom nemen jullie geen voorbeeld aan Ann en John? Waarom gaan jullie je niet verloven?'

'Omdat we niet verliefd zijn. Dat is de allerbeste reden die er is.'

'Dat kan ik na al deze tijd maar moeilijk geloven.'

'De waarheid is soms vreemder dan fictie, mam.' Gesprekken met haar moeder waren slopend, en de volgende dag probeerde ze het aan Harry uit te leggen. 'Het lijkt soms wel of ze de hele dag loopt te bedenken hoe ze me aan de telefoon op stang kan jagen, en ze krijgt het elke keer weer voor elkaar. Ze slaat de spijker elke keer op zijn kop.'

'Mijn vader heeft dat ook. Het is een vereiste.'

'Waarvoor?'

'Voor het ouderschap. Je moet een examen afleggen. Als je niet hard genoeg kunt doordrammen, moet je net zo vaak herexamen doen tot het wel lukt. En na de geboorte van je kind moet je om de paar jaar een bijscholingscursus doen, zodat je het goed onder de knie hebt tegen de tijd dat je kind een jaar of twintig is.'

Tana keek hem lachend aan. Hij zag er nog beter uit dan toen ze elkaar pas leerden kennen, en de meisjes stonden voor hem in de rij. Hij had meestal een stuk of zes vriendinnetjes tegelijkertijd, maar voor Tana had hij altijd tijd. Zij kwam voor hem op de eerste plaats, ze was zijn beste vriend, en eigenlijk veel meer dan dat, maar dat zag Tana niet. 'Jou zal ik nooit uit het oog verliezen, Tan. Zij zijn volgende week weer weg.' Hij nam geen van de meisjes serieus, hoe verliefd ze soms ook op hem waren. Hij spiegelde niemand iets voor, hij zorgde ervoor dat hij niemand kwetste en gedroeg zich verantwoordelijk wat anticonceptie betreft. 'Voor mij geen ongelukjes, Tan. Daar is het leven te kort voor en het is nergens voor nodig om je vriendinnen in de problemen te brengen.' Hij stelde het niet anders voor dan het was. Harry Winslow was op zoek naar een beetje plezier, meer niet. Hij zei niet dat hij van je hield, gaf je geen trouwring en schonk je geen hemelse blikken, maar wel veel bier en lol, bij voorkeur in bed. Zijn hart mocht dan, in het geheim, aan iemand anders toebehoren, dat gold niet voor zijn andere lichaamsdelen. 'Willen ze nooit meer van je dan dat?'

'Jazeker wel. Ze hebben net zulke moeders als jij. Alleen luisteren de meesten van hen wat beter naar hun moeder dan jij. Ze willen allemaal zo snel mogelijk trouwen en stoppen met studeren. Maar ik zeg ze altijd heel duidelijk dat ze daarbij niet op mij moeten rekenen. En als ze me niet geloven, dan komen ze er snel genoeg achter dat ik meen wat ik zeg.' Hij grijnsde kwajongensachtig en Tana lachte. Ze wist dat de meisjes bij bosjes voor hem vielen zodra hij hun kant opkeek. Zij en Harry waren het afgelopen jaar onafscheidelijk geweest en ze werd daarom benijd door al haar vriendinnen. Die konden nauwelijks geloven dat die twee geen relatie hadden, ze begrepen er net zo min iets van als Tana's moeder, maar het was toch echt een puur platonische vriendschap.

Harry kende haar intussen door en door, en hij had er geen behoefte aan om de muur die ze rondom haar seksualiteit had opgebouwd af te breken. Hij had een paar keer geprobeerd haar zo ver te krijgen dat ze met zijn vieren uit zouden gaan, samen met een goede vriend van hem, maar daar wilde ze niets mee te maken hebben. Zijn kamergenoot had hem zelfs gevraagd of ze misschien lesbisch was, maar hij wist zeker dat dat niet het geval was. Hij had sterk het gevoel dat er ooit iets was gebeurd, maar ze wilde er niet over praten, zelfs niet met hem, dus hij liet het onderwerp rusten. Ze ging uit met Harry, haar vrienden en vriendinnen van BU, of in haar eentje, maar er was nooit een man in de romantische zin van het woord in haar leven. Nooit. Dat wist hij zeker.

'Je weet niet wat je mist, kleintje.' Hij probeerde er plagend met haar over te praten, maar zoals altijd wuifde ze hem weg.

'Volgens mij haal jij mijn deel ruimschoots voor me in.'

'Daar heb jij anders weinig plezier van.'

Ze lachte. 'Ik bewaar het voor mijn huwelijksnacht.'

'Hoe eerzaam.' Hij maakte een diepe buiging en ze lachten. De mensen op Harvard en BU waren eraan gewend hen samen te zien lachen, rondspringen en grappen uit te halen met elkaar en hun vrienden. Harry had tijdens een garage sale een tandem gekocht waarop ze vaak samen door Cambridge fietsten; Harry in de winter met een gigantische bontmuts op zijn hoofd en een grote strohoed in de warmere maanden.

'Heb je zin om met mij naar de bruiloft van Ann Durning te gaan?' Ze slenterden over het Harvardplein, de dag nadat haar moeder haar aan de telefoon had bestookt.

'Niet echt. Denk je dat het leuk wordt?'

'Vast niet,' glimlachte Tana vals. 'Mijn moeder vindt dat ik moet komen.'

'Ik neem aan dat je niet anders verwacht had.'

'Ze vindt ook dat we ons moeten verloven.'

'Dat ondersteun ik van harte.'

'Fijn. Laten we er dan maar meteen een dubbele bruiloft van maken. Maar even serieus, wil je met me mee?'

'Waarom?' Ze leek zich ergens zorgen over te maken, en hij probeerde te ontdekken wat dat was. Hij kende haar heel goed, maar af en toe probeerde ze voor hem weg te duiken, al lukte dat nooit.

'Ik wil er niet in mijn eentje heen. Ik mag ze geen van allen. Ann is een verwend nest. Ze is al een keer eerder getrouwd geweest, maar deze keer schijnt haar pappie alles uit de kast te willen halen. Ze heeft nu kennelijk een goede keus gemaakt.'

'Hoe bedoel je?'

'Wat denk je? De jongen met wie ze trouwt, zwemt in het geld.'

'Wat smaakvol,' grijnsde Harry, en Tana lachte.

'Het is altijd prettig om de normen en waarden van andere mensen te kennen, vind je niet? Hoe dan ook: de bruiloft is aan het begin van de vakantie, in Connecticut.'

'Ik was van plan om die week naar Zuid-Frankrijk te vliegen, Tan, maar ik kan wel een paar dagen later gaan als ik jou daar een plezier mee doe.'

'Als het niet al te veel moeite is?'

'Ja, dat is het wel,' glimlachte hij breeduit, 'maar ik doe het graag voor je.' Hij maakte een diepe buiging, Tana lachte en hij gaf haar een tik op haar achterste. Toen klommen ze weer op de tandem en zette Harry haar af bij haar kamer op BU. Hij had een belangrijk afspraakje die avond. Hij had al vier etentjes in het meisje geïnvesteerd, en hij verwachtte dat hij die avond eindelijk vorderingen zou maken.

'Wat ben jij een smeerlap!' Tana lachte en berispte hem buiten voor de deur van het gebouw waar ze een kamer had.

'Ik kan haar toch niet eeuwig blijven voeden zonder er iets voor terug te krijgen? Daarbij komt dat ze elke keer van die enorme biefstukken en kreeftenstaarten bestelt. Mijn portemonnee heeft zwaar te lijden onder dit grietje, maar...' Glimlachend dacht hij aan haar borsten. 'Je hoort nog wel van me hoe het afgelopen is.'

'Nee, dank je.'

'O ja, dat is waar ook. Die maagdelijke oren van je...' Zwaaiend fietste hij weg.

Die avond schreef ze een lange brief aan Sharon en waste ze haar haren. De volgende dag had ze een brunchafspraak met Harry. Hij had geen succes gehad bij het meisje, 'De Eter', noemde hij haar nu. Ze had niet alleen haar eigen biefstuk en kreeft naar binnen gewerkt, maar ook het grootste deel van zijn maal, voordat ze zei dat ze zich niet zo lekker voelde en thuis nog moest studeren voor haar tentamens. Harry kreeg helemaal niets in ruil voor al zijn moeite, behalve een flinke rekening van het restaurant en een rustig nachtje met veel slaap in zijn eigen bed. 'Ik ben helemaal klaar met haar. Het is niet te geloven wat je tegenwoordig al niet moet doen om eens een keer met een grietje naar bed te kunnen.' Maar uit de verhalen wist ze dat het hem over het algemeen prima af ging, en daar plaagde ze hem mee in juni, onderweg naar New York.

Hij zette haar af bij haar flat en ging zelf door naar hotel Pierre. Toen hij haar de volgende dag ophaalde voor de bruiloft, moest ze toegeven dat hij er geweldig uitzag. Hij droeg een witte, flanellen pantalon, een blauw kasjmier colbert, een crèmekleurig zijden overhemd dat zijn vader vorig jaar voor hem had laten maken in Londen, en een marineblauw met rode stropdas van Hermès.'Jezus, Harry, als de bruid hersens heeft, laat ze die verloofde zitten en smeert ze hem met jou.'

'Op dat soort ellende zit ik nu niet bepaald te wachten. En je ziet er zelf ook niet slecht uit, Tan.' Ze droeg een groenzijden jurk in bijna dezelfde kleur als haar ogen en haar haren hingen steil op haar rug. Ze had ze geborsteld tot ze net zo zijdezacht glansden als haar ogen, die hem nu stralend aankeken.

'Bedankt dat je met me mee wilde. Het wordt waarschijnlijk een vreselijk feest, maar ik ben blij dat je er bent.'

'Doe niet zo raar. Ik had toch niets anders te doen. Ik vlieg morgenavond pas naar Nice.' En van daaruit zou hij naar Monaco rijden, waar zijn vader hem zou ophalen om naar het jacht van een vriend te gaan. Harry zou daar twee weken doorbrengen, voor zijn vader en zijn vrienden weer verder trokken. Harry zou alleen achterblijven in hun huis op Cap Ferrat. 'Ik kan me ergere dingen bedenken, Tan.' Hij suggereerde dat hij daar elke avond feest zou vieren, achter de meisjes in Zuid-Frankrijk aan zou zitten en kon doen en laten wat hij wilde, alleen in het huis. Maar het leek Tana een eenzame tijd. Het grootste deel van de tijd zou hij niemand hebben om mee te praten, niemand die echt om hem gaf. Aan de andere kant zou zij de hele zomer verstikt worden door Jean. In een zwak moment waarop ze zich schuldig voelde over haar onafhankelijkheid waar ze zo hard voor gevochten had, had ze ingestemd met een vakantiebaantje bij Durning International. Haar moeder was opgetogen.

'Elke keer als ik eraan denk, kan ik mezelf wel wat doen,' zei ze kreunend tegen Harry, toen het onderwerp ter sprake kwam. 'Het was een vlaag van verstandsverbijstering. Maar soms heb ik zo'n medelijden met haar. Ze is zo eenzaam nu ik het huis uit ben. Ik dacht er iets aardigs mee voor haar te doen, maar, als ik er nu aan denk... Jezus, Harry, wat heb ik gedaan?'

'Het zal allemaal best meevallen, Tan.'

'Wedden van niet?' Ze had weer een volledige studiebeurs weten te bemachtigen voor het volgende schooljaar, en ze wilde wat extra geld bijverdienen. Met dit geld kon ze leuke dingen doen. Maar ze moest er niet aan denken de hele zomer met Jean in de stad door te brengen en toe te moeten zien hoe haar moeder aan Arthur Durnings voeten lag. Ze werd misselijk bij de gedachte.

'Als ik terug ben uit Europa, dan gaan we toch nog een weekje naar Cape Cod?'

'Ja, gelukkig wel.' Ze wisselden een glimlach uit terwijl Harry haar naar Connecticut reed, en even later stonden ze met alle andere gasten in de Christ Episcopal Church, waar het onaangenaam warm was in de verstikkende junilucht. Dankbaar verdwenen ze na de dienst naar buiten en reden ze naar het huis van de familie Durning. Toen ze door de enorme toegangshekken reden, keek Harry even opzijn naar Tana. Voor haar was het de eerste keer dat ze hier weer kwam sinds de nachtmerrie van twee jaar geleden, exact twee jaar geleden om precies te zijn. Bij die herinnering verscheen er een dun laagje zweet op haar bovenlip.

'Je komt hier echt niet graag, hè, Tan?'

'Nee, niet echt.' Ze wendde haar hoofd af en staarde nietsziend door het raam naar buiten. Harry zag niet meer dan de achterkant van haar hoofd, maar toch zag hij hoe gespannen ze was. Het werd nog erger toen ze eenmaal uitgestapt waren. Ze sloten zich aan in de rij en onder het uitspreken van hun felicitaties stelde Tana Harry voor aan Arthur en het bruidspaar. Even later, toen ze een drankje had besteld, zag ze Billy naar haar staren. Hij stond haar aandachtig te bekijken en nadat hij weggelopen was, zag Harry dat Tana verdoofd leek te zijn. Ze danste een paar keer met Harry, met een paar mensen die ze niet kende, maakte een praatje met haar moeder, en ineens stond ze onverwacht oog in oog met Billy.

'Hé, hallo. Ik vroeg me al af of je zou komen.' Haar handen jeukten om hem een klap in zijn gezicht te verkopen, maar in plaats daarvan wendde ze haar hoofd af. Ze hapte naar adem als ze zijn gezicht zag. Ze had hem sinds die avond nooit meer gezien, en hij zag er nog net zo boosaardig uit als toen, nog net zo slap, kwaadaardig en verwend. Ze dacht weer aan hoe hij haar geslagen had voordat...

'Maak dat je wegkomt.' Haar stem was nauwelijks meer dan een gefluister.

'Rustig maar. Hallo zeg, we zijn op de bruiloft van mijn zus. Het is een romantische gebeurtenis.' Ze zag dat hij meer dan een beetje dronken was. Ze had gehoord dat hij een paar dagen eerder afgestudeerd was aan Princeton, en waarschijnlijk was hij sinds die dag onafgebroken aan de drank geweest. Hij zou gaan werken voor het familiebedrijf, zodat hij kon doen en laten wat hij wilde en achter de secretaresses aan kon zitten. Ze wilde hem vragen of hij de laatste tijd nog iemand verkracht had, maar ze hield zich in, draaide zich om en liep weg.

Hij greep haar bij haar arm. 'Dat was behoorlijk onbeschoft.'

Ze draaide zich met opeengeklemde kaken om en keek hem woest aan. 'Laat me los, anders krijg je een glas in je gezicht.' Ze siste als een slang en plotseling verscheen Harry aan haar zijde. Hij zag haar zoals hij haar nog nooit eerder had gezien, en ook zag hij de blik waarmee Billy Durning naar Tana keek.

Met een valse blik fluisterde Billy Durning één woord: 'Hoer.'

Met een snelle beweging greep Harry zijn pols vast en draaide zijn arm op zijn rug totdat Billy begon te kreunen en zich los probeerde te wurmen, maar hij wilde geen scène maken. Harry fluisterde in zijn oor en draaide met zijn vrije hand aan Billy's stropdas, zodat hij bijna stikte. 'Is dit duidelijk genoeg, vriend? Goed zo, maak dan nu dat je een heel eind uit onze buurt verdwijnt.'

Billy trok zijn arm los en zonder verder nog een woord te zeggen liep hij weg. Harry keek Tana aan. Ze stond te trillen van top tot teen. 'Gaat het?' Ze knikte, maar hij was niet overtuigd. Ze was doodsbleek en ondanks de warmte klappertandde ze. 'Wat was dit allemaal? Een oude vriend?'

'Arthur Durnings schattige zoontje.'

'Ik neem aan dat jullie elkaar eerder hebben ontmoet?'

Ze knikte. 'Ja, en daar heb ik geen goede herinneringen aan.' Ze bleven daarna nog een tijdje op het feest, maar het was duidelijk dat Tana graag weg wilde, dus stelde Harry dat voor. Het eerste stuk reed hij zwijgend, en hij zag dat ze zich ontspande naarmate er meer afstand tussen haar en het huis van de Durnings kwam. Hij moest het weten. De spanning was om te snijden geweest, en dat boezemde hem angst in omwille van haar.

'Wat was dat nou allemaal, Tana?'

'O, niets bijzonders. Ik mag hem gewoon niet, dat is alles.'

'En hoe komt dat?'

'Omdat het een gore klootzak is, daarom.' Dat waren voor haar doen erg grove woorden, en Harry was verbaasd over de woede in haar stem. 'Het is een godvergeten etterbak.' De tranen brandden achter haar ogen en ze stak een van haar zeldzame sigaretten op.

'Nou ja, ik kon wel zien dat jullie niet bepaald boezemvrienden waren,' grapte Harry, maar Tana kon er niet om lachen. 'Wat heeft hij je aangedaan dat je hem zo haat, Tana?' Hij moest het gewoon weten. Voor haar en voor zijn eigen belang.

'Dat doet er niet meer toe.'

'Jawel.'

'Nee, dat doet het niet!' Ze schreeuwde het uit, en plotseling rolden de tranen over haar wangen. De wond was in de afgelopen twee jaar nauwelijks geheeld omdat ze er geen lucht bij gelaten had. Ze had het aan niemand verteld, behalve aan Sharon, ze was niet verliefd geworden en had geen afspraakjes gehad. 'Het is niet belangrijk meer.'

Hij wachtte tot haar woorden weggestorven waren, voor hij vroeg: 'Wie probeer je te overtuigen, jezelf of mij?' Hij stak haar zijn zakdoek toe en ze snoot haar neus terwijl de tranen over haar wangen bleven stromen. 'Het spijt me, Harry.'

'Dat geeft niets. Ken je me nog? Ik ben het, je vriend.' Ze glimlachte door haar tranen heen en klopte zachtjes met haar hand tegen zijn wang, maar er was een afschuwelijke geest opgedoken die haar achtervolgde. 'Je bent de beste vriend die ik heb.'

'Ik wil dat je me vertelt wat er tussen hem en jou is gebeurd.'

'Waarom?'

Hij grijnsde: 'Zodat ik om kan draaien om hem te vermoorden als jij dat wilt.'

'O, dat is goed. Ga je gang.' Voor het eerst in uren lachte ze.

'Nee, serieus, ik denk dat je je hart eens moet luchten.'

'Nee, dat hoef ik helemaal niet.' Het idee haar hele verhaal nog een keer te moeten vertellen, beangstigde haar meer dan ermee verder te moeten leven. Ze wilde er nu gewoon niet over praten. 'Heeft hij je geprobeerd te versieren?'

'Ja, zoiets.' Ze staarde weer uit het raam. 'Tana, praat met me!'

Ze keek hem aan en glimlachte vreugdeloos. 'Waarom zou ik?'

'Omdat ik om je geef.' Hij stuurde de auto naar de kant van de weg, zette de motor uit en keek haar aan. Hij was ervan overtuigd dat hij op het punt stond een deur te openen die tot nu toe stevig op slot had gezeten, en hij wist dat het haar goed zou doen deze deur te openen. 'Vertel me wat hij met je gedaan heeft.'

Ze staarde hem aan zonder hem echt te zien. Ze probeerde haar hoofd af te wenden, maar Harry wilde haar niet laten gaan en pakte haar hand vast toen ze eindelijk begon te praten. 'Hij heeft me twee jaar geleden verkracht. Morgenavond precies twee jaar geleden zelfs. Prettige verjaardag.'

Harry voelde zich misselijk. 'Hoe bedoel je, hij heeft je verkracht? Was je met hem uit?'

Ze schudde haar hoofd. 'Nee,' zei ze nauwelijks hoorbaar. 'Mijn moeder wilde per se dat ik naar een feest in het huis in Greenwich ging. Zijn feest. Ik ben er met een van zijn vrienden heen gereden, maar die jongen werd dronken en verdween, en toen vond Billy me toen ik een beetje door het huis liep te dwalen. Hij vroeg of ik wilde zien waar mijn moeder werkte. En met mijn stomme hoofd zei ik ja, en voor ik het wist sleurde hij me de slaapkamer van zijn vader binnen, waar hij me op de grond gooide en in elkaar sloeg. Hij heeft me urenlang verkracht en geslagen, en toen bracht hij me naar huis en reed de auto in elkaar.' Langzaam begon ze te snikken, stikkend in haar eigen woorden die ze letterlijk naar buiten voelde tuimelen. 'Ik kwam helemaal overstuur aan in het ziekenhuis, nadat de politie was geweest, en toen kwam mijn moeder en ze geloofde me niet. Ze dacht dat ik dronken was, en die lieve Billy kan niets fout doen in haar ogen. Ik heb het haar nog een keer geprobeerd te vertellen...' Ze sloeg haar handen voor haar gezicht.

Harry trok haar in zijn armen en wiegde haar heen en weer zoals niemand dat ooit bij hem had gedaan, maar haar verhaal had zijn hart gebroken. Nu begreep hij waarom ze nooit afspraakjes had gehad sinds ze elkaar ontmoet hadden, waarom ze met niemand uit wilde, waarom ze zo in zichzelf gekeerd en gesloten was. 'Arme schat, arme Tan...'

Later reed hij met haar naar de stad waar ze iets aten in een rustig restaurantje. Daarna zaten ze nog uren te praten in het Pierre. Ze wist dat haar moeder die nacht in Greenwich zou blijven. Daar was ze al de hele week, om te zorgen dat alles naar wens verliep. En nadat Harry Tana thuis had afgezet, vroeg hij zich af of er nu iets zou veranderen voor Tana, of hun vriendschap hierdoor zou kunnen veranderen. Ze was het meest bijzondere meisje wat hij ooit had ontmoet, en als hij zichzelf had toegestaan, was hij destijds halsoverkop verliefd op haar geworden. Maar dat had hij twee jaar lang tegen weten te houden, en dat zou zo moeten blijven. Hij wilde niet op het spel zetten wat ze samen hadden, en waarvoor? Om met haar naar bed te gaan? Daar stonden genoeg andere meisjes voor in de rij, en Tana betekende veel meer dan dat voor hem. Het zou nog een heel lange tijd duren voordat haar wonden geheeld waren, en hij zou haar meer helpen door zich op te stellen als vriend, dan als iemand die wachtte op zijn kans om haar problemen met haar in zijn bed te bespreken.

Hij belde haar de volgende dag voordat hij op het vliegtuig naar Zuid-Frankrijk stapte, en de dag daarna werden er bloemen bij haar bezorgd met een briefje waarop stond: Vergeet het verleden. Je bent nu veilig. Liefs, H.

Hij belde haar zo vaak mogelijk vanuit Europa. Zijn zomer was een stuk interessanter geweest dan die van haar, concludeerden ze toen hij de dag voor Labor Day terugkwam en Tana klaar was met haar vakantiebaantje en met hem meereed naar Cape Cod. Ze was blij dat ze nu eindelijk van Durning International af was. Ze had er nooit moeten gaan werken, maar ze had haar best gedaan er iets van te maken.

'En, nog grote liefdes gehad tijdens mijn afwezigheid?'

'Nee, joh, je kent me toch? Ik bewaar het voor mijn huwelijksnacht.' Maar ze wisten nu allebei waarom ze dat altijd zei. En na hun gesprek voor zijn vakantie leek het allemaal minder pijnlijk. De wond begon eindelijk te helen. 'Als je nooit eens uitgaat, komt er helemaal nooit een huwelijksnacht, sufferd.'

'Je klinkt weer net als mijn moeder,' glimlachte ze. Het was fijn om hem weer te zien.

'Hoe is het trouwens met je moeder?'

'Hetzelfde als altijd. Arthur Durnings toegewijde slaafje. Te vreselijk om aan te zien. Zo wil ik nooit eindigen.'

Met een gespeeld wanhopige blik knipte hij met zijn vingers. 'Verdorie, en ik had nog wel gehoopt dat...' Ze lachten, en de week vloog voorbij, zoals altijd als ze plezier hadden, en het had iets magisch om samen op Cape Cod te zijn.

Maar ondanks Harry's verborgen gevoelens voor Tana, bleef hun relatie zoals hij altijd was geweest. Ze keerden terug naar hun respectievelijke universiteiten voor hun op één na laatste jaar, dat voorbij leek te vliegen. De daaropvolgende zomer nam Tana een vakantiebaantje in Boston en Harry ging weer naar Zuid-Frankrijk, en toen hij daarvan terugkwam gingen ze samen weer naar Cape Cod. En toen was het bijna gedaan met het gemakkelijke leven. Ze hadden nog maar een jaar te gaan voor het echte leven begon. Allebei probeerden ze op hun eigen manier de werkelijkheid op afstand te houden.

'Wat zijn jouw plannen?' vroeg ze hem op een avond somber. Ze had er eindelijk mee ingestemd om met een van zijn vrienden uit te gaan, maar ze maakten nauwelijks vorderingen en Tana was niet echt in hem geïnteresseerd. Stiekem was Harry daar blij om. Maar tegelijkertijd dacht hij dat een paar oppervlakkige afspraakjes met jongens haar goed zouden doen.

'Hij is gewoon niet mijn type.'

'Hoe weet je dat in godsnaam? Je bent al drie jaar met niemand uit geweest.'

'En voor zover ik dat kan bekijken, heb ik weinig gemist.'

'Trut,' grijnsde hij.

'Ik meen het. Wat moeten we volgend jaar in vredesnaam doen? Heb jij al nagedacht over een postdoctorale opleiding?'

'Mijn god! Nee, echt niet. Ik heb genoeg studieboeken gezien voor de rest van mijn leven. Ik ben er helemaal klaar mee.'

'Wat ben je dan van plan te gaan doen?' Dit was de vraag die al twee maanden door haar hoofd speelde.

'Ik heb geen idee. Ik denk dat ik eerst maar eens een tijdje naar het huis in Londen ga. Mijn vader schijnt zijn tijd voornamelijk door te brengen in Zuid-Afrika, dus hij heeft daar geen last van me. En misschien ga ik daarna nog een tijdje naar Parijs en Rome voordat ik weer hierheen kom. Ik ga eens een tijdje lekker lanterfanten denk ik, Tan.' En hij ging op de vlucht voor iets wat hij wilde hebben maar niet kon krijgen. Nog niet.

'Ga je niet op zoek naar een baan?' Ze keek hem geschokt aan en hij bulderde van het lachen.

'Waarom zou ik.'

'Dat is walgelijk.'

'Hoezo? De mannen uit mijn familie hebben in geen jaren gewerkt. Zo'n traditie kan ik toch niet doorbreken? Dat zou heiligschennis zijn.'

'Hoe kun je dat nu zeggen?'

'Omdat het waar is. Het is een stelletje luie, rijke nietsnutten. Net als mijn pa.' Maar dat was geen juiste omschrijving van de mannen, vooral niet van hem. Nee, vooral niet van hem.

'Is dat wat je wilt wat je kinderen later over jou zullen zeggen?' vroeg ze verschrikt.

'Ja hoor, als ik tenminste stom genoeg zal zijn om ze te krijgen, wat ik betwijfel.'

'Nu klink je net als ik.'

'Ik mag hopen van niet.' Ze glimlachten beiden.

'Maar nu even serieus: ben je niet eens van plan te doen alsof je gaat werken?'

'Waarom?'

'Houd daar eens mee op.'

'Wie kan het wat schelen of ik ga werken, Tan? Jou? Mijzelf? Mijn oude heer? De journalisten?'

'Waarom ben je dan gaan studeren?'

'Omdat ik geen zin had om me te vervelen, en Harvard was lollig.'

'Flauwekul. Je hebt keihard geblokt voor je tentamens.' Met een serieuze blik op haar gezicht zwaaide ze haar gouden manen over haar schouder. 'Je bent een superstudent geweest. Waarvoor?'

'Voor mezelf. En hoe zit het met jou? Waar doe jij het voor?'

'Dezelfde reden. Maar nu heb ik verder geen idee wat ik moet.'

Maar twee weken voor Kerstmis werd die keuze voor haar gemaakt. Sharon Blake belde en vroeg of ze mee zou willen lopen in een demonstratie van dr. King. Tana dacht er een nachtje over na en belde Sharon de volgende dag met een vermoeide glimlach terug. 'Het is je weer gelukt, meid.'

'Hoera! Ik wist wel dat ik op je kon rekenen!' Ze bracht Tana op de hoogte van de bijzonderheden. De mars zou drie dagen voor Kerstmis plaatsvinden in Alabama, en was relatief ongevaarlijk. Het klonk Tana allemaal prima in de oren, en de twee meisjes kletsten verder zoals in vroeger tijden. Sharon was nooit meer gaan studeren, tot haar vaders grote verdriet, en ze was tegenwoordig zwaar verliefd op een zwarte advocaat. Ze hadden plannen om in het voorjaar te trouwen. Tana was blij voor haar vriendin. Ze hing op en de volgende dag vertelde ze Harry over de demonstratie.

'Je moeder krijgt een rolberoerte.'

'Jezus, ik hoef het haar toch niet te vertellen? Ze hoeft niet alles te weten wat ik uitspook.'

'Ze komt er vanzelf achter als je weer gearresteerd wordt.'

'Dan bel ik jou om mijn borgtocht te betalen.' Ze meende het serieus, en hij keek haar hoofdschuddend aan.

'Dat zal niet gaan. Dan zit ik in Gstaad.'

'Verdomme.'

'Ik vind niet dat je moet gaan.'

'Ik geloof niet dat ik je iets gevraagd heb.'

Maar tegen de tijd dat ze moest gaan, lag ze in bed met veertig graden koorts en hevige griep. Ze had de avond ervoor geprobeerd om op te staan en haar tas in te pakken, maar daar was ze veel te ziek voor geweest, dus belde ze nu naar het huis van de familie Blake in Washington.

Freeman Blake nam de telefoon op: 'Dus je hebt het nieuws al gehoord...' Zijn stem klonk alsof hij diep in een put zat: diep, duister en somber.

'Welk nieuws?'

Hij kon het niet aan om de woorden uit te spreken. Huilend hing hij zonder woorden aan de andere kant van de lijn, en zonder te weten waarom begon Tana ook te huilen. 'Ze is dood, gisteravond vermoord, doodgeschoten, mijn baby, mijn kleine meisje...' Hij was volledig van de kaart en Tana snikte bang en overstuur met hem mee, totdat Miriam Blake aan de telefoon kwam. Ze klonk verdrietig, maar een stuk kalmer dan haar echtgenoot. Ze vertelde Tana wanneer de begrafenis plaats zou vinden. Op de dag voor Kerstmis vloog Tana, koortsig en al, naar Washington. Zo lang had het geduurd om het lichaam thuis te krijgen, en Martin Luther King had regelingen getroffen om te komen en een toespraak over haar te houden.

Het was nationaal nieuws met journalisten die de kerk binnendrongen, en flitslampen die de gezichten van alle aanwezigen vastlegden. Freeman was er kapot van. Hij had zijn beide kinderen verloren aan dezelfde zaak. Naderhand bracht Tana nog rustig wat tijd door met hen en wat vrienden bij hen thuis.

'Doe iets nuttigs met je leven, kind,' zei Freeman Blake met een grauw gezicht tegen haar. 'Ga trouwen, krijg kinderen. Doe niet wat Sharon heeft gedaan.' Hij barstte weer in tranen uit en even later leidden dr. King en een andere vriend hem naar boven, en toen was het Miriams beurt om naast Tana te gaan zitten. Iedereen had de hele dag gehuild, en alle dagen ervoor, en Tana voelde zich gemangeld door alle emoties en de griep.

'Ik vind het zo erg, mevrouw Blake.'

'Ik ook.' Haar ogen waren als rivieren vol pijn. Ze had het ergst denkbare meegemaakt, maar ze stond nog steeds fier overeind en zou dat altijd blijven doen. Zo'n soort vrouw was ze nu eenmaal, en Tana bewonderde haar daarom. 'Wat zijn je plannen nu, Tana?'

Ze wist niet precies wat Miriam bedoelde. 'Ik ga naar huis, denk ik.' Ze zou die avond een late vlucht nemen om de kerstdagen met Jean door te brengen. Zoals gewoonlijk had Arthur afspraken gemaakt met vrienden van hem en zat Jean alleen.

'Ik bedoel als je klaar bent met school.'

'Ik weet het nog niet.'

'Heb je er ooit aan gedacht om de politiek in te gaan? Dat is wat dit land nodig heeft.' Tana glimlachte, het was alsof ze Sharon hoorde praten. Hier zat de vrouw van wie de dochter net was gestorven en nu al stond ze alweer op de barricades. Aan de ene kant was dat beangstigend, maar tegelijkertijd ook bewonderenswaardig. 'Je zou rechten kunnen gaan studeren. Je zou de wereld kunnen veranderen, Tana. Je hebt het in je.'

'Daar ben ik niet zo zeker van.'

'Ik wel. Je hebt lef. Dat had Sharon ook, maar ze had niet de hersens die jij hebt. In bepaalde opzichten lijk je erg op mij.' Dat was een angstaanjagende gedachte omdat Tana haar altijd een wat kille vrouw had gevonden, en zo wilde ze niet zijn.

'Vindt u?' vroeg ze een beetje verbaasd.

'Je weet wat je wilt en daar ga je voor.'

Tana glimlachte. 'Soms.'

'Je bent niet bij de pakken neer gaan zitten toen je van Green Hill werd gestuurd.'

'Dat was omdat ik gewoon geluk had dat een vriend van me BU voorstelde.'

'Als hij dat niet had gedaan, was je ook op je pootjes terechtgekomen.' Ze zuchtte even en stond op. 'Hoe dan ook: denk er eens over na. Er zijn te weinig advocaten van jouw kaliber, Tana. Dit land heeft mensen nodig zoals jij.'

Dit was een nogal zware druk voor een meisje van eenentwintig, en in het vliegtuig naar huis spookten de woorden door haar hoofd. Maar meer dan dat zag ze telkens Freemans gezicht voor zich en hoorde ze hem huilen. Ze hoorde ook dingen die Sharon tegen haar had gezegd op Green Hill, ze dacht aan de keren dat ze samen naar Yolan waren gewandeld en werd overspoeld door andere herinneringen. Tevergeefs droogde ze keer op keer haar ogen. In gedachten was ze bij de baby die Sharon vier jaar geleden opgegeven had en vroeg zich af waar hij was en wat er met hem was gebeurd. En ze vroeg zich af of Freeman ook aan hem had gedacht. Ze hadden nu niemand meer.

Tegelijkertijd lukte het haar niet Miriams woorden van zich af te zetten. Dit land heeft mensen nodig van jouw kaliber. Ze probeerde het idee uit op haar moeder voordat ze terugging naar school, en haar moeder reageerde verschrikt.

'Een rechtenstudie? Heb je nog niet lang genoeg op school gezeten? Ben je van plan de rest van je leven in de schoolbanken te zitten?'

'Alleen als ik er beter van word.'

'Waarom ga je niet op zoek naar een baan? Misschien kom je dan iemand tegen.'

'Jezus, laat maar zitten.' Dat was het enige waar haar moeder aan leek te kunnen denken: iemand ontmoeten, een burgerlijk leven, trouwen, een gezinnetje. Maar ook Harry reageerde niet veel enthousiaster op het idee toen ze het de week erna met hem besprak.

'Jezus, waarom in godsnaam?'

'Waarom niet? Het zou weleens heel interessant kunnen zijn en misschien is het iets waar ik goed in ben.' Ze begon iedere dag meer voor het idee te voelen, en ineens leek het de enige juiste beslissing. Het was een logisch vervolg en het gaf haar een doel in haar leven. 'Ik ga me inschrijven op Boalt, aan de universiteit van Berkeley.' Haar besluit stond vast. Ze was van plan zich ook nog bij twee andere scholen aan te melden, maar Boalt was haar eerste keus. Harry staarde haar aan. 'Meen je het serieus?'

'Ja.'

'Volgens mij ben je niet goed bij je hoofd.'

'Heb je zin om mee te gaan?'

'Jezus, nee!' Hij grijnsde. 'Ik heb je al gezegd dat ik van het leven ga genieten en lekker ga lanterfanten.'

'Wat een tijdverspilling.'

'Ik kan nauwelijks wachten.'

Tana ook niet. In mei kreeg ze bericht. Ze was toegelaten aan Boalt. Ze boden haar een gedeeltelijke studiebeurs, en het resterende bedrag had ze al bij elkaar gespaard.

'Daar ga ik dan.' Grijnzend keek ze Harry aan toen ze op het gras voor haar studentencomplex zaten.

'Weet je het zeker?'

'Honderd procent.' De twee wisselden een lange glimlach uit. Binnenkort zouden hun wegen zich scheiden.

In juni ging ze naar zijn diploma-uitreiking op Harvard, en huilde dikke tranen voor hem, haarzelf, Sharon Blake die er niet langer was, John F. Kennedy die zeven maanden eerder doodgeschoten was en voor alle mensen die ze had ontmoet en voor hen die ze nooit zou kennen. Het was het einde van een tijdperk, voor allebei. Bij haar eigen diploma-uitreiking huilde ze ook. Net als Jean Roberts die samen met Arthur Durning gekomen was.

Harry zat op de achterste rij, druk doend alsof hij veroveringen maakte onder de eerstejaars studentes. Maar het was Tana die zijn volledige aandacht trok, voor wie zijn hart zwol van trots en verschrompelde bij de gedachte dat ze vanaf nu ieder hun eigen weg zouden gaan. Hij wist dat ze elkaars pad onvermijdelijk weer zouden kruisen, daar zou hij wel voor zorgen, maar voor haar zou dat moment altijd te vroeg komen. Met zijn hele hart wenste hij haar veel geluk en hoopte hij dat ze veilig en gezond zou blijven, daar in Californië. Hij was zenuwachtig bij het idee dat ze zo ver van hem vandaan zou zijn. Maar voorlopig zou hij haar laten gaan, voorlopig. Met tranen in zijn ogen zag hij haar de trap af komen met haar diploma in haar handen. Ze zag er zo fris en jong uit met haar grote groene ogen, haar lichte, glanzende haar, en de lippen die hij al vier jaar lang zo ontzettend graag wilde kussen. Dezelfde lippen die nu vluchtig over zijn wang streken toen hij haar opnieuw feliciteerde, en even, heel even, trok ze hem stevig tegen zich aan en benam ze hem bijna de adem.

'Dankjewel, Harry.' Er stonden tranen in haar ogen.

'Waarvoor?' Hij vocht tegen zijn eigen tranen.

'Voor alles.' En toen werden ze omringd door andere mensen en was het moment voorbij. Hun gescheiden leven was begonnen en Harry voelde een bijna lichamelijke pijn toen ze zich van hem losmaakte.

Deel Twee

Het leven begint

7

Dit keer leek de rit naar het vliegveld eindeloos te duren. Tana nam een taxi, en Jean wilde met alle geweld meerijden. Er vielen onbeschrijfelijk lange stiltes, gevolgd door vloedgolven van woorden, als vuur van machinegeweren terwijl de vijand zich terugtrok in het oerwoud. Eindelijk kwamen ze aan op de plaats van bestemming. Jean wilde per se de taxi betalen, alsof dit haar laatste kans was om nog iets te doen voor haar kleine meisje, haar allerlaatste kans. Ze vocht tegen haar tranen toen Tana haar bagage incheckte.

'Is dit alles wat je bij je had, lieverd?' vroeg ze zenuwachtig aan Tana. Tana knikte glimlachend. Voor haar was het ook een moeilijke ochtend geweest. Ze kon nu niet meer doen alsof. Het zou lang duren voor ze weer thuiskwam, heel lang. Misschien zou ze een keer een paar dagen, een week gaan, voor een kort verblijf. Maar als het goed ging met haar studie aan Boalt, zou ze daarna waarschijnlijk nooit meer thuis gaan wonen. Het was een ander vooruitzicht dan waarmee ze aan Green Hill en later aan BU was gaan studeren, en nu was ze er helemaal klaar voor. Maar op Jeans gezicht stond de paniek te lezen. Ze keek Tana aan met dezelfde blik als waarmee ze drieëntwintig jaar eerder Andy Roberts naar de oorlog had uitgezwaaid. De blik die voortkomt uit het besef dat niets ooit meer hetzelfde zal zijn. 'Je vergeet niet om me vanavond even te bellen, hè schat?'

'Nee, mam, dat zal ik niet vergeten. Maar verder kan ik u niets beloven,' glimlachte ze. 'Als de verhalen die ik heb gehoord waar zijn, dan krijg ik de komende maanden nauwelijks de kans om naar adem te happen.' Ze had haar moeder al gewaarschuwd dat ze het komende jaar waarschijnlijk niet thuis zou zijn met Kerstmis. Dat was overigens ook veel te kostbaar. En Jean had zich daarbij neergelegd. Ze koesterde de stille hoop dat Arthur haar tegen die tijd misschien een ticket naar het Zuiden cadeau zou doen, maar dan zou ze de kerstdagen niet met hem door kunnen brengen. Soms was het leven niet eenvoudig. En voor sommige mensen was het dat zelfs nooit.

Ze dronken samen een kop thee en keken naar de opstijgende vliegtuigen, en terwijl Tana wachtte tot haar vlucht omgeroepen werd, betrapte ze haar moeder er meerdere malen op dat ze haar aanstaarde. Tweeëntwintig jaren van zorg kwamen nu officieel tot een einde, en dat was moeilijk voor hen allebei. Plotseling pakte Jean Tana's hand en keek haar diep in haar ogen. 'Is dit echt wat je wilt, Tan?'

Tana antwoordde stilletjes: 'Ja, mam, dit is wat ik wil.'

'Weet je het zeker?'

Tana glimlachte. 'Heel zeker. Ik weet dat u het niet helemaal begrijpt, maar dit is precies wat ik wil. Ik ben nog nooit ergens zo zeker van geweest, ook al weet ik dat ik het heel zwaar ga krijgen.'

Jean fronste haar wenkbrauwen en schudde langzaam haar hoofd voordat ze Tana weer aankeek. Het was een vreemd moment om er juist nu, vlak voor Tana's vertrek over te praten, en een rare plek met al die duizenden mensen om hen heen, maar dit was nu eenmaal de plaats waar ze zich bevonden toen Jean haar hart wilde luchten. Ze keek haar dochter opnieuw recht aan. 'Het is gewoon dat het me meer een carrière voor een man lijkt. Ik dacht altijd...'

'Ik weet het,' zei Tana verdrietig. 'U had gehoopt dat ik meer op Ann zou lijken.' Ann woonde nu in Greenwich, vlak bij haar vader, en was net bevallen van haar eerste kind. Haar echtgenoot was intussen volledig partner van Sherman & Sterling. Hij reed in een Porsche en zij in een Mercedes sedan. De droom van elke moeder. 'Zo ben ik gewoon niet, mam. Nooit geweest ook.'

'Maar waarom nou niet?' Ze begreep er niets van. Misschien had ze ergens iets fout gedaan. Misschien was het haar schuld. Maar Tana schudde stilletjes haar hoofd.

'Misschien heb ik grotere ambities. Misschien wil ik mijn eigen prestaties leveren, in plaats van genoegen te nemen met die van mijn man. Ik weet het niet, ik denk dat ik gewoon niet gelukkig zou zijn met zo'n leven.'

'Volgens mij is Harry Winslow verliefd op je, Tan.' Ze zei het op vriendelijk toon, maar Tana wilde de woorden niet horen.

'Dat ziet u verkeerd, mam.' Dus daar draaide het gesprek weer op uit. 'We houden heel erg veel van elkaar, gewoon als goede vrienden, maar hij is niet verliefd op mij en ik niet op hem.' Dat was ook niet wat ze wilde. Ze wilde hem als broer, als vriend. Jean knikte en zweeg tot Tana's vlucht omgeroepen werd. Het was alsof ze een allerlaatste poging wilde wagen Tana van gedachten te doen veranderen, maar met geen mogelijkheid zou dat lukken; geen andere levensstijl, geen man, geen luxecadeau, niets zou daar verandering in hebben gebracht. Ze keek haar moeder recht aan, omhelsde haar toen stevig en fluisterde in haar oor: 'Mam, dit is precies wat ik wil. Ik weet het absoluut zeker. Ik zweer het u.' Ze nam afscheid alsof ze op het punt stond naar Afrika te vertrekken. Alsof ze vertrok naar een andere wereld, een ander leven, en in zekere zin was dat natuurlijk ook zo. Haar moeder zag er zo verdrietig uit dat haar hart brak: de tranen stroomden ongecontroleerd over Jeans wangen toen ze zwaaide en Tana aan boord ging en riep: 'Ik bel vanavond!'

'Maar het zal nooit meer hetzelfde zijn,' fluisterde Jean zachtjes toen ze zag hoe de deuren sloten, de slurf werd weggedraaid en de enorme vogel koers zette naar de startbaan en uiteindelijk opsteeg. Toen het toestel na lange tijd niet meer dan een piepklein stipje in de lucht was, voelde ze zich nietig en eenzaam, ging naar buiten, hield een taxi aan en ging terug naar kantoor, waar Arthur Durning haar nodig had. Er was tenminste nog iemand die haar nodig had, maar ze zag er als een berg tegenop om die avond naar huis te gaan. En alle avonden daarna.

8

Tana had het vliegtuig naar de luchthaven van Oakland genomen, en het leek haar een klein en vriendelijk oord toen ze daar landde. Kleiner dan Boston en New York, en veel, veel groter dan Yolan, dat helemaal geen vliegveld had. Ze nam een taxi naar de campus van Berkeley met haar verzameling spullen, ging naar de kamer die voor haar was gehuurd als onderdeel van haar studiebeurs, pakte haar reistassen uit en keek rond. Alles voelde hier anders en vreemd en nieuw. Het was een prachtige, warme, zonnige dag, en de mensen om haar heen zagen er ontspannen uit in kleding variërend van spijkerbroeken en corduroypakken tot zwierige gewaden. Er was meer dan één kaftan te zien en een heleboel korte broeken, t-shirts, sandalen, gympen, instappers en blote voeten. In tegenstelling tot Boston voerden de joodse prinsesjes uit New York met hun lamswollen truitjes en vestjes van Bergdorff hier niet de boventoon. Hier werd je geacht elkaar te nemen zoals je was, en het oordeel draaide duidelijk niet om kleding. Maar er heerste ook een zekere opwinding, en opgetogen keek Tana rond.

Deze opgewektheid bleef toen de colleges eenmaal begonnen waren, maar ook in de daaropvolgende maand, waarin ze elke dag van de ene naar de andere les rende om zich vervolgens naar huis te haasten om daar de hele middag en avond te studeren. Buiten de collegezalen en haar kamer, kwam ze alleen in de bibliotheek, en als ze tijd had, at ze op haar kamer of al lopend. Tegen het einde van de eerste maand was ze drie kilo kwijtgeraakt die niet als overgewicht meegeteld hadden. En het goede van dit drukke schema was dat ze Harry niet half zo erg miste als ze had verwacht. Drie jaar lang hadden ze geleefd als een Siamese tweeling, ook al studeerden ze aan verschillende opleidingen, en nu was hij er plotseling niet meer, ook al belde hij haar op de raarste tijden.

Op vijf oktober zat ze op haar kamer te studeren toen iemand op haar deur klopte om te zeggen dat er telefoon voor haar was. Ze nam aan dat het haar moeder was, maar ze had geen zin om naar beneden te gaan. De volgende dag had ze een tentamen over contractrecht, en voor een ander vak moest ze nog een essay schrijven.

'Vraag even wie het is, als je wilt. En of ik vanavond of morgen terug kan bellen.'

'Oké, momentje.' En toen het meisje weer naar boven kwam, zei ze: 'Iemand uit New York.'

Haar moeder dus. 'Zeg maar dat ik terugbel.'

'Hij zei dat hij je nu wil spreken.' Hij? Harry? Tana glimlachte. Voor hem wilde ze zelfs haar werk wel even laten liggen.

'Ik kom eraan.' Ze greep een gekreukte spijkerbroek van de rugleuning van een stoel en trok hem snel aan voor ze naar de telefoon rende. 'Hallo?'

'Wat spook jij in godsnaam uit? Lag je soms met een vent in bed op de veertiende verdieping? Ik hang intussen al een uur aan de lijn, Tan.' Hij klonk geërgerd en haar geoefende oor registreerde ook dat hij dronken was. Ze kende hem door en door.

'Sorry. Ik zat in mijn eigen kamer te studeren, en ik dacht dat je mijn moeder was.'

'Nee, helaas niet.' Hij klonk vreemd serieus.

'Zit je in New York?' Ze glimlachte nog steeds, blij om van hem te horen.

'Ja.'

'Ik dacht dat je pas volgende maand terug zou komen.'

'Dat dacht ik ook, maar ik ben teruggekomen voor mijn oom. Hij schijnt te denken dat hij mijn hulp nodig heeft.'

'Welke oom?' vroeg Tana verward. Harry had het nog nooit eerder over een oom gehad.

'Uncle Sam. Je weet wel: die man op de posters in dat belachelijke roodblauwe pak en die lange witte baard.' Hij was duidelijk dronken en er borrelde een lach in haar op, maar toen bestierf hij op haar lippen. Hij meende het. O, mijn god...

'Wat bedoel je verdomme?'

'Ik ben opgeroepen voor mijn dienstplicht, Tan.'

'O, shit.' Ze deed haar ogen dicht. Ze hadden het op het moment nergens anders over. Vietnam, Vietnam, Vietnam. Iedereen had er wel een mening over: ze moesten ze verrot schoppen, of zich er juist niet in mengen, wisten ze dan niet meer wat er in Frankrijk was gebeurd? Erheen gaan, hier blijven, politionele acties, oorlog, het was onmogelijk precies te begrijpen wat er aan de hand was, maar wat het ook was, het was in ieder geval niet goed. 'Waarom ben je in godsnaam teruggekomen? Waarom ben je niet gewoon gebleven waar je zat?'

'Omdat ik dat niet wilde. Mijn vader heeft zelfs nog aangeboden om me uit te kopen als hem dat zou lukken, wat ik betwijfel. Er zijn dingen die zelfs met geld van de Winslows niet gekocht kunnen worden. Maar zo zit ik gewoon niet in elkaar, Tan. Ik weet het niet, misschien hoop ik stiekem wel dat ik mezelf daar een beetje nuttig kan maken.'

'Je bent niet goed bij je hoofd. Of erger nog: je bent totaal geschift. Zie je dat dan zelf niet? Harry, ga terug naar Frankrijk.' Ze schreeuwde hem de woorden toe vanuit de open gang, schreeuwend tegen Harry in New York. 'Ga in jezusnaam naar Canada, of schiet jezelf in je voet. Doe iets, ga niet in dienst. We leven in 1964, niet in 1941. Doe niet zo nobel, dat heeft geen enkel nut, klootzak. Ga terug.' Haar ogen stonden plotseling vol tranen en ze durfde bijna niet te vragen naar wat ze wilde weten. Maar het moest. Ze moest het weten. 'Waar sturen ze je naartoe?'

'San Francisco.' Haar hart maakte een sprongetje. 'Om te beginnen. Voor een uurtje of vijf. Kunnen we op het vliegveld afspreken, Tan? Misschien kunnen we even ergens een hapje eten of zo. Ik moet me om tien uur 's avonds melden op een plek genaamd Fort Ord, en ik kom om drie uur aan. En iemand heeft tegen me gezegd dat het ongeveer twee uur rijden van San Francisco ligt...' Zijn stem stierf weg, allebei dachten ze hetzelfde.

'En dan?' Ze klonk ineens hees.

'Vietnam, denk ik. Gaaf, hè?'

Nu werd ze boos. 'Nee, achterlijke idioot, dat is allesbehalve gaaf. Je had tegelijk met mij rechten moeten gaan studeren. Maar jij moest zo nodig rondzwerven en alle hoeren van Frankrijk neuken, en moet je zien wat je nu hebt bereikt: nu mag je naar Vietnam om daar je ballen uit je broek te laten schieten!' De tranen stroomden over haar gezicht en niemand durfde haar voorbij te lopen in de gang. 'Goh, zoals jij het zegt klinkt het reuze spannend allemaal.'

'Klootzak.'

'Heb je verder nog iets leuks te vertellen? Heb je al een leuke vent gevonden?'

'Daar schijn je tijd voor nodig te hebben, en het enige wat ik doe is lezen. Hoe laat land je?'

'Morgenmiddag om drie uur.'

'Ik zal zorgen dat ik er ben.'

'Dank je.' Bij die laatste woorden klonk hij als een klein jongetje, en toen ze hem de volgende dag zag, vond ze dat hij er bleek en vermoeid uitzag. Hij zag er niet zo goed uit als toen ze elkaar in juni hadden gezien, en hun korte ontmoeting verliep stroef en gespannen. Ze wist niet wat ze met hem moest doen. Vijf. uur was niet echt veel tijd. Ze liet hem haar kamer op Berkeley zien en daarna reden ze voor een late lunch naar Chinatown en wandelden daar nog een beetje rond. Harry keek telkens op zijn horloge, hij moest de bus halen. Hij had besloten toch maar geen auto te huren om naar Fort Ord te rijden, maar dat beperkte de tijd die hij met Tana kon doorbrengen. Ze lachten een stuk minder dan gewoonlijk, en tegen het einde van de middag waren ze allebei verdrietig.

'Harry, waarom doe je dit? Je had jezelf uit kunnen kopen.'

'Zo zit ik niet in elkaar, Tan. Dat zou je intussen moeten weten. En misschien denk ik stiekem wel dat ik hiermee iets goeds doe. Ik heb kennelijk een patriottistische inslag die ik niet van mezelf kende.'

Tana's hart kneep samen. 'Patriottisme is niet het goede woord, vind ik. Dit is niet onze oorlog.' Ze vond het verschrikkelijk dat hij de geboden uitweg niet aangenomen had. Zo kende ze hem niet. De laconieke Harry was volwassen geworden, en nu zag ze voor het eerst de man in hem. Hij was eigenwijs en vasthoudend, en ondanks het feit dat hij duidelijk bang was voor wat hem te wachten stond, was hij vastbesloten zich ervoor in te zetten.

'Ik geloof dat het binnen niet al te lange tijd ook onze oorlog zal zijn, Tan.'

'Maar waarom jij?' Stilletjes zaten ze een hele tijd bij elkaar en de dag vloog veel te snel voorbij. Ze omarmde hem stevig toen ze afscheid namen, en ze liet hem beloven haar zo vaak mogelijk te bellen. Maar dat gebeurde pas na zes weken, en tegen die tijd was zijn basistraining achter de rug. Hij was van plan geweest weer naar San Francisco te gaan om haar te bezoeken, maar in plaats van naar het Noorden, werd hij naar het Zuiden gestuurd. 'Ik vertrek vanavond naar San Diego.' Het was zaterdag. 'En begin volgende week gaan we naar Honolulu.' Tana had examens in het midden van haar trimester, dus ze kon het zich niet veroorloven om zomaar voor een dag of twee naar San Diego te gaan.

'Verdorie. Blijven jullie daar een tijdje?'

'Schijnbaar niet.' Ze had onmiddellijk in de gaten dat hij haar niet de hele waarheid vertelde.

'Wat bedoel je daarmee?'

'Dat ik tegen het einde van volgende week naar Saigon gezonden word.' Zijn stem klonk hard en kil, staalhard. Niet als die van de Harry die ze kende. Ze vroeg zich af hoe hij hierin verzeild had kunnen raken, net als hijzelf dat al zes weken lang elke dag deed. 'Dit noemen ze nou mazzel,' had hij tegen zijn vrienden gegrapt, maar eigenlijk was het niet iets om grapjes over te maken, en de spanning was om te snijden geweest toen de opdrachten uitgedeeld werden. Niemand durfde iets tegen de anderen te zeggen, vooral niet degenen die echt geluk hadden, uit angst voor hun kameraden die minder geboft hadden. En Harry was een van de jongens die minder boften. 'Het is waardeloos, Tan, maar er is niets aan te doen.'

'Weet je vader het al?'

'Ik heb hem gisteravond geprobeerd te bellen, maar niemand weet waar hij uithangt. In Parijs denken ze dat hij in Rome zit, en in Rome denken ze dat hij in New York is. Ik heb het ook nog in Zuid-Afrika geprobeerd, maar toen ben ik ermee gestopt. De klootzak hoort ooit wel een keertje waar ik zit.' Waarom had hij niet gewoon een vader die hij ergens kon bereiken? Tana zou hem met alle plezier voor Harry willen bellen, alhoewel hij uit de verhalen niet op haar overkwam als een man die ze graag zou willen kennen. 'Ik heb een briefje gestuurd naar zijn adres in Londen, en ik heb een berichtje achtergelaten bij het Pierre in New York. Meer kan ik niet doen.'

'Het is waarschijnlijk al meer dan hij verdient. Harry, kan ik iets voor je doen?'

'Voor me bidden.' Hij klonk alsof hij het meende, en ze was geschokt. Dit kon niet waar zijn. Harry was haar beste vriend, haar broer, praktisch haar tweelingbroer, en nu zonden ze hem naar Vietnam. Ze werd overspoeld door een nieuw gevoel van paniek en er was helemaal niets wat ze kon doen.

'Bel je me nog voor je weggaat? En ook als je in Honolulu zit?' De tranen stonden in haar ogen. Wat moest ze doen als hem iets overkwam? Maar ze klemde haar kaken op elkaar en besloot dat hem niets zou overkomen; zo mocht ze niet denken. Harry Winslow was onoverwinnelijk, en hij behoorde haar toe. Hij bezat een deel van haar hart. Maar de daaropvolgende paar dagen voelde ze zich verloren, de hele tijd wachtend op zijn telefoontjes. Ze kreeg er twee vanuit San Diego voordat hij vertrok: 'Sorry dat het zo lang duurde, ik had het druk met vrouwen versieren, waarschijnlijk heb ik de sief opgelopen, maar dat doet er niet toe.' Het grootste deel van de tijd was hij dronken, en vanuit Hawaï was het zelfs nog erger. Daarvandaan belde hij haar nog twee keer voor hij verdween in de stilte, het oerwoud en de peilloze uitgestrektheid van Vietnam.

Ze stelde zich continu voor hoe hij gevaar liep, maar begon toen allerlei brieven van hem te krijgen over het leven in Saigon, de hoeren, de drugs, de ooit zo schitterende hotels, de prachtige meisjes en het feit dat hij zijn Frans hier zo goed kon gebruiken, dus ontspande ze zich langzamerhand. Die goede, oude Harry, er veranderde nooit iets, van Cambridge tot Saigon, hij bleef dezelfde. Het lukte haar om door haar examens te komen, door Thanksgiving en door de eerste twee dagen van de kerstvakantie, die ze op haar kamer doorbracht met een stapel van ruim een halve meter boeken, toen er iemand op haar deur bonsde om zeven uur 's avonds.

'Telefoon voor je.' Haar moeder had haar de laatste tijd veel gebeld, en Tana wist wel waarom, ook al spraken ze er niet over. De feestdagen waren moeilijk voor Jean. Arthur bracht nooit erg veel tijd met haar door, en toch bleef ze daarop hopen. Hij had talrijke excuses en redenen en feestjes waar hij haar gewoonweg niet mee naartoe kon nemen, en Tana vermoedde dat er waarschijnlijk ook andere vrouwen in het spel waren. En nu had hij natuurlijk ook nog Ann en haar man en baby, en misschien was Billy er ook wel. En hoe je het ook wendde of keerde, Jean was geen familie, ongeacht het aantal jaren dat ze met hen had doorgebracht.

'Ik kom eraan,' riep Tana. Ze sloeg haar badjas om en, ging naar de telefoon. Het was koud in de gang en ze wist dat het mistig was buiten. Meestal trok de mist niet zo ver naar het Oosten, maar op slechte avonden wilde het weleens gebeuren. 'Hallo?' Ze verwachtte haar moeders stem te horen en was overrompeld toen het Harry bleek te zijn. Hij klonk hees en heel erg moe, alsof hij de hele nacht wakker was geweest, wat begrijpelijk zou zijn als hij in de stad was. Zijn stem klonk heerlijk dichtbij. 'Harry?' De tranen spongen in haar ogen. 'Harry! Ben jij het?'

'Dacht het wel, Tan,' gromde hij, en ze kon de baardstoppels op zijn gezicht bijna voelen.

'Waar zit je?'

Het bleef een fractie van een seconde stil voor hij antwoordde: 'Hier. In San Francisco.'

'Wanneer ben je aangekomen? Jezus, als ik dat had geweten, had ik je opgehaald.' Wat een geweldig kerstcadeau om Harry terug te hebben!

'Ik ben net aangekomen.' Dat was een leugen, maar een stuk gemakkelijker dan te moeten uitleggen waarom het zo lang had geduurd voordat hij haar belde.

'Goddank heb je daar niet lang hoeven blijven.' Ze was zo blij zijn stem te horen, dat ze onmogelijk kon stoppen met huilen. Ze lachte en huilde tegelijkertijd, en hij deed hetzelfde aan de andere kant van de lijn. Hij had niet gedacht haar stem ooit nog te horen, en hij hield meer van haar dan ooit. Hij wist niet of hij dat nog voor haar verborgen zou kunnen houden. Maar hij zou wel moeten, zowel voor haar als voor hemzelf. 'Waarom hebben ze je al zo snel weer terug laten gaan?'

'Ik heb het ze geloof ik niet al te gemakkelijk gemaakt. Het eten was waardeloos, de meisjes hadden vlooien. Jezus, ik heb twee keer platjes gehad, en dat waren de ergste platjes ooit.' Hij probeerde te lachen, maar dat deed te veel pijn. 'Smeerlap. Kun je je nou nooit eens netjes gedragen?'

'Als het aan mij ligt niet, nee.'

'En waar ben je nu?'

Hij liet weer een stilte vallen. 'Ze zijn me aan het oplappen in Letterman.'

'Het Letterman ziekenhuis?'

'Juist.'

'Voor die platjes?' Ze zei het zo hard dat twee meisjes halverwege de gang zich omdraaiden, en ze begon te lachen. 'Weet je, je bent echt onmogelijk. Ik ken niemand die zo erg is als jij, Harry Winslow de Vierde, of wie je dan ook mag zijn. Kan ik bij je op bezoek komen, of krijg ik ze dan ook?' Ze grinnikte nog steeds, en hij klonk nog steeds moe en hees.

'Als je maar niet op mijn wc-bril gaat zitten.'

'Maak je geen zorgen. Dat zal ik niet doen. Het kan zelfs zijn dat ik je niet eens een hand wil geven, tenzij ik met mijn eigen ogen zie dat die gedesinfecteerd wordt. God mag weten waar die hand heeft gezeten.' Hij glimlachte. Het was geweldig om haar stem te horen. Ze keek op haar horloge. 'Kan ik nu komen?'

'Heb je niets beters te doen op zaterdagavond?'

'Ik was van plan de liefde te bedrijven met een stapel wetboeken.'

'Goh, ik hoor het al, je bent nog net zo'n feestnummer als vroeger.'

'Dat zal wel, maar ik ben een stuk slimmer dan jij, hufter, en ík heb me door niemand naar Vietnam laten sturen.' Het bleef even vreemd stil aan de andere kant van de lijn, en Harry glimlachte niet meer toen hij antwoord gaf.

'Nee, gelukkig niet, Tan.' Ze kreeg een vreemd gevoel bij het horen van zijn stem en de rillingen liepen over haar rug. 'Wil je echt vanavond nog komen?'

'Godallemachtig, ja natuurlijk, dacht je dat ik niet zou komen? Ik heb alleen geen zin in platjes, dat is alles.'

Hij glimlachte. 'Ik zal me gedragen.' Maar hij moest haar iets zeggen voordat ze kwam, het was niet eerlijk. 'Tan...' De woorden bleven steken in zijn keel. Hij had nog niemand iets verteld. Hij had zelfs zijn vader nog niet gesproken. Ze hadden hem niet weten te traceren, maar Harry wist dat hij tegen het einde van de week in Gstaad zou zijn. Daar bracht hij de kerstdagen altijd door, of Harry er nu bij was of niet. Voor hem betekende Zwitserland Kerstmis. 'Tan, ik heb meer dan alleen platjes.' Er trok een vreemde huivering door haar heen en ze deed haar ogen dicht.

'O, ja, hufter? Wat dan?' Ze wilde zijn woorden tegenhouden, hem aan het lachen maken, hem beter maken voor het geval dat nodig was, maar het was te laat om de waarheid of de woorden een halt toe te roepen.

'Ik ben een beetje overhoop geschoten.' Ze hoorde zijn stem breken en voelde een plotselinge druk op haar borst toen ze een snik onderdrukte.

'Ja hoor! En waar was dat nou weer voor nodig?' Ze vocht tegen haar tranen en hij ook.

'Ach, ik had niks beters te doen op dat moment. De meisjes waren allemaal spuuglelijk.' Zijn stem werd verdrietig en zacht. 'Vergeleken bij jou, Tan.'

'Jezus, volgens mij hebben ze je hersens geraakt.' Ze grinnikten zachtjes, en staand op haar blote voeten, kreeg ze het gevoel dat haar hele lichaam bevroren was. 'Letterman zei je, hè?'

'Klopt.'

'Ik ben er over een halfuur.'

'Doe maar rustig aan. Ik heb geen andere plannen.' En dat zou voorlopig zo blijven.

Maar daar had Tana nog geen weet van toen ze haar spijkerbroek aanschoot, een paar schoenen aantrok, ze wist niet eens welke, een zwarte coltrui over haar hoofd trok, een kam door haar haren haalde, en haar jopper van het voeteneind van haar bed griste. Ze moest nu direct naar hem toe, ze moest zien wat er met hem was gebeurd. Ze hebben me een beetje overhoop geschoten. Het waren de enige woorden die door haar hoofd spookten toen ze met de bus naar het centrum ging en vandaaruit een taxi nam naar het Letterman ziekenhuis in het Presidio. Ze deed er twee keer zo lang over als ze had gezegd, ondanks haar gehaast, en vijfenvijftig minuten nadat ze opgehangen had, liep ze het ziekenhuis binnen en vroeg ze naar Harry's kamer. De receptioniste vroeg haar op welke afdeling hij lag, en ze had de sterke neiging om te zeggen: 'De platjesafdeling,' maar ze voelde zich niet al te lollig meer, en al helemaal niet toen ze door de gangen van de afdeling neurochirurgie snelde en hoopte dat hij in orde was. Ze was zo bang dat ze grauw zag toen ze zijn kamer binnenstapte, en Harry zag er hetzelfde uit. Er stond een ademhalingsapparaat naast zijn bed, en hij lag plat met een spiegel boven zijn hoofd. Overal hingen stangen en buisjes, en er drentelde een verpleegster om hem heen. In eerste instantie dacht ze dat hij verlamd was. Hij lag doodstil, maar toen zag ze zijn hand bewegen en sprongen de tranen in haar ogen. Toch was haar eerste idee gedeeltelijk juist: hij was vanaf zijn middel verlamd. Zoals hij haar die avond met tranen in zijn ogen vertelde, was hij in zijn rugwervel geschoten. Eindelijk kon hij met haar praten, met haar huilen, haar vertellen hoe hij zich voelde. Hij voelde zich waardeloos. Hij wilde dood. Dood vanaf het moment dat ze hem hierheen hadden gebracht.

'Dus dit is het dan.' Hij kon nauwelijks praten en de tranen rolden van zijn wangen in zijn nek, op de lakens. 'Voortaan zit ik in een rolstoel.' Hij snikte openlijk. Hij had gedacht dat hij haar nooit meer zou zien, en plotseling zat ze hier naast hem, zo mooi en zo lief en zo blond, net als vroeger. Alles was net als vroeger hier. Niemand wist hier hoe het was in Vietnam. Niemand wist iets van Saigon of Da Nang of de Vietcong, die je zelden te zien kreeg. Ze schoten je in je kont vanuit hun schuilplaats in de bomen, en misschien waren ze niet ouder dan een jaar of negen, want zo zagen ze er in ieder geval uit. Maar dat kon niemand hier iets verdommen.

Tana keek hem aan en probeerde niet te huilen. Ze was dankbaar dat hij nog leefde. Uit het verhaal dat hij haar had verteld, dat hij daar vijf dagen in het oerwoud met zijn gezicht in de stromende regen in de modder had gelegen, bleek dat het een wonder was dat hij het overleefd had. Dus wat deed het ertoe dat hij misschien nooit meer zou kunnen lopen? Hij had het overleefd, dat was het enige belangrijke. En dat wat Miriam Blake lang geleden in haar had gezien, kwam nu naar de oppervlakte. 'Dat krijg je ervan als je met goedkope hoeren naar bed gaat, hufter. Maar, luister goed, je mag hier wat mij betreft nog een tijdje blijven liggen, maar ik zeg je nu meteen dat ik dit niet al te lang van je zal pikken. Is dat duidelijk?' Ze stond op, en het lukte hun geen van beiden om hun tranen te bedwingen, maar ze pakte zijn hand en hield hem stevig vast. 'Je gaat met die luie reet van je van bed komen en iets doen met je leven. Begrepen?' Hij staarde haar ongelovig aan, en het rare was dat ze het nog meende ook. 'Begrepen?' Haar stem trilde terwijl haar hart bijna barstte.

'Je weet dat je gek bent, hè? Dat weet je, hè, Tan?'

'En jij bent een lui varken, dus raak maar niet al te gehecht aan dit bed, want het gaat niet lang duren. Heb je me gehoord, hufter?'

'Ja, mevrouw.' Hij salueerde en een paar minuten later kwam er een verpleegster binnen die hem een spuit tegen de pijn gaf. Toen Tana hem met zijn hand in die van haar in slaap zag vallen, stroomden de tranen over haar wangen en zei ze zachtjes snikkend een dankgebed.

Urenlang zat ze daar naast hem, gewoon met zijn hand in de hare, en ten slotte kuste ze zijn wangen en ogen en verliet ze het ziekenhuis. Tegen die tijd was het na middernacht, en haar enige gedachte in de bus terug naar Berkeley was: goddank. Goddank' had hij het overleefd. Goddank was hij niet gestorven in dat van God verlaten oerwoud, waar het dan verdomme ook mocht zijn. Vietnam had een nieuwe betekenis voor haar gekregen. Het was het oord waar mensen naartoe gingen om doodgeschoten te worden. Het was niet meer iets waar je wel eens over las, of waar je over praatte met docenten en vrienden. Het was werkelijkheid voor haar geworden. Ze wist nu precies wat het inhield. Het hield in dat Harry Winslow nooit meer zou kunnen lopen. Toen ze die nacht uit de bus stapte bij Berkeley, de tranen nog steeds over haar wangen stromend, duwde ze haar handen diep in haar zakken en liep ze terug naar haar gehuurde kamer met het besef dat het leven voor geen van hen tweeën ooit meer zo zou zijn als vroeger.

9

De daaropvolgende twee dagen zat Tana in het ziekenhuis, zonder van zijn zijde te wijken, behalve om af en toe thuis een paar uur te slapen, te douchen en schone kleren aan te trekken. Dan ging ze weer terug om zijn hand vast te houden en met hem te praten als hij wakker was, over de jaren dat hij aan Harvard studeerde en zij aan BU, de tandem die ze hadden in die tijd en hun vakanties op Cape Cod. Ze hielden hem het grootste deel van de tijd tamelijk zwaar gedrogeerd, maar er waren tijden dat hij zo helder was dat het pijn deed om naar hem te kijken en te beseffen dat de gedachten door zijn hoofd raasden. Hij wilde niet de rest van zijn leven verlamd zijn. Hij wilde dood, zoals hij Tana keer op keer vertelde. Ze schreeuwde tegen hem en noemde hem een gore klootzak. Maar 's avonds durfde ze hem nauwelijks alleen te laten, uit angst dat hij zichzelf iets zou aandoen. Ze waarschuwde de verpleegsters over zijn wanhoop, maar ze waren eraan gewend en er niet bijzonder van onder de indruk. Ze hielden hem scherp in de gaten, maar er waren anderen die er erger aan toe waren, zoals de jongen verderop in de gang die beide armen en zijn hele gezicht was kwijtgeraakt toen een zestienjarige jongen hem een handgranaat in zijn handen had gedrukt.

Op de ochtend voor Kerstmis belde haar moeder toen ze op het punt stond naar het ziekenhuis te gaan. In New York was het tien uur, en ze was naar kantoor gegaan om een paar uurtjes te werken toen ze bedacht dat ze Tana even wilde bellen om te vragen hoe het met haar ging. Ze had tot het allerlaatste moment gehoopt dat Tana van gedachten zou veranderen en de kerstdagen toch bij haar in New York zou doorbrengen, maar Tana zei al maanden dat ze niet zou komen. Ze had bergen werk liggen. En het had dus ook geen zin als Jean naar haar toe zou komen. Het leek Jean een deprimerende manier om de kerstdagen door te brengen, bijna net zo deprimerend als de manier waarop zij ze zelf vierde. Arthur bracht de feestdagen door met Ann, de baby, Billy en zijn schoonzoon in Palm Beach, en Jean was niet uitgenodigd. Ze begreep natuurlijk wel dat dat hem in een moeilijke situatie zou hebben gebracht.

'Hoe gaat het daar, lieverd?' Jean had al twee weken niet gebeld. Ze zat te diep in de put om te bellen, en ze wilde niet dat Tana dat aan haar stem zou horen. Als Arthur tijdens de vakanties gewoon in New York was, bestond altijd nog de kans dat hij een paar uurtjes langskwam, maar die hoop was haar nu ontnomen, en Tana was er ook al niet. 'Ben je hard aan het studeren?'

'Ja, nou ja, ik... nee.' Ze sliep nog half. Ze was tot vier uur bij Harry gebleven. Hij had die avond plotseling een koortsaanval gekregen en ze was bang om hem alleen te laten, maar om vier uur 's morgens hadden de verpleegsters erop aangedrongen dat ze naar huis ging om te slapen. Hij had nog een lange, moeilijke weg te gaan, en als ze zichzelf nu uitputte, zou ze hem later, wanneer hij haar het hardst nodig zou hebben, niet van dienst kunnen zijn. 'Nee, niet echt. De afgelopen dagen niet, tenminste.' Ze kreunde bijna van vermoeidheid toen ze zich liet zakken op de stoel met de rechte rug die iemand bij de telefoon had laten staan. 'Harry is terug uit Vietnam.' Ze staarde nietsziend voor zich uit bij de gedachte aan hem. Dit zou de eerste keer zijn dat ze iemand het verhaal vertelde, en de gedachte alleen al maakte haar misselijk.

'En je hebt tijd om leuke dingen met hem te doen?' vroeg Jean meteen geërgerd. 'Ik dacht dat je had gezegd dat je moest studeren. Als ik dat had geweten, Tana, dan zou ik met de kerstdagen niet in mijn eentje hier gebleven zijn. Als je tijd hebt voor hem, dan had ik ook wel kunnen...'

'Hou op!' gilde Tana het uit in de uitgestorven gang. 'Hou op! Hij ligt in Letterman. Ik doe helemaal geen leuke dingen. Was het maar waar!' Het bleef doodstil aan de andere kant van de lijn. Zo had ze Tana nog nooit horen praten. Ze klonk volslagen wanhopig, heel beangstigend. 'Wat is Letterman?' Ze hoopte dat het een hotel was, maar ze wist dat het dat niet kon zijn.

'Het militaire ziekenhuis hier. Hij is in een rugwervel geschoten.' Ze haalde diep adem om te voorkomen dat ze in huilen uit zou barsten, maar het hielp niet. Niets hielp. Ze huilde constant als ze niet bij hem was. Ze kon nog steeds niet bevatten wat hem was overkomen. Als een klein kind krulde ze zich op op de stoel. 'Hij is vanaf zijn middel naar beneden verlamd, mam. Hij haalt het misschien niet eens. Gisteravond had hij verschrikkelijk hoge koorts.' Ze zat daar maar en huilde, ze zat te schudden op haar stoel, zonder dat te kunnen stoppen, ze móést zichzelf laten gaan.

Jean staarde geschokt naar de muur in haar kantoor, denkend aan de jongen die ze zo vaak had ontmoet. Hij was altijd zo zelfverzekerd, op een bijna nonchalante manier zelfs, als je dat tenminste kon zeggen van een jongen van zijn leeftijd. Altijd een goed humeur, grappig en slim en oneerbiedig, en het grootste deel van de tijd had ze zich aan hem geërgerd. Nu dankte ze God dat Tana niet met hem was getrouwd, stel je toch eens voor wat voor leven ze dan nu met hem zou hebben gehad. 'Och, lieverd, wat spijt me dat.'

'Mij ook.' Ze klonk net als toen ze als klein meisje haar puppy had verloren, en dat brak Jeans hart. 'En ik kan gewoon helemaal niets doen, alleen maar bij hem zitten en op hem letten.'

'Ik weet niet of je daar wel goed aan doet. Dat is veel te zwaar voor je.'

'Ik móét er voor hem zijn. Snapt u dat nou niet?' Haar stem klonk ruw. 'Ik ben de enige die er voor hem is.'

'En zijn familie dan?'

'Zijn vader heeft zijn gezicht nog steeds niet laten zien, en dat zal ook wel niet gebeuren, de klootzak, en Harry ligt daar maar, hij houdt het nauwelijks vol.'

'Daar kun jij weinig aan veranderen, en ik vind niet dat je je in dat soort situaties moet begeven, Tan.'

'O, nee?' Zei ze furieus. 'En in wat voor soort situaties dan wel, mam? Dineetjes aan de Oostkust, avonden in Greenwich met onze dierbare Durnings? Dat is de grootste kul die ik ooit heb gehoord. Mijn beste vriend is aan gort geschoten in Vietnam, en u vindt dat ik daar afstand van moet houden. Wat had u dan precies in gedachten, mam? Moet ik hem maar van mijn lijstje schrappen omdat hij niet meer zal kunnen dansen?'

'Doe niet zo cynisch, Tana,' reageerde Jean streng.

'Waarom zou ik verdomme niet cynisch zijn? In wat voor soort wereld leven we trouwens? Wat is er met iedereen aan de hand? Waarom heeft niemand in de gaten wat er aan de hand is in Vietnam?' Om maar niet te spreken over Sharon en Richard Blake en John Kennedy en alle andere dingen die mis waren.

'Dat ligt niet in onze handen.'

'Waarom vraagt niemand naar onze mening? Die van mij, die van Harry. Waarom heeft niemand hem iets gevraagd voor hij daarheen ging?' Ze barstte weer in huilen uit en kon niet verder praten.

'Rustig maar, meisje.' Jean wachtte even, en zei toen: 'Het lijkt me beter als je deze vakantie toch naar huis komt, Tan, vooral als je toch alleen maar van plan bent om in het ziekenhuis rond te hangen bij die jongen.'

'Ik kan nu niet naar huis komen,' zei ze scherp.

De tranen spongen in Jeans ogen. 'Waarom niet?'

'Omdat ik Harry nu niet in de steek wil laten.'

'Waarom betekent hij zo veel voor je?' Meer dan ik...

'Daarom. Was u trouwens niet van plan de vakantie met Arthur door te brengen, of in ieder geval een deel ervan?'

Tana snoot haar neus en veegde haar tranen weg.

Aan de andere kant van de lijn schudde Jean haar hoofd. 'Nee, dit jaar niet, Tan. Hij gaat met zijn kinderen naar Palm Beach.'

'En hij heeft u niet meegevraagd?' vroeg Tana geschokt. Het was toch werkelijk de grootste klootzak die op deze aarde rondliep, of misschien een goede tweede na Harry's vader.

'Dat zou hem in een moeilijke positie hebben gebracht.'

'Hoezo? Zijn vrouw is al acht jaar dood, en het is niet bepaald een geheim meer. Hij had u toch gewoon uit kunnen nodigen?'

'Het doet er niet toe. Ik heb hier trouwens nog genoeg werk liggen.'

'Ja, dat zal wel weer.' Ze kon haar moeders toewijding en onderdanigheid niet uitstaan. 'Werk van hem. Waarom vertelt u hem een dezer dagen niet gewoon een keer dat hij de boom in kan, mam? U bent vijfenveertig, u kunt nog gemakkelijk een andere man vinden, en niemand zal u erger behandelen dan Arthur.'

'Tana, dat is niet waar!' reageerde Jean woedend.

'O, nee? Waarom zit u dan alleen met de Kerst?'

Jean antwoordde ad rem en fel: 'Omdat mijn dochter geen zin heeft om naar huis te komen.'

Tana onderdrukte de neiging om de hoorn op de haak te smijten. 'Dat is niet eerlijk, mam.'

'Dan moet je maar niet op zo'n toontje tegen me tekeergaan. En het is de waarheid, nietwaar? Jij zou graag zien dat Arthur bij mij is, zodat jij ontheven wordt van je verantwoordelijkheden. Nou, laat me je vertellen dat het niet op die manier werkt. Je mag er dan misschien voor kiezen om niet thuis te komen, maar dat wil absoluut niet zeggen dat je daarmee de juiste beslissing hebt genomen.'

'Ik studeer rechten, mam. Ik ben tweeëntwintig. Ik ben volwassen. Ik kan niet meer continu voor u klaarstaan.'

'Datzelfde geldt voor hem. En zijn verantwoordelijkheden zijn een stuk groter dan die van jou.' Ze huilde nu zachtjes en Tana hoorde het hoofdschuddend aan.

Kalm antwoordde ze: 'Hij is degene op wie u kwaad zou moeten zijn, mam, niet ik. Het spijt me dat ik er op dit moment niet voor u ben, maar het gaat gewoon niet.'

'Ik begrijp het wel.'

'Nee, u begrijpt er niets van. Dat spijt me ook heel erg.'

Jean zuchtte hardop: 'Nou ja, op dit moment kunnen we er in ieder geval niets aan doen. En je zult wel gelijk hebben dat je er voor die jongen moet zijn.' Ze maakte een snuivend geluid. 'Maar, lieverd, breng alsjeblieft niet al je tijd door in dat ziekenhuis, want dat is veel te deprimerend en je kunt die jongen toch niet helpen. Hij zal het allemaal zelf moeten doen.'

Tana vond de opstelling van haar moeder vreselijk, maar ze zei er verder niets meer over. 'Oké, mam.' Ze hadden ieder zo hun eigen ideeën, en geen van beiden zou een duimbreedte toegeven. Het was een hopeloze situatie. Ze waren ieder een eigen weg ingeslagen, en dat besefte Jean ook.

Ze dacht aan het geluk dat Arthur had dat hij zijn kinderen nog steeds zo veel om zich heen had. Ann vroeg altijd zijn hulp, financieel en emotioneel, en haar echtgenoot kuste de grond waarop Arthur liep, en zelfs Billy woonde thuis. Dat was heerlijk voor hem, bedacht ze toen ze ophing. Het had tot gevolg dat hij nooit echt genoeg tijd had voor haar. Met al zijn zakelijke beslommeringen, zijn oude vrienden voor wie Marie te dierbaar was geweest om Jean te kunnen accepteren, volgens hem tenminste, en Billy en Ann, bleef er nauwelijks tijd over voor haar. En toch deelden ze iets heel speciaals, en ze wist dat dat altijd zo zou blijven.

Dat maakte al die uren waard die ze alleen doorbracht, het wachten op hem. Dat was in ieder geval wat ze tegen zichzelf zei toen ze haar bureau opruimde, naar huis ging en in Tana's kamer voor zich uit ging zitten staren. Daar zag het er nu zo pijnlijk netjes, leeg en verlaten uit.

Dit in tegenstelling tot Tana's kamer in Berkeley, waar al haar spullen verspreid lagen over de vloer, waar ze snel wat zaken bij elkaar griste in de haast om weer naar Harry te gaan. Ze had het ziekenhuis gebeld nadat ze haar moeder had gesproken, en ze zeiden dat hij weer hoge koorts had. Hij sliep nu en had net een prik gehad, maar ze wilde er voor hem zijn als hij wakker werd. En terwijl ze een kam door haar haren haalde en een spijkerbroek aantrok, dacht ze aan de dingen die haar moeder had gezegd. Het was oneerlijk van Jean om haar de schuld te geven van haar eenzaamheid. Wat gaf haar het recht om te verwachten dat Tana altijd voor haar klaar zou staan? Het was haar moeders manier om Arthur vrij te pleiten. Al zestien jaar lang bedacht ze uitvluchten voor hem tegenover Tana, haarzelf, haar vrienden, de meisjes op haar werk. Hoeveel uitvluchten kon een mens verzinnen voor een man?

Tana griste haar jas van een haakje en rende de trap af. Het kostte een halfuur om de Bay Bridge per bus over te steken, en dan nog eens twintig minuten naar het Letterman ziekenhuis, rustig gelegen in het Presidio. Het was drukker op de weg dan de afgelopen dagen het geval was geweest, maar het was de dag voor Kerstmis en ze had niet anders verwacht. Ze probeerde de gedachten aan haar moeder te verdringen toen ze uit de bus stapte. Ze had in ieder geval geleerd om voor zichzelf te zorgen, en dat was meer dan je op dit moment van Harry kon zeggen. Dat was het enige waar ze aan kon denken toen ze naar zijn kamer op de derde verdieping liep en zachtjes naar binnen ging. Hij sliep nog steeds, en de gordijnen waren dicht. Buiten was het een stralende winterdag, maar er stroomde niets van dat vrolijke, heldere licht hier naar binnen. Hier heerste duisternis, stilte en somberheid. Zachtjes liet ze zich op de stoel naast zijn bed zakken en keek naar zijn gezicht. Hij lag in een diepe, verdoofde slaap en het duurde twee uur voordat hij zich licht bewoog. Tana stond even op om wat heen en weer te lopen in de gang, waar ze probeerde niet bij de andere kamers naar binnen te kijken en de afschuwelijke apparaten te zien, de intens verdrietige gezichten van de ouders die bij hun zoons op bezoek kwamen, of dat wat er van hen over was, de verbanden, de halve gezichten, de geschonden ledematen. Het was bijna meer dan ze aankon, en toen ze aan het einde van de gang diep ademhaalde voor ze zich omdraaide, zag ze plotseling een man die haar letterlijk de adem benam.

Het was de langste, knapste man die ze ooit had gezien. Lang, donkere haren, felblauwe ogen, diep gebruind, brede schouders, benen waar geen einde aan leek te komen, een onberispelijk donkerblauw pak en een kamelenharen jas over zijn arm geslagen. Zijn overhemd was zo perfect van snit en zo helder wit, dat hij zo van een reclamefoto weggelopen leek te zijn. Alles aan de man was prachtig en vlekkeloos en indrukwekkend tot in de puntjes verzorgd. Aan zijn linkerhand droeg hij een zegelring, en er lag een zorgelijke blik in zijn ogen. Hij keek haar een fractie van een seconde indringend aan, haar blik beantwoordend.

'Kun jij me misschien vertellen waar de afdeling neurochirurgie is?' Ze knikte. In eerste instantie voelde ze zich klein en dom, maar toen glimlachte ze verlegen.

'Ja, aan het einde van deze gang.' Ze wees in de richting waar ze vandaan gekomen was, en hij glimlachte haar toe, maar alleen met zijn mond, niet met zijn ogen. De man had iets wanhopig verdrietigs over zich, alsof hij zojuist het enige belangrijke in zijn leven verloren had. En dat was ook zo, bijna tenminste.

Tana vroeg zich af waarom hij hier was. Ze schatte hem een jaar of vijftig, alhoewel hij er jong uitzag voor zijn leeftijd en zeker de knapste man was die ze ooit had ontmoet. Zijn peper- en zoutkleurige haar maakte hem nog knapper, vond ze, toen hij met grote passen de gang in beende, en toen ze hem langzaam volgde zag ze hem linksaf slaan in de richting van de verpleegstersloge waarvan ze allemaal zo afhankelijk waren. Haar gedachten keerden terug naar Harry en ze bedacht dat ze maar beter terug kon gaan. Ze was niet lang weggeweest, maar misschien was hij intussen wakker geworden, en er waren een heleboel dingen die ze tegen hem wilde zeggen, dingen waar ze de hele nacht over had nagedacht, plannen voor hun toekomst. Ze meende wat ze tegen hem had gezegd: ze was niet van plan hem de rest van zijn leven op zijn rug te laten liggen. Hij had nog een heel leven voor zich. Twee van de verpleegsters glimlachten naar haar toen ze voorbijliep en stilletjes Harry's kamer binnenglipte. De kamer was nog steeds verduisterd, en buiten was de zon alweer aan het zakken, maar ze zag meteen dat Harry wakker was. Hij zag er versuft uit, maar hij herkende haar wel, al glimlachte hij niet. Ze vingen elkaars blik, maar ze had een vreemd gevoel toen ze de kamer verder binnenging, alsof er iets mis was, ernstiger mis dan eerst, als dat al mogelijk was. Haar ogen gleden door de kamer, op zoek naar het antwoord, en toen zag ze hem staan, in een hoek, met een nors gezicht, de knappe man in het blauwe pak met het grijzende haar, en ze maakte bijna een sprongetje van schrik. Het was niet in haar opgekomen... en nu wist ze het ineens... Harry Winslow III... Harry's vader... hij was eindelijk op komen dagen.

'Hoi, Tan.' Harry zag er ongelukkig en ongemakkelijk uit. Het was gemakkelijker voor hem geweest vóór zijn vader was gekomen. Nu moest hij ook nog rekening houden met hem en zijn verdriet. Tana was veel eenvoudiger in de omgang, ze begreep gewoon altijd hoe hij zich voelde. Dat was zijn vader nog nooit gelukt.

'Hoe is het?' Heel even negeerden ze de oudere man, alsof ze eerst kracht wilden putten uit elkaar. Daarbij kwam dat Tana geen idee had wat ze tegen de man moest zeggen.

'Prima.' Maar hij zag er verre van prima uit, en toen wendde hij zijn ogen naar de goedgeklede man. 'Vader, dit is Tana Roberts, mijn vriendin.'

De oudere man zei weinig, maar stak zijn hand uit. Hij leek haar bijna als een indringster te zien.

Hij wilde alle details horen over hoe Harry hier terecht gekomen was. Hij was de vorige dag vanuit Zuid-Afrika in Londen aangekomen en had daar de telegrammen gevonden. Vervolgens was hij direct op het vliegtuig naar San Francisco gestapt, maar besefte pas wat de implicaties waren toen hij eenmaal aangekomen was. Het duizelde hem nog steeds. Harry had hem voordat Tana binnenkwam net verteld dat hij de rest van zijn leven in een rolstoel zou moeten zitten. Hij had geen tijd verspild hem dat te vertellen, noch was dat op een vriendelijke manier gebeurd.

Dat was nergens voor nodig, wat Harry betreft. Het waren zijn benen, en als die niet meer zouden functioneren, dan was dat zijn probleem en niet dat van een ander, en hij kon erover praten zoals hij dat wilde. Dus legde hij zijn woorden niet op een weegschaal. 'Tan, dit is mijn vader, Harrison Winslow,' en sarcastisch voegde hij daaraan toe: 'De Derde.' Er was niets tussen hen veranderd. Zelfs nu niet. Zijn vader trok een geërgerd gezicht.

'Willen jullie alleen zijn?' Tana's ogen gleden heen en weer tussen de twee mannen, en het was duidelijk te zien dat Harry dat liever niet had en zijn vader wel. 'Ik ga even een kop thee halen.' Met een behoedzame blik keek ze naar Harry's vader. 'Zal ik er voor u ook een meebrengen?'

Hij aarzelde even en knikte toen. 'Ja, graag. Dank je.' Hij glimlachte, en het was onmogelijk om niet te zien hoe geweldig knap hij was, zelfs hier, in een ziekenhuis, in de kamer van zijn zoon, luisterend naar slecht nieuws. Er lag een onvoorstelbare diepte in die blauwe ogen, zijn kaaklijn was scherp en krachtig, en zijn handen hadden tegelijkertijd iets vriendelijks en besluitvaardigs. Het was moeilijk hem te zien als de bruut die Harry had beschreven, maar ze moest hem maar op zijn woord geloven.

Toch voelde ze een sprankje twijfel toen ze rustig naar het cafetaria liep om hun thee te halen. In iets minder dan een halfuur was ze terug, zich afvragend of ze weg moest gaan en de volgende dag terugkomen, of 's avonds. Ze moest tenslotte nog hard studeren. Maar toen ze de kamer binnenliep, lag er een benauwde blik in Harry's ogen, alsof hij gered wilde worden van zijn vader, en de verpleegster zag het ook toen ze binnenkwam, niet wetende wat Harry's ongemak veroorzaakte, of wie, en even later vroeg ze hun beiden te vertrekken.

Tana bukte zich om Harry een afscheidszoen te geven, en hij fluisterde in haar oor: 'Kom je vanavond terug, als het lukt?'

'Oké.' Ze gaf hem een kus op zijn wang en bedacht dat ze dan eerst de verpleegsters even zou moeten bellen. Maar aan de andere kant was het kerstavond, en ze kon zich voorstellen dat hij dan niet alleen wilde zijn. Ze vroeg zich ook af of zijn vader en hij misschien net ruzie hadden gehad. Zijn vader keek over zijn schouder, zuchtte toen nog een keer verdrietig in de deuropening, en liep toen samen met Tana door de gang. Met gebogen hoofd staarde hij naar zijn glanzend gepoetste schoenen, en Tana durfde niets te zeggen. Daarbij kwam dat ze zich een grote slons voelde met haar afgetrapte schoenen en spijkerbroek, maar ze had niet gedacht iemand tegen te zullen komen, laat staan de legendarische Harrison Winslow III. Ze schrok toen hij zich tot haar wendde.

'Wat vind jij van zijn toestand?'

Tana haalde diep adem. 'Ik weet het nog niet, het is denk ik nog te vroeg om daar iets van te zeggen. Ik denk dat hij het zelf nog steeds niet helemaal beseft.' Harrison Winslow knikte. Dat gold ook voor hem. Hij had met de dokter gesproken voordat hij naar boven kwam, en het bleek dat ze helemaal niets voor hem konden doen. Harry's ruggenmerg was zo ernstig beschadigd, had de neuro-chirurg uitgelegd, dat hij nooit meer zou kunnen lopen. Ze hadden het een en ander hersteld, en in de komende zes maanden zouden er meer operaties volgen, en er waren een paar dingen waar hij erg tevreden over was. Dat hadden ze Harry ook allemaal verteld, maar het moest allemaal nog bezinken. Het beste nieuws was dat hij wel in staat zou zijn om te vrijen, met enige creativiteit, maar in ieder geval functioneerde dat deel van zijn lichaam tot op zekere hoogte nog, en ook al zou hij geen volledig gevoel of controle hebben, toch zou hij er nog veel plezier aan kunnen beleven. 'Hij zou zelfs nog steeds een gezin kunnen stichten,' had de dokter zijn vader verteld terwijl deze hem aanstaarde, maar er waren talloze andere dingen die hij nooit meer zou kunnen doen, zoals wandelen of dansen, of rennen of skiën...

Zijn vaders ogen vulden zich met tranen bij die gedachte, en toen herinnerde hij zich het meisje dat naast hem liep. Ze zag er knap uit, was hem opgevallen toen hij haar de eerste keer in de gang had zien lopen en geraakt was door haar grote, groene ogen, de sierlijke manier waarop ze zich bewoog, en hij was verrast geweest toen ze Harry's kamer binnen was komen lopen.

'Ik begrijp dat jij en Harry goed bevriend zijn?' Het was vreemd dat Harry het nooit met hem over het meisje had gehad, maar aan de andere kant vertelde Harry hem eigenlijk nooit iets.

'Ja, dat klopt. Al een jaar of vier.'

Hij besloot niet om de zaak heen te draaien toen ze in de lobby van het Letterman ziekenhuis stonden. Hij wilde weten wat hij kon verwachten, en misschien was dit het juiste moment om daar duidelijkheid over te verkrijgen. Hoe innig was Harry's relatie met dit meisje? Was het gewoon vriendschap, een verborgen liefde, of waren ze misschien zelfs getrouwd? Hij moest aan Harry's financiën denken, voor het geval de jongen daar niet te subtiel mee omgesprongen was. 'Houd je van hem?' Zijn ogen boorden zich in de hare, en eventjes wist ze niet wat ze moest zeggen.

'Ik... nee... ik... nou ja, dat wil zeggen...' Ze wist niet precies wat hij met die vraag bedoelde. 'Ik hou heel erg veel van hem, maar we... we hebben geen seksuele relatie, als u dat bedoelt.' Ze kleurde diep rood tot aan de wortels van haar haren door die uitleg, en hij glimlachte verontschuldigend.

'Het spijt me dat ik je zoiets vraag, maar als je Harry een beetje kent, dan weet je hoe hij is. Ik heb nooit enig idee van wat er zich afspeelt, en ik verwacht elke keer dat ik op een dag ineens te horen krijg dat hij een vrouw en drie kinderen blijkt te hebben.'

Tana lachte. Het was onwaarschijnlijk, maar niet onmogelijk. Maar de kans op drie minnaressen was groter. Ineens merkte ze dat ze het een stuk moeilijker vond om hem onaardig te vinden dan Harry van haar zou willen. Om eerlijk te zijn, geloofde ze dat ze hem helemaal niet zo onaardig vond.

Hij was duidelijk een machtig man, en niet bang om te vragen wat hij wilde weten. Hij liet zijn ogen nu over haar heen glijden, keek op zijn horloge en toen naar de limousine die buiten op hem stond te wachten. 'Heb je zin om ergens een kop koffie met me te gaan drinken? In mijn hotel misschien? Ik logeer in Stanford Court, ik zou je daarna door de chauffeur weg kunnen laten brengen waar je heen wilt. Wat denk je?' Eigenlijk klonk het haar in de oren als heulen met de vijand, maar dat durfde ze niet tegen hem te zeggen. De arme man had ook een zware schok te verduren gekregen, en hij had een flinke reis gemaakt. 'Ik... eigenlijk moet ik terug. Ik moet weer gaan studeren.' Ze bloosde en hij keek teleurgesteld, en ineens had ze medelijden met hem. Zo elegant en chic als hij enerzijds was, zo kwetsbaar was hij anderzijds. 'Het spijt me, ik wilde niet onbeleefd zijn, maar het komt ook doordat...'

'Ik begrijp het.' Hij keek haar aan met een spottende glimlach die haar hart deed smelten. 'Hij heeft je verteld wat een klootzak ik ben. Maar het is wel kerstavond, hoor. Misschien zal het ons beiden goed doen om even te praten. Ik ben heel erg geschrokken, en ik verwacht dat dat bij jou ook het geval is geweest.' Ze knikte verdrietig en liep achter hem aan naar de auto. De chauffeur opende het portier voor haar, ze stapte in, en Harrison Winslow kwam naast haar zitten op de grijze velours zitting. Hij staarde in gedachten verzonken voor zich uit en het leek slechts enkele momenten later dat ze bij de oostelijke kant van Nob Hill aankwamen en een scherpe draai maakten naar de oprit van Stanford Court. 'Harry en ik hebben het niet gemakkelijk gehad de afgelopen jaren. Op de een of andere manier is het ons nooit gelukt om vrienden te worden.' Hij leek bijna tegen zichzelf te praten toen ze hem aankeek. Hij zag er niet zo meedogenloos uit als Harry hem had beschreven. Helemaal niet meedogenloos zelfs. Hij leek eenzaam en verdrietig, en erg alleen. Toen keek Harrison Tana nadrukkelijk aan. 'Je bent een heel mooi meisje, innerlijk ook, vermoed ik. Harry mag blij zijn met zo'n vriendin als jij.'

En het allervreemdst was iets wat Harry onmogelijk kon weten. Ze leek sprekend op zijn moeder op dezelfde leeftijd. Het was bijna eng toen Harrison toekeek hoe ze met gemak uit de auto stapte en hij achter haar aan liep naar het hotel. Ze gingen in het Potpourri restaurant aan een afgezonderd tafeltje zitten. Hij leek haar constant te bekijken, alsof hij wilde begrijpen wie ze was en wat ze betekende voor zijn zoon. Hij vond het moeilijk te geloven dat ze 'gewoon' een vriendin was, zoals ze volhield, maar uit haar verhalen bleek niets anders en ze had geen enkele reden om daarover tegen hem te liegen.

Tana glimlachte toen ze dat in zijn ogen las. 'Mijn moeder denkt hetzelfde als u, meneer Winslow. Ze houdt me altijd voor dat jongens en meisjes niet gewoon vrienden kunnen zijn, en ik vertel haar elke keer dat ze het mis heeft. Harry en ik zijn echt gewoon vrienden. Hij is mijn allerbeste vriend, hij is als een broer voor me.' Haar ogen vulden zich met tranen en ze wendde haar hoofd af bij de gedachte aan wat hem was overkomen. 'Ik zal er alles aan doen om hem weer beter te maken.' Ze keek Harrison Winslow opstandig aan, niet boos op hem, maar op het noodlot dat zijn zoon tot een gehandicapte had gemaakt. 'Echt, hoor, u zult het nog wel zien. Ik ben niet van plan om hem de rest van zijn leven op zijn luie reet te laten liggen.' Ze bloosde toen ze het woord uitsprak, maar ging toen verder: 'Ik zal er alles aan doen om hem weer overeind en in beweging te krijgen en zich weer voor andere dingen te laten interesseren.' Ze keek hem met een vreemde blik op haar gezicht aan. 'Ik heb een idee, maar ik wil er eerst met Harry over praten.' Hij was geïntrigeerd. Misschien was ze toch verliefd op zijn zoon, maar dat leek hem nu niet meer zo erg. Afgezien van het feit dat ze knap was om te zien, was ze overduidelijk slim en er zat pit in dit meisje. Als ze praatte, lichtten haar ogen op als groen vuur, en hij wist dat ze ieder woord dat ze zei, meende. 'Wat voor idee?' Ze intrigeerde hem, en als hij zich niet zo'n zorgen zou maken over zijn zoon, zou hij geamuseerd zijn.

Ze aarzelde. Hij zou waarschijnlijk denken dat ze gek was, vooral als hij inderdaad zo onambitieus was als Harry zei.

'Ik weet niet... waarschijnlijk vindt u het belachelijk, maar ik dacht... ik weet niet...' Ze schaamde zich om haar plan aan hem te vertellen. 'Ik dacht dat ik hem misschien zou kunnen overhalen om samen met mij rechten te gaan studeren. Zelfs als hij er daarna nooit iets mee zou gaan doen, dan zou het toch goed voor hem zijn. Vooral nu.'

'Meen je het serieus?' Er verschenen lachrimpeltjes naast Harrison Winslows ogen. 'Rechten? Mijn zoon?' Grijnzend gaf hij een klopje op haar hand. Het was een verrassend kind, een ambitieus type, en hij moest het haar nageven: 'Als jij hem daartoe kunt overhalen, vooral in deze situatie,' zijn gezicht betrok meteen weer, 'dan ben je nog bijzonderder dan ik al dacht.'

'Ik ga het proberen zodra hij genoeg opgeknapt is om naar me te luisteren.'

'Dat kan nog wel even gaan duren, ben ik bang.' Ze knikten allebei zwijgend, en in de stilte die er viel hoorden ze dat er buiten kerstliederen gezongen werden. Ineens keek Tana hem weer aan.

'Waarom ziet u hem zo weinig?' Ze moest het vragen, ze had niets te verliezen, en als hij kwaad werd kon ze altijd gewoon weggaan. Hij kon haar niets maken, maar hij leek niet eens boos toen hij haar aankeek.

'De waarheid? Omdat mijn relatie met Harry tot nu toe een hopeloze zaak was. Ik heb het heel lang geprobeerd, maar ik heb nooit iets bij hem kunnen bereiken. Hij haat me vanaf dat hij een klein jongetje was, en het is door de jaren heen alleen maar erger geworden. Op een bepaald moment was het nergens voor nodig om daar nieuwe wonden bij te maken. De wereld is groot, ik heb het druk en hij leidt zijn eigen leven.' Zijn ogen vulden zich met tranen en hij keek van haar weg. 'Nou ja, zo was het tenminste, voordat hij...'

Ze boog over de tafel en pakte zijn hand. 'Dat komt wel weer. Ik beloof het u. Als hij dit overleeft... o, god, als hij dit overleeft... Lieve god, laat hem alstublieft niet doodgaan.' De tranen stroomden nu ook over haar wangen en ze veegde ze weg. 'Hij is zo'n geweldig mens, meneer Winslow, hij is de beste vriend die ik ooit heb gehad.'

'Ik wou dat ik hetzelfde kon zeggen.' Hij keek verdrietig. 'We zijn intussen bijna vreemden voor elkaar. Ik voelde me vandaag als een indringer in zijn kamer.'

'Misschien was dat omdat ik er was. Ik had jullie alleen moeten laten.'

'Dat zou niets uitgemaakt hebben. Het is veel te ver gegaan en het duurt al veel te lang. We zijn vreemden voor elkaar geworden.'

'Dat is niet nodig.' Ze praatte tegen hem alsof ze hem al heel lang kende, en op de een of andere manier vond ze hem niet meer zo indrukwekkend, hoe werelds of hoffelijk of mondain hij dan misschien ook was. Hij was gewoon een aards wezen, met een enorm probleem: een ernstig zieke zoon. 'U zou nu vriendschap met hem kunnen sluiten.'

Harrison Winslow schudde zijn hoofd en glimlachte even later vriendelijk. Hij vond Tana een uitzonderlijk knap meisje, en opnieuw vroeg hij zich af hoe het nu precies zat tussen Harry en haar. Zijn zoon was een te vrijdenkende geest, op zijn eigen manier, om een kans als deze aan zich voorbij te laten gaan. Tenzij hij meer om haar gaf dan ze besefte. Misschien was dat het, misschien was Harry verliefd op haar, het kon bijna niet anders. Ze konden onmogelijk de relatie hebben zoals Tana die schilderde. Dat leek hem niet mogelijk.

'Daar is het te laat voor, beste meid. Veel, veel te laat. En in zijn ogen zijn mijn daden onvergeeflijk.' Hij zuchtte. 'Ik neem aan dat ik er hetzelfde over zou denken als ik in zijn schoenen stond.' Hij keek haar strak aan. 'Hij denkt dat ik zijn moeder vermoord heb, weet je. Ze heeft een eind aan haar leven gemaakt toen hij vier jaar oud was.'

Ze stikte bijna in haar woorden: 'Dat weet ik.'

De blik in zijn ogen weerspiegelde de vreselijke, rauwe pijn die na al die jaren nog steeds in zijn ziel leefde. Zijn liefde voor haar was nooit voorbijgegaan, net zo min als de liefde voor hun zoon. 'Ze was stervende aan kanker en ze wilde niet dat iemand dat wist. Uiteindelijk zou dat haar mismaakt hebben, en daar kon ze niet mee leven. Voordat ze stierf was ze al twee keer geopereerd, en...' Het kostte hem moeite om verder te gaan: 'Het was verschrikkelijk voor haar, voor ons allemaal. Harry wist destijds dat ze ziek was, maar daar kan hij zich nu niets meer van herinneren. Het doet er ook niet meer toe. Ze kon niet leven met de operaties en de pijn, en ik vond het vreselijk om haar te zien lijden. Wat ze heeft gedaan was afschuwelijk, maar ik heb het altijd begrepen. Ze was zo jong, zo mooi. In feite leek ze sprekend op jou, bijna nog een kind...' Hij schaamde zich niet voor de tranen die in zijn ogen stonden.

Tana staarde hem geschokt aan. 'Waarom weet Harry dit niet?'

'Ze heeft me laten beloven dat ik het nooit zou vertellen.' Hij zakte achterover tegen de muurbank alsof hij een stomp in zijn maag had gekregen. De wanhoop die hij voelde over haar dood was nooit helemaal weggegaan. Door de jaren heen had hij geprobeerd ervoor weg te lopen: in het begin met Harry aan zijn zijde, later met vrouwen, meisjes, met wie dan ook, en uiteindelijk in zijn eentje. Hij was tweeënvijftig en had ontdekt dat er een einde aan zijn vluchten lag en dat hij er niet meer voor weg kon lopen. De herinneringen bleven, de smart, het verlies, en nu raakte hij Harry misschien ook nog kwijt. Hij kon die gedachte nauwelijks aan terwijl hij naar dit lieftallige jonge meisje keek, zo levenslustig, zo vervuld van hoop. Het was bijna onmogelijk om het allemaal aan haar uit te leggen, het was zo lang geleden. 'In die tijd dachten de mensen heel anders over kanker. Het was iets waar mensen zich voor schaamden. Ik was het niet met haar eens, maar ze was onvermurwbaar in haar stelling dat Harry van niets mocht weten. Ze heeft me een lange brief nagelaten. Op een avond, toen ik twee dagen naar mijn oudtante in Boston was, heeft ze een overdosis pillen genomen. Ze wilde dat Harry zich haar zou herinneren als een grappige, mooie, romantische vrouw, niet als een zieke, en dus heeft ze er een einde aan gemaakt. In zijn ogen is ze een heldin.' Hij glimlachte verdrietig naar Tana. 'En dat was ze voor mij ook. Het was een afschuwelijke manier om te sterven, maar elke andere manier zou veel erger geweest zijn. Ik heb haar haar daad nooit verweten.'

'En u heeft hem in de waan gelaten dat het uw schuld was.' Ze was met afschuw vervuld, en haar groene ogen waren wijd open gesperd.

'Ik heb nooit beseft dat dat zou kunnen gebeuren, maar tegen de tijd dat ik dat door had, was het al te laat. Toen hij klein was, was ik eeuwig op de vlucht, alsof ik daarmee verlost zou kunnen raken van de pijn dat ik haar kwijt was. Maar zo werkt het natuurlijk niet. Het achtervolgt je, als een schurftige hond, het staat altijd op de gang te wachten als je wakker wordt, krabbend aan de deur, jankend aan je voeten, hoe mooi je je ook opdoft, hoe charmant en druk je ook bent, met hoeveel vrienden je je ook omringt, het is er altijd, happend naar je kuiten, knagend aan de omslagen van je broek. En zo is het dus gegaan, maar tegen de tijd dat Harry een jaar of acht, negen was, had hij zijn eigen conclusies over me getrokken, en hij gedroeg zich een tijdlang zo hatelijk dat ik hem naar kostschool heb gestuurd, waar hij zelf besloot te blijven, en toen had ik helemaal niets meer over hem te vertellen, dus vluchtte ik nog harder dan eerst.' Met een nadenkende blik haalde hij zijn schouders op. 'Ze is bijna twintig jaar geleden overleden, in januari, en moet je ons nu zien.' Hij bleef even in gedachten verzonken en richtte zijn blik toen weer op Tana, maar dat bood geen uitkomst. Ze leek veel te veel op zijn overleden vrouw. Als hij naar haar keek, was het alsof hij in het verleden keek. 'En nu zit Harry in deze puinhoop. Wat is het leven toch beroerd en vreemd, vind je niet?'

Ze knikte, er was niet veel wat ze kon zeggen. Hij had haar een heleboel gegeven om over na te denken.

'Ik denk dat u iets tegen hem moet zeggen.'

'Waarover?'

'Over de manier waarop zijn moeder gestorven is.'

'Dat kan ik niet. Ik heb het haar beloofd, en mezelf. Het zou puur eigenbelang zijn als ik het hem nu vertelde.'

'Waarom heeft u het mij dan wel verteld?' Ze stond versteld van zichzelf, van de boosheid in haar stem, op wat er in haar omging, om de verkwisting die mensen in hun leven toelieten, verspilling van tijd waarin ze van elkaar hadden kunnen houden, zoals deze man en zijn zoon. Ze hadden jaren en jaren met elkaar kunnen delen. En nu had Harry hem nodig. Hij had iedereen nodig.

Harrison keek haar verontschuldigend aan. 'Ik neem aan dat ik je dit niet allemaal had moeten vertellen. Maar ik moest met iemand praten, en jij... jij staat zo dicht bij hem.' Hij keek Tana recht aan. 'Ik wilde je laten weten dat ik van mijn zoon houd.'

Er zat een brok in haar keel ter grootte van een vuist, en ze wist niet of ze hem wilde slaan of zoenen, of allebei. Dit gevoel had ze nog nooit eerder bij een man gehad. 'Waarom vertelt u hem dat in godsnaam zelf niet?'

'Het zou niets uitmaken.'

'Misschien wel. Misschien is dit het juiste moment.'

Hij staarde haar nadenkend aan, keek toen naar zijn handen, en toen weer in haar groene ogen. 'Misschien. Maar ik ken hem niet meer. Ik zou niet weten waar ik moest beginnen.'

'Bij het begin, meneer Winslow. Zoals u het mij hebt verteld.'

Hij glimlachte naar haar, en ineens zag hij er erg vermoeid uit. 'Hoe kom jij zo wijs, klein meisje?'

Ze glimlachte en voelde een ongelooflijke warmte van hem uitgaan. In een aantal opzichten leek hij sprekend op Harry, maar er was meer, en met een schok van schaamte besefte ze dat ze zich tot hem aangetrokken voelde. Het was alsof al die zintuigen die zich jarenlang verscholen hadden gehouden, sinds die verkrachting, ineens weer tot leven waren gekomen.

'Waar zat je net aan te denken?'

Ze bloosde tot in haar kruin en schudde haar hoofd. 'Iets dat hier niets mee te maken had. Sorry, ik ben heel erg moe, ik heb in geen dagen geslapen.'

'Ik zal je naar huis laten brengen, dan kun je wat rusten.'

Hij gebaarde om de rekening, en toen die arriveerde keek hij haar vriendelijk glimlachend aan, en Tana voelde een verlangen naar de vader die ze nooit had gehad en nooit had gekend. Dit was het type man zoals ze Andy Roberts had gewenst, geen Arthur Durning die naar eigen believen haar moeders leven in en uit wandelde. Deze man was veel minder egoïstisch dan Harry haar had willen doen geloven, of vastbesloten was hem zelf zo te zien. Hij had door de jaren heen erg veel energie gestoken in het haten van deze man en Tana voelde instinctief aan dat hij het mis had, heel erg mis, en nu vroeg ze zich af of Harrison gelijk had met zijn gevoel dat het te laat was. 'Bedankt dat je met me hebt willen praten, Tana. Harry mag blij zijn met een vriendin als jij.'

'Ik ben blij met hem.'

Hij legde een briefje van twintig dollar onder de rekening en keek weer naar haar op. 'Ben je enig kind?' Dat was wat hij vermoedde.

Tana knikte glimlachend. 'Ja. En ik heb mijn vader nooit gekend, hij is voor mijn geboorte omgekomen in de oorlog.' Het was iets dat ze zeker al tienduizend keer had verteld, maar het leek nu een nieuwe betekenis te krijgen. Zoals alles, en ze begreep niet wat dat betekende of waarom dat was. Er gebeurde iets vreemds met haar nu ze hier met deze man zat, en ze vroeg zich af of dat alleen te wijten was aan het feit dat ze zo moe was. Ze liet hem met haar meelopen naar zijn wagen, en hij verraste haar door met haar mee te gaan, in plaats van haar alleen door de chauffeur naar huis te laten brengen.

'Ik ga even met je mee.'

'Dat hoeft echt niet.'

'Ik heb geen andere afspraken. Ik ben hier voor Harry, maar volgens mij is hij beter af als hij de komende paar uur wat rust krijgt.'

Ze was het met hem eens en ze babbelden wat tijdens de rit over de brug. Hij vertelde dat hij nog nooit eerder in San Francisco was geweest. Hij vond het een aantrekkelijke stad, maar hij leek er met zijn gedachten niet helemaal bij te zijn tijdens de rit. Ze nam aan dat hij aan zijn zoon zat te denken, maar in werkelijkheid dacht hij na over haar, en hij schudde haar hand toen ze aankwamen. 'Ik zie je wel weer in het ziekenhuis. Als je vervoer nodig hebt, dan bel je maar naar het hotel, dan stuur ik de wagen naar je toe.' Ze had laten vallen dat ze elke keer met de bus op en neer ging, en daar maakte hij zich zorgen over. Ze was tenslotte jong en knap, en er kon van alles gebeuren.

'Bedankt voor alles, meneer Winslow.'

'Zeg maar Harrison,' glimlachte hij. Als hij glimlachte zag hij er net zo uit als Harry, misschien iets minder schalks, maar ergens zag ze dezelfde schittering. 'Ik zie je snel weer. En nu ga je een beetje uitrusten!' Hij zwaaide en de limousine gleed weg. Langzaam liep ze de trap op, denkend aan alles wat hij had verteld. Wat kon het leven toch oneerlijk zijn. Ze viel in slaap, denkend aan Harrison, Harry, Vietnam, en de vrouw die een einde aan haar leven had gemaakt. In haar droom had de vrouw geen gezicht, en toen ze wakker werd was het donker. Met een schok kwam ze overeind, happend naar adem in de kleine kamer. Ze keek op de klok. Het was negen uur, en ze vroeg zich af hoe het met Harry ging. Ze ging naar de munttelefoon beneden om te bellen, en hoorde dat de koorts gezakt was, dat hij een tijdje wakker was geweest en nu weer lag te doezelen, maar dat hij nog niet klaargemaakt was voor de nacht. Ze hadden hem zijn pijnstillers nog niet gegeven en dat zou ook nog wel even duren, en ineens besefte Tana, toen ze hoorde dat er buiten kerstliederen gezongen werden, dat het kerstavond was en Harry haar nodig had.

Ze sprong snel onder de douche en besloot zich mooi aan te kleden voor hem. Ze trok een mooi wit, gebreid jurkje aan, schoenen met hoge hakken, en een rode jas met bijpassend sjaaltje die ze niet meer gedragen had sinds de winter ervoor in New York, en waarvan ze niet had gedacht hem ooit hier te zullen dragen. Maar op de een of andere manier zag het eruit en voelde het als iets heel kerstachtigs, en ze had het idee dat hij dat fijn zou vinden. Ze deed ook nog wat parfum op, borstelde haar haren en nam toen de bus naar de stad, onderweg de hele tijd denkend aan zijn vader. Het was halfelf 's avonds toen ze in het Letterman ziekenhuis aankwam en er heerste een ingetogen feeststemming. Links en rechts stonden kleine boompjes met flikkerende lichtjes en plastic kerstmannen. Toch leek niemand er echt van te genieten; er waren te veel serieuze zaken gaande. Toen ze bij zijn kamer aankwam, zachtjes klopte en op haar tenen binnensloop, verwachtte ze dat hij zou slapen, maar in plaats daarvan lag hij met tranen in zijn ogen naar de muur te staren. Hij schrok toen hij haar zag en hij glimlachte niet eens.

'Ik ga dood, hè?'

Zijn woorden, de toon waarop hij het zei en de levenloze blik in zijn ogen, schokten haar, en fronsend liep ze op het bed af. 'Niet als je dat niet wilt.' Ze stond vlak bij hem, diep in zijn ogen kijkend, maar hij greep niet naar haar hand.

'Dat vind ik een stomme opmerking. Het was niet mijn idee om overhoopgeschoten te worden.'

'O, nee? Ik dacht het wel.' Ze zei het nonchalant, en heel eventjes keek hij haar kwaad aan.

'Wat bedoel je daar nu weer mee?'

'Dat je had kunnen gaan studeren. Maar je moest zo nodig feest gaan vieren. Dus heb je aan het kortste eind getrokken. Je hebt gegokt en verloren.'

'Leuk hoor. Alleen heb ik in plaats van tien dollar, mijn benen verloren. Niet bepaald een minimale inzet.'

'Volgens mij zitten ze er anders nog steeds aan.' Ze keek nadrukkelijk naar de nutteloze benen.

Harry viel uit: 'Doe niet zo achterlijk. Wat heb ik nou nog aan die dingen?'

'Je hebt ze nog, je leeft nog, en er zijn nog genoeg dingen die je wél kunt doen. En als ik de verpleegsters mag geloven, dan ben je ook nog steeds in staat om hem overeind te krijgen.' Ze had nog nooit zo recht voor zijn raap tegen hem gesproken en het was een flinke preek voor een kerstavond, maar ze wist dat het tijd werd om druk op hem te gaan uitoefenen, vooral nu hij scheen te denken dat hij doodging. 'Jezus, zie het van de zonnige kant: met een beetje mazzel krijg je weer platjes.'

'Je bent walgelijk.' Hij keerde zich van haar af, en zonder erover na te denken, greep ze zijn arm vast en zorgde ze dat hij haar weer aankeek.

'Luister, verdomme, jíj bent walgelijk. De helft van de jongens van je peloton is dood, en jij leeft nog, dus ga hier nou niet liggen klagen over wat je allemaal niet meer hebt. Denk maar aan wat je wél hebt. Je leven is nog lang niet voorbij, tenzij je daarvoor kiest, maar dat hoop ik niet.' De tranen prikten nu in haar ogen. 'Ik wil dat je uit dit bed komt, al moet ik je een schop onder je kont geven en je de komende tien jaar aan je haren meeslepen om je wat van je leven te laten maken. Is dat duidelijk?' De tranen stroomden nu over haar wangen. 'Ik ben niet van plan om je te laten gaan. Nooit! Begrijp je dat?' En langzaam, heel langzaam zag ze een twinkeling in zijn ogen verschijnen.

'Je bent gestoord, weet je dat, Tan?'

'O, ja? Nou, dat kan wel zijn, maar daar kom je pas echt achter als je nu niet gaat beginnen met het leven voor ons allebei een stuk gemakkelijker te maken door weer eens wat te gaan doen.' Ze veegde de tranen van haar wangen en hij grijnsde haar toe, en voor het eerst in dagen leek hij weer op de Harry die ze kende.

'Weet je hoe het komt?'

'Wat?' vroeg ze verward. Dit waren de meest emotionele dagen van haar leven geweest, en ze had zich nog nooit zo doorgedraaid gevoeld als nu.

'Het komt door al die opgekropte seksuele energie van je, daarom maak jij je zo druk over alle andere dingen. Dat maakt je af en toe behoorlijk irritant.'

'Nou, bedankt.'

'Graag gedaan.' Hij grijnsde even, deed zijn ogen dicht en toen weer open. 'Waarom ben je zo opgedoft vanavond? Heb je een afspraakje?'

'Ja, met jou, hier. Het is kerstavond.' Haar ogen verzachtten en ze glimlachte naar hem. 'Welkom terug in het rijk der levenden.'

'Dat wat je net zei, stond me eigenlijk wel aan.' Hij glimlachte nog steeds en Tana merkte dat zijn stemming omgeslagen was. Als hij de wil om te leven vast zou houden, dan zou het wel goed komen met hem, uiteindelijk. Dat is wat de neuro-chirurg had gezegd.

'Wat heb ik gezegd? Je bedoelt dat stuk over die schop onder je kont en dat je iets van je leven moet maken? Ja, dat werd tijd.' Ze keek tevreden.

'Nee, over dat ik hem nog overeind kan krijgen en weer platjes kan krijgen.'

'Eikel.' Ze keek hem misprijzend aan. Op dat moment kwam een van de verpleegsters binnen en begonnen ze te lachen. Heel eventjes was het weer net als vroeger, maar toen kwam Harry's vader binnen en zagen ze er allebei uit als een stel betrapte kinderen en stierf hun lach weg.

Harrison Winslow glimlachte. Hij wilde uit de grond van zijn hart vriendschap sluiten met zijn zoon, en hij wist al hoe graag hij het meisje mocht.

'Laat mij jullie pret niet bederven. Wat was dat allemaal?' Tana bloosde. Ze vond het moeilijk om met zo'n kosmopoliet als hij te praten, maar aan de andere kant had ze al wel de hele middag met hem zitten kletsen.

'Uw zoon was zijn gebruikelijke onbeschofte zelf.'

'Niets nieuws dus.' Harrison liet zich zakken op een van de twee stoelen in de kamer, en keek hen allebei aan. 'Alhoewel je zou mogen verwachten dat hij op kerstavond zou kunnen proberen voor de verandering eens een beetje beleefd te zijn.'

'Om precies te zijn had hij het over de verpleegsters, en...'

Harry bloosde en begon tegen te stribbelen en Tana lachte, en plotseling begon Harry's vader ook te lachen. Er hing een flinterdun sfeertje in de kamer, en geen van hen was helemaal op zijn gemak, maar ze praatten een halfuurtje vóór Harry er moe uit begon te zien en Tana opstond. 'Ik kwam je alleen maar even een kerstkusje brengen, ik had eigenlijk niet verwacht dat je wakker zou zijn.'

'Ik ook niet.' Harrison Winslow stond ook op. 'Morgen zijn we er weer, zoon.' Hij zag hoe Harry naar Tana keek, en hij dacht het te begrijpen. Ze had geen idee wat Harry voor haar voelde, en om de een of andere reden hield hij dat voor haar verborgen, al had Harrison geen idee waarom. Het was hem een onbegrijpelijk raadsel. Hij keek zijn zoon aan: 'Heb je nog iets nodig voor we gaan?'

Harry keek eventjes verdrietig en schudde toen zijn hoofd. Dat wat hij wilde hebben, konden ze hem niet geven: zijn benen. Zijn vader begreep het en legde zijn hand even op Harry's arm.

'Tot morgen, knul.'

'Welterusten.' Er klonk geen warmte door in Harry's stem, maar zijn ogen begonnen te stralen toen hij naar de knappe blondine keek. 'Gedraag je, hè, Tan.'

'Waarom zou ik? Dat doe jij toch ook niet?' Ze grinnikte, blies hem een kus toe en fluisterde zachtjes: 'Zalig kerstfeest, hufter.' Hij lachte zachtjes toen ze achter zijn vader naar buiten liep.

'Hij zag er al een stuk beter uit, vond je niet?' Ze sloten vriendschap als gevolg van het drama dat Harry was overkomen.

'Inderdaad. Ik denk dat hij het ergste nu wel achter de rug heeft. Nu moet hij gaan beginnen aan de lange, langzame weg bergopwaarts.' Harrison knikte, en samen namen ze de lift naar beneden. Het had iets vertrouwds, alsof ze dit al een dozijn keer eerder hadden gedaan, terwijl het in werkelijkheid slechts één keer was geweest. Maar hun gesprek van die middag had hen een stuk dichter bij elkaar gebracht, en toen Harrison de deur voor haar openhield, zag ze dat dezelfde zilvergrijze limousine weer op hem stond te wachten.

'Heb je zin om ergens iets te gaan eten?'

Ze wilde bedanken, maar besefte toen dat ze nog niet gegeten had. Ze was van plan geweest om naar de nachtmis te gaan, maar het idee alleen te moeten gaan sprak haar niet erg aan. Ze keek hem aan, zich afvragend of hij daar ook waarde aan hechtte, juist nu.

'Misschien wel. Zou ik u kunnen overhalen om daarna met mij naar de nachtmis te gaan?'

Met een serieuze blik knikte hij instemmend, en Tana werd opnieuw geraakt door zijn knappe uiterlijk. Ze gingen naar een hamburgerrestaurant en kletsten over Harry en hun tijd op Cambridge. Ze vertelde Harrison over de streken die hij daar uitgehaald had en hij lachte met haar mee, nog steeds verwonderd over het vreemde soort vriendschap dat ze deelden. Net als Jean snapte hij er niet veel van.

Tijdens de nachtmis stroomden de tranen over Tana's wangen bij het zingen van 'Stille Nacht'. Ze dacht aan Sharon, haar dierbare vriendin, en Harry en het geluk dat hij had gehad dat hij het had overleefd, en toen ze een blik op zijn vader wierp die lang en trots aan haar zijde stond, zag ze dat hij ook huilde. Hij snoot discreet zijn neus toen ze weer gingen zitten.

Toen hij haar naderhand terugbracht naar Berkeley, viel haar op hoe ze zich op haar gemak voelde in zijn gezelschap. Ze viel bijna in slaap tijdens de rit. Ze was onvoorstelbaar moe.

'Wat zijn je plannen voor morgen?'

'Ik denk dat ik weer naar Harry ga. En een dezer dagen zal ik echt weer eens moeten gaan studeren.' Daar had ze de afgelopen dagen nauwelijks aan gedacht.

'Mag ik je mee uit lunchen nemen voordat je naar het ziekenhuis gaat?'

Ze was geroerd door zijn vraag en nam het aanbod aan, al maakte ze zich toen ze uit de auto stapte meteen zorgen over wat ze zou moeten dragen, maar eenmaal aangekomen op haar kamer had ze geen energie meer om zich daar druk over te maken. Ze was zo moe dat ze uit haar kleren stapte, ze gewoon op de grond liet liggen, in bed stapte en in een diepe, droomloze slaap viel.

Anders dan haar moeder, die de hele avond eenzaam huilend op een stoel had gezeten in New York. Tana had niet gebeld, noch had ze iets gehoord van Arthur uit Palm Beach, en ze had de hele avond zitten worstelen met de donkere zijde van haar ziel, iets overwegend waarvan ze nooit had gedacht dat ze dat ooit nog eens zou doen. Ze was naar de nachtmis geweest, net als vroeger met Tana, en om halftwee was ze thuisgekomen en had ze nog wat tv gekeken.

Tegen tweeën was ze overvallen door het meest wanhopige gevoel van eenzaamheid dat ze ooit had gevoeld. Ze zat vastgenageld aan haar stoel, niet in staat te bewegen, nauwelijks in staat adem te halen. Voor de eerste keer in haar leven overwoog ze een eind aan haar leven te maken, en tegen drie uur kon ze daar nauwelijks weerstand meer aan bieden. Een halfuur later ging ze naar de badkamer en pakte het flesje slaappillen dat ze nooit gebruikte, en met trillende handen dwong ze zichzelf het flesje neer te zetten. Ze had nog nooit zo graag iets gewild als het innemen van deze pillen, en tegelijkertijd wilde ze het juist niet. Ze wilde dat iemand haar een halt toeriep, haar zou vertellen dat alles weer goed kwam. Maar wie zou dat tegen haar moeten zeggen? Tana was weg en zou waarschijnlijk nooit meer thuis komen wonen, en Arthur leidde zijn eigen leven, waarbij hij haar alleen maar betrok als het hem uitkwam, en nooit wanneer zij hem nodig had. Tana had gelijk, maar het deed te veel pijn om dat aan haar dochter toe te geven. In plaats daarvan verdedigde ze al zijn daden, en zijn rottige egoïstische kinderen, die verwaande Ann die altijd zo onbeschoft tegen haar deed, en Billy die als jongetje zo lief was geweest, maar nu altijd dronken leek te zijn. Jean vroeg zich af of Tana gelijk had gehad, of hij inderdaad niet de jongeman was voor wie ze hem altijd gehouden had, maar als dat waar was... De herinnering aan wat Tana vier jaar geleden verteld had overrompelde haar. Wat als het inderdaad waar was? Als hij haar...? Als ze niet geloofd had dat...? Het was bijna meer dan ze kon verdragen. Haar hele leven leek vanavond om haar heen in te storten en ze kon het niet langer verdragen. Hunkerend staarde ze naar de pillen. Het leek de enige uitweg te zijn, en ze vroeg zich af hoe Tana zou reageren als ze haar in Californië belden met het nieuws. Wie zou haar lichaam vinden? De beheerder misschien? Een van haar collega's? Als ze op Arthur moesten wachten, kon het weken gaan duren. Het idee dat er niet eens iemand meer was die haar snel zou vinden, maakte haar nog verdrietiger. Ze bedacht dat ze een brief achter zou kunnen laten voor Tana, maar dat leek zo melodramatisch, en daarbij kwam dat er niets meer te zeggen viel, behalve hoeveel ze van haar dochter gehouden had en hoe hard ze haar best had gedaan. Ze huilde bij de herinneringen aan Tana als klein meisje, in hun kleine flatje van destijds, en haar ontmoeting met Arthur en de hoop die ze had gekoesterd dat hij met haar zou trouwen. Haar hele leven leek in een flits aan haar voorbij te trekken toen ze haar hand om het medicijnflesje sloot, en de nacht kroop akelig langzaam voorbij. Ze wist niet eens hoe laat het was toen de telefoon ging. Met een schok zag Jean dat het vijf uur in de ochtend was toen ze op de klok keek. Misschien was het Tana, misschien was haar vriend overleden. Met trillende hand pakte ze de telefoon, en eerst herkende ze de stem niet van de man die zich meldde als John.

'John?'

'John York. De man van Ann. We zitten in Palm Beach.'

'O. Ja, natuurlijk.' Maar ze was nog steeds sprakeloos, de emoties van de afgelopen nacht hadden haar uitgeput. Voorzichtig zette ze het flesje pillen neer, daar zou ze zich later weer mee bezighouden. Ze begreep nog steeds niet waarom ze haar belden, maar John York legde snel uit waar het om ging.

'Het gaat om Arthur. Ann vond dat ik je moest bellen. Hij heeft een hartaanval gehad.'

'O, mijn god!' Haar hart schoot in haar keel, en huilend vroeg ze: 'Is alles goed met hem? Is hij...?'

'Het gaat nu goed met hem. Maar het heeft er eventjes om gehangen. Het is een paar uur geleden gebeurd, en hij is nog steeds niet stabiel, daarom vond Ann dat ik moest bellen.'

'O, mijn god. O, mijn god...' Hier was zij in gedachten bezig geweest een einde aan haar leven te maken, en intussen was Arthur bijna gestorven. Wat zou er gebeurd zijn als...? Ze rilde bij de gedachte. 'Waar is hij nu?'

'In het Mercy ziekenhuis. Ann dacht dat je misschien hierheen zou willen komen.'

'Natuurlijk.' Ze sprong overeind, de telefoon nog steeds in haar handen, en in haar beweging om pen en papier te pakken, stootte ze het flesje pillen om. Ze keek toe hoe ze over de grond rolden. Ze was zichzelf weer. Wat ze bijna gedaan had, was onvoorstelbaar, en nu had hij haar nodig. Goddank had ze het niet gedaan. 'Geef me het adres en telefoonnummer even, John. Ik neem het eerstvolgende vliegtuig.' Ze schreef naam en adres van het ziekenhuis op, noteerde het kamernummer en vroeg of er iets was wat ze voor hem mee moest brengen. Toen ze de telefoon een moment later neerlegde, sloot ze haar ogen en dacht ze aan hem, en toen ze ze weer opendeed, rolden de tranen over haar wangen bij de gedachte aan Arthur en wat er had kunnen gebeuren.

10

Harrison Winslow stuurde zijn limousine de volgende dag om twaalf uur naar Berkeley om Tana op te halen, en ze gingen lunchen bij Trader Vic's. Er hing een feestelijke sfeer en het eten was goed; hij had zich door het hotel laten vertellen dat het een passende plek was om naartoe te gaan. Hij genoot bijzonder van haar gezelschap toen ze opnieuw over Harry, maar ook over andere dingen praatten. Hij was onder de indruk van haar intelligentie, en ze vertelde hem over Freeman Blake, haar vriendin die dood was, en Miriam die haar beïnvloed had in haar keuze voor haar rechtenstudie. 'Ik hoop maar dat ik het red. Het is zelfs nog zwaarder dan ik had gedacht,' glimlachte ze.

'En je denkt echt dat Harry zoiets aan zou kunnen?'

'Harry kan alles, als hij maar wil. Het probleem is dat hij liever rondlummelt.' Ze bloosde en hij moest lachen.

'Ik ben het met je eens. Het is een feestnummer. Hij denkt dat het aangeboren is, maar om eerlijk te zijn was ik op zijn leeftijd een stuk serieuzer, en mijn vader was een zeer geschoold man. Hij heeft zelfs twee filosofieboeken gepubliceerd.'

Ze babbelden nog een tijdje verder, en het was het leukste pleziertje dat Tana in lange tijd had gehad. Uiteindelijk keek ze schuldbewust op haar horloge en haastten ze zich naar het ziekenhuis, met een zak vol fortune cookies. Tana had met alle geweld een drankje voor hem willen meenemen. Ze brachten een gigantische Scorpion cocktail voor hem mee, waarin een enorme gardenia dreef, en grijnzend nam hij een grote teug.

'Jullie ook een zalig kerstfeest.' Maar Tana kon zien dat hij niet gelukkig was met de vriendschap die ze met zijn vader had gesloten, en toen zijn vader de kamer even verliet om beneden een telefoontje te plegen, keek hij haar dreigend aan.

'En waarom ben jij zo in je sas?' Het was goed voor hem om kwaad te zijn, ze vond het niet erg. Het zou hem helpen weer in zijn ritme te komen.

'Je weet hoe ik over hem denk, Tan. Laat je niet door hem inpakken.'

'Dat gebeurt niet. Maar hij zou hier niet zijn als hij niet van je hield. Wees toch eens niet zo godvergeten eigenwijs en geef hem een kans.'

'Jezus Christus.' Als hij had gekund zou hij op dit moment naar buiten zijn gelopen en had hij de deur keihard achter zich dichtgegooid. 'Wat een onzin. Is dat wat hij je heeft geprobeerd wijs te maken?'

Ze kon hem niet alles vertellen wat Harrison haar had verteld omdat ze wist dat hij dat niet wilde, maar ze wist intussen wat hij voor zijn zoon voelde, en ze was overtuigd van zijn oprechtheid. Ze vond hem met de dag aardiger en wenste dat Harry zich wat opener op zou stellen naar zijn vader.

'Het is een goed mens. Geef hem een kans.'

'Het is een grote klootzak en ik haat hem.' En met die laatste woorden stapte Harrison Winslow de kamer binnen, nog net op tijd om ze te horen, en Tana verbleekte. De drie keken elkaar aan en Harrison stelde haar snel gerust.

'Het is niet de eerste keer dat ik dit hoor. En het zal ook vast niet de laatste keer zijn.'

Harry draaide zijn hoofd om en beet hem toe: 'Waarom heb je godverdomme niet geklopt?'

'Kan het je iets schelen dat ik je gehoord heb dan? Sinds wanneer? Je hebt het me al eerder verteld, meestal recht in mijn gezicht. Begin je discreet te worden? Of begin je de moed te verliezen?' Hij zei het op scherpe toon en Harry's ogen fonkelden van woede.

'Je weet hoe ik over je denk. Je was er nooit als ik je nodig had. Je zat verdomme altijd ergens aan de andere kant van de wereld, met de een of andere griet in een kuuroord, of ergens boven op een berg met je vrienden.' Hij wendde zijn hoofd af. 'Ik heb geen zin om erover te praten.'

'Jawel, dat heb je wel.' Hij trok een stoel bij het bed en ging zitten. 'En ik ook. Je hebt gelijk, ik was er niet, en jij ook niet. Jij zat op de kostscholen waar je zelf voor gekozen had, en gedroeg je als een ongelooflijk kleine etterbak elke keer als ik bij je in de buurt kwam.'

'Hoe had ik me anders moeten gedragen?'

'Dat was jouw keuze. En je hebt me nooit een kans gegeven, vanaf het moment dat je moeder is gestorven. Tegen de tijd dat je zes was, wist ik dat je me niet uit kon staan. Destijds kon ik daarmee leven. Maar, weet je, Harry, ik had verwacht dat je intussen wel wat slimmer geworden zou zijn, of in ieder geval wat barmhartiger. Ik ben niet zo slecht als je denkt, hoor.'

Tana deed haar best te versmelten met de muur. Het was gênant om bij dit gesprek te zijn, maar het leek geen van beide mannen iets te kunnen schelen. En al luisterend besefte ze dat ze alweer vergeten was haar moeder te bellen. Ze nam zich voor dat meteen te doen nadat ze uit het ziekenhuis wegging, misschien zelfs vanaf de telefoon beneden in de hal, maar ze kon nu niet weg uit de kamer, niet met de Derde Wereldoorlog die er woedde.

Harry staarde zijn vader kwaad aan. 'Waarom ben je hier in godsnaam?'

'Omdat je mijn zoon bent. Mijn enige zoon. Wil je dat ik wegga?' Harrison Winslow stond rustig op en zei toen met diepe stem: 'Ik ga weg zodra je dat wilt. Ik zal me niet aan je opdringen, maar ik sta ook niet toe dat je jezelf voor de gek blijft houden dat ik niet om je geef. Het klinkt als een aardig sprookje: het arme kleine rijkeluisventje, maar om met de woorden van je vriendin hier te spreken: dat is kul. Het is namelijk zo dat ik heel veel van je houd.' Zijn stem brak, maar worstelend met zijn emoties en de woorden ging hij verder, en Tana had medelijden met hem. 'Ik houd heel, heel erg veel van je, Harry. Dat heb ik altijd gedaan en dat zal altijd zo blijven.' Hij liep naar zijn zoon, bukte zich en gaf hem zachtjes een kus op zijn voorhoofd voor hij de kamer uit liep. Harry draaide zijn hoofd weg en deed zijn ogen dicht, en toen hij ze weer opendeed zag hij dat Tana met de tranen op haar wangen van de woorden die ze zojuist had gehoord naar hem stond te kijken.

'Oprotten jij.'

Ze knikte en ging stilletjes weg, en toen ze de deur zachtjes achter zich dichttrok hoorde ze gesnik uit de richting van Harry's bed. Maar hij had het nu even nodig om alleen te zijn. Dat respecteerde ze en de tranen zouden hem goed doen.

Harrison stond buiten op haar te wachten. Hij had zichzelf weer in bedwang, en opgelucht glimlachte hij haar toe. 'Alles in orde daar?'

'Hij draait wel bij. Het kon geen kwaad om dat van u te horen.'

'Ik moest het echt kwijt. Ik voel me nu ook een stuk beter.' En met die woorden pakte hij haar bij haar arm, en gearmd liepen ze de trap af. Het voelde alsof ze al jaren bevriend waren. Hij keek haar met een brede glimlach aan. 'Waar gaat u nu naartoe, jongedame?'

'Naar huis, denk ik. Ik moet nu echt gaan leren.'

'Wat een kul,' gebruikte hij haar woorden, en ze lachten. 'Wat dacht je ervan om eens lekker te spijbelen en met deze oude man naar de film te gaan? Mijn zoon heeft me er zojuist uit geschopt, ik ken geen hond in deze stad, en het is Kerstmis, godbetert. Wat dacht je ervan, Tan?' Hij gebruikte het koosnaampje van zijn zoon en ze glimlachte. Eigenlijk wilde ze hem vertellen dat ze naar huis moest, maar het lukte haar niet, ze wilde bij hem zijn.

'Eigenlijk moet ik naar huis.' Maar ze klonk niet erg overtuigend, en hij was in een feestelijke stemming toen ze in de limousine klommen.

'Zo. Fijn dat we dat kleine misverstand uit de weg hebben geruimd. Waar gaan we naartoe?' Ze giechelde als een klein meisje, en hij gaf de chauffeur opdracht om wat rond te rijden. Uiteindelijk kochten ze ergens een krant, zochten een film uit die hun allebei leuk leek, aten zich vol aan popcorn, en gingen daarna naar L'Etoile voor een kleine maaltijd en drankjes aan de bar. Met hem samen zijn was al een verwennerij op zich. Ze probeerde zichzelf eraan te herinneren wat een ploert hij volgens Harry was, maar dat weigerde ze nog langer te geloven. Ze was nog nooit zo gelukkig geweest als toen hij haar naar Berkeley bracht, haar in zijn armen nam en haar kuste alsof ze daar beiden hun hele leven op hadden gewacht.

Naderhand keek hij haar onderzoekend aan, streek met zijn vingertoppen over haar lippen en vroeg zich af of hij spijt moest hebben van wat hij zojuist had gedaan, maar hij voelde zich jonger en gelukkiger dan in jaren het geval was geweest. 'Tana, mijn liefste, ik heb nog nooit iemand ontmoet zoals jij.' Hij hield haar stevig vast en ze genoot van het gevoel van warmte en geborgenheid waar ze nooit van had durven dromen, en toen kuste hij haar opnieuw. Hij wilde haar voor eeuwig de zijne maken, maar tegelijkertijd vroeg hij zich af of hij soms gek geworden was. Dit was Harry's vriendin, zijn meisje. Maar aan de andere kant hielden ze allebei voet bij stuk dat ze gewoon vrienden waren, al bespeurde hij aan Harry's kant iets anders. Hij keek diep in haar ogen. 'Vertel me de waarheid, Tan. Ben je verliefd op mijn zoon?'

Langzaam schudde ze haar hoofd. De chauffeur van de limousine leek in rook opgegaan te zijn. In werkelijkheid was hij discreet uitgestapt voor een wandelingetje. Ze stonden geparkeerd voor Tana's huis. 'Nee. Ik ben nog nooit verliefd geweest, tot nu toe.' Dat waren dappere woorden voor haar doen, en ze besloot hem meteen de waarheid te vertellen. Hij was tenslotte ook vanaf het begin eerlijk tegen haar geweest. 'Ik ben vierenhalf jaar geleden verkracht. Daarmee hield alles eigenlijk zo'n beetje op voor mij. Alsof mijn biologische klok niet meer tikte, en dat heeft hij sinds die dag dan ook niet meer gedaan. De eerste paar jaar dat ik studeerde ging ik helemaal nooit met jongens uit, totdat Harry me een paar keer overhaalde om met zijn vieren uit te gaan. Maar dat stelde niets voor, en hier ga ik nooit uit. Ik studeer alleen maar.' Ze keek hem met een broze glimlach aan. Ze was halsoverkop verliefd aan het worden op de vader van haar beste vriend. 'Weet Harry het?'

'Dat ik verkracht ben?' Hij knikte. 'Ja, ik heb het hem op een dag verteld. Hij vond dat ik raar deed, en toen heb ik hem maar verteld waarom dat was. Om de waarheid te zeggen: we kwamen die jongen tegen op een feestje waar we waren, en toen heeft hij het geraden.'

'Was het een bekende van je?' Harrison keek geschokt.

'De zoon van mijn moeders baas. Minnaar en baas, eigenlijk. Het was afschuwelijk... Nee,' ze schudde haar hoofd, 'het was veel, veel erger dan dat.' Hij trok haar weer in zijn armen. Hij begreep het nu allemaal een stuk beter. Hij vroeg zich af of Harry zichzelf daarom ervan had weerhouden een meer dan gewone vriendschap met haar op te bouwen. Hij voelde instinctief aan dat het verlangen naar een relatie met haar wel bestond, zelfs als Tana daar geen weet van had. En hij wist ook wat hij zelf voelde voor het meisje. Hij was nooit meer zo in de ban van iemand geweest sinds hij zijn vrouw zesentwintig jaar daarvoor had ontmoet. Maar toen begon hij na te denken over het leeftijdsverschil tussen hen, zich afvragend of dat haar zou storen. Hij was precies dertig jaar ouder dan zij en er zouden zeker mensen zijn die daarover zouden vallen. Maar wat belangrijker was: zou Tana dat doen?

'Nou en?' antwoordde ze toen hij haar daarnaar vroeg. 'Wat doet dat ertoe?' Dit keer kuste ze hem en ze voelde iets nieuws in haar binnenste tot leven komen: een passie en verlangen waaraan alleen hij kon beantwoorden, en die nacht lag ze de hele tijd te woelen en te draaien, denkend aan hem, net als hij aan haar. Ze verraste hem de volgende ochtend door hem al om zeven uur te bellen, hij was al wakker. Maar hij zou nog verraster geweest zijn als hij wist wat ze voor hem voelde.

'Waarom ben je al zo vroeg wakker, kleintje?'

'Ik lag aan jou te denken.' Hij was gevleid en ontroerd en verrukt en smoorverliefd en duizend andere dingen. Maar het ging veel verder dan dat. Tana vertrouwde deze man zoals ze nog nooit iemand had vertrouwd, zelfs zijn zoon niet, en hij vertegenwoordigde van alles voor haar, zelfs de vader die ze nooit had gekend. Hij was alle mannen ineen, en als Harrison dat geweten had, zou hij misschien bang zijn geweest dat ze te veel van hem verwachtte. Ze gingen bij Harry op bezoek, gingen samen lunchen en die avond weer naar een restaurant, en hij had het overweldigende verlangen om met haar naar bed te gaan, maar iets in hem zei dat hij dat niet mocht doen, dat het gevaarlijk was, dat het een eeuwigdurende band tussen hun beiden zou smeden en dat het verkeerd was. De daaropvolgende twee weken gingen ze telkens samen wandelen, waarbij ze elkaar kusten en aanraakten. Hun gevoelens voor elkaar groeiden en ze hadden elkaar steeds harder nodig.

Vanaf dat moment gingen ze ieder afzonderlijk bij Harry langs, uit angst dat hij erachter zou komen, en uiteindelijk besloot Harrison met zijn zoon te praten. Het onderwerp moest aangeroerd worden, het begon serieus te worden, en hij wilde het meisje geen pijn doen. Maar meer dan dat, wilde hij haar aanbieden wat hij in geen jaren aan iemand aangeboden had: zijn hart, zijn leven. Hij wilde met haar trouwen en hij moest weten wat voor gevoelens Harry had, nu, voordat het te laat was, voordat iedereen pijn gedaan werd, vooral degene om wie hij het meest gaf, zijn zoon. Hij zou alles opgegeven hebben voor zijn zoon, vooral nu, zelfs het meisje van wie hij hield, en hij moest nu weten waar hij aan toe was.

'Ik wil je iets vragen. In alle eerlijkheid. En ik wil dat je me antwoord geeft.' Er was een voorzichtige vrede ontstaan tussen de twee mannen in de afgelopen weken, dankzij Tana's inspanningen, en Harrison plukte daar de vruchten van.

'Wat is er aan de hand?' Harry keek zijn vader achterdochtig aan.

'Wat is er gaande tussen jou en die lieve meid?' Hij deed zijn uiterste best om zijn gezicht uitdrukkingsloos te houden, zijn ogen kalm. Hij bad dat zijn zoon niets van zijn gezicht af zou kunnen lezen, vooral niet hoeveel hij van het meisje hield, alhoewel hij zich nauwelijks voor kon stellen dat het Harry niet op zou vallen. Hij had het gevoel dat het in neonletters op zijn voorhoofd geschreven stond.

'Tana?' Harry haalde zijn schouders op.

'Ik heb je gezegd dat ik wil dat je me antwoord geeft.'

Zijn hele leven hing daar nu van af, net als dat van haar.

'Waarom? Wat kan jou dat schelen?' Harry was rusteloos en hij had al de hele dag last van zijn nek. 'Dat heb ik je al een keer verteld, ze is mijn beste vriendin.'

'Ik denk dat ik je beter ken, ook al vind je dat misschien niet leuk om te horen.'

'Nou en? Meer dan dat is het niet. Ik ben nooit met haar naar bed geweest.'

Dat wist Harrison al, al vertelde hij dat natuurlijk niet aan zijn zoon. 'Dat zegt niets. Dat zou meer over jou kunnen zeggen dan over haar.' Deze opmerking was niet als grapje bedoeld, hij was zelfs bloedserieus, maar Harry lachte en ging erop in.

'Dat is waar, dat zou zomaar hebben gekund.' En ineens, terwijl hij zijn hoofd op de kussens liet zakken en naar het plafond staarde, voelde hij een vreemd nauwe verbondenheid met zijn vader die hij nooit eerder had gevoeld. 'Ik weet het niet, pap. In het begin was ik stapelgek op haar, maar ze heeft een muurtje om zich heen gebouwd. Nog steeds trouwens.'

Toen vertelde hij zijn vader over de verkrachting en Harrison deed alsof hij dat voor het eerst hoorde. 'Ik ken niemand zoals zij. Ik geloof dat ik vanaf het begin heb geweten dat ik van haar houd, maar ik ben altijd bang geweest onze vriendschap te verspelen als ik haar dat zou vertellen. Op deze manier rent ze tenminste niet van me weg. Als ik het vertel, ben ik haar misschien kwijt.' Zijn ogen vulden zich ineens met tranen. 'Ik moet er niet aan denken dat ik haar kwijt zou raken. Ik kan niet zonder haar.'

Harrison had het gevoel dat zijn hart uit zijn lijf werd gerukt, maar dit was het moment om aan zijn zoon te denken. Dat was het allerbelangrijkste, moest het allerbelangrijkste zijn vanaf nu. Hij had hem eindelijk weer terug en hij was niet bereid dat op te geven. Zelfs niet voor Tana, van wie hij zielsveel hield. Harry's woorden brandden in zijn ziel. Ik kan niet zonder haar. Het grappige was dat de oudere Winslow haar ook nodig had, maar niet op dezelfde manier als Harry, en hij kon haar niet van hem afpakken, niet nu.

'Een dezer dagen zou je misschien de moed moeten verzamelen om haar hier iets over te vertellen. Misschien kan ze ook niet zonder jou.' Harry wist hoe eenzaam en afgezonderd Tana had geleefd, maar zelfs Harry had de ernst daarvan niet volledig doorzien.

'En als ik haar nu eens verlies?'

'Dat is geen leven, knul. Angst om te verliezen, angst om te leven, angst om te sterven. Zo win je nooit. Dat weet zij beter dan wie dan ook. Dat is een les die je van haar kunt leren.' Net als zoveel andere dingen die hij van haar had geleerd. Lessen waarmee hij nu zou moeten stoppen. 'Ze is de moedigste persoon die ik ken, behalve als het om mannen gaat.' Harry schudde zijn hoofd. 'Wat dat betreft ben ik doodsbang voor haar.'

'Geef haar de tijd. Veel tijd.' Hij vocht hard om zijn stem krachtig te houden. Hij mocht niets laten doorschemeren aan Harry. 'En veel liefde.'

Harry bleef lange tijd stil en keek zijn vader onderzoekend aan. In de afgelopen tweeënhalve week hadden ze elkaar leren kennen als nooit tevoren. 'Denk je dat ze misschien verliefd op me is?'

'Dat is mogelijk.' Harrison voelde een steek in zijn hart. 'Maar je hebt nu genoeg om je druk over te maken. Het lijkt me beter dat je je met dat soort dingen gaat bezighouden als je eenmaal weer... als je er weer bovenop bent.' Hij kon de woorden 'op de been' nog net inslikken. Ze wisten allebei dat hij seksueel gezien niet volledig gehandicapt was geraakt. De dokter had hem verteld dat hij met een beetje 'creativiteit' ooit weer een normaal seksleven kon hebben en dat, als hij daarvoor koos, zijn toekomstige vrouw zelfs zwanger van hem zou kunnen worden. Dat sprak Harry niet bijzonder aan, op dit moment nog niet tenminste, maar Harrison wist dat het op een dag heel veel voor hem zou kunnen betekenen. Hij zou dolgraag een kind met Tana hebben gekregen. De gedachte daaraan bracht hem op de rand van tranen.

Ze praatten nog een tijdje en toen vertrok Harrison. Hij had afgesproken om ergens te gaan eten met Tana, maar in plaats daarvan belde hij af. Hij legde aan de telefoon uit dat er een hele stapel faxen voor hem binnengekomen was, en dat hij daar zo snel mogelijk op moest reageren. Wel spraken ze af om de volgende dag te gaan lunchen en daar speelde Harrison open kaart met haar. Het was de verschrikkelijkste dag uit zijn leven sinds zijn vrouw gestorven was. Zijn ogen stonden verdrietig en zijn gezicht stond onverbiddelijk, en vanaf het moment dat ze hem zag in het restaurant, wist ze dat hij geen goed nieuws had, en haar hart sloeg over toen hij begon te praten zodra ze zaten. Ze wist ogenblikkelijk dat hij iets ging zeggen wat ze niet wilde horen.

'Ik heb gisteren met Harry gesproken.' Hij vocht tegen de emoties die in hem opwelden. 'Ik moest wel, voor ons beider bestwil.'

'Over ons?' vroeg ze perplex. Daar was het veel te vroeg voor. Er was zelfs nog niets gebeurd. Het was een onschuldige romance.

Harrison schudde zijn hoofd. 'Over hem, en zijn gevoelens voor jou. Ik moest het gewoon weten voordat dit tussen ons verder zou gaan.' Hij pakte haar hand en keek diep in haar ogen en ze voelde haar hart weer smelten. 'Tana, ik wil dat je weet dat ik van je houd. Ik heb in mijn hele leven maar van één vrouw gehouden zoals ik van jou houd, en dat was mijn vrouw. Maar ik houd ook van mijn zoon, en ik zou hem voor geen goud willen kwetsen, ook al vindt hij me nog zo'n klootzak, wat ik in de afgelopen jaren ook geweest ben. Ik wilde met je trouwen, totdat ik van Harry hoorde wat hij voor je voelt.' Hij draaide er niet omheen: 'Hij houdt van je, Tan.'

'Wat?' reageerde ze geschokt. 'Dat geloof ik niet!'

'Het is echt waar. Hij is alleen doodsbang om je af te schrikken. Hij heeft me over je verkrachting verteld en hoe je sinds die tijd over mannen hebt gedacht. Hij wacht al jaren op het juiste moment, daar twijfel ik nu geen seconde meer aan. Hij houdt al jaren van je. Hij heeft het zelf toegegeven.' Harrison keek haar verdrietig aan.

'O, mijn god.' Ze zocht naar woorden. 'Maar ik ben niet... ik... ik denk niet dat ik ooit van hem...'

'Dat vermoedde ik al, maar dat is iets tussen jou en hem. Als hij ooit de moed verzamelt om zijn liefde aan je te verklaren, dan zul je dat zelf moeten oplossen. Het ging mij erom dat ik wilde horen wat hij voor je voelt. Ik weet hoe jij erover denkt. Dat wist ik al voordat ik met hem ging praten.' De tranen stonden nu in haar ogen, net als bij hem het geval was, en hij pakte haar hand nog steviger vast. 'Liefste, je betekent alles voor me op deze wereld, maar als ik er nu met je vandoor zou gaan, als jij dat al zou willen, dan zou dat de dood van mijn zoon betekenen. Het zou zijn hart breken en misschien iets kapot maken dat hij op dit moment maar al te hard nodig heeft. Dat kan ik hem niet aandoen. En jij ook niet. Ik geloof nooit dat jij dat zou kunnen.' Ze huilde nu openlijk en hij trok haar in zijn armen terwijl de tranen in zijn ogen stonden. Ze hadden hier niets te verbergen, ze hadden nergens iets te verbergen, alleen in het bijzijn van zijn zoon.

Het was het gemeenste kunstje dat het leven haar tot nu toe geflikt had: de eerste man van wie ze hield, kon niet van haar houden vanwege zijn zoon die haar beste vriend was. De jongen van wie ze hield, maar niet op die manier. Ook zij wilde niets doen waarmee ze Harry pijn zou doen, maar ze was zo verliefd op Harrison.

Het werd een afschuwelijke avond vol tranen en spijt. Ze wilde desondanks met hem naar bed, maar dat stond hij haar niet toe. 'Na die vreselijke ervaring, moet de eerste keer met de juiste man zijn.' Hij was zachtaardig en liefdevol, en hij hield haar in zijn armen toen ze huilde, en één keer barstte hij zelf ook bijna in huilen uit.

De daaropvolgende week was de ergste uit haar leven, en toen hij uiteindelijk weer naar Londen vertrok had Tana het gevoel dat ze aangespoeld was op het strand. Ze was weer alleen met Harry en haar studie. Ze ging elke dag naar het ziekenhuis, nam haar studieboeken mee, en ze zag er moe en bleek en beroerd uit.

'Nou, nou, wat zie jij er gezellig uit. Wat is er in vredesnaam met je aan de hand? Ben je ziek, of zo?' Dat was ze inderdaad, van liefdesverdriet om Harrison, maar ze wist dat hij de juiste beslissing genomen had, hoe pijnlijk die ook was. Ze hadden allebei het juiste gedaan omwille van iemand van wie ze hielden. Daarom was ze nu meedogenloos met Harry, hem dwingend te doen wat de verpleegsters zeiden, hem aansporend, beschimpend, vleiend en stimulerend waar nodig. Ze was onvermoeibaar en toegewijd tot in het oneindige, en wanneer Harrison haar opbelde vanaf de andere kant van de wereld voelde ze haar hart af en toe een sprongetje maken, maar hij was niet teruggekomen op zijn besluit. Het was een offer dat hij gebracht had voor zijn zoon, en Tana had zich daarin te schikken. Hij had haar geen enkele keus gegeven, en zichzelf ook niet, ook al wist hij dat hij nooit over zijn gevoelens voor haar heen zou komen. Hij hoopte maar dat dat bij haar wel het geval zou zijn. Ze had nog een heel leven voor zich, met hopelijk de juiste man.

11

De zonnestralen stroomden de kamer binnen terwijl Harry op zijn bed lag en probeerde een boek te lezen. Hij had al een uur in het zwembad en twee uur therapie achter de rug, en hij was doodziek van zijn programma. Het had een routinematigheid, een saaiheid waar hij niet langer tegen kon. Hij wierp een blik op zijn horloge, wetende dat Tana zo zou komen. Hij lag intussen al meer dan vier maanden in het Letterman en ze kwam elke dag bij hem langs, altijd met stapels aantekeningen, papieren en boeken. Bijna op datzelfde moment stapte Tana de kamer binnen. Ze was afgevallen in de afgelopen maanden. Ze studeerde veel te hard en ze putte zich uit met heen en weer rennen tussen Berkeley en het ziekenhuis. Zijn vader had aangeboden een auto voor haar te kopen, maar ze had het aanbod onder geen voorwaarde aan willen nemen.

'Ha, die Harry, hoe staat ie? Of vraag ik nu iets onbeschofts?' grijnsde ze.

Hij lachte. 'Je bent walgelijk, Tan.' Maar in ieder geval zat hij er niet meer zo mee als eerst. Vijf weken eerder had hij zowaar de liefde bedreven met een leerling-verpleegster, op een creatieve manier, zoals hij aan zijn therapeut had verteld, en met wat inventiviteit hadden ze er beiden veel plezier aan beleefd, en het kon hem geen donder schelen dat ze verloofd was met een ander. Het ging hem absoluut niet om het meisje zelf, maar hij was niet van plan om zijn beginnersgeluk op Tana uit te proberen. Daarvoor betekende ze te veel voor hem, zoals hij zijn vader ook had verteld, en ze had al genoeg aan haar hoofd. 'Wat ga je vandaag doen?'

Ze zuchtte en ging met een spottend glimlachje zitten. 'Hetzelfde als altijd, denk ik. Studeren, essays maken, examens voorbereiden. Jezus, ik weet niet of ik dit nog twee jaar volhoud.'

'Natuurlijk wel,' glimlachte hij. Ze was het zonnetje in zijn leven en hij zou verloren zijn geweest zonder haar dagelijkse bezoekjes.

'Wat maakt jou daar zo zeker van?' Soms twijfelde ze daar namelijk weleens aan, maar op de een of andere manier lukte het haar toch telkens weer om door te zetten. Telkens weer. Ze mocht niet stoppen. Ze kon Harry niet laten zitten en ze mocht niet zakken voor haar examens.

'Je hebt meer doorzettingsvermogen dan wie dan ook, Tan. Je redt het wel. Dat was iets wat ze elkaar tegenwoordig boden: moed en vertrouwen. Als hij het niet meer zag zitten, dan praatte ze net zo lang op hem in tot hij in huilen uit wilde barsten, maar vervolgens zorgde ze ervoor dat hij alle dingen deed die van hem werden verwacht. En andersom, als zij dacht dat ze het geen dag langer meer uit kon houden op Boalt, dan overhoorde hij haar voor haar examens, maakte haar wakker nadat ze eventjes had geslapen en onderstreepte de belangrijkste passages in haar studieboeken voor haar.

Nu grijnsde hij: 'En trouwens, zo moeilijk is die rechtenstudie niet. Ik heb wat zitten lezen in die boeken die je hier had laten liggen.'

Ze glimlachte. Dat was precies de bedoeling geweest. Maar ze trok een onverschillig gezicht toen ze hem aankeek en vroeg: 'O ja? Waarom ga je dan zelf geen rechten studeren?'

'Waarom zou ik mezelf voor zoiets uit de naad willen werken?'

'Heb je iets beters te doen dan? Behalve op je achterste liggen en achter de leerling-verpleegsters aan te zitten? En dat houdt ook een keertje op, hoor. In juni schoppen ze je eruit.'

'Dat is nog helemaal niet zeker,' reageerde hij onrustig bij dat idee. Hij was er absoluut nog niet klaar voor om naar huis te gaan. En wat was thuis? Zijn vader woonde overal en nergens, en zelfs als hij hem daarin wilde volgen was dat nu niet meer mogelijk. Hij kon natuurlijk naar een hotel gaan, of naar hun appartement in het Pierre, maar dat leek hem vreselijk eenzaam.

'Je lijkt niet bepaald zin te hebben om naar huis te gaan,' zei Tana terwijl ze hem observeerde. Ze had een aantal dagen eerder gesproken met Harrison die nu in Genève zat, en dit onderwerp besproken. Hij belde haar minstens een keer per week om te horen hoe het met Harry ging. Ze wist dat hij nog steeds hetzelfde voor haar voelde, net als zij voor hem, maar ze hadden een besluit genomen en keerden daar niet op terug. Harrison Winslow kon zijn zoon niet bedriegen en Tana begreep dat.

'Ik heb geen thuis om naartoe te gaan, Tan.'

Ze had er al eerder aan gedacht, al was het niet zo serieus, maar ze had een idee. Misschien werd het tijd om het daar met hem over te hebben. 'Wat dacht je ervan om bij me in te trekken?'

'In dat kleine hok van je?' Hij lachte, maar keek tegelijkertijd benauwd bij het idee. 'Het is al erg genoeg dat ik de rest van mijn leven in een rolstoel moet zitten, maar als ik dan ook nog in jouw troep moet gaan zitten, dan denk ik dat ik er maar een einde aan maak. En trouwens, waar zou ik moeten slapen? Op de grond?'

'Nee, sukkel,' lachte ze, en ze trok een vies gezicht. 'We zouden samen iets kunnen zoeken, iets met een redelijke huur, zodat ik mijn eigen deel kan betalen.'

'Had je iets in gedachten?' Het idee overviel hem een beetje, maar het sprak hem wel aan.

'Geen idee, in Haight-Ashbury misschien?' De hippiegekte begon daar juist aan te slaan, en ze was kortgeleden nog door Haight gereden. Maar ze plaagde hem maar een beetje. Tenzij ze zelf gebloemde gewaden zouden gaan dragen en permanent high zouden zijn van lsd, zouden ze het niet aankunnen daartussen te wonen. 'Nee, even serieus, we zouden best ergens iets kunnen vinden.'

'Het zou een etage op de begane grond moeten zijn,' zei hij, starend naar de rolstoel aan de andere kant van zijn bed.

'Dat snap ik. Maar ik heb nog een ander idee.' Ze besloot om hem nu maar met alles tegelijk te overvallen.

'Wat nu weer?' Onderuitgezakt tegen de kussens lag hij haar met een blij gezicht aan te kijken. Hoe moeilijk de voorgaande maanden ook waren geweest, het had iets heel speciaals toegevoegd aan hun vriendschap, en ze stonden elkaar nader dan ze ooit voor mogelijk hadden gehouden. 'Kun je me nu nooit eens een beetje rust gunnen? Ik word doodmoe van je, Tan.' Maar het was geen echte klacht, dat wist ze.

'Dat is juist goed voor je. Dat weet je best.' Dat klopte, maar hij wilde haar niet het genoegen doen dat toe te geven.

'Goed, vertel, wat had je in gedachten?'

'Wat dacht je ervan om je in te schrijven aan Boalt?' Ze hield haar adem in.

Hij keek haar overdonderd aan. 'Ik? Ben je gek geworden? Wat zou ik daar in godsnaam moeten doen?'

'De boel op stelten zetten waarschijnlijk, maar los daarvan zou je je gek kunnen studeren, zoals ik elke avond doe. Dan heb je in ieder geval iets anders te doen dan de hele avond in je neus te peuteren.'

'Wat heb je toch een fantastisch beeld van me, schatje.' Hij deed alsof hij een buiging voor haar maakte vanaf het bed en ze lachte. 'Waarom zou ik me in 's hemelsnaam willen vermoeien met een studie rechten? Met zoiets achterlijks hoef ik me toch niet bezig te houden?'

'Je zou er hartstikke goed in zijn,' reageerde ze serieus. Hij stond op het punt dat te ontkennen, maar het ergste was dat het idee hem eigenlijk wel aansprak.

'Volgens mij probeer je mijn leven te verpesten.'

'Inderdaad,' grijnsde ze. 'Wat dacht je ervan?'

'Ze laten me waarschijnlijk toch niet toe. Ik heb nooit zulke hoge cijfers gehaald als jij.'

'Ik heb al geïnformeerd, je kunt je inschrijven als veteraan. Misschien maken ze zelfs wel een uitzondering voor je.' Ze probeerde het voorzichtig te zeggen, maar evengoed keek hij haar nijdig aan.

'Laat maar. Als het jou is gelukt, dan moet ik het ook kunnen.' En het rare was dat hij ineens niets liever wilde. Hij vroeg zich af of dit eigenlijk niet precies was wat hij al heel lang wilde. Misschien had hij zich zo verloren gevoeld omdat Tana zo hard studeerde, terwijl hij niets beters te doen had dan op zijn rug toe te kijken naar de wisseling van de wacht van de verpleegsters.

Ze bracht de volgende dag inschrijfformulieren voor hem mee, die ze grondig bestudeerden voordat ze ze uiteindelijk instuurden, en tegen die tijd was Tana al op zoek naar een appartement. Het moest precies goed zijn, een plek waar hij zich prettig zou voelen.

Ze had juist twee appartementen bekeken, toen haar moeder op een middag laat in mei belde. Meestal was ze er rond dit tijdstip niet, maar ze moest thuis een aantal dingen regelen, en ze wist dat alles in orde was met Harry. Een van de meisjes die bij haar op de gang woonde, klopte op haar deur. Ze vermoedde dat het Harry was die wilde weten hoe de appartementen eruit hadden gezien. Een van de twee lag in Piedmont, en snob die hij was, wist ze dat hij daar het liefst zou willen wonen, maar Tana wilde eerst zeker weten dat zij dat ook zou kunnen betalen. Ze had niet hetzelfde inkomen dat hij had, ook al had ze een prima vakantiebaan voor zichzelf geregeld deze zomer. Maar misschien dat ze daarna...

'Hallo?' Ze hoorde de onmiskenbare ruis van een interlokale verbinding. Haar hart begon wild te kloppen toen ze zich afvroeg of het Harrison was die haar weer belde. Harry had nooit ontdekt wat er zich tussen hen had afgespeeld, of belangrijker nog: wat er had kunnen gebeuren en welk offer ze voor hem hadden gebracht. 'Hallo?'

'Tana?' Het was Jean.

'O. Hoi, mam.'

'Alles goed?' Haar dochter klonk zo vreemd.

'Ja, hoor. Ik dacht even dat het iemand anders was. Is er iets?' Het was een vreemde tijd voor haar moeder om te bellen. Misschien had Arthur weer een hartaanval gehad. Hij was drie maanden in Palm Beach gebleven, en Jean was daar al die tijd bij hem gebleven. Ann, John en Billy waren teruggegaan naar New York, en Jean had voor hem gezorgd nadat hij uit het ziekenhuis was ontslagen. Ze waren pas sinds twee maanden weer terug in New York, en ze moest haar handen vol hebben aan hem, want Tana hoorde zelden meer van haar moeder.

'Ik wist niet zeker of je op dit tijdstip thuis zou zijn,' zei ze zenuwachtig, alsof ze niet goed wist wat ze moest zeggen. 'Meestal ben ik rond deze tijd in het ziekenhuis, maar ik moest hier iets doen.'

'Hoe gaat het met je vriend?'

'Een heel stuk beter. Over een maand mag hij eruit. Ik ben net naar een paar appartementen wezen kijken voor hem.' Ze had haar moeder nog niet verteld dat ze samen in een huis zouden gaan wonen. Voor haar was het een logische stap, maar ze wist dat haar moeder daar anders over zou denken.

'Kan hij zelfstandig wonen dan?' Ze klonk verbaasd.

'Waarschijnlijk wel, als hij dat zou willen, maar ik denk niet dat hij dat doet.'

'Heel verstandig.' Ze begreep niet helemaal wat haar dochter bedoelde, maar ze had nu iets anders aan haar hoofd. 'Ik wilde je iets vertellen, schat.'

'Wat?'

Ze had geen idee hoe Tana zou reageren, maar ze wilde er niet langer omheen draaien. 'Arthur en ik gaan trouwen.' Ze hield haar adem in, en aan de andere kant van de lijn staarde Tana ongelovig naar de hoorn.

'Jullie gaan wat?'

'Trouwen... Ik... Hij vindt dat we op onze leeftijd lang genoeg stom zijn geweest...' Ze struikelde over de woorden die hij een paar dagen eerder tegen haar had gebruikt. Blozend wachtte ze gespannen Tana's reactie af. Ze wist dat haar dochter Arthur al die jaren niet had gemogen, maar misschien zou ze nu...

'U bent nooit stom geweest, mam. Hij wel. Hij had vijftien jaar geleden al met u moeten trouwen.' Ze fronste haar wenkbrauwen en overdacht haar moeders woorden. 'Weet u zeker dat dit is wat u wilt, mam? Hij is de jongste niet meer, en hij is ziek. Het lijkt een beetje alsof hij het ergste voor u heeft bewaard.' Het was een botte opmerking, maar het was waar, want tot aan zijn hartaanval had hij niet met haar willen trouwen. Hij had er in geen jaren aan gedacht, in feite niet meer sinds zijn vrouw zestien jaar daarvoor uit de inrichting was gekomen. Maar nu ineens was alles veranderd en was hij herinnerd aan zijn eigen sterfelijkheid. 'Weet u het zeker?'

'Ja, Tana, heel zeker.' Haar moeder klonk opvallend kalm ineens. Het was waar ze bijna twintig jaar op had gewacht, en die droom zou ze voor niemand opgegeven hebben, zelfs niet voor haar enige kind. Tana leidde nu haar eigen leven, en zonder Arthur had ze niets over. Ze was hem dankbaar dat hij eindelijk met haar wilde trouwen. Ze zouden een comfortabel, gemakkelijk leven leiden, en nu kon ze zich eindelijk rust gunnen. Na al die jaren van eenzaamheid en zorgen hoefde ze zich nu niet meer druk te maken of hij op zou komen dagen, langs zou komen, of ze haar haren zou wassen voor het geval dat... En dan nog gebeurde het altijd dat hij na twee weken net op het moment langskwam dat Tana griep had, of zijzelf een flinke verkoudheid. Dat was nu allemaal voorbij, het echte leven zou beginnen. Eindelijk. Ze had elke minuut ervan verdiend, en ze was van plan van elke seconde te gaan genieten. 'Ik weet het heel erg zeker.'

'Dan is het goed.' Maar Tana klonk allesbehalve opgetogen. 'Ik neem aan dat ik u dan moet feliciteren.' Maar dat kon ze niet met volle overtuiging. Het leek haar een saai burgerlijk leven, en na al die jaren dat hij Jean had laten wachten, had ze hem liever verteld dat hij naar de hel kon lopen. Maar dat waren haar jonge gedachten, niet die van Jean. 'Wanneer is de grote dag?'

'In juli. Je komt toch wel, hè, schat?' Ze klonk weer zenuwachtig en Tana knikte in zichzelf. Ze was toch al van plan geweest om een maand naar huis te gaan. Daar had ze rekening mee gehouden met haar baan deze zomer. Ze ging bij een advocatenkantoor in de stad werken, en ze begrepen het wel, dat hadden ze tenminste gezegd.

'Ik zal het in ieder geval proberen.' En toen kreeg ze een idee. 'Mag Harry ook komen?'

'In een rolstoel?' vroeg haar moeder ontzet. Ogenblikkelijk verhardde Tana's blik zich.

'Ja, dat lijkt me wel. Hij heeft nu eenmaal geen keus.'

'Ja, nou, ik weet het niet hoor. Het lijkt me een beetje gênant voor hem. Ik bedoel: er komen nogal wat mensen, en ik moet het er natuurlijk eerst wel even met Arthur over hebben.'

'Doe geen moeite.' Tana's neusvleugels trilden en ze had zin om iemands nek om te draaien, bij voorkeur die van Jean. 'Ik heb toch geen tijd.'

De tranen sprongen in Jeans ogen. Ze wist wat ze had gedaan, maar waarom moest Tana nu altijd zo moeilijk doen? Ze kon zo vreselijk koppig zijn. 'Tana, doe me dit niet aan, alsjeblieft. Het is alleen... Waarom moet je hem nu zo nodig op sleeptouw nemen?'

'Omdat hij al zes maanden in het ziekenhuis ligt en niemand anders heeft gezien dan mij. Misschien zou het best leuk voor hem kunnen zijn. Is dat niet bij u opgekomen? Om het maar niet te hebben over het feit dat dit niet het gevolg is van een auto-ongeluk, maar van het verdedigen van een rotiand waar we om te beginnen helemaal niets te zoeken hebben, en het minste dat andere mensen voor hem kunnen doen, is hem wat dankbaarheid en respect tonen.' Ze raasde woedend door en Jean wist nauwelijks wat ze moest antwoorden.

'Ja, natuurlijk. Ik begrijp het wel. Er is geen enkele reden waarom je hem niet mee zou mogen nemen.' En vervolgens zei ze, uit het niets: 'John en Ann krijgen weer een baby, wist je dat al?'

'Wat heeft dat er in vredesnaam mee te maken?' vroeg Tana uitdrukkingsloos. Het was onmogelijk om een normaal gesprek met haar moeder te voeren. Ze leken nooit meer op één lijn te zitten. Tana had de moed al bijna opgegeven.

'Nou, misschien dat je daar binnenkort ook eens over zou kunnen denken. Je wordt er niet bepaald jonger op, lieverd. Je bent al bijna drieëntwintig.'

'Ik studeer rechten, mam. Heeft u geen idee hoe dat is? Hoe hard ik dag en nacht studeer? Kunt u zich voorstellen hoe belachelijk het zou zijn als ik me nu bezig zou houden met trouwen en kindertjes krijgen?'

'Zo zal het altijd blijven zolang je met hem om blijft gaan, denk je niet?' Ze zat weer te vitten op Harry en Tana werd witheet.

'Nee, hoor.' Haar ogen spuwden vuur, maar dat kon haar moeder niet zien. 'Hij kan hem nog steeds omhoog krijgen, hoor.'

'Tana!' Jean reageerde verbijsterd op Tana's vulgaire taalgebruik. 'Zoiets zeg je niet!'

'Dat is toch wat u wilde weten, of niet soms? Dus, rustig aan maar, mam, het werkt nog steeds. Ik heb gehoord dat hij een paar dagen geleden een verpleegstertje gepakt heeft, en ze vertelde dat het heel lekker was.' Als een grote hond weigerde ze haar prooi los te laten, en haar moeder zat klem tussen haar kaken, niet in staat te vluchten. 'Zo goed?'

'Tana Roberts, ik weet niet wat er met je is gebeurd daarginds.'

In een flits dacht Tana aan de gruwelijke hoeveelheid uren die ze in haar studie had gestopt, de liefde die ze had gevoeld voor Harrison, zonder resultaat, de pijn in haar hart toen ze Harry kreupel uit Vietnam had terug zien komen. Haar moeder had gelijk: er was inderdaad iets met haar gebeurd. Een heleboel zelfs.

'Ik ben volwassen geworden, en dat is niet altijd even leuk. Of wel soms, mam?'

'Daar hoeft een mens niet per se onbeschoft of onaardig van te worden, behalve in Californië kennelijk. Je zult wel tussen de barbaren zitten daar op die school.'

Tana lachte. Hun leven verschilde als dag en nacht. 'Ach, wie weet. Hoe dan ook: gefeliciteerd, mam.' Het drong ineens tot haar door dat Billy nu haar stiefbroer zou worden en ze werd bijna misselijk bij de gedachte. Hij zou ook op de bruiloft zijn en ze wist niet of ze dat aan zou kunnen. 'Ik zal proberen op tijd thuis te zijn.'

'Fijn,' zuchtte Jean. Het was dodelijk vermoeiend om met haar dochter te praten. 'En neem Harry dan maar mee, als het niet anders kan.'

'Ik zal wel zien of hij daartoe in staat is. Ik wil hem eerst uit het ziekenhuis hebben, en dan moeten we nog verhuizen.' Ze kromp in elkaar toen ze zich versprak. Het bleef doodstil aan de andere kant van de lijn. Nu werd het echt te veel.

'Trek jij bij hem in?'

Tana haalde diep adem. 'Inderdaad. Hij kan niet op zichzelf gaan wonen.'

'Laat zijn vader dan een verpleegster voor hem zoeken. Of zijn ze van plan jou te betalen?' Als ze wilde kon ze net zo scherp uit de hoek komen als Tana, maar Tana liet zich niet zomaar uit het veld slaan.

'Absoluut niet zelfs. Ik ben van plan om keurig de helft van de huur te betalen.'

'Je bent niet goed bij je hoofd. Hij zou op zijn minst met je kunnen trouwen, maar daar zou ik natuurlijk een stokje voor steken.'

'Dat zou u helemaal niet doen,' zei Tana vreemd kalm. 'Niet als ik met hem zou willen trouwen, wat overigens niet het geval is. Dus, rustig maar, mam. Ik weet dat u het niet leuk vindt, maar ik leid mijn eigen leven. Kunt u niet proberen om dat te accepteren?' Er viel een lange stilte, en Tana glimlachte. 'Ik weet het, het is niet eenvoudig.' Maar toen hoorde ze dat Jean huilde.

'Snap je dan niet dat je je leven vergooit op deze manier?'

'Hoezo? Omdat ik klaarsta voor een vriend? Wat schuilt daar voor kwaad in?'

'Omdat je op een dag wakker zult worden en tot de ontdekking komt dat je ineens veertig bent en dat je leven voorbij is, Tan. Dan heb je je jeugd weggegooid, net als ik heb gedaan, en dan was de mijne gelukkig niet helemaal verspild, want ik had jou.'

'Misschien krijg ik ooit op een dag wel kinderen. Maar daar ben ik nu nog helemaal niet mee bezig. Ik studeer rechten omdat ik een goede baan wil en iets nuttigs wil doen met mijn leven. En daarna zal ik me wel een keertje gaan bezighouden met al die andere dingen. Zoals Ann.' Het was een steekje onder water, maar op een aardige manier, en Jean had het niet eens in de gaten.

'Je kunt geen man en carrière tegelijkertijd hebben.'

'Hoezo niet? Wie zegt dat?'

'Daarom niet. Zo is het nu eenmaal.'

'Wat een onzin.'

'Nee, dat is geen onzin, en als je maar lang genoeg met die jongen van Winslow blijft omgaan, dan trouw je vanzelf een keer met hem. Maar hij is nu gehandicapt, en daar zit je niet op te wachten. Zoek iemand anders, een gewone jongen.'

'Waarom?' Tana had met hem te doen. 'Hij is ook maar een mens. Menselijker dan de meesten van ons, om precies te zijn.'

'Je kent nauwelijks andere jongens. Je gaat nooit met ze uit.' Dankzij die lieve stiefzoon van u, mam. Maar om eerlijk te zijn kwam dat de laatste tijd vooral omdat ze het te druk had met haar studie. Sinds Harrison was ze anders tegen mannen aan gaan kijken, ze durfde ze weer te vertrouwen en zich open te stellen, maar tot nu toe had niemand aan hem kunnen tippen. Hij was zo goed voor haar geweest. Het zou geweldig zijn als ze iemand als hij tegenkwam. Maar ze had dezer dagen nooit tijd voor afspraakjes. Ze had het veel te druk met haar dagelijkse bezoekjes aan het ziekenhuis en het voorbereiden van examens. Iedereen mopperde erover. De rechtenstudie was in staat om een' bestaande relatie te doen stranden, laat staan dat je tijd had om een nieuwe relatie te beginnen.

'Nog een paar jaar, mam, dan ben ik advocaat, dan zult u eens zien hoe trots u op me bent. Dat hoop ik tenminste.' Maar op dat moment waren ze daar geen van beiden erg van overtuigd.

'Ik zou gewoon graag zien dat je een normaal leven leidde.'

'Wat is normaal? Is uw leven zo normaal geweest, mam?'

'In het begin wel. Het was niet mijn schuld dat je vader omgekomen is, en daarna is alles veranderd.'

'Misschien niet, maar het is wel uw eigen schuld dat u twintig jaar hebt gewacht voordat Arthur Durning met u wilde trouwen.' De waarheid was dat hij haar misschien nog steeds niet ten huwelijk zou hebben gevraagd als hij deze hartaanval niet had gehad. 'Dat is uw keuze geweest. Ik heb ook recht op mijn eigen keuzes.'

'Misschien wel, Tan,' Maar ze begreep het meisje niet, ze probeerde het niet eens meer. In haar ogen was Ann Durning een stuk normaler. Zij wilde wat elk ander meisje wilde: een echtgenoot, een huis, twee kinderen en mooie kleren. Ze had misschien eerst een fout gemaakt, maar ze was slim genoeg geweest om dat later te herstellen. Haar man had zojuist een schitterende ring met saffier voor haar gekocht bij Cartier, en dat was iets wat Jean voor haar dochter wenste, maar Tana gaf geen zier om dat soort dingen. 'Ik bel u snel weer, mam. En feliciteer Arthur alstublieft van mij. Hij is de geluksvogel in dit geval, maar ik hoop ook dat u gelukkig zult zijn.'

'Natuurlijk, geen twijfel mogelijk.' Maar zo klonk ze niet toen ze ophing. Tana had haar veel verdriet gedaan, en ze vertelde er Arthur over, zo veel ze kon, maar hij zei tegen haar dat ze zich geen zorgen moest maken. Het leven was te kort om het door je kinderen te laten verpesten. Dat deed hij ook nooit. Daarbij kwam dat ze nu wel iets anders aan hun hoofd hadden. Jean zou het huis in Greenwich gaan restylen en daarbij was hij nog van plan een flat in Palm Beach te kopen en een kleine flat in de stad. Het appartement waar Jean al jaren woonde zouden ze verkopen. Tana schrok toen ze dat hoorde.

'Jezus, nu heb ik ook geen thuis meer,' vertelde ze ontdaan aan Harry, maar hij was er niet erg van onder de indruk.

'Dat heb ik al jaren niet meer.'

'Ze heeft tegen me gezegd dat er altijd een plekje voor me zal zijn, waar ze ook wonen. Kun je je voorstellen dat ik de nacht moet doorbrengen in dat huis in Greenwich, na wat er daar met me is gebeurd? Ik krijg al nachtmerries bij het idee. Geweldig, hoor!' Het deed haar meer dan ze aan hem wilde toegeven. Ze wist dat Jeans droom eindelijk uitkwam, maar het scheen haar allemaal zo ontmoedigend toe. Ze maakte zichzelf wijs dat dat kwam omdat het in hoge mate kleinburgerlijk en saai was, maar in werkelijkheid zat het haar dwars dat Jean nog steeds de grond kuste waarop Arthur liep, na alles wat ze de afgelopen jaren van hem had gepikt. Maar toen ze dat met Harry besprak, werd hij boos op haar.

'Weet je, je begint er steeds radicalere ideeën op na te houden, en ik kan niet zeggen dat ik daar erg van gecharmeerd ben, Tan.'

'Heb je er ooit over nagedacht dat jij rechtser dan rechts bent?' zei ze vinnig.

'Misschien wel, maar daar is niets mis mee. Er zijn bepaalde normen en waarden waar ik aan hecht, Tan. Die zijn niet radicaal, niet links en niet revolutionair, maar ik geloof erin.'

'Gebakken lucht, daar geloof jij in, ja.' Haar woorden waren ongebruikelijk fel voor haar doen, maar ze hadden al een paar keer een flinke discussie gehad over Vietnam. 'Hoe kun je in godsnaam verdedigen wat die klootzakken daar doen?' Ze sprong overeind en hij staarde haar aan. Er viel een vreemde stilte in de kamer.

'Omdat ik een van hen was. Daarom.'

'Dat was je helemaal niet. Je was een pionnetje. Zie je dat nou nog niet, stomme zak? Ze hebben je gebruikt om te vechten in een oorlog in een land waar we helemaal niet zouden moeten komen.'

Zijn stem was dodelijk kalm toen hij haar aankeek en zei: 'Misschien vind ik van wel.'

'Hoe kun je nu zoiets stoms zeggen? Moet je zien wat er daar met je is gebeurd!'

'Daar gaat het nu juist om.' Hij ging rechtop zitten in zijn bed en keek haar aan alsof hij haar het liefst zou willen wurgen. 'Als ik dat standpunt niet verdedig, als ik niet geloof in de reden waarom ik daarheen ben gegaan, wat heeft het dan allemaal voor nut gehad?' De tranen sprongen ineens in zijn ogen, en hij ging verder: 'Waar heb ik het dan verdomme voor gedaan, Tan? Waarom heb ik mijn benen gegeven als ik niet geloof in wat ze willen? Vertel me dat dan maar eens!' Je kon hem halverwege de gang horen schreeuwen. 'Ik moet er wel in geloven, of niet soms? Want als ik dat niet doe, als ik net zo ga denken als jij, dan is het totaal zinloos geweest. Dan had ik net zo goed onder de trein in Des Moines kunnen springen.' Hij draaide zijn hoofd weg en begon hard te huilen. Tana voelde zich vreselijk. Even later beet hij haar toe, nog steeds ziedend: 'En nu oprotten, mijn kamer uit, ongevoelige radicale trut!'

Ze verliet de kamer en huilde de hele weg terug naar school. Ze wist dat hij gelijk had, vanuit zijn standpunt gezien. Hij kon het zich niet veroorloven om er net zo over te denken als zij. Maar het was juist sinds zijn terugkeer uit Vietnam dat er iets nieuws in haar binnenste woedde, een boosheid die niet te blussen was, waarschijnlijk nooit geblust zou worden. Ze had het er op een avond met Harrison aan de telefoon over gehad en hij had het geweten aan haar jeugdigheid, maar ze wist dat het niet alleen daaraan lag, dat er meer achter zat dan dat. Haar boosheid was gericht op iedereen omdat Harry verminkt was, en als mensen bereid zouden zijn om politiek gezien meer risico's te nemen en hun nek uit te steken... Verdomme, de president van de Verenigde Staten was anderhalf jaar geleden doodgeschoten, hoe kon het de mensen ontgaan dat er iets aan de hand was, dat ze iets moesten doen. Maar daar wilde Tana Harry niet mee lastig vallen. Ze belde hem op om haar verontschuldigingen aan te bieden, maar hij wilde niet met haar praten. En voor de eerste keer in de zeseneenhalve maand dat hij nu in het Letterman ziekenhuis lag, ging ze drie dagen achter elkaar niet bij hem op bezoek. Toen ze eindelijk weer ging, stak ze eerst een olijftak door de deuropening voordat ze er schaapachtig achteraan kwam.

'Wat moet je van me?' vroeg hij dreigend, en ze glimlachte aarzelend.

'De huur, om eerlijk te zijn.'

•Hij probeerde een grijns te onderdrukken. Hij was niet kwaad meer. Goed, ze mocht er tegenwoordig dan misschien radicale ideeën op na houden, maar wat dan nog? Daar ging het nu juist om op Berkeley. Ze zou er wel overheen groeien. Daarbij kwam dat hij razend nieuwsgierig was naar wat ze zojuist had gezegd. 'Heb je iets gevonden?'

'Dat kun je wel zeggen, ja,' grijnsde ze. 'Aan Channing Way, een piepklein huisje met twee slaapkamers, een woonkamer en een keukentje. Het is allemaal gelijkvloers, dus je zult je een beetje moeten gedragen of in ieder geval aan je vriendinnetjes moeten vragen om niet te hard te gillen.' Ze grijnsden en Harry keek opgetogen bij dit nieuws. 'Je zult het geweldig vinden!' Ze klapte in haar handen en beschreef het huis tot in de details.

Het daaropvolgende weekend gaf de arts haar toestemming om hem er mee naar toe te nemen. Hij had zijn laatste operatie zes weken daarvoor gehad, en de therapie verliep goed. Ze hadden alles gedaan wat ze voor hem konden doen. Het was tijd om naar huis te gaan. Harry en Tana tekenden het huurcontract zodra hij het huis had gezien. De huurbaas leek geen problemen te hebben met het feit dat ze niet dezelfde achternaam hadden en geen van beiden verstrekte daar uitleg over. Met een triomfantelijke blik schudden ze hem de hand, en toen bracht Tana Harry terug naar het ziekenhuis. Twee weken later trokken ze erin. Hij moest vervoer van en naar zijn therapie regelen, maar Tana beloofde dat ze hem zou brengen. En de week na haar examens kreeg hij een brief waarin hij gefeliciteerd werd met zijn toelating aan Boalt. Hij zat in zijn rolstoel thuis op haar te wachten, terwijl de tranen over zijn wangen stroomden.

'Ze hebben me toegelaten, Tan, en dat is allemaal jouw schuld.' Ze omhelsden en kusten elkaar, en hij had nog nooit zo veel van haar gehouden als op dat moment. Maar Tana zag in hem niets anders dan haar beste vriend toen ze die avond eten voor hem kookte en hij een fles Dom Pérignon champagne openmaakte.

'Waar heb je die vandaan?' vroeg ze onder de indruk.

'Die heb ik al die tijd bewaard.'

'Waarvoor?'

Hij had hem eigenlijk ergens anders voor bewaard, maar hij had besloten dat alle goede dingen die er vandaag waren gebeurd, genoeg reden waren om de fles nu open te maken. 'Voor jou, sufferd.' Het was wonderbaarlijk zo traag van begrip als ze was wat zijn gevoelens voor haar betrof. Dat was een van de redenen dat hij zo veel van haar hield. Ze ging zo op in haar studie en examens en zomerbaantje en politieke standpunten, dat ze geen idee had van wat er zich recht onder haar neus afspeelde, in ieder geval niet wat hem betreft. Maar hij was er toch nog niet klaar voor. Hij wachtte nog steeds op het juiste moment, bang om te verliezen.

'Lekker spul, hoor.' Ze nam een flinke teug van haar champagne en grijnsde hem toe, een beetje dronken, gelukkig en ontspannen. Ze waren allebei gek op hun kleine huisje en het ging geweldig samen. Ineens herinnerde ze zich dat ze hem nog steeds iets moest vragen. Ze had het al eerder willen doen, maar het was erbij ingeschoten in hun haast om te verhuizen en meubels aan te schaffen. 'Trouwens, luister eens, ik wilde je nog iets vragen. Het is niet echt leuk, maar...'

'Jezus, wat nu weer? Eerst dwingt ze me om rechten te gaan studeren, en God mag weten wat ze nu weer voor kwelling in gedachten heeft.' Hij deed alsof hij doodsangsten uitstond, maar Tana maakte geen grapje.

'Het is nog veel erger. Mijn moeder trouwt al over twee weken.' Daar had ze het allang met hem over gehad, maar ze had hem nog niet gevraagd of hij met haar meewilde naar de bruiloft. 'Ga je met me mee?'

'Naar de bruiloft van je moeder?' Hij keek verbaasd en zette zijn glas neer. 'Is dat wel gepast?'

'Ik zou niet weten waarom niet.' Ze aarzelde, en zei toen met grote ogen: 'Ik heb je daar nodig.'

'Ik neem aan dat het lieve stiefzoontje ook van de partij zal zijn?'

'Waarschijnlijk wel. Het wordt me allemaal een beetje te veel van het goede. De gelukkig getrouwde dochter met kind en een tweede onderweg, Arthur die het spelletje speelt dat hij en mijn moeder vorige week plotseling verliefd zijn geworden.'

'Zegt hij dat?' Harry keek geamuseerd en Tana haalde haar schouders op.

'Waarschijnlijk wel. Ik heb geen idee. Ik vind het gewoon moeilijk allemaal. Het is niks voor mij.'

Harry staarde naar zijn schoot en overdacht het even. Het zou de eerste keer zijn dat hij weer naar zoiets toe ging, en hij was toch al van plan geweest om naar Europa te gaan en zijn vader op te zoeken. Hij zou een tussenstop kunnen maken. Hij keek op naar Tana. Hij kon haar met geen mogelijkheid iets weigeren na alles wat ze voor hem had gedaan. 'Tuurlijk, Tan, geen probleem.'

'Vind je het niet al te erg?' Ze keek hem uiterst dankbaar aan en hij lachte.

'Jawel, net zo erg als jij. Maar nu kunnen we in ieder geval samen lachen.'

'Ik ben hartstikke blij voor haar, maar ik... ik heb gewoon geen zin meer in dat soort hypocriete spelletjes.'

'Gedraag je nu maar gewoon, zolang we daar zijn. We vliegen er gewoon samen heen, en dan reis ik de dag erna door naar Europa. Ik had gedacht om mijn vader een tijdje op te zoeken in Zuid-Frankrijk.' Het was fijn om hem weer over dat soort dingen te horen praten. Het was bijna niet te geloven dat het nog maar een jaar geleden was dat hij van plan was geweest de rest van zijn leven te lanterfanten, en nu, goddank, was hij dat weer van plan, twee maanden lang, totdat hij in het najaar rechten ging studeren. 'Ik weet nog steeds niet hoe het je is gelukt om me om te praten.' Maar ze waren allebei blij dat ze het had gedaan. Het ging geweldig met zijn tweetjes. Ze hadden de taken in huis verdeeld. Ze deed alles wat hij niet kon, toch was het verbazingwekkend hoeveel hij wel kon. Alles van de afwas tot en met het verschonen van de bedden, hoewel hij zichzelf de vorige week praktisch gewurgd had tijdens het stofzuigen, dus dat deed zij nu. Ze voelden zich allebei op hun gemak. Tana stond op het punt te beginnen aan haar vakantiebaan. Ze vonden dat ze het prima voor elkaar hadden in de zomer van 1965 en Harry pikte twee stewardessen op, op hun vlucht naar New York in juli. Tana sloeg het lachend gade vanaf haar plaats in het vliegtuig, genietend van elk moment, God dankend dat Harry Winslow IV leefde.

12

De bruiloft was eenvoudig en smaakvol. Jean droeg een erg mooie grijze jurk van chiffon, en ze had een lichtblauwe jurk voor Tana gekocht, voor het geval haar dochter zelf geen tijd had gehad iets te kopen. Het was geenszins het soort jurk dat Tana zelf zou hebben gekocht, en ze schrok zich dood toen ze het prijskaartje zag. Haar moeder had de jurk bij Bergdorff gekocht en het was een cadeautje van Arthur, natuurlijk, dus kon Tana er niets van zeggen.

Alleen de familie was aanwezig bij de ceremonie, maar Tana had tot Harry's grote verdriet met alle geweld gewild dat hij er ook bij zou zijn, omdat ze vanuit de stad met dezelfde limousine waren gekomen. Tana logeerde bij hem in het Pierre. Ze hield vol tegen haar moeder dat ze hem niet alleen kon laten. En ze was opgelucht dat haar moeder en Arthur de volgende dag op huwelijksreis zouden gaan zodat ze toch niet voor langere tijd in New York zou hoeven te blijven. Ze zou geweigerd hebben in het huis in Greenwich te logeren en ze was van plan om tegelijkertijd met Harry uit New York te vertrekken. Hij zou naar Nice vliegen om Harrison op te zoeken in Saint-Jean-Cap-Ferrat, en zijzelf zou terugvliegen naar San Francisco om aan haar vakantiebaan te beginnen. En Jean en Arthur hadden gedreigd om haar in het najaar op te komen zoeken. Elke keer als haar moeder daarover sprak, keek ze nadrukkelijk naar Harry, alsof ze verwachtte dat hij tegen die tijd in rook opgegaan zou zijn. Op het laatst moest Tana daar vreselijk om lachen.

'Wat een verschrikkelijke toestand, hè?' Maar het ergst van alles was Billy, die het presteerde om halverwege de middag, dronken zoals gewoonlijk, aan haar zijde te verschijnen en insinuerende opmerkingen te maken over haar vriendje: als hij hem niet meer omhoog zou kunnen krijgen, wilde hij haar met plezier van dienst zijn, want hij herinnerde zich nog goed wat een lekker ding ze was geweest. Net op het moment dat ze overwoog hem in zijn gezicht te slaan, zag ze een grotere vuist voorbijkomen en op Billy's kin terechtkomen. Billy tolde even voordat hij keurig op het gras smakte. Tana draaide zich om en zag Harry grijnzend achter haar zitten in zijn rolstoel. Hij had Billy met een enkele dreun neergeslagen en was daar enorm trots op. 'Weet je, dat had ik vorig jaar eigenlijk al willen doen.' Hij glimlachte, maar haar moeder was ontsteld over hun gedrag. Daarna vertrokken Tana en Harry zo snel mogelijk met de limousine terug naar New York.

Het afscheid van Tana en Jean ging gepaard met enige tranen. Dat wil zeggen: Jean huilde en Tana was gespannen. Arthur had haar een zoen op haar wang gegeven en gezegd dat ze nu ook zijn dochter was en dat ze nooit meer van een studiebeurs zou hoeven rond te komen. Maar ze hield vol dat ze dat niet van hem kon aannemen en ze kon nauwelijks wachten om uit de buurt van hen allemaal te komen, vooral van de walgelijke, zwangere Ann met haar drammerige stemmetje, haar opzichtige sieraden en haar saaie echtgenoot die de hele middag had staan flirten met de vrouw van een ander.

'Jezus, hoe kunnen mensen zo leven?' fulmineerde ze op de terugweg tegen Harry en hij klopte kalmerend op haar knie.

'Rustig nou maar, kleintje, op een dag ziet jouw leven er ook zo uit.'

'Sodemieter op jij, ga met jezelf spelen.' Hij lachte haar uit en ze gingen terug naar het Pierre. Ze zouden de volgende dag allebei vertrekken en die avond nam hij haar mee naar '21'. Iedereen leek blij te zijn hem weer te zien, al deed het hun verdriet te zien dat hij nu in een rolstoel zat. Net als in de goede oude tijd dronken ze te veel champagne en kwamen ze dronken terug in het hotel. Net dronken genoeg om Harry iets te laten doen waar hij nog een jaar of twee mee had willen wachten. Ze waren bezig met hun tweede fles Roederer, eigenlijk dronken ze al de hele dag, toen hij haar met een liefdevolle blik aankeek, haar kin vastpakte en onverwacht op haar mond kuste.

'Weet je dat ik al vanaf het allereerste begin verliefd op je ben?'

In eerste instantie keek Tana hem geschokt aan, maar plotseling leek het erop dat ze in tranen uit zou barsten. 'Je houdt me voor de gek.'

'Nee, echt niet.'

Had haar moeder gelijk gehad? En Harrison? 'Dat is absurd. Je bent niet verliefd op me. En nooit geweest ook.' Aangeschoten focuste ze haar ogen op hem.

'O, jawel. Altijd geweest, vanaf het begin.' Ze staarde hem met grote ogen aan en hij pakte haar hand. 'Wil je met me trouwen, Tan?'

'Je bent gek.' Ze trok haar hand weg en stond op. De tranen stonden ineens in haar ogen. Ze wilde níet dat hij verliefd op haar was. Ze wilde eeuwigdurende vriendschap met hem, gewoon vriendschap, meer niet. En nu verpestte hij alles. 'Waarom zeg je dit allemaal?'

'Zou je niet van me kunnen houden, Tan?' Nu zag hij eruit als degene die in huilen uit ging barsten en ze was op slag nuchter.

'Ik wil niet verpesten wat we hebben, daar is het me veel te dierbaar voor. Ik heb je veel te hard nodig.'

'Ik heb jou ook nodig. Daar gaat het nu juist om. Als we trouwen zijn we er altijd voor elkaar.' Maar ze kon niet met hem trouwen, ze hield nog steeds van Harrison. Het was belachelijk, dit... alles... Snikkend lag ze die nacht in bed en Harry ging zelfs helemaal niet naar bed. Hij zat op haar te wachten toen ze de volgende ochtend bleek en vermoeid en met donkere kringen rond haar ogen uit haar kamer kwam. Hij wilde terugwinnen wat ze voorheen hadden gehad, nu het nog niet te laat was. Dat betekende alles voor hem. Hij kon leven zonder een huwelijk met haar, maar niet zonder haar vriendschap. 'Het spijt me van gisteravond, Tan.'

'Mij ook.' Ze ging naast hem zitten in de ruime woonkamer. 'En nu?'

'Laten we het maar afschuiven op te veel drank. Het was een zware dag voor ons allebei gisteren: jouw moeder die trouwde, mijn eerste openbare verschijning in een rolstoel. Niets aan de hand. We kunnen het gewoon vergeten. Dat moet lukken.' Hij bad dat ze het met hem eens zou zijn, maar toen ze langzaam haar hoofd begon te schudden, versteende zijn hart.

'Wat is er met ons gebeurd? Ben je echt al die tijd al verliefd op me?'

Hij keek haar openhartig aan. 'Grotendeels wel, maar soms kan ik je niet uitstaan.' Ze lachten en ze voelde wat van hun oude band terugkomen. Ze sloeg haar armen om zijn nek.

'Ik zal altijd van je houden, Harry. Altijd.'

'Dat is het enige wat ik wilde weten.' Als hij het zichzelf toegestaan zou hebben, zou hij in huilen uitgebarsten zijn, maar in plaats daarvan bestelden ze roomservice, trapten lol, plaagden elkaar en deden ze hun uiterste best om iets terug te vinden van het gemak waarmee ze altijd met elkaar omgegaan waren. En toen Tana zijn vliegtuig later die middag op zag stijgen, stonden de tranen in haar ogen. Het zou misschien nooit meer zo worden als vroeger, maar het zou er dicht bij in de buurt komen. Daar zouden ze wel voor zorgen. Ze hadden allebei te veel geïnvesteerd in de ander om daar zomaar iets tussen te laten komen. Toen Harry uiteindelijk aankwam in Cap Ferrat, gebracht door de auto met chauffeur die Harrison voor hem naar het vliegveld had gestuurd, kwam zijn vader over het grasveld gerend om zijn zoon van de auto in zijn rolstoel te helpen, waarbij hij zijn bovenarm stevig vastpakte en hem aankeek.

'Alles goed met je, knul?' Hij zag iets in Harry's ogen dat hem zorgen baarde.

'Min of meer.' Hij zag er moe uit. Het was een lange vlucht geweest, het waren een paar lange dagen geweest, en deze keer had hij niet achter de stewardessen aan gezeten. Hij had de hele weg naar Frankrijk aan Tana zitten denken. Ze zou altijd zijn eerste grote liefde blijven, de vrouw die hem weer tot leven had gewekt. Zulke gevoelens lieten zich niet onderdrukken, en als ze niet met hem wilde trouwen, dan had hij daar niets over te zeggen. Dan moest hij dat maar accepteren. Hij had in haar ogen gezien dat ze zijn gevoelens gewoon niet op die manier beantwoordde. En hoe veel pijn dat ook deed, hij wist dat hij zichzelf moest dwingen daar vrede mee te hebben. Maar het zou hem niet gemakkelijk vallen. Hij had zo lang gewacht met haar te vertellen wat hij voor haar voelde. En nu was alles voorbij. Het zou nooit gebeuren tussen hen. Bij de gedachte daaraan vulden zijn ogen zich weer met tranen en Harrison greep de schouders van zijn zoon tussen zijn stevige handen.

'Hoe gaat het met Tana?' vroeg hij zonder omwegen. Eventjes zag hij Harry aarzelen en instinctief voelde hij aan wat er was gebeurd. Harry had gegokt en verloren. Hij had medelijden met hem.

'Met Tana gaat het goed,' probeerde hij te glimlachen, 'alleen een beetje moeizaam.' Hij grijnsde cryptisch en Harrison begreep het meteen. Hij had geweten dat het op een dag zo zou gaan.

'Aha,' glimlachte hij, toen er een knap meisje over het gras hun kant op gelopen kwam, Harry's blik ving en daarmee de gedachte aan Tana even verdrong. En toen ontmoetten de ogen van beide mannen elkaar en keek Harry zijn vader glimlachend aan. 'Je komt er wel overheen, jongen.' Een fractie van een seconde schoot die prop weer in zijn keel, maar toen lachte hij wat geforceerd en fluisterde bijna tot zichzelf: 'Ik zal het proberen.'

13

Toen Harry in het najaar terugkeerde uit Europa, was hij diep gebruind, gelukkig en uitgerust. Hij was overal met zijn vader mee naartoe geweest, van Monaco tot Italië, een paar dagen Madrid, Parijs en New York. Het was weer het wervelwindleven geweest, het leven waar hij zich als jongetje een buitenstaander in had gevoeld, maar nu was er ineens ook een plek voor hem in gereserveerd geweest. Mooie vrouwen, prachtige meisjes, galafeesten, eindeloze concerten en partijtjes. Om eerlijk te zijn had hij er behoorlijk genoeg van tegen de tijd dat hij in New York op het vliegtuig stapte en naar het Westen vloog.

Tana ontmoette hem op het vliegveld van Oakland en zag er geruststellend gezond en bruin uit als vroeger. Haar blonde manen wapperden in de wind, ze had het heel erg naar haar zin gehad op haar vakantiewerk, was zelfs een paar dagen naar Malibu geweest met wat collega's waar ze mee bevriend was geraakt en had het erover om met de feestdagen misschien naar Mexico te gaan. Toen de colleges eenmaal begonnen, waren ze altijd samen, maar toch ook apart. Ze bracht hem geregeld naar de bibliotheek, maar ze had andere lessen dan hij. Ze leek nu eindelijk nieuwe vrienden te maken. Nu Harry niet meer in het ziekenhuis lag, had ze daar meer tijd voor, en degenen die het eerste jaar overleefd hadden trokken veel samen op.

De relatie tussen Harry en Tana was gezonder dan voorheen, en tegen de kerstdagen viel het Tana op dat ze Harry op school altijd in het bijzijn van hetzelfde meisje zag: een knap, klein blond meisje uit Australië, met de naam Averil. Ze leek Harry's schaduw te zijn geworden. Ze studeerde voor een doctorandusgraad in de letteren, maar ze leek zich veel meer te focussen op de constante nabijheid van Harry, en hij leek daar geen bezwaar tegen te maken. Tana probeerde achteloos te reageren op de eerste keer dat Averil uit zijn kamer te voorschijn kwam op een zaterdagmorgen en toen schoten ze alle drie in de lach.

'Betekent dit dat jullie me er nu uit schoppen?' lachte Tana zenuwachtig.

'Natuurlijk niet, sufferd. Er is genoeg plek voor ons allemaal.'

Tegen het einde van Harry's eerste studiejaar was ze bij hen ingetrokken. Om eerlijk te zijn was ze allerliefst: ze deed haar deel in het huishouden, was altijd vrolijk, plezierig in de omgang, behulpzaam, en zo lief dat ze Tana soms op haar zenuwen werkte, vooral als ze examens had. Maar alles bij elkaar genomen ging het prima met z'n drieën.

Die zomer vloog Averil samen met Harry naar Europa om Harrison te ontmoeten en Tana ging weer werken bij dezelfde advocatenfirma als het jaar daarvoor. Ze had haar moeder beloofd dat ze naar het Oosten zou komen, maar ze zocht naar elk mogelijk excuus om niet te gaan en de leugen werd haar bespaard toen Arthur opnieuw een hartaanval kreeg, een lichte dit keer. Haar moeder nam hem mee naar Lake George om tot rust te komen en beloofde dat ze Tana in het najaar zou komen opzoeken. Tana wist intussen wat dat betekende. Jean en Arthur waren het jaar daarvoor naar haar toe gevlogen, en het was een nachtmerrie geweest. Jean 'walgde' van het huis dat ze deelden, was 'geschokt' dat zij en Harry nog steeds onder één dak woonden, en dat zou nu nog erger worden als ze erachter kwam dat er een tweede meisje bijgekomen was. Tana schoot in de lach bij die gedachte. Ze was kennelijk nu eenmaal een hopeloos geval, en haar enige troost was dat Ann opnieuw gescheiden was, al was dat niet haar schuld, uiteraard. John had de euvele moed gehad om bij haar weg te gaan en had tot grote schande nu een verhouding met haar beste vriendin. Dus ook daar was het dezer dagen niet allemaal koek en ei. Arme Ann. Tana glimlachte bij de gedachte.

Uiteindelijk genoot Tana heel erg van haar zomervakantie. Ze hield zielsveel van Harry, en ook van Averil, maar er lag zoveel druk op haar door haar studie, dat het eigenlijk wel lekker was om het huis een tijdje voor zichzelf te hebben. Daarbij kwam dat zij en Harry constant ruzie leken te maken over politiek. Hij bleef de oorlog in Vietnam steunen en Tana ging al door het lint als het onderwerp ter sprake kwam. Averil probeerde elke keer wanhopig vrede te stichten. Maar Harry en Tana kenden elkaar al zo lang, dat ze het na zes jaar niet nodig meer vonden om beleefd tegen elkaar te zijn. Averil kromp geregeld in elkaar bij het horen van de woorden die ze elkaar toeschreeuwden, ook al sprak hij nooit zo tegen haar, en Tana ook niet. Averil was een veel zachtmoediger type dan Tana. Tana stond al een hele tijd op eigen benen, en op haar vierentwintigste was ze sterk en onbevreesd, en onwrikbaar in haar denkbeelden. Ze had een stevige tred en ogen die ze voor niets of niemand afwendde. Ze was geïnteresseerd in alles wat er om haar heen gebeurde, uitgesproken in haar standpunten en moedig genoeg om die aan iedereen te laten horen. Dat bracht haar weleens in de problemen, maar dat vond ze niet erg. Ze hield van de discussies die daardoor ontstonden. En toen ze zich aan het einde van die zomer weer op de universiteit meldde, goddank voor het laatste jaar, dacht ze grijnzend bij zichzelf, bevond ze zich ineens midden in een uitgebreid gesprek in de kantine. Minstens acht of negen mensen voerden een verhitte discussie, over Vietnam zoals gewoonlijk, en al snel nam ze deel aan het gesprek, zoals ze altijd deed. Het was het onderwerp dat haar het diepst raakte, door Harry natuurlijk, want ondanks zijn standpunt, had Tana zo haar eigen ideeën, en Harry was er nu trouwens toch niet bij. Hij was er met Averil tussenuit geknepen, waarschijnlijk voor een vluggertje voordat de colleges begonnen, zoals Tana hem altijd plaagde. Die twee leken hun tijd grotendeels in bed door te brengen, waarbij ze zijn 'creativiteit' op de proef stelden, wat overigens geen problemen op leek te leveren.

Maar die dag was Tana helemaal in beslag genomen door haar ideologie over Vietnam, zonder dat ze op dat moment specifiek Harry in gedachten had. Tot haar grote verrassing bleek ze naast iemand te zitten die er nog radicalere standpunten op na hield dan zij. Hij had een woeste haardos, met krullen die bijna boos uit zijn hoofd leken te springen. Hij droeg sandalen, een spijkerbroek, een turkoois t-shirt en hij had vreemd indringende blauwe ogen en een lach die haar binnenste beroerde. Toen hij opstond, leek elke spier in zijn lichaam te bewegen, alles aan hem was onvoorstelbaar sensueel, en ze werd overvallen door een nauwelijks te temmen drang om zijn arm aan te raken die vlak voor haar gezicht bungelde.

'Woon je hier in de buurt?' Ze schudde haar hoofd. 'Nee, ik dacht al dat ik je hier nog niet eerder had gezien.'

'Ik zit meestal in de bibliotheek. Derdejaars rechten.'

'Sjonge.' Hij was onder de indruk. 'Dat is een flinke klus.'

'En jij?'

'Politicologie, wat dacht je dan?' Ze lachten hardop. Het was een studie die echt bij hem paste. Hij liep met haar mee naar de bibliotheek, waar ze spijtig afscheid van hem nam. Ze was het eens met zijn visie en hij was ontzettend knap, maar ze wist nu al dat hij Harry's goedkeuring niet zou kunnen wegdragen. Hij dacht vreselijk rechtlijnig tegenwoordig, vooral sinds Averil in de buurt was. Maar zo waren ze nu eenmaal en Tana stoorde zich daar niet aan. Al zou Harry varens op zijn hoofd kweken en hoorntjes laten groeien, dan nog zou ze van hem hebben gehouden. Hij was als een broer voor haar geworden en ze had geaccepteerd dat Averil daarbij hoorde. Meestal probeerde ze het niet met hen over politiek te hebben. Dat maakte hun leven een stuk eenvoudiger.

Ze was diep onder de indruk van de toespraak die haar nieuwe vriend een paar dagen later op de campus hield. Het was een gloedvol en briljant staaltje van confrontatiepolitiek, en dat vertelde ze hem dan ook toen ze hem later sprak. Intussen was ze te weten gekomen dat hij Yael McBee heette. Een grappige naam, maar aan hemzelf was niets grappigs. Hij was briljant en hartstochtelijk, en zijn razernij haalde als een zweepslag uit naar alle mensen die hij wilde bereiken. Ze bewonderde zijn kunst om voor menigtes te spreken en dat najaar ging ze geregeld naar hem luisteren, voordat hij haar op een avond eindelijk uitnodigde om ergens te gaan eten. Ze deelden de rekening en naderhand gingen ze naar zijn flat. Er woonden daar minimaal een dozijn anderen, sommigen sliepen gewoon op matrassen, en het haalde het niet bij het gezellige, brandschone huisje dat Harry, Averil en Tana deelden. In feite zou ze zich geschaamd hebben om Yael daar mee naartoe te nemen. Het was te burgerlijk, te zoet, bijna te buitenlands voor hem. En ze vond het fijn om hem in zijn huis te bezoeken. Ze voelde zich de laatste tijd niet meer zo op haar gemak thuis. Averil en Harry trokken zich om de haverklap terug in zijn kamer. Ze vroeg zich af of hij weleens studeerde, maar aan zijn verrassend hoge cijfers te zien moest dat toch wel het geval zijn. Maar het was leuker om bij Yael en zijn vrienden te zijn, en toen Harry rond Kerstmis naar Zwitserland vloog, en Averil naar huis ging, nodigde Tana Yael eindelijk bij haar thuis uit.

Het was vreemd om hem in haar keurige kleine huis te zien, zonder zijn lawaaiige vrienden in de buurt. Hij had die dag een donkergroene coltrui gedragen met een verwassen spijkerbroek en legerlaarzen, ook al had hij een jaar in de gevangenis gezeten omdat hij geweigerd had in dienst te gaan en zich naar Vietnam te laten sturen. Ze hadden hem naar een gevangenis in het Zuid-Westen gestuurd en hem na een jaar wegens goed gedrag vrijgelaten.

'Ongelooflijk!' Tana was helemaal in de ban van deze man met zijn opvallende, bijna Raspoetin-achtige ogen en zijn moed om tegen elke denkbare stroom in te zwemmen. Hij had iets mysterieus en het verbaasde haar niet dat hij als kind gefascineerd was geweest door het communisme. Alles aan hem was boeiend en ongewoon, en toen hij haar voorzichtig in zijn armen trok en op kerstavond de liefde met haar bedreef, leek ook dat buitengewoon boeiend. Ze hoefde Harrison Winslow maar één keer uit haar gedachten te zetten. Op een bepaalde manier had hij het pad naar Yael voor haar geëffend, alhoewel hij niets met hem gemeen had. Yael speelde het klaar om een vuur in haar te laten ontbranden waarvan ze het bestaan nooit had vermoed, haar diep rakend in alles wat ze al zo lang wilde en zichzelf had ontzegd. Hij bereikte het diepste van haar ziel en ontketende een hartstocht die ze niet voor mogelijk had gehouden. Hij schonk haar iets wat ze nooit verwacht had te zullen krijgen, totdat ze ten slotte het gevoel had volledig aan hem verslaafd te zijn.

Tegen de tijd dat Harry en Averil weer thuiskwamen, was ze praktisch zijn slavin geworden, en sliep ze vaker wel dan niet in zijn flat, samen met hem op een matras, opgekruld en koud, totdat hij haar aanraakte en het leven ineens exotisch en tropisch werd, met stralende kleuren overal. Ze kon zich geen leven meer voorstellen zonder hem, en als ze na het eten met z'n allen in de woonkamer zaten, pratend over politiek en joints rokend, voelde Tana zich vrouw, een vrouw in de bloei van haar leven, gewaagd levend aan de voeten van haar man.

'Waar hang je verdomme toch de hele tijd uit, Tan? We zien je hier nooit meer,' ondervroeg Harry haar.

'Ik heb het hartstikke druk met het voorbereiden van mijn examens in de bibliotheek.'

Ze had nog vijf maanden te gaan voor haar eindexamen, en dan moest ze nog studeren om toegelaten te worden als advocaat. Maar in feite bracht ze het grootste deel van haar tijd door met Yael, en ze had nog steeds niets over hem verteld aan Harry en Averil. Ze wist niet waar ze moest beginnen. Ze leefden in zulke totaal verschillende werelden, dat het onmogelijk was om hen zich voor te stellen op dezelfde plek, in hetzelfde huis, op dezelfde school.

'Heb je soms een vriend, Tan?' Hij was achterdochtig geworden omdat ze zo weinig meer thuis was. En hij vond dat ze er vreemd uitzag, een beetje verdoofd, wezenloos, alsof ze zich bij een hindoeïstische sekte aangesloten had, en hij vermoedde dat ze continu joints rookte. Maar het was pas rond Pasen dat hij haar samen met Yael zag, en hij was geschokt toen dat gebeurde. Hij wachtte haar op na een college en nam haar als een ziedende vader onder handen. 'Wat doe je in godsnaam met die griezel? Heb je enig idee wie dat is?'

'Natuurlijk weet ik wie hij is. Ik trek al het hele studiejaar met hem op.' Ze had al die tijd geweten dat hij het niet zou begrijpen, en dat vertelde ze hem dan ook.

'Heb je dan geen idee wat voor reputatie hij heeft? Het is een ontzettende radicaal, een communist, een onruststoker van het ergste soort. Ik heb vorig jaar gezien hoe hij gearresteerd werd en ik heb gehoord dat hij in de gevangenis heeft gezeten voordat hij hier kwam. Jezus Christus, Tan, gebruik je hersens!'

'Bemoei je met je eigen zaken, stomme klootzak!' Ze stonden tegen elkaar te schreeuwen bij de uitgang van de grote bibliotheek en af en toe bleef er iemand staan om te kijken, maar dat kon hun niets schelen. 'Hij heeft vastgezeten omdat hij niet in dienst wilde, wat in jouw ogen waarschijnlijk erger is dan moord met voorbedachten rade, maar het geval wil dat ik daar anders over denk.'

'Dat is me helaas maar al te duidelijk. Maar je kunt vanaf nu maar beter zorgen dat je ogen in je achterhoofd krijgt, want anders hoef je je ook niet druk meer te maken over je toelatingsexamen in de advocatuur. Als je niet oppast, zorgt hij dat je met zo'n rotklap opgepakt wordt en van school wordt getrapt, dat je de bui niet eens hebt zien hangen.'

'Je lult uit je nek!'

Maar de daaropvolgende week, tijdens de paasvakantie, organiseerde hij een enorme demonstratie voor het gebouw van de administratie, en twee dozijn studenten werd afgevoerd naar de cel.

'Zie je wel?' Harry kon het niet laten het in te wrijven, dus was ze het huis weer uit gestormd. Harry begreep er helemaal niets van. Laat staan dat hij begreep wat Yael voor haar betekende. Gelukkig was hijzelf niet opgepakt en kon ze de hele week bij hem blijven. Alles aan hem was opwindend. Elk zintuig werd geprikkeld wanneer hij de kamer binnenkwam, en er was van alles gaande bij hem thuis dezer dagen. Iedereen leek zich steeds meer voor te bereiden op demonstraties die gepland stonden voor het einde van het schooljaar, maar ze zag zo op tegen haar examens dat ze steeds vaker in haar eigen huis ging zitten studeren.

Daar probeerde Harry op haar in te praten, rustiger dit keer, doodsbang als hij was dat er iets met haar zou gebeuren. Hij zou er alles aan doen om dat te voorkomen, voordat het te laat was. 'Alsjeblieft, Tan, alsjeblieft. Luister naar me. Je komt in de problemen door hem. Ben je verliefd op hem?' Zijn hart brak bij de gedachte. Niet omdat hij nog steeds verliefd op haar was, maar omdat hij het beschouwde als een afschuwelijk noodlot. Hij haatte de vent. Het was een onbeschofte, lompe, ongeciviliseerde, egoïstische rotzak, en Harry had de afgelopen maanden meer dan genoeg over hem gehoord op de universiteit. De gozer was gewelddadig, en vroeg of laat zou hij ernstig in de problemen komen. Harry wilde gewoon niet dat hij Tana met zich mee zou sleuren in zijn val. En hij had het idee dat de kans daarop groot was. Als ze het toestond. En daar zag het naar uit. Ze koesterde een blinde passie voor de man. Zelfs zijn politieke standpunten wonden haar op, en de gedachte daaraan maakte Harry misselijk.

Ze hield stug vol dat ze niet verliefd op hem was, maar hij wist dat het niet zo eenvoudig lag voor haar. Dit was de eerste man aan wie ze zich vrijwillig had gegeven, en ze had zo veel jaren als non geleefd dat haar blik vertroebeld was geraakt. Hij wist dat als de juiste man, of zoals in dit geval de onjuiste man, voorbijkwam en haar opwond zoals ze nog nooit meegemaakt had, ze dan zijn slachtoffer zou kunnen worden, en dat was nu inderdaad gebeurd. Ze was gefascineerd door Yael en zijn onorthodoxe levensstijl en vrienden. Ze was als gehypnotiseerd door iets wat ze nog nooit meegemaakt had, en tegelijkertijd bespeelde hij haar lichaam als een viool. Het was een onweerstaanbare combinatie. Maar toen, vlak voor haar eindexamen, zes maanden na de start van hun relatie, zette Yael haar voor het blok.

'Ik heb je volgende week nodig, Tan.'

'Waarvoor?' Afwezig keek ze over haar schouder. Ze moest die avond nog tweehonderd pagina's lezen.

'Voor een bijeenkomst, je weet wel,' zei hij vaag. Hij was bezig aan zijn vijfde joint van die avond. Meestal had dat geen zichtbaar effect op hem, maar de laatste tijd was hij erg vermoeid.

'Wat voor bijeenkomst?'

'We willen een daad stellen bij de mensen die de macht in handen hebben.'

Ze glimlachte. 'Wat had je in gedachten?'

'Ik denk dat het tijd wordt dat we onze aandacht op de regering gaan richten. We gaan naar het huis van de burgemeester.'

'Jezus, dan weet je zeker dat je achter slot en grendel terechtkomt.' Maar het leek haar niet al te zeer van streek te maken. Ze was er intussen aan gewend geraakt, al was ze nog niet met hem opgepakt en veel anderen wel.

'Nou en?' zei hij onbekommerd.

'Als ik meedoe en opgepakt word, dan loop ik mijn examens mis als niemand mijn borg betaalt.'

'Jezus, Tan, en wat dan nog? Wat was je van plan te worden dan? Een tweederangs advocate die de huidige maatschappij gaat lopen vertegenwoordigen? De maatschappij is waardeloos, dus als we daar nu eerst een einde aan maken, dan kun je daarna aan het werk. Je kunt je examens best een jaartje uitstellen, Tan. Dit is veel belangrijker.'

Verslagen keek ze hem aan, geschokt door de woorden die ze hem zojuist had horen zeggen. Als hij zoiets als dit kon zeggen, dan begreep hij haar helemaal niet. Wie was deze man?

'Heb je enig idee hoe hard ik hiervoor heb gewerkt, Yael?'

'Besef je dan niet hoe nutteloos het allemaal is?'

Het was hun allereerste ruzie en hij zette haar nog dagenlang onder druk, maar ten slotte deed ze niet mee. Ze ging terug naar haar eigen huis om te studeren en toen ze die avond naar het nieuws keek, rolden haar ogen bijna uit hun kassen. Er was een bomaanslag gepleegd op het huis van de burgemeester, en daarbij waren twee van zijn kinderen bijna omgekomen. Uiteindelijk kwam het gelukkig allemaal goed met hen, maar één kant van het huis was volledig vernietigd en zijn vrouw had zware brandwonden opgelopen van een bom die vlak bij haar was ontploft. De aanslag is opgeëist door een radicale studentengroepering van de universiteit van Berkeley. Zeven studenten waren gearresteerd met tenlastelegging van poging tot moord, geweldpleging, wapenbezit van divers kaliber en allerlei andere zaken. Onder hen bevond zich ook Yael McBee. Met knikkende knieën besefte ze dat haar hele leven voorbij zou zijn geweest als ze naar hem zou hebben geluisterd. Niet alleen haar rechtenstudie zou voor niets zijn geweest, maar ze zou ook vele jaren haar vrijheid kwijtgeraakt zijn. Lijkwit keek ze toe hoe ze op tv in politieauto's werden afgevoerd en Harry keek zwijgend naar haar gezicht. Na een hele tijd stond ze op en keek op hem neer, dankbaar dat hij geen commentaar had geleverd. In één seconde waren haar gevoelens voor Yael als een bel uiteengespat, als een van zijn bommen.

'Hij had me erbij willen hebben vanavond, Harry.' Ze begon te huilen. 'Je had gelijk.' Ze voelde zich beroerd. Hij had haar leven bijna kapotgemaakt en ze was volledig in zijn ban geweest. En waarom? Vanwege de seks? Wat was er met haar aan de hand geweest? Ze werd doodziek van die gedachte. Ze had nooit beseft hoe ver hun overtuiging hen zou voeren. Ze schaamde zich dat ze ooit met hen opgetrokken was.

Ze was bezorgd dat ze misschien opgeroepen zou worden om ondervraagd te worden. Uiteindelijk gebeurde dat ook, maar dat had geen consequenties. Ze was gewoon een studente die met Yael McBee naar bed was geweest. En daarin was ze niet de enige. Ze deed examen. Ze werd toegelaten als advocate. Ze kreeg een baan aangeboden bij de arrondissementsrechtbank, als assistent-openbare aanklager, en daarmee begon haar volwassen leven. Haar radicale dagen lagen achter haar, net als het studentenleven en haar tijd met Harry en Averil in hun kleine huis. Ze huurde een appartement in San Francisco en begon langzaam met het inpakken van haar spulletjes. Het was ineens nogal pijnlijk allemaal. Alles was voorbij, over en uit.

'Goh, wat ben jij een toonbeeld van vrolijkheid.' Harry rolde langzaam haar kamer binnen op het moment dat ze de zoveelste stapel wetboeken in een doos stapelde. 'Ik neem aan dat ik je vanaf nu moet aanspreken met "mevrouw de openbare aanklager"?'

Ze keek hem glimlachend aan. Ze was nog steeds van haar stuk door wat er met Yael McBee was gebeurd, en bijna ook met haar als het aan hem had gelegen. Ook was ze nog steeds verdrietig bij de gedachte aan wat ze voor hem had gevoeld. Het leek intussen bijna onwerkelijk. Het proces tegen de groep was nog niet begonnen, maar ze wist dat hij en zijn vrienden voor lange, lange tijd opgesloten zouden worden.

'Ik heb het gevoel dat ik van huis wegloop.'

'Je weet dat je altijd terug kunt komen, we zullen er voor je zijn.' Schaapachtig keek hij haar aan. Tana lachte toen ze zijn gezicht zag. Ze kenden elkaar al veel te lang om geheimen te hebben.

'Wat betekent die blik op je gezicht? Wat heb je nu weer uitgespookt?'

'Ik? Niets.'

'Harry...' Ze liep dreigend op hem af en hij reed lachend weg.

'Echt niet, Tan... Au, verdomme!' Hij reed recht tegen haar bureau aan en traag vouwde ze haar handen om zijn keel. Hij begon met de dag meer op zijn knappe vader te lijken. Ze miste hem af en toe nog steeds. Het zou een stuk gezonder zijn geweest als ze een verhouding met hem had gehad in plaats van met Yael McBee.

'Goed dan, goed dan, Ave en ik gaan trouwen.'

Gedurende een tel verstarde Tana. Ann Durning was zojuist voor de derde keer getrouwd, met een belangrijke filmproducent uit Hollywood. Hij had haar een Rolls Royce gegeven als huwelijkscadeau en een ring met een twintigkaraats diamant, waar Tana veel over te horen had gekregen van Jean. Maar dat was iets wat mensen als Ann Durning deden. Op de een of andere manier had ze nooit gedacht dat Harry zou trouwen.

'Echt?'

Hij glimlachte: 'Ik vond dat we na al die tijd... Het is een geweldige meid, Tan...'

'Dat weet ik, sukkel,' grijnsde Tana, 'ik heb hier ook gewoond, hoor. Het klinkt alleen zo verschrikkelijk volwassen.' Ze waren allemaal vijfentwintig nu, maar ze voelde zich nog lang niet oud genoeg om te trouwen en ze vroeg zich af waarom dat bij hen wel het geval was. Misschien waren ze vaker met elkaar naar bed geweest, grinnikte ze in zichzelf, en toen keek ze hem lachend aan en bukte ze zich om hem een zoen op zijn wang te geven. 'Gefeliciteerd. Wanneer?'

'Heel binnenkort.' Ineens zag Tana iets ongewoons in zijn ogen: schaamte en trots tegelijkertijd.

'Harry Winslow, ga je me vertellen dat ze... je hebt haar toch niet...' Ze schaterde van het lachen en bijna voor het eerst van zijn leven bloosde Harry.

'Jawel. Ze heeft een blinde passagier.'

'Jezus!' Ineens trok ze een ernstig gezicht. 'Je weet toch dat je niet hoeft te trouwen, hè? Heeft ze je onder druk gezet?'

Hij lachte en Tana bedacht dat ze hem nog nooit zo gelukkig had zien kijken. 'Nee, ik heb haar onder druk gezet. Ik heb gezegd dat ik haar zou vermoorden als ze het weg zou laten halen. Het is ons kind en het is welkom, ook bij haar.'

'Mijn god.' Tana liet zich op bed zakken. 'Een huwelijk én een gezin. Jullie leveren niet bepaald half werk.'

'Nee, hè?' Hij barstte bijna uit elkaar van trots en toen kwam zijn aanstaande met een verlegen glimlachje binnen.

'Zit Harry je te vertellen wat ik denk dat hij je vertelt?' Tana knikte en observeerde de blik die de twee uitwisselden. Ze las er tevredenheid en geluk in. Ze vroeg zich af hoe het moest zijn om je zo te voelen, en heel eventjes benijdde ze hen. 'Hij heeft gewoon een grote mond.' Maar ze bukte zich en zoende hem op zijn mond. Harry gaf een tikje op haar achterwerk en even later verlieten ze de kamer. Ze gingen trouwen in Australië, in de plaats waar Averil vandaan kwam, en Tana was natuurlijk uitgenodigd voor de bruiloft. Na hun huwelijk zouden ze terugkeren naar hun kleine huis hier, maar Harry was intussen al op zoek gegaan naar een nieuwe plek in Piedmont, waar ze zouden kunnen wonen tot hij klaar was met zijn opleiding. De tijd was gekomen om de Winslowfondsen aan te gaan spreken. Hij wilde dat Averil vanaf nu prettig zou wonen. Later die avond sprak hij Tana aan.

'Weet je Tana, als ik jou niet had gehad, dan zou ik hier helemaal niet geweest zijn.' Dat was wat hij Averil in het afgelopen jaar al minstens tienduizend keer had verteld, en daar geloofde hij in met heel zijn hart.

'Dat is niet waar, Harry, dat weet je heel goed. Je hebt het allemaal zelf gedaan.'

Hij greep haar bij haar arm. 'Ik had het nooit gered zonder jou. Die eer is aan jou, Tan. Het ziekenhuis, het feit dat ik rechten ben gaan studeren, alles. Als ik jou niet had gehad, had ik Averil zelfs nooit ontmoet.'

Ze glimlachte rustig naar hem en voelde zich vereerd. 'En hoe zit het dan met de baby, heb je die ook aan mij te danken?'

'Ach, trut.' Hij gaf een klein rukje aan haar lange blonde haren en ging toen terug naar zijn aanstaande echtgenote die in diepe slaap lag in het bed waarin hun baby was verwekt. Zijn 'creativiteit' had haar vruchten afgeworpen, bedacht Tana weemoedig glimlachend toen ze die avond in slaap viel. Ze was blij voor hem, voor hen allebei. Maar ze voelde zich ineens zo eenzaam. Ze had twee jaar met hem samengewoond, waarvan de helft van die tijd ook met Averil. Het zou vreemd zijn om zonder hen verder te gaan en zij zouden hun eigen leven leiden. Vreemd, waarom wilde iedereen toch trouwen? Harry, haar moeder, Ann. Wat was de magie daarvan? Het enige dat Tana had gewild, was slagen voor haar studie rechten, en toen ze eindelijk een verhouding met iemand had, bleek het een rare idioot te zijn die waarschijnlijk voor de rest van zijn leven achter de tralies zou verdwijnen. Al die raadselachtige gedachten schoten door haar hoofd toen ze in slaap viel. Ze had er geen antwoorden op, ook niet toen ze verhuisde.

Ze verhuisde naar een prettige kleine flat in Pacific Heights, met uitzicht op de San Francisco Bay. En het kostte haar vijftien minuten om met de tweedehands auto die ze had gekocht, op de rechtbank te komen. Ze probeerde zo veel mogelijk geld bij elkaar te sparen om naar de bruiloft van Harry en Averil te kunnen gaan, maar Harry wilde haar het ticket met alle geweld cadeau geven. Ze ging, vlak voordat ze aan haar nieuwe baan zou beginnen, en ze kon niet langer dan vier dagen in Sydney blijven.

Averil zag eruit als een popje in haar witte organza jurk en er was nog niets van haar buikje te zien. Haar ouders hadden er geen idee van dat ze in verwachting was, en zelfs Tana vergat het. Ze vergat alles toen ze Harrison Winslow op haar af zag komen.

'Hallo, Tan.' Hij kuste haar voorzichtig op haar wang en ze had het idee dat ze smolt. Hij was zoals hij altijd was geweest: charmant, voorkomend en wereldwijs in alle opzichten. Maar de romance die zo lang geleden tot een einde was gekomen, was niet voorbeschikt om weer tot leven gewekt te worden. Ze praatten urenlang met elkaar en op een avond maakten ze een lange wandeling. Hij zag dat ze anders en volwassener geworden was, maar in zijn denken zou ze altijd Harry's vriendin blijven. Ook wist hij dat Tana in Harry's beleving altijd hem zou toebehoren, en dat standpunt respecteerde hij nog steeds.

Hij bracht haar naar het vliegveld toen ze weg moest. Harry en Averil waren al op huwelijksreis vertrokken en toen hij haar kuste zoals hij lang geleden had gedaan, hunkerde ze met heel haar ziel naar hem. De tranen stroomden over haar gezicht toen ze aan boord ging en de stewardessen lieten haar met rust, zich afvragend wie die knappe man was geweest. Was ze zijn vriendin of zijn vrouw? Ze was een lange, knappe blondine in een eenvoudig beige linnen pak, met zelfverzekerde bewegingen en een trotse oogopslag. Niemand zag dat ze zich vanbinnen bang en eenzaam voelde. Alles waar ze naar terugkeerde zou helemaal nieuw zijn. Een nieuwe baan, een nieuw huis, en niemand om dat alles mee te delen. Plotseling begreep ze waarom mensen als Ann Durning en haar moeder trouwden. Het was veiliger dan alles in je eentje te moeten doen, maar toch was dat de enige manier van leven die Tana kende, bedacht ze toen het vliegtuig koers naar huis zette.

Deel Drie

Het echte leven

14

Het appartement dat Tana had gehuurd, had een kleine achtertuin en een mooi uitzicht over de San Francisco Bay. Het bestond uit een kleine slaapkamer, een woonkamer, een keuken met een bakstenen muur, en smalle openslaande deuren naar de tuin, waar ze soms ging zitten om van de zon te genieten. Onbewust had ze gezocht naar woonruimte op de begane grond, zodat Harry geen probleem zou hebben met zijn rolstoel als hij eens bij haar op bezoek kwam.

Ze voelde zich er thuis. Ze was verrast hoe snel ze gewend was aan het alleen wonen. In het begin kwamen Harry en Averil geregeld bij haar langs omdat ze haar ook misten, en Tana constateerde verbaasd dat Averil in hoog tempo van vorm veranderde. Ze blies op als een mooi klein ballonnetje, maar dat stond mijlenver van Tana af.

Haar eigen leven speelde zich op een heel ander vlak af. Ze leefde in een wereld van procederen, arrondissementsrechtbank, moorden, overvallen en verkrachtingen. Daar was ze de hele dag mee bezig, en de gedachte aan kinderen krijgen stond mijlenver van haar af, ook al had haar moeder laten weten dat Ann Durning opnieuw in verwachting was, alsof dat Tana iets kon schelen. Dat alles lag nu heel ver achter haar. Berichten over de Durnings deden haar niets meer, en haar moeder wist dat, maar bleef toch proberen Tana's belangstelling te wekken. Het bericht dat Harry met dat andere meisje was getrouwd, kwam hard aan bij haar moeder. Arme Tana: al die jaren waarmee ze de jongen met zorg had omringd, en nu was hij ervandoor gegaan met een ander.

'Wat een rotstreek!'

Tana was zo overrompeld door die opmerking dat ze even stil bleef voor ze hard begon te lachen. Ze vond het erg grappig. Haar moeder had dus echt nooit geloofd dat ze gewoon vrienden waren.

'Helemaal niet. Ze zijn voor elkaar geschapen.'

'Maar vind je het niet erg dan?' Wat was er met iedereen aan de hand tegenwoordig? Wat ging er in hen om? Haar dochter was al vijfentwintig, wanneer ging ze nu eindelijk eens aan een gezin beginnen?

'Natuurlijk vind ik het niet erg. Ik heb het u jaren geleden al verteld, mam, Harry. en ik zijn gewoon vrienden. Heel goede vrienden. En ik ben dolblij voor ze.'

Ze liet er een tijdje overheen gaan voordat ze weer belde en vertelde over de baby.

'En jij, Tan? Wanneer ga jij eens aan een toekomst met man en kinderen denken?'

Tana zuchtte. De gedachte alleen al. 'Geeft u het nu nooit eens op, mam?'

'Jij wel dan? Op jouw leeftijd al?' Wat een deprimerende gedachte.

'Natuurlijk niet. Ik ben nog niet eens begonnen erover na te denken.'

Haar relatie met Yael McBee lag nog vers in haar geheugen. Hij was de laatste persoon op deze aarde geweest bij wie je ging denken aan een huwelijk en kinderen. En met haar nieuwe baan had ze absoluut geen tijd voor een nieuwe vriend. Ze had het veel te druk met haar draai te vinden in haar baan als assistent-openbare aanklager. Pas na een maand of zes had ze tijd voor een eerste afspraakje. Ze werd mee uit gevraagd door een opsporingsambtenaar. Ze accepteerde zijn uitnodiging omdat het een interessante man was, maar ze had geen echte belangstelling voor hem. Daarna ging ze nog met twee of drie advocaten uit, maar in gedachten was ze altijd bij haar werk.

In februari had ze haar eerste belangrijke zaak waar nationaal verslag over uitgebracht werd door de media. Ze had het gevoel dat alle ogen op haar gericht waren en was vastbesloten goed werk af te leveren. Het ging om een extreem smerige verkrachting en moord. De verkrachting van een vijftienjarig meisje die door haar moeders minnaar naar een verlaten huis was gelokt. Ze was negen of tien keer verkracht, volgens de getuigenverklaring, afschuwelijk verminkt en uiteindelijk vermoord, en Tana eiste de gaskamer voor hem. Het was een zaak die haar tot in het diepst van haar ziel raakte, al wist niemand dat, en ze had zich iedere avond suf gewerkt met het voorbereiden van de zaak en het herlezen van de getuigenverklaring en het bewijs. De beklaagde was een aantrekkelijke man van midden dertig, hooggeschoold, goed gekleed, en de verdediging haalde alles uit de kast.

'Hoe gaat het, Tan?' Harry belde haar laat op een avond. Ze wierp een blik op de klok, verbaasd dat hij nog wakker was. Het was bijna drie uur.

'Prima. Is er iets mis? Alles goed met Averil?'

'Dat kun je wel stellen.' Ze kon hem daarvandaan bijna zien glunderen. 'We hebben net een zoon gekregen, Tan. Zeven pond en honderdvijftig gram. Averil is het dapperste meisje van de wereld. Ik was erbij, Tan, en het was zo mooi om te zien. Zijn kleine koppie floepte er gewoon uit en toen lag hij me daar aan te kijken. Ze hebben hem eerst aan mij gegeven.' Ademloos en opgewonden tuimelden de woorden uit zijn mond, hij klonk alsof hij lachte en huilde tegelijk. 'Ave is net even gaan slapen, dus bedacht ik dat ik jou dan even kon bellen. Was je nog wakker?'

'Natuurlijk. O, Harry, ik ben zo blij voor jullie!' De tranen stonden nu ook in haar ogen en ze nodigde hem uit voor een borrel.

Vijf minuten later stond hij voor de deur en hij zag er doodmoe maar gelukkiger uit dan ze hem ooit had gezien. Ze had een vreemd gevoel toen ze naar hem keek en luisterde naar het hele verhaal, alsof het de eerste baby was die op deze aarde geboren was en Averil een wonder had verricht. Ze was bijna jaloers op hem, maar ook voelde ze een enorm gapend gat in haar binnenste, alsof dat deel er bij haar niet was, alsof er iets ontbrak. Het was alsof je vol bewondering naar iemand luisterde die in een vreemde taal sprak, zonder er een woord van te verstaan. Ze had geen idee waar het over ging, maar ze gunde het hem van harte.

Het was tegen vijven toen hij wegging en ze kon nog net twee uurtjes slapen voordat ze weer op moest om naar de rechtbank te gaan, naar haar belangrijke zaak. Al met al duurde het proces drie weken en daarna trok de jury zich nog eens negen dagen terug voor overleg, nadat Tana een heroïsch eindpleidooi gehouden had. Toen ze eindelijk weer te voorschijn kwamen had ze gewonnen. De gedaagde werd schuldig bevonden op alle aanklachten en alhoewel de jury weigerde om hem de doodstraf te geven, kreeg hij levenslange gevangenisstraf opgelegd. In haar hart was Tana daar blij om. Ze wilde dat hij zou boeten voor zijn daden, ook al zou zijn verblijf in de cel het meisje niet meer tot leven kunnen wekken.

De kranten zeiden dat ze fantastische pleidooien had gevoerd in deze zaak en Harry plaagde haar daarmee toen ze daarna op kraamvisite kwam bij hen in Piedmont. Hij noemde haar juffrouw Toppertje en pestte haar flink.

'Goed, goed, zo is het wel genoeg. Laat me dat wondertje van jullie nu maar eens zien, in plaats van al die losse flodders op me af te schieten.' Ze had zich erop voorbereid dat ze er niets aan zou vinden en was uiterst verrast toen ze erachter kwam dat het een schat van een baby was. Alles was piepklein en perfect en ze aarzelde toen Averil haar de baby in handen wilde geven. 'Jeetje, ik ben bang dat ik hem doormidden breek.'

'Doe niet zo raar.' Harry pakte zijn zoon met een geoefend gebaar uit de armen van zijn vrouw en legde hem plompverloren in Tana's armen.

Ze keek op hem neer, stomverbaasd over zijn schoonheid, en toen ze hem teruggaf had ze het gevoel dat ze iets kwijtraakte en keek ze de beide ouders jaloers aan. Het was zo sterk, dat toen ze wegging, Harry met een overwinnaarsblik in zijn ogen tegen Averil zei: 'Volgens mij heeft ze het te pakken, Ave.'

Inderdaad kon ze hem die nacht nauwelijks uit haar gedachten zetten, maar de daaropvolgende week werd ze weer in beslag genomen door een volgende grote verkrachtingszaak en daarna door twee moordzaken. Voordat ze het wist, belde Harry haar triomfantelijk op. Niet alleen was hij toegelaten tot de orde van advocaten, maar ook was hem een baan aangeboden en hij kon nauwelijks wachten tot hij aan de slag kon.

'Voor wie ga je werken?' Ze was gelukkig voor hem. Hij had er hard voor gewerkt.

Harry lachte: 'Je zult het niet geloven, Tan. Ik ga aan de slag als advocaat pro Deo.'

'Jij, advocaat pro Deo?' Tana barstte in lachen uit. 'Dus voortaan moet ik mijn zaken tegen de jouwe bepleiten?' Ze gingen lunchen om het te vieren en praatten over niets anders dan hun werk. Het huwelijk en baby's waren wel de laatste dingen waar Tana zich mee bezighield.

Voordat ze het wist, was de rest van het jaar omgevlogen en zat ze al een heel eind in het nieuwe jaar, vol moordzaken, verkrachtingen, geweldplegingen en diverse andere misdaden. Het overkwam haar maar een paar keer dat ze daadwerkelijk aan dezelfde zaak werkte als Harry, maar ze lunchten zo vaak mogelijk samen en hij werkte al twee jaar als advocaat pro Deo toen hij haar het nieuws vertelde dat Averil weer zwanger was.

'Zo snel al?' vroeg Tana verbaasd. Het leek alsof Harrison Winslow V nog maar net geboren was.

Harry zei glimlachend: 'Hij wordt volgende maand alweer twee, Tan.'

'Dat meen je niet! Echt?' Ze zag hem veel te weinig, maar zelfs dan nog leek het niet mogelijk. Twee jaar alweer. Ongelooflijk. Zelf was ze alweer achtentwintig, wat op zich niet zo bijzonder leek, behalve dan dat de tijd voorbij was gevlogen. Het leek als de dag van gisteren dat ze samen met Sharon Blake op Green Hill zat en lange wandelingen naar Yolan maakten. Gisteren leefde Sharon nog en kon Harry nog dansen.

Dit keer beviel Averil van een dochtertje. Een meisje met een klein roze gezichtje, een perfect mondje en enorme amandelvormige ogen. Ze leek sprekend op haar opa en Tana voelde een vreemde steek in haar hart toen ze het meisje zag, maar opnieuw had ze niet het idee dat hetzelfde voor haar weggelegd zou zijn.

'Waarom niet, in vredesnaam? Je bent pas negenentwintig, nou ja, over drie maanden dan.' Met een serieuze blik op zijn gezicht zei hij: 'Laat het niet aan je voorbijgaan, Tan. Het is het beste wat me ooit is overkomen, het enige dat me echt kan schelen. Mijn kinderen en mijn vrouw.' Ze kon haar oren nauwelijks geloven. Ze had gedacht dat zijn baan belangrijker voor hem zou zijn, en ze schrok zelfs nog meer toen hij vertelde dat hij plannen had om zijn baan op te zeggen en voor zichzelf te beginnen.

'Meen je dat? Waarom?'

'Omdat ik het niet leuk vind om voor een baas te werken en er doodziek van ben om dat stelletje klaplopers te verdedigen. Ze hebben precies gedaan wat ze zeggen dat ze niet hebben gedaan, meestal tenminste, en daar heb ik schoon genoeg van. Het wordt tijd voor iets anders. Ik heb zitten denken om een advocatenfirma op te zetten, samen met een advocaat die ik ken.'

'Zou dat niet saai worden voor je? Gewoon burgerlijk recht?' Uit haar mond klonk het als een enge ziekte en lachend schudde hij zijn hoofd.

'Nee, ik heb niet zoveel spanning nodig als jij, Tan. Ik hoef niet zo nodig elke dag op de barricades te staan zoals jij. Ik bewonder je daar enorm om, maar mijn voorkeur gaat uit naar een kleine praktijk en Averil en de kinderen.' Hij had de lat nooit erg hoog gelegd, hij was gewoon gelukkig met zijn leven zoals het was. Daar benijdde ze hem een beetje om. In haar brandde een dieper, hongeriger gevoel. Dat hongerige gevoel dat Miriam Blake tien jaar eerder in haar had gezien zat er nog steeds, dat gevoel wilde moeilijker zaken, eenduidige veroordelingen, steeds meer, steeds moeilijker, steeds grotere uitdagingen.

Ze was erg gevleid toen haar het daaropvolgende jaar gevraagd werd zitting te nemen in een commissie van advocaten die samen met de gouverneur in gesprek ging over onderwerpen die betrekking hadden op allerlei criminele zaken in de hele staat. Het ging om zes advocaten, allemaal mannen, met uitzondering van Tana, waarvan twee . uit Los Angeles, twee uit San Francisco, een uit Sacramento en een uit San Jose. Voor haar gevoel was het de interessantste week van haar leven. Ze mengde zich opgetogen in de gesprekken. De advocaten, rechters en politici discussieerden tot diep in de nacht, en toen ze 's avonds haar bed in rolde, was ze zo opgetogen over alles waar ze het over hadden gehad, dat het haar twee uur kostte om in slaap te vallen. Ze lag wakker, terwijl ze de dag in gedachten nog eens herhaalde.

'Interessant, hè?' De advocaat waar ze op de tweede dag naast zat, boog haar kant op en fluisterde zachtjes terwijl ze luisterden naar de gouverneur die een onderwerp besprak met de persoon met wie zij de avond ervoor gediscussieerd had. Hij nam exact hetzelfde standpunt in als Tana had gedaan, en ze moest de neiging onderdrukken om op te staan en te juichen.

'Ja, absoluut,' fluisterde ze terug. Hij was een van de advocaten uit Los Angeles. Hij was lang, aantrekkelijk en had grijs haar. De volgende dag kwamen ze tijdens de lunch naast elkaar te zitten en ze verbaasde zich over zijn liberale houding. Het was een interessante man die oorspronkelijk uit New York kwam, rechten was gaan studeren aan Harvard, en toen naar Los Angeles was verhuisd. 'Om eerlijk te zijn heb ik de afgelopen jaren in Washington gewoond, ik had een baan bij de regering, maar ik ben blij dat ik weer terug ben verhuisd naar het Westen,' zei hij glimlachend. Hij was een prettige gesprekspartner, had een warme glimlach, en zijn ideeën spraken haar aan. Tegen het einde van de week hadden ze allemaal het gevoel dat ze nieuwe vrienden gemaakt hadden. Het was fascinerend geweest om een week lang ideeën uit te wisselen.

Hij logeerde in het Huntington en nodigde haar uit voor een drankje bij L'Etoile voordat hij wegging. Van alle aanwezigen hadden zij tweeën de meeste standpunten gemeen en Tana had hem een prettige metgezel gevonden bij de diverse themadagen waaraan ze hadden deelgenomen. Hij was professioneel en een harde werker, en meestentijds erg vriendelijk.

'Hoe bevalt het werken als openbaar aanklager je?' Daar was hij nieuwsgierig naar. De meeste vrouwen die hij kende hadden het niet naar hun zin in die functie. Meestal specialiseerden ze zich in familierecht of andere aspecten van de wet. Vrouwelijke openbare aanklagers waren zeldzaam, om voor de hand liggende redenen: het was een verdomd zware baan en er was niemand die het hun er gemakkelijker op maakte.

'Ik vind het geweldig,' glimlachte ze. 'Ik houd weinig tijd over voor mezelf, maar dat is niet erg.' Ze glimlachte nog een keer en streek haar haren uit haar gezicht. Ze had nog steeds lang haar, maar als ze aan het werk was droeg ze het opgestoken. Ze was ertoe overgegaan om in de rechtbank mantelpakjes en blouses te dragen, maar thuis woonde ze nog steeds in haar spijkerbroek. Vandaag droeg zé een grijs flanellen pak met een lichtgrijze zijden blouse.

'Niet getrouwd?' Met een opgetrokken wenkbrauw keek hij naar haar hand.

Glimlachend antwoordde ze: 'Nee, ik ben bang dat ik daar ook geen tijd voor heb.'

Er was een handjevol mannen in haar leven geweest in de afgelopen jaren, maar ze waren nooit lang gebleven. Soms negeerde ze hen wekenlang, als ze processen voorbereidde, en ze had eigenlijk gewoon nooit genoeg tijd voor hen. Het was een gemis dat haar weinig zorgen baarde, al bleef Harry volhouden dat ze daar op een dag spijt van zou krijgen. 'Dan doe ik daar tegen die tijd wel wat aan.'

'Wanneer? Als je vijfennegentig bent?'

'Wat deed je precies bij de regering, Drew?' Zijn naam was Drew Lands, en hij had de blauwste ogen die ze ooit had gezien. Ze hield van de manier waarop hij naar haar lachte. Ze betrapte zichzelf erop dat ze zich afvroeg hoe oud hij was, en ze had het bij het juiste eind toen ze hem rond de vijfenveertig schatte.

'Ik heb een tijdje voor het ministerie van handel gewerkt. Er was iemand overleden en ik heb zijn functie tijdelijk vervuld tot ze weer iemand anders hadden aangenomen.' Hij glimlachte weer naar haar en het drong opnieuw tot haar door dat de manier waarop hij naar haar keek haar erg goed beviel, beter dan dat bij enig ander in lange tijd het geval was geweest. 'Ik heb het een hele tijd erg leuk gevonden. Washington heeft iets ontzettend stimulerends. Alles draait om de regering en de mensen die daarmee te maken hebben. Als je niet voor de regering werkt tel je niet mee. Dat gevoel van macht is allesomvattend. Het is het enige dat er daar toe doet, voor iedereen.' Hij keek haar glimlachend aan en het was eenvoudig te begrijpen dat hij daaraan deelgenomen had.

'Het is vast niet makkelijk geweest om dat op te geven.' Dat interesseerde haar omdat ze zichzelf meer dan eens had afgevraagd of ze de politiek in zou willen, maar ze dacht niet dat het haar net zo goed zou bevallen als de rechtspraak.

'Het was tijd. Ik was blij dat ik weer terug kon naar Los Angeles.' Hij glimlachte op zijn gemak en zette zijn glas whisky weer neer terwijl hij haar aankeek. 'Ik heb het gevoel dat ik weer thuis ben. En jij, Tana? Waar ligt jouw hart? Geboren en getogen in San Francisco?'

Ze schudde haar hoofd. 'Oorspronkelijk kom ik uit New York, maar ik woon hier al sinds ik aan Boalt ben gaan studeren.' Het was al acht jaar geleden dat ze hiernaartoe gekomen was, dat op zich was al bijzonder, in 1964. 'Ik kan me nu niet meer voorstellen dat ik ergens anders zou willen wonen of iets anders zou willen doen.' Ze was bezeten van haar werk voor de openbare aanklager. Het was een baan vol spanning en ze was snel volwassen geworden in de vijf jaar dat ze dit werk nu deed. En dat was iets anders: vijf jaar alweer als hulpofficier van justitie. Dat was al bijna net zo moeilijk te geloven als de rest. Waar bleef de tijd als je werkte? Op een dag werd je wakker en dan waren er ineens tien jaar verstreken... of vijf... of één. Na een tijdje leken alle jaren op elkaar. Tien jaar voelde als een jaar, maar tegelijkertijd als een eeuwigheid. 'Wat keek je daarnet serieus?' Hij observeerde haar en ze keken elkaar glimlachend aan.

Met een filosofische blik haalde ze haar schouders op. 'Ik zat te denken hoe snel de tijd voorbijvliegt. Het is bijna niet te geloven dat ik hier alweer zo lang ben en dat ik alweer vijf jaar voor de openbare aanklager werk.

'Datzelfde gevoel had ik met Washington. De drie jaar die ik daar zat, voelden aan als drie weken, en toen was het ineens tijd om naar huis te gaan.'

'Denk je dat je ooit teruggaat?'

Hij glimlachte en er lag iets ondoorgrondelijks in zijn blik. 'In ieder geval voor een bepaalde periode. Mijn kinderen zitten nog daar. Ik wilde ze niet halverwege het jaar van school halen, en mijn vrouw en ik hebben nog niet besloten bij wie ze gaan wonen. Waarschijnlijk zal het op den duur half hier en half daar worden. Dat is het eerlijkste voor onszelf, hoewel het voor hen in het begin wat lastiger zal zijn. Maar kinderen passen zich gemakkelijk aan.' Hij glimlachte. Het was duidelijk dat hij net gescheiden was.

'Hoe oud zijn ze?'

'Dertien en negen. Meisjes. Het zijn geweldige kinderen en ze hebben een hechte band met Eileen, maar ik heb ook nog steeds goed contact met ze, en ze zijn een stuk beter af in L.A. dan in Washington. Er is daar weinig te doen voor kinderen, en daarbij komt dat ze het verschrikkelijk druk heeft,' liet hij los.

'Wat voor werk doet ze?'

'Ze is assistent van de ambassadeur van de Organization of American States, en om heel eerlijk te zijn heeft ze zelf haar zinnen gezet op de ambassadeurspost. Dat zou praktisch onmogelijk zijn als ze de kinderen zou hebben, dus komen ze waarschijnlijk bij mij wonen. Maar we zijn er nog niet helemaal uit.' Hij glimlachte weer, maar ditmaal was het wat aarzelend.

'Hoe lang zijn jullie al gescheiden?'

'Feitelijk is het nog niet zo ver. We hebben er rustig over nagedacht in de periode dat we in Washington zaten, en nu is de kogel door de kerk. Zodra ik een beetje op orde ben, ga ik de procedure opstarten. Ik heb mijn spullen nog niet eens allemaal uitgepakt.'

Ze keek hem glimlachend aan en bedacht hoe moeilijk het moest zijn om een vrouw en kinderen in Washington te hebben en drieduizend mijl te moeten reizen om hen te kunnen zien. Maar hij leek er geen problemen mee te hebben. Hij had ongelooflijk zinnige dingen gezegd op de conferentie. Van de zes betrokken advocaten was ze het meest onder de indruk van hem. Sinds haar ervaring met Yael McBee vijf jaar geleden, was haar progressiviteit behoorlijk ingedamd. Vijf jaar bij de openbare aanklager maakten haar met de minuut minder liberaal. Ze was ineens voor zwaardere straffen en strengere controles, en de liberale ideeën waarin ze zo lang had geloofd, schenen haar niet zo erg logisch meer toe. Maar op de een of andere manier maakte Drew Lands ze weer aanvaardbaar, en ook al spraken de daadwerkelijke standpunten haar niet meer aan, hij vervreemdde in ieder geval niemand met zijn stellingen. 'Ik vond dat je het heel goed bracht.' Hij was geroerd en dankbaar en ze dronken nog een drankje voor hij haar op weg naar zijn vlucht naar Los Angeles thuis afzette.

'Mag ik je eens bellen?' vroeg hij aarzelend, alsof hij bang was dat er een belangrijk persoon in haar leven was. Maar dat was op dit moment niet het geval. Het jaar daarvoor was ze een paar maanden uitgegaan met de creatief directeur van een reclamebureau, en sinds die tijd was er geen man meer in haar leven geweest. Hij had het veel te druk gehad, net als zij, en hun verhouding was net zo stilletjes geëindigd als hij was begonnen. Ze had de gewoonte aangenomen om mensen te vertellen dat ze getrouwd was met haar werk, dat ze de 'tweede echtgenote' was van de openbare aanklager, wat haar collega's altijd aan het lachen maakte. Maar het was intussen bijna waar. Drew keek haar hoopvol aan en ze knikte met een lachje.

'Graag, dat zou ik leuk vinden.' En trouwens, God mocht weten wanneer hij weer eens in de stad zou zijn. Daarbij kwam dat ze de komende twee maanden heel erg druk zou zijn met een grote rechtszaak met betrekking tot een moord met voorbedachten rade.

Maar hij verbaasde haar door haar de volgende dag te bellen toen ze achter haar bureau op kantoor zat, koffiedronk en aantekeningen maakte voor haar aanpak van de zaak. Er zou een groot aantal mensen van de pers aanwezig zijn en ze wilde geen slecht figuur slaan. Met haar volledige aandacht bij de zaak nam ze de telefoon op en blafte: 'Ja?'

'Mag ik mevrouw Roberts even spreken?' Hij verbaasde zich allang niet meer over de onbeschofte manier waarop de mensen bij de openbare aanklager de telefoon opnamen.

'Spreekt u mee,' zei ze nu op speelse toon. Ze was zo vreselijk moe dat ze er uitgelaten van werd. Het was al bijna vijf uur en ze was de hele dag nog niet van haar plek geweest. Zelfs niet om te eten. Sinds de avond ervoor had ze niets meer gegeten, alleen maar liters en liters koffie gedronken.

'Ik herkende je stem niet.' Zijn stem had veel weg van een streling en ze schrok, zich afvragend of ze de een of andere gek aan de lijn had.

'Met wie spreek ik?'

'Drew Lands.'

'O, jezus... sorry... ik was helemaal in beslag genomen door mijn werk, ik herkende je stem niet. Hoe is het met je?'

'Prima. Eigenlijk belde ik om te vragen hoe het met jóu gaat.'

'Ik ben een grote moordzaak aan het voorbereiden die volgende week van start gaat.'

'Goh, gezellig,' zei hij sarcastisch en ze lachten hardop.

'En wat doe je in je vrije tijd?'

'Werken.'

'Dat dacht ik al. Je weet toch dat dat slecht voor je gezondheid is, hè?'

'Daar ga ik me pas zorgen over maken tegen de tijd dat ik met pensioen ga. Tot die tijd heb ik daar geen tijd voor.'

'En hoe zit je komend weekend? Heb je tijd voor een pauze?'

'Ik weet niet of... ik...' Meestal werkte ze in de weekends ook, vooral als ze bezig was met dit soort zaken. De conferentie had haar ook al een hele week gekost waarin ze eigenlijk aan deze zaak had moeten werken. 'Eigenlijk moet ik...'

'Kom op, je kunt best een paar uurtjes vrij nemen. Ik was van plan om het jacht van een vriend in Belvedere te lenen. Je mag je werk zelfs meenemen, al is dat eigenlijk heiligschennis.'

Het was eind oktober en het was ideaal weer voor een middag op de San Francisco Bay: warm en zonnig met een strakblauwe hemel. Het was de mooiste tijd van het jaar in San Francisco, om lyrisch van te worden. Ze was bijna geneigd om zijn uitnodiging aan te nemen, maar ze wilde niet dat haar werk bleef liggen.

'Ik moet me eigenlijk echt voorbereiden.'

'Uit eten dan? Lunchen?' Ineens begonnen ze allebei te lachen. Het was lang geleden dat iemand zo aangedrongen had en ze voelde zich gevleid.

'Ik zou graag iets met je willen afspreken, Drew.'

'Nou, doe het dan. Ik beloof dat ik niet meer van je tijd zal vragen dan jij wilt. Wat is het gemakkelijkst voor je?'

'Dat zeilen op de Bay klonk wel heel erg leuk. Misschien spijbel ik zelfs wel een dagje.' Het idee van gegoochel met aantekeningen in de wind sprak haar niet bepaald aan, maar een middag op het water met Drew Lands wel.

'Dan zorg ik dat ik er ben. Wat dacht je van aanstaande zondag?'

'Perfect.'

'Ik haal je om negen uur op. Zorg dat je warme kleren aantrekt voor het geval de wind opsteekt.'

'Ja, meneer.' Ze glimlachte in zichzelf, hing op en ging weer aan de slag.

Om negen uur prompt op zondagmorgen, stond Drew Lands voor de deur, in een witte spijkerbroek, bootschoenen, een felrood shirt en een geel windjack onder zijn arm. Zijn gezicht was al gebruind, zijn haar glansde als zilver in de zon en zijn blauwe ogen dansten toen ze achter hem aan liep naar de auto. Hij reed in een zilverkleurige Porsche waarmee hij zoals hij vertelde op vrijdagavond van L.A. naar San Francisco was gereden, maar zoals beloofd had hij haar niet eerder lastig gevallen. Hij bracht haar naar de Saint Francis Yacht Club waar de boot voor anker lag, en een halfuur later waren ze op het water van de San Francisco Bay. Hij was een voortreffelijk zeiler en er was ook nog een kapitein aan boord. Tana lag zonnebadend te genieten op het dek, probeerde niet te denken aan haar moordzaak, en was ineens blij dat ze zich door hem had laten ompraten om een dag vrij te nemen.

'Lekker hè, die zon?' klonk zijn diepe stem en hij zat naast haar aan dek toen ze haar ogen opendeed.

'Inderdaad. Op de een of andere manier lijkt de rest ineens een stuk minder belangrijk. Al die dingen waar een mens zich druk over maakt, de kleinste futiliteiten die van levensbelang lijken, en dan ineens, floep... is alles weg.' Ze keek hem lachend aan, zich afvragend of hij zijn kinderen niet miste, en het was alsof hij haar gedachten kon lezen.

'Ik zou het leuk vinden als je binnenkort mijn dochters eens zou ontmoeten, Tana. Ik denk dat ze helemaal weg van je zullen zijn.'

'Reken daar maar niet op,' zei ze aarzelend met een verlegen lachje. 'Ik ben bang dat ik niet zo veel verstand van kleine meisjes heb.'

Hij keek haar taxerend maar absoluut niet beschuldigend aan. 'Heb je zelf nooit kinderen gewild?'

Hij was het soort man bij wie je het gevoel had dat je eerlijk kon zijn, en ze schudde haar hoofd. 'Nee. Ik heb er nooit behoefte aan gehad en ook geen tijd voor gehad.' Toen glimlachte ze en zei eerlijk: 'En ik ben de juiste man nooit tegengekomen, laat staan dat ik in de juiste situatie heb verkeerd.'

Hij lachte. 'Dat verklaart het dan wel, hè?'

'Precies. En jij?' Ze voelde zich luchtig gestemd en zorgeloos bij hem in de buurt. 'Wil jij nog meer kinderen?'

Hij schudde zijn hoofd en ze wist dat hij het soort man was dat ze ooit zou wensen. Ze was nu dertig en het was voor haar te laat om kinderen te krijgen. Daarbij kwam dat ze niets met kinderen had. 'Dat zal trouwens ook niet meer gaan, in ieder geval niet zonder eerst een heleboel moeite te moeten doen. Nadat Julie geboren is, hebben Eileen en ik besloten dat het daarmee genoeg was voor ons. Ik heb een vasectomie laten doen.'

Hij sprak er zo openlijk over dat ze een beetje van haar stuk gebracht werd. Maar aan de andere kant: wat was er mis met het feit dat iemand geen kinderen meer wilde? Zelf had ze die ook niet en wilde ze die ook niet.

'Daarmee is het probleem dan opgelost, nietwaar?'

'Inderdaad,' grijnsde hij kwajongensachtig, 'op meer dan een manier.'

Toen vertelde ze hem over Harry, zijn twee kinderen en Averil. En over toen Harry was teruggekomen uit Vietnam, het ongelooflijke jaar waarin hij voor zijn leven gevochten had en al die operaties had ondergaan, en de moed die hij daarbij getoond had.

'Het heeft mijn leven in een heleboel opzichten veranderd. Ik geloof niet dat ik daarna ooit nog de oude ben geweest.' Nadenkend staarde ze over het water en hij keek toe hoe het zonlicht over haar gouden haren danste. 'Het was alsof alles ineens veel meer inhoud kreeg. Echt, alles. Vanaf dat moment kon ik me niet veroorloven om ooit nog iets als vanzelfsprekend te beschouwen.' Ze zuchtte en keek hem aan. 'En dat gevoel had ik al eens eerder meegemaakt.'

'Wanneer was dat?' Hij keek haar teder aan en ze vroeg zich af hoe het zou zijn om door hem gekust te worden. 'Toen mijn kamergenote doodging. We studeerden samen aan Green Hill, in het Zuiden,' legde ze op serieuze toon uit.

'Ik ken het,' zei hij glimlachend.

'O.' Ze glimlachte terug. 'Ze heette Sharon Blake. De dochter van Freeman Blake, en ze kwam om bij een demonstratie met Martin Luther King, negen jaar geleden. Zij en Harry hebben meer impact op mijn leven gehad dan wie dan ook.'

'Je bent een serieuze vrouw geloof ik, hè?'

'Ja, nogal, geloof ik. Misschien is "gepassioneerd" een beter woord. Ik werk te hard, ik denk te veel. Dat zijn dingen waar ik over het algemeen geen afstand van kan nemen.'

Dat was hem al opgevallen, maar hij vond het niet erg. Zijn vrouw was ook zo geweest en dat had hem nooit gestoord. Hij was niet degene geweest die wilde scheiden. Dat was zij. Ze had een verhouding met haar baas in Washington en wilde tijd om 'na te denken', had ze gezegd, dus bood hij haar die ruimte en was hij naar huis gegaan, maar daarover wilde hij nu niet in detail treden.

'Heb je ooit met iemand samengewoond? Ik bedoel in de romantische zin van het woord, niet zoals met je vriend, de Vietnamveteraan.' Het was grappig om Harry zo omschreven te horen worden, zo onpersoonlijk.

'Nee. Zo'n soort relatie heb ik nooit gehad.'

'Het lijkt me echt iets voor jou. Een innige band zonder daarbij aan banden gelegd te zijn.'

'Dat klinkt me niet slecht in de oren.'

'Mij ook niet.' Hij staarde even nadenkend voor zich uit en grijnsde haar toen bijna jongensachtig toe. 'Jammer dat we niet in dezelfde stad wonen.' Het was een beetje vreemd om het daar al zo snel over te hebben, maar bij hem ging alles snel.

Uiteindelijk bleek hij net zo 'gepassioneerd' te zijn als Tana zichzelf had omschreven. Die week kwam hij nog twee keer naar haar toe om haar mee uit eten te nemen, en het daaropvolgende weekend nam hij haar weer mee uit zeilen, ook al zat ze midden in haar moordzaak en deed ze haar uiterste best om haar werk zo goed mogelijk te doen. Maar hij wist haar gerust te stellen en de dingen gemakkelijker te maken, en dat verraste haar.

Na hun tweede dag op de boot van zijn vriend bracht hij haar naar huis en bedreven ze de liefde voor de open haard in haar woonkamer. Het was teder, romantisch en liefdevol, en naderhand zorgde hij voor het avondeten. Hij bracht de nacht bij haar door en ze had daarbij absoluut niet het gevoel dat ze elkaar benauwden. Om zes uur stond hij op, nam een douche en kleedde zich aan, bracht Tana ontbijt op bed, en vertrok om kwart over zeven met de taxi naar het vliegveld. Hij nam de vlucht van acht uur naar Los Angeles, zat om vijf voor halftien achter zijn bureau, en zag eruit als om door een ringetje te halen.

Binnen een periode van een paar weken had hij er een gewoonte van gemaakt om met grote regelmaat op en neer te vliegen, bijna zonder dat met haar te overleggen, maar het gebeurde allemaal zo ongedwongen, en hij maakte haar zo gelukkig, dat ze het gevoel had dat haar hele leven erop vooruit was gegaan. Hij kwam twee keer kijken in de rechtbank en ze won haar zaak. Hij was erbij toen de jury uitspraak deed en nam haar mee uit eten om het te vieren. Hij gaf haar een schitterende gouden armband die hij voor haar had gekocht bij Tiffany's, en dat weekeinde ging ze bij hem op bezoek in Los Angeles. Vrijdag- en zaterdagavond aten ze bij de Bistro en Ma Maison, en ze brachten hun dagen al winkelend door aan Rodeo Drive of luierend aan zijn zwembad. Op zondagavond, na een intiem etentje dat hijzelf voor haar had klaargemaakt op de barbecue, vloog ze in haar eentje terug naar San Francisco.

De hele terugweg dacht ze aan niemand anders dan hem en aan de snelheid waarmee hun relatie zich ontwikkelde. Het was een beetje beangstigend, maar hij leek erg zeker van zijn zaak, vastbesloten hun relatie diepgang te geven. Ze was zich er ook van bewust hoe eenzaam hij was. Zijn huis was spectaculair, modern, ruimtelijk, gevuld met dure, moderne kunst, en had twee lege slaapkamers voor de meisjes. Maar er was daar niemand anders en hij leek de hele tijd bij haar te willen zijn.

Tegen Thanksgiving was ze eraan gewend geraakt dat hij de helft van de week bij haar doorbracht in Los Angeles. Na twee maanden voelde dat niet vreemd meer. Het was in de week ervoor dat hij ineens aan haar vroeg: 'Wat zijn je plannen voor Thanksgiving, schat?'

'Thanksgiving?' Ze keek hem verbaasd aan. Ze had er nog helemaal niet over nagedacht. Ze had nog drie kleinere zaken die ze wilde afronden, als de beklaagden een deal wilden sluiten. Dat zou het er voor haar een stuk eenvoudiger op maken, vooral omdat geen van de zaken het waard was om voor te laten komen. 'Ik heb geen idee. Daar heb ik eigenlijk nog niet over nagedacht.'

Ze was al in geen jaren meer naar huis gegaan. Thanksgivings met Jean en Arthur waren absoluut ondraaglijk. Ann was een aantal jaren geleden opnieuw gescheiden en woonde nu in Greenwich, dus ze was altijd in de buurt met haar onhandelbare kinderen. Billy hing rond in huis als hij niets beters te doen had. Hij was nog steeds niet 'getrouwd. Arthur werd met de jaren steeds vermoeiender en haar moeder nerveuzer. Ze leek eeuwig te klagen, vooral over het feit dat Tana nooit getrouwd was en dat dat nu wel niet meer zou gebeuren. 'Wat een verspilling van je leven' was het onderwerp dat haar moeder telkens weer ter sprake bracht als Tana daar was, waarop Tana slechts nog antwoordde: 'Bedankt, mam.'

Het alternatief was Thanksgiving bij Harry en Averil, maar al hield ze zielsveel van haar vrienden in Piedmont, ze leidden een verschrikkelijk saai leven met hun kleine kinderen en stationcars. Tana voelde zich daar altijd een buitenstaander, waar ze in haar hart wel blij om was. Ze kon nauwelijks bevatten hoe Harry ertegen kon. Ze had er zelfs nog een keer met zijn vader om gelachen. Hij kon er nauwelijks beter tegen dan Tana, en hij liet zich zelden zien. Hij wist dat Harry gelukkig was, dat er goed voor hem werd gezorgd en zijn vader daarbij niet nodig had, dus hij ging verder met het leven dat hij altijd geleid had. 'Heb je zin om met me naar New York te gaan?' Drew keek haar hoopvol aan.

'Meen je dat serieus? Hoezo?' Ze keek verrast. Wat had hij in New York te zoeken? Hij had verteld dat zijn ouders overleden waren en zijn dochters zaten in Washington.

'Nou,' hij had het plannetje al helemaal uitgedacht, 'jij zou je familie kunnen bezoeken en ik zou eerst bij mijn dochters langs kunnen gaan, en dan zouden we elkaar daarna in New York kunnen treffen en een paar dagen rondlummelen. Misschien neem ik de meiden zelfs wel mee. Wat dacht je ervan?'

Ze dacht er even over na en knikte toen langzaam. 'Misschien.' Ze keek hem glimlachend aan. 'Misschien is het inderdaad een goed plan, mits je dat onderdeel van mijn familie eruit laat. Feestdagen met mensen zoals zij zetten mensen aan tot zelfmoord.'

Hij lachte: 'Niet zo cynisch, kleine heks.' Hij trok speels aan een lok en kuste haar lippen. Hij was zo zalig aanhankelijk. Ze had nog nooit een man ontmoet zoals hij, hij opende deuren in haar die tot dan toe altijd gesloten waren gebleven. Ongelooflijk hoe ze hem durfde te vertrouwen. 'Denk je echt dat je weg kunt?'

'In feite zou ik nu al weg kunnen.' Dat was hoogst ongebruikelijk voor haar.

'Dus?' Er dansten sterretjes in zijn ogen en ze wierp zich in zijn armen.

'Jij wint. Als tegenprestatie bied ik zelfs aan om mijn moeder op te zoeken.'

'Dan weten we bij dezen zeker dat je naar de hemel gaat. Laat mij alles maar regelen. We kunnen volgende week woensdagavond naar het Oosten vliegen. Dan breng jij de dag door in Connecticut en dan tref ik je donderdagavond in New York met de meisjes. Eens even denken...,' zei hij nadenkend.

Ze grinnikte: 'Wat dacht je van hotel Pierre?' Ze was vast van plan haar eigen deel te betalen, maar hij schudde zijn hoofd.

'Het Carlyle. Daar probeer ik altijd te logeren als het mogelijk is, vooral als de meisjes erbij zijn, het is voor hen ook een leuk hotel.' Het was ook het hotel waar hij de laatste negentien jaar met Eileen naartoe was gegaan, maar dat vertelde hij niet aan Tana.

Hij regelde alles, en toen ze op woensdagavond op verschillende vliegtuigen naar de Oostkust waren gestapt, merkte Tana dat ze geen moeite had met het feit dat hij dingen voor haar regelde. Het was iets totaal nieuws voor haar, niemand had dat ooit voor haar gedaan, en hij leek het met gemak en plezier te doen. Hij was eraan gewend. Pas toen ze in New York aankwam, besefte ze dat ze er echt was. Het was bitter koud en de eerste sneeuwsporen waren al zichtbaar op de grond toen ze met de taxi van John F. Kennedy Airport naar Connecticut reed. Ze was in gedachten bij Harry en de keer dat hij Billy in zijn gezicht had gestompt. Het speet haar dat hij er nu niet bij was. Ze verheugde zich niet bepaald op Thanksgiving bij de familie Durning. Ze was liever met Drew meegegaan naar Washington, maar ze wilde zich niet mengen in zijn privéviering van Thanksgiving met zijn dochters nadat hij ze al twee maanden niet had gezien. Harry had haar zoals elk jaar uitgenodigd naar Piedmont te komen, maar ze had hem uitgelegd dat ze dit jaar naar New York ging. 'Jezus, ben je ziek of zo?' lachte hij.

'Nee, nog niet. Maar waarschijnlijk wel tegen de tijd dat ik ervandaan kom. Ik hoor het mijn moeder nu alweer zeggen: "Wat een verspilling van je leven."'

'Nu we het daar toch over hebben, ik had je eindelijk eens willen voorstellen aan mijn zakenpartner.' Hij had uiteindelijk inderdaad zijn eigen praktijk opgezet en Tana had zijn compagnon nog steeds niet ontmoet. Ze had gewoon nooit tijd en daarbij kwam dat de mannen het zelf ook verrassend druk hadden. De zaken liepen goed, op een kleinschalige maar plezierige manier. Het was precies wat ze er allebei van hadden verwacht, en Harry zat altijd vol verhalen wanneer hij haar sprak.

'Misschien als ik terug ben?'

'Dat zeg je al eeuwen. Allemachtig, Tan, zo ontmoet je hem nooit, en het is zo'n geweldige vent.'

'O, jee, ruik ik hier een koppelingspoging? Ja, hè? Een smachtende man... Help!' Ze lachte uitbundig en Harry begon ook te lachen. Het was weer net als vroeger.

'Achterdochtig wijf. Wat denk je wel, dat iedereen achter je aan zit?'

'Nee hoor. Maar ik ken je langer dan vandaag. Als hij onder de vijfennegentig is en geen bezwaren tegen het huwelijk heeft, dan probeer jij hem aan me te koppelen. Je weet toch dat ik een hopeloos geval ben, Winslow? Geef het nou in godsnaam eens een keer op. Ach weet je, ik laat mijn moeder wel even contact met je opnemen vanuit New York.'

'Laat maar, trut. Maar je weet deze keer echt niet wat je mist. Hij is geweldig. Dat vindt Averil ook.'

'Ik geloof je graag. Koppel hem maar lekker aan iemand anders.'

'Hoezo? Heb je trouwplannen?'

'Wie weet.' Ze plaagde hem maar een beetje, maar hij spitste onmiddellijk zijn oren en ze had alweer spijt van haar woorden.

'O ja? Met wie dan?'

'Met Frankenstein. Christus, laat me nou toch eens met rust.'

'Vergeet het maar. Je hebt een vriend, hè? Heb ik gelijk of niet?'

'Nee... Ja!... Ik bedoel: nee. Verdomme. Ja, maar het is niet serieus. Zo goed?'

'Dat had je gedacht. Wie is het, Tan? Is het serieus tussen jullie?'

'Nee. Het is gewoon een vent waar ik af en toe mee uitga, net als met de rest. Dat is alles. Hij is leuk. Leuk om dingen mee te doen. Niets bijzonders.'

'Waar woont hij?'

'L.A.'

'Wat voor werk doet hij?'

'Het is een verkrachter. Ik heb hem in de rechtszaal leren kennen.'

'Niet leuk. Nieuwe poging.' Ze voelde zich als opgejaagd wild en begon geïrriteerd te raken.

'Hij is advocaat, en nu is het genoeg, verdomme. Het stelt niets voor.'

'Iets in mij zegt van wel.' Hij kende haar te goed. Drew was anders dan de anderen, maar dat wilde ze nog niet toegeven, vooral niet aan zichzelf.

'Dan snap je er zoals gewoonlijk dus weer eens geen bal van. Nou, doe Averil de groeten van me, en ik zie jullie als ik terug ben uit New York.'

'Wat doe je met Kerst dit jaar?' Hij vroeg het half als uitnodiging en half uit nieuwsgierigheid. Tana kreeg zin om de hoorn op de haak te smijten.

'Ik ga skiën in Sugar Bowl, mag dat van je?'

'In je eentje?'

'Harry!' Natuurlijk niet. Ze ging met Drew. Dat hadden ze al afgesproken. Eileen nam de meisjes mee naar Vermont, dus hij zou hen niet zien. De feestdagen zouden een moeilijke tijd voor hem zijn, zo verwachtten ze allebei. Maar Tana was niet van plan dat aan Harry te vertellen. 'Dag. Ik zie je snel weer.'

'Wacht, ik wilde je nog wat vertellen over...'

'Nee!'

Ze had gewoon opgehangen en toen ze bijna in Greenwich was, glimlachte ze in zichzelf en ze vroeg zich af wat hij van Drew zou vinden. Ze vermoedde dat ze elkaar graag zouden mogen, ook al zou Harry hem waarschijnlijk eerst een derdegraads verhoor afnemen, en dat was nu precies de reden dat ze daar nog even mee wilde wachten. Ze stelde zelden een van haar mannelijke vrienden aan Harry voor. Meestal pas nadat ze had besloten dat het niets met hen zou worden. Maar deze keer lag het anders.

Haar moeder en Arthur zaten op haar te wachten toen ze aankwam, en ze constateerde met een schok dat ze oud waren geworden. Haar moeder was pas tweeënvijftig, nog jong dus, maar Arthur was intussen zesenzestig, en hij werd er niet knapper op met de jaren. De jaren vol stress met zijn alcoholverslaafde vrouw hadden hun tol geëist, net als het runnen van Durning International, en dat was hem nu aan te zien. Hij had diverse hartaanvallen en een kleine beroerte gehad en zag er daardoor verschrikkelijk oud en breekbaar uit. Jean hield hem nerveus in het oog. Ze leek zich aan Tana vast te klampen als aan een vlot op woeste zee, en toen Arthur die avond naar bed ging, kwam haar moeder naar haar kamer en ging aan het voeteneinde van haar bed zitten. Het was de eerste keer dat Tana daadwerkelijk in het huis logeerde en ze had de nieuw ingerichte kamer gekregen, zoals haar moeder haar had beloofd. Het was gewoon te lastig om naar een hotel in de stad te gaan, en daarbij kwam dat Tana wist dat ze haar moeder daar verdriet mee zou doen. Ze zagen elkaar toch al veel te weinig. Arthur kwam niet verder meer dan hun flat in Palm Beach, en als haar moeder haar in San Francisco wilde bezoeken, zou ze hem achter moeten laten. Dus zagen ze elkaar alleen nog als Tana een bezoek aan de Oostkust bracht, wat steeds minder gebeurde.

'Gaat alles goed met je, schat?'

'Prima.' Het ging veel beter met haar dan dat, maar ze had geen zin om daar iets over aan Jean te vertellen.

'Daar ben ik blij om.' Ze wachtte meestal een dag of drie voordat ze begon over Tana's 'Verspilde Leven', maar dit keer hadden ze minder tijd tot hun beschikking, dus Tana wist dat haar moeder de aanval eerder in zou zetten. 'Bevalt je baan nog?'

'Ja, heel goed,' glimlachte ze en Jean keek haar teleurgesteld aan. Het deed haar altijd verdriet dat Tana zo veel om haar werk gaf. Het betekende dat ze er niet snel mee zou stoppen. Stilletjes hoopte ze nog steeds dat Tana op een dag alles zou opgeven als ze de juiste man gevonden had. Ze kon zich nauwelijks voorstellen dat haar dochter dat niet zou doen. Maar ze kende haar dochter niet erg goed. Dat was nooit zo geweest en het leek alleen maar erger te worden.

'Nog nieuwe mannen in je leven?' Het was hetzelfde soort gesprek dat ze al vele keren gevoerd hadden en meestal antwoordde Tana ontkennend, maar dit keer besloot ze haar moeder een klein bot toe te werpen.

'Eentje.'

Jeans wenkbrauwen schoten omhoog. 'Is het serieus tussen jullie?'

'Nog niet,' lachte Tana. Het was bijna gemeen om haar moeder zo te plagen. 'En nu niet opgewonden raken, want ik denk ook niet dat het echt serieus wordt. Het is een aardige man en we hebben het leuk samen, maar meer dan dat is het niet.' Maar de schittering in haar ogen vertelde een ander verhaal en Jean zag dat ook.

'Hoelang gaan jullie al met elkaar om?'

'Twee maanden.'

'Waarom heb je hem niet meegebracht?'

Tana haalde diep adem en vouwde haar armen om haar opgetrokken knieën op het eenpersoonsbed. Ze keek Jean strak aan. 'Om eerlijk te zijn is hij op dit moment op bezoek bij zijn dochtertjes in Washington.' Ze vertelde niet dat ze de volgende avond met hem had afgesproken in New York. Ze liet Jean in de waan dat ze weer terug zou vliegen naar de Westkust. Het feit dat haar moeder dacht dat ze slechts voor een dag naar het Oosten was gekomen, leverde haar bonuspunten op, en tegelijkertijd gaf het haar de vrijheid om ongestoord met Drew in New York te verblijven. Ze was niet van plan om hem naar haar familie mee te sleuren, vooral niet met Arthur en zijn kroost in de buurt.

'Hoe lang is hij al gescheiden, Tana?' Haar moeder leek met haar gedachten niet helemaal bij haar vraag te zijn en haar ogen dwaalden af.

'Een poosje,' loog ze en ineens priemden haar moeders ogen in de hare.

'Hoelang?'

'Rustig maar, mam. Om eerlijk te zijn is hij daar op dit moment mee bezig. Ze zijn net met de procedure gestart.'

'Hoelang geleden?'

'Een paar maanden. Godallemachtig, laat 't gaan, mam!'

'Dat is nu precies wat je niet moet doen.' Ze stond op van het voeteneinde van Tana's bed en begon ineens met zenuwachtige pasjes op en neer te lopen door de kamer. Toen bleef ze weer staan en keek Tana strak aan. 'En het andere wat je niet moet doen, is een relatie met hem hebben.'

'Zeg niet zulke rare dingen, mam. U kent hem niet eens.'

'Dat hoeft ook niet, Tana,' zei ze op bijna bittere toon. 'Ik ken de verschijnselen. Soms doet het er niet eens toe wie de man is. Tenzij hij al gescheiden is en de papieren in handen heeft, kun je maar beter maken dat je uit zijn buurt komt.'

'Dat is het meest belachelijke wat ik ooit heb gehoord. Vertrouwt u dan helemaal niemand, mam?'

'Ik ben gewoon een stuk ouder dan jij, Tan. En hoe volwassen je jezelf misschien ook vindt, ik weet het beter dan jij. Zelfs als hij denkt dat hij gaat scheiden, zelfs als hij het honderd procent zeker weet, dan nog doet hij het misschien niet. Misschien hangt hij wel zo aan zijn kinderen dat hij daardoor onmogelijk kan scheiden van zijn vrouw. Het kan zomaar zijn dat hij over zes maanden ineens teruggaat naar zijn vrouw. En dan sta je daar: verliefd, je ziet geen uitweg, je belooft jezelf maximaal twee jaar te wachten en dat worden er vijf, tien. Voor je het weet ben je vijfenveertig, en als je geluk hebt,' haar ogen waren vochtig, 'dan krijgt hij tegen die tijd zijn eerste hartaanval en beseft hij dat hij je nodig heeft. Maar voor hetzelfde geld leeft zijn vrouw dan nog en maak je nog steeds geen schijn van kans. Tegen sommige dingen kun je gewoon niet opboksen. Meestal is dit een van die dingen. Het is een band die door niemand anders dan hemzelf verbroken kan worden. Als hij hem verbreekt, of misschien al verbroken heeft, dan komen jullie er samen sterker uit, maar voordat je heel erg gekwetst wordt, lieve schat, zou ik graag zien dat je ermee ophield.'

Ze klonk zo begaan en verdrietig, dat Tana medelijden met haar had. Haar leven was er niet leuker op geworden sinds ze met Arthur getrouwd was, maar in ieder geval had ze hem eindelijk gekregen, na een heleboel lange, zware en verschrikkelijk eenzame jaren.

'Dat wens ik jou niet toe, lieverd. Je verdient beter dan dat. Waarom neem je niet een tijdje afstand om te zien hoe het gaat?'

'Daar is het leven te kort voor, mam. Ik heb te weinig vrije tijd om spelletjes met mensen te spelen. Daar heb ik het veel te druk voor. En wat doet het ertoe? Ik wil toch niet trouwen.'

Jean zuchtte en ging weer zitten. 'Ik kan maar niet begrijpen waarom. Wat is er tegen het huwelijk, Tan?'

'Niets. Ik neem aan dat het logisch is als je kinderen wilt of geen carrière hebt. Maar die heb ik wel, en ik heb veel te veel andere dingen in mijn leven die maken dat ik niet van iemand afhankelijk wil zijn, en ik ben intussen te oud voor kinderen. Ik ben dertig en ik ben blij met mijn leventje zoals het is. Ik zou mijn leven nooit op zijn kop kunnen zetten om iemand anders daar een plezier mee te doen.' Ze dacht aan het huis van Harry en Averil dat eruitzag alsof er elke dag minstens één bom ontplofte. 'Het is gewoon niets voor mij.'

Jean kon het niet helpen zich af te vragen of het aan haar lag, of ze iets fout had gedaan. Maar dat was het niet, het was een combinatie van factoren, zoals de wetenschap dat Arthur Marie had bedrogen, de herinnering aan het verdriet dat haar moeder zo lang had moeten dragen. Dat waren dingen die ze niet wenste. Ze wilde een carrière, onafhankelijkheid en haar eigen leven leiden. Ze wilde geen man en kinderen, daar was ze van overtuigd. Dat was ze al jaren.

'Je loopt zoveel mis,' zei Jean verdrietig. Waar had het haar kind aan ontbroken dat ze zich zo voelde?

'Zo zie ik het gewoon niet, mam.' Ze keek haar moeder onderzoekend aan, ze las iets in haar ogen wat ze niet begreep.

'Jij bent het belangrijkste in mijn leven, Tan.'

Dat kon ze maar moeilijk geloven, alhoewel haar moeder zich altijd voor haar opgeofferd had, zelfs met Arthurs zogenaamde liefdadigheid, zodat het haar kind aan zo min mogelijk zou ontbreken. Tana's hart deed pijn bij die gedachte, en het herinnerde haar eraan hoe dankbaar ze zou moeten zijn. Ze omhelsde haar moeder stevig, denkend aan het verleden.

'Ik houd van u, mam. Ik ben dankbaar voor alles wat u voor me hebt gedaan.'

'Ik wil geen dankbaarheid. Ik wil je gelukkig zien, lieverd. En als deze man goed voor je is, dan is dat geweldig, maar als hij jou of zichzelf leugens voorspiegelt, dan zal hij je hart breken. Ik wil niet dat jou dat overkomt, nooit.'

'Het is niet zoals wat u gebeurd is.' Tana wist het zeker, maar Jean was er niet van overtuigd.

'Hoe weet je dat? Hoe kun je daar zo zeker van zijn?'

'Omdat ik het gewoon weet. Ik ken hem intussen.'

'Na twee maanden? Doe niet zo dom. Je weet nog niets, net zomin als ik iets wist vierentwintig jaar geleden. Arthur loog niet tegen me destijds, hij loog tegen zichzelf. Is dat wat je wilt? Zeventien jaar lang eenzame nachten, Tan? Doe jezelf dat niet aan.'

'Dat doe ik niet. Ik heb mijn werk.'

'Maar dat is geen vervanging.' Maar in haar geval was het dat wel, haar vervangmiddel voor alles. 'Beloof me dat je na zult denken over wat ik je heb gezegd.'

'Dat beloof ik.' Ze glimlachte en de beide vrouwen omhelsden elkaar nog een keer.

Tana was geroerd door haar moeders bezorgdheid, maar ze wist zeker dat ze het mis had wat betreft Drew. Ze viel in slaap met een glimlach op haar gezicht, denkend aan hem en zijn dochtertjes. Ze vroeg zich af wat hij met hen aan het doen was. Ze had de naam van zijn hotel in Washington, maar ze wilde zich niet opdringen.

De Thanksgivingmaaltijd in huize Durning de volgende avond was voorspelbaar saai, maar Jean was dankbaar voor Tana's aanwezigheid. Arthur was een beetje afwezig en viel twee keer in slaap aan tafel. Het dienstmeisje gaf hem een zachte por en uiteindelijk hielp Jean hem naar boven. Ann was er met haar drie rotkinderen, die zelfs nog erger waren dan een aantal jaren daarvoor. Ze vertelde over haar huwelijksplannen met een Griekse scheepsmagnaat en Tana deed haar uiterste best om niet te luisteren, maar dat was onmogelijk. De enige zegen van die dag was dat Billy met een stel vrienden naar Florida vertrokken was in plaats van bij het eten aanwezig te zijn. Tegen vijven begon Tana met een zekere regelmaat op haar horloge te kijken. Ze had Drew beloofd om negen uur in het Carlyle te zijn, en ze hadden elkaar de hele dag nog niet gesproken. Ze kon ineens nauwelijks wachten hem weer te zien, in zijn ogen te kijken, zijn gezicht aan te raken, zijn handen te voelen, zijn kleren van hem af te pellen terwijl ze uit haar eigen kleren stapte. Met een verholen glimlach ging ze naar boven om haar tas in te pakken. Even later stapte haar moeder binnen. Hun ogen ontmoetten elkaar in de grote spiegel boven de ladenkast. Jean sprak als eerste. 'Je hebt met hem afgesproken, hè?' Ze had kunnen liegen, maar ze was dertig jaar oud en wat had het voor zin? 'Ja.' Ze draaide zich om en keek haar moeder aan. 'Inderdaad.'

'Je maakt me bang.'

'U maakt zich veel te veel zorgen over alles. Dit is geen herhaling van uw leven, mam, dit is mijn leven. Dat maakt een groot verschil.'

'Niet zo'n groot verschil als we graag zouden willen, ben ik bang.'

'U heeft het deze keer helemaal mis.'

'Omwille van jou hoop ik dat je gelijk hebt.'

Maar ze zag er intens verdrietig uit toen Tana een taxi belde en om acht uur naar New York vertrok. Ze kon haar moeders woorden niet van zich afzetten, en tegen de tijd dat ze bij haar hotel aankwam was ze erg boos. Waarom viel ze haar lastig met haar eigen slechte ervaringen, haar teleurstellingen en haar pijn? Wat gaf haar het recht daartoe? Het was alsof je verplicht was je in sluiers te hullen als bewijs dat de liefde je pad had gekruist. Nou, ze wilde niet dat er iemand zoveel van haar zou houden. Daar had ze geen behoefte meer aan. Ze wilde met rust gelaten worden en haar eigen leven leiden.

Het Carlyle was een schitterend hotel. De treden naar de met marmer ingelegde vloer van de lobby waren met hoogpolig tapijt bekleed, er lagen Perzische tapijten en er hingen antieke klokken en prachtige schilderijen aan de wanden. Achter de receptie stond het personeel in jacquet. Het was alsof ze een andere wereld binnen was gestapt, dacht Tana glimlachend bij zichzelf. Dit was niet haar moeders leven, maar het hare. Dat wist ze nu heel zeker. Ze gaf Drews naam op en ging naar boven naar hun kamer. Hij was nog niet aangekomen, maar het was duidelijk dat ze wisten wie hij was. De kamer was net zo weelderig als de lobby al had beloofd, met een overweldigend uitzicht over Central Park en de skyline die als een juweel stond te schitteren, en nog meer antiquiteiten. De ruimte was ditmaal gestoffeerd met dieproodzijden behang en zware satijnen gordijnen. En in een koeler lag een magnumfles champagne te wachten, een geschenk van het management.

Met de woorden 'Ik wens u een prettig verblijf' liet de piccolo Tana alleen, en ze liet zich zakken op de weelderige sofa, zich afvragend of ze in bad zou gaan of zou wachten. Ze wist nog steeds niet of hij de meisjes nu mee zou brengen, maar ze dacht van wel. Ze wilde ze niet shockeren door naakt te zijn als ze kwamen. Maar een uur later waren ze er nog steeds niet, en het was na tienen toen hij eindelijk belde.

'Tana?'

'Nee, Sophia Loren.'

Hij lachte. 'Jammer. Ik heb liever Tana Roberts.'

'Nu weet ik zeker dat je gek bent, Drew.'

'Ja, dat klopt. Van jou.'

'Waar zit je?'

Er viel een nauwelijks merkbare stilte. 'In Washington. Julie is vreselijk verkouden en we hebben het idee dat Elizabeth tegen een griepje aan zit. Het leek me dat ik maar beter even hier kon wachten en ze in ieder geval niet mee moet nemen naar New York. Ik kom morgen, Tan. Goed?'

'Natuurlijk.' Ze begreep het wel, maar ze had ook het woordje 'we' gehoord dat ertussen was gepiept. We hebben het idee dat. En dat vond ze niet erg leuk om te horen. 'De kamer is fantastisch.'

'Is het niet geweldig? Zijn ze aardig tegen je geweest?'

'Absoluut.' Ze keek de kamer rond. 'Maar er valt geen lol te beleven zonder u, meneer Lands. Vergeet dat niet.'

'Ik ben er morgen. Hand op mijn hart.'

'Hoe laat?'

Hij dacht even na. 'Als ik ontbijt met de meisjes, even kijken hoe ze zich voelen, dan is het een uur of tien. Als ik om twaalf uur op het vliegtuig stap, dan ben ik als het meezit om twee uur bij je.' Dat betekende dat de halve dag naar de haaien was. Ze wilde er iets van zeggen, maar bedacht zich.

'Goed.' Maar ze klonk niet vrolijk, en toen ze opgehangen had schoten de woorden van haar moeder weer door haar hoofd. Ze nam een heet bad, keek tv, bestelde bij roomservice een beker warme chocolademelk, en vroeg zich af wat hij nu deed in Washington. Ineens voelde ze zich schuldig om de woorden die ze niet tegen hem had uitgesproken. Het was niet zijn schuld dat zijn kinderen ziek waren geworden. Het was vervelend voor beide partijen, maar het was niemands schuld. Ze pakte de telefoon en vroeg het nummer aan van het hotel waar hij in Washington verbleef, maar hij was er niet. Ze liet een bericht achter dat ze had gebeld, keek naar het late nieuws en viel in slaap met de tv aan.

De volgende dag werd ze om negen uur wakker en constateerde dat het een stralende dag was. Ze maakte een lange wandeling over Fifth Avenue, ging naar binnen bij Bloomingdale's waar ze rondneusde en uiteindelijk een paar dingetjes voor zichzelf kocht, een mooie lichtblauwe lamswollen trui voor hem en cadeautjes voor de meisjes: een pop voor Julie en een mooi bloesje voor Elizabeth. Toen ging ze terug naar het Carlyle, maar ditmaal lag er een boodschap op haar te wachten. Allebei de meisjes waren doodziek. Kom vrijdagavond. Maar dat gebeurde niet. Julie had bijna eenenveertig graden koorts en Tana bracht opnieuw een nacht alleen door in het hotel. Op zaterdag bezocht ze het Metropolitan en die middag om vijf uur kwam hij eindelijk. Net op tijd om de liefde met haar te bedrijven, eten op hun kamer te bestellen, de hele avond zijn verontschuldigingen aan te bieden en de volgende dag samen met haar terug te vliegen naar San Francisco. Wat een geweldig weekeinde in New York.

'Help me herinneren dat we dit vaker doen,' zei ze licht sarcastisch toen ze hun eten op hadden in het vliegtuig.

'Ben je kwaad op me, Tan?' Hij was er beroerd aan toe geweest vanaf het moment dat hij aankwam in New York. Hij voelde zich schuldig tegenover haar en maakte zich zorgen om zijn dochters. Hij praatte te veel en te vlug, dagenlang was hij zichzelf niet.

'Nee, eerder teleurgesteld dan kwaad. Hoe was het trouwens met je ex-vrouw?'

'Prima.' Hij leek niet veel zin te hebben om het over haar te hebben en hij was verbaasd dat Tana naar haar vroeg.

Het was normaliter geen onderwerp van gesprek tussen hen, maar ze werd achtervolgd door de woorden van haar moeder. 'Hoezo?'

'Ik ben gewoon nieuwsgierig.' Ze nam een hap van het toetje op haar dienblad en keek hem met een vreemd kille blik aan. 'Houd je nog steeds van haar?'

'Natuurlijk niet. Dat is belachelijk. Ik houd al jaren niet meer van haar.' Hij keek ronduit nijdig en Tana was tevreden. Haar moeder had het mis. Zoals gewoonlijk. 'Het is misschien nog niet helemaal tot je doorgedrongen, Tan,' zei hij aarzelend en met een bleek gezicht, 'maar het feit wil dat ik ontzettend veel van jóu houd.' Hij keek haar langdurig aan en ze liet haar ogen onderzoekend over zijn gezicht glijden. Een tijdje later glimlachte ze zonder een woord te zeggen, gaf hem een kus op zijn lippen, legde haar vork neer en deed haar ogen dicht om een dutje te doen. Er was niets wat ze op dit moment tegen hem wilde zeggen, en daar kwam bij dat hij zich verschrikkelijk ongemakkelijk gedroeg. Het was een moeizaam weekend geweest voor hen allebei.

15

De decembermaand vloog voorbij, met een serie kleinere zaken op Tana's bureau en een aantal feestjes waar ze samen met Drew naartoe ging. Hij leek het geen enkel probleem te vinden om voor een enkele nacht op en neer te vliegen en soms kwam hij zelfs alleen maar even om te eten. Ze deelden verrukkelijk tedere momenten, rustige avondjes thuis, en een soort intimiteit die Tana nooit eerder had gekend. Ze besefte nu pas hoe eenzaam ze lange tijd was geweest. Ze had natuurlijk al die jaren geleden die bizarre relatie met Yael gehad, en daarna nog wat los-vaste verhoudingen, maar dat had allemaal niets te betekenen gehad. Maar alles aan Drew Lands was anders. Hij was zo gevoelig, zo hartstochtelijk, zo attent in kleine dingetjes die heel veel voor haar betekenden. Ze voelde zich omringd en beschermd en levendig, en meestal hadden ze erg veel plezier. Tegen de tijd dat de feestdagen eraan kwamen was hij opgewonden dat hij zijn dochtertjes weer zou zien. Ze kwamen vanuit Washington om Kerstmis bij hem te vieren. Hij had zijn skivakantie met Tana naar Sugar Bowl afgezegd.

'Heb je zin om naar ons toe te komen, Tan?'

Ze keek hem glimlachend aan. Ze wist hoe gek hij was met zijn kinderen. 'Ik zal het proberen.' Er zat een grote zaak voor haar aan te komen, maar ze wist vrij zeker dat het nog even zou duren voordat hij voor de rechter zou komen. 'Ik denk wel dat het lukt.'

'Ik zou het fijn vinden als je het probeerde. Je zou de zevenentwintigste kunnen komen, en dan kunnen we misschien een paar dagen naar Malibu gaan.' Hij had daar een weekendhuisje gehuurd, dus daar werd ze niet door verrast, maar wel door de datum die hij noemde. De zevenentwintigste. Tot ze besefte dat hij natuurlijk alleen wilde zijn met de meisjes met de kerstdagen. 'Kom je, Tan?' Hij klonk als een klein jongetje en lachend sloeg ze haar armen om hem heen.

'Goed, goed, ik kom. Wat denk je dat de meisjes leuk vinden?'

'Jou.' Ze keken elkaar glimlachend aan en hij kuste haar opnieuw.

De voorafgaande week was hij druk bezig alles voor te bereiden in L.A. voor hun komst. Tana probeerde de stapels werk van haar bureau weg te werken zodat ze een paar dagen vrij kon nemen en ze moest nog uitgebreid winkelen. Ze kocht een suède overhemd voor Drew en een erg duur attachékoffertje dat hij had gezien en mooi vond, een fles van de eau de cologne die hij altijd droeg en een gekke stropdas waarvan ze zeker wist dat hij hem leuk zou vinden. Voor elk van de meisjes kocht ze een schitterende pop bij F.A.O. Schwartz, wat briefpapier en haarspeldjes, voor Elizabeth een joggingpak dat sprekend leek op dat van haarzelf en voor de jongste een knuffelkonijn van echt bont. Ze pakte alle cadeautjes in en stopte ze in een koffer die ze klaarzette om mee te nemen naar L.A. Ze had dit jaar niet de moeite genomen om een kerstboom neer te zetten; ze had geen tijd en er was toch niemand die ernaar zou kijken.

Kerstavond bracht ze door met Harry en Averil en de kinderen, en het was een heerlijk ontspannen avond. Harry had er nog nooit zo goed uitgezien en Averil keek tevreden toe hoe de kleine Harrison opgetogen rondrennend wachtte op de kerstman. Ze sneden een wortel in plakjes voor de rendieren, brachten chocoladekoekjes en een groot glas melk naar buiten en daarna brachten ze hem naar bed. Zijn zusje lag al te slapen, en toen hij eindelijk ook in slaap gevallen was, liep Averil op haar tenen hun kamers binnen om met een stille glimlach naar hen te kijken. Harry keek haar na en Tana keek op haar beurt naar hem. Ze kreeg een gelukkig gevoel toen ze hem daar zo zag zitten, tevreden en in leven. Zijn leven had zich ten goede gekeerd, al was het zeker niet geworden wat hij ervan had verwacht. Glimlachend keek hij Tana aan, en het was alsof hij haar gedachten kon lezen.

'Raar hè, Tan, hoe het in het leven kan gaan.'

'Ja, inderdaad,' glimlachte ze. Ze kenden elkaar al twaalf jaar, bijna hun halve leven. Het was onvoorstelbaar.

'De eerste keer dat ik je tegenkwam, dacht ik dat je zo'n type was dat over twee jaar getrouwd zou zijn.'

'En ik dacht dat jij de boeken in zou gaan als een hopeloos verloederd mannetje, nee...,' ze keek geamuseerd voor zich uit, 'als een dronken playboy.'

Hij lachte bij de gedachte. 'Volgens mij verwar je me met mijn oude heer.'

'Nee hoor.' Ze had nog steeds een zwak voor Harrison, maar Harry was daar nooit helemaal zeker van geweest. Hij had op een bepaald moment zijn vermoedens gehad, maar hij wist het niet zeker en zijn vader had nooit iets laten doorschemeren. En Tana ook niet.

Harry keek haar even bevreemd aan. Hij had niet verwacht Kerst met haar te zullen vieren, niet na de hints die ze een paar keer had gegeven over Drew. Hij had het vreemde gevoel dat het dit keer serieus was wat haar betreft, serieuzer dan ze hem wilde laten weten. 'Waar is je vriend, Tan? Ik dacht dat je met hem zou gaan skiën op Super Bowl.' Haar eerste reactie was een nietszeggende blik, maar ze wist meteen op wie hij doelde. Harry grijnsde: 'Kom op, zeg, zo'n gezicht hoef je tegen mij niet te trekken hoor. Ik ken je langer dan vandaag.'

Ze lachte. 'Oké, oké, jij je zin. Hij zit in L.A. met zijn kinderen. We hebben onze vakantie naar Sugar Bowl afgezegd omdat zijn kinderen naar hem toe kwamen. Ik ga de zevenentwintigste naar ze toe.' Dat vond Harry vreemd, maar hij leverde geen commentaar.

'Hij betekent veel voor je, hè?'

Ze knikte behoedzaam, maar keek Harry daarbij niet aan. 'Ja, inderdaad, voor wat het waard is.'

'En wat is het waard, Tan?'

Zuchtend liet ze zich onderuitzakken op haar stoel. 'God mag het weten.'

Er was iets wat door Harry's hoofd bleef spoken, uiteindelijk stelde hij de vraag toch maar: 'Waarom zit je vandaag niet daar?'

'Ik wilde me niet opdringen.' Maar dat was niet waar. Hij had haar niet uitgenodigd.

'Ik kan me niet voorstellen dat hij je als een indringster zou zien. Heb je zijn kinderen al ontmoet?' Ze schudde haar hoofd.

'Overmorgen wordt de eerste keer.'

Harry glimlachte. 'Bang?'

Ze lachte zenuwachtig. 'Dat kun je wel zeggen, ja. Zou jij dat niet zijn dan? Ze zijn het allerbelangrijkste in zijn leven.'

'Ik mag hopen dat jij daar ook toe behoort.'

'Ik denk het wel.'

Ineens keek Harry haar fronsend aan. 'Hij is toch niet getrouwd, hè, Tan?'

'Ik heb je al eerder gezegd: hij zit midden in de procedure.'

'Waarom brengen jullie de kerstdagen dan niet samen door?'

'Hoe moet ik dat in godsnaam weten?' Ze begon zich te ergeren aan de aanhoudende stroom vragen en vroeg zich af waar Averil bleef.

'Heb je het daar dan niet met hem over gehad?'

'Nee. Ik had er geen enkel probleem mee,' zei ze met een boze blik zijn kant op, 'tot jij erover begon te zeuren.'

'Dat is het lastige met jou, Tan, je bent zo gewend om alleen te zijn, dat het niet eens in je opkomt dat het ook anders kan. Je hoort de kerstdagen samen met hem door te brengen, tenzij...'

'Tenzij wat?' Ze begon nu echt boos te worden. Het was niet zijn zaak of ze de kerstdagen nu wel of niet samen met Drew doorbracht, en ze respecteerde Drews keuze om alleen te willen zijn met zijn kinderen.

Maar Harry was nog niet van plan het onderwerp te laten rusten. 'Tenzij hij Kerstmis met zijn vrouw viert.'

'Jezus Christus, wat is dat nou weer voor stompzinnige opmerking. Je bent de meest cynische, achterdochtige klootzak die ik ken. En ik dacht nog wel dat ik erg was.' Ze keek hem woest aan, maar achter die woede dacht hij iets anders te zien, alsof hij een gevoelige snaar had geraakt. Maar dat zou belachelijk zijn.

'Misschien ben je niet erg genoeg.'

Ze stond op zonder antwoord te geven en keek rond naar haar tas. Toen Averil eindelijk weer binnenkwam voelde ze de gespannen sfeer, maar maakte zich daar niet druk om. Zo waren ze wel vaker. Ze was eraan gewend geraakt dat haar man en Tana een bijzonder soort vriendschap deelden waarbij ze zich soms als een stel ruziënde honden in elkaar vastbeten. Maar ze bedoelden er niets mee.

'Wat hebben jullie hier uitgespookt? Zitten jullie elkaar de hersens weer eens in te slaan?' vroeg ze glimlachend. 'Ik zat het te overwegen,' reageerde Tana met een geërgerde blik. 'Erger dan dit kan hij er niet van worden.' Toen barstten ze alle drie in lachen uit.

'Harry zit zichzelf weer eens ernstig te misdragen, zoals gewoonlijk.'

Hij grijnsde: 'Zoals je het zegt, klinkt het alsof ik mijn broek heb laten zakken.'

Averil lachte: 'Nee hè, schat, we hadden toch afgesproken dat je dat niet meer zou doen?'

Ten slotte fleurde Tana's humeur weer op. 'Weet je, je bent echt de allergrootste zeikerd van de wereld. De wereldbeker is voor jou.'

Hij boog beleefd vanuit zijn stoel en Tana liep weg om haar jas te pakken. 'Je hoeft niet weg, Tan.' Hij vond het altijd jammer als ze wegging, zelfs als ze ruzie hadden. Ze hadden nog steeds een speciale band. Het was bijna alsof ze een tweeling waren.

'Ik moet echt naar huis en aan de slag. Ik heb een bult werk mee naar huis genomen.'

'En dat ga je met Kerst zitten doen?' Hij keek haar geschokt aan en ze glimlachte.

'Wanneer anders?'

'Waarom kom je morgen niet gezellig hierheen?' Er kwamen allerlei vrienden op bezoek, waaronder zijn compagnon en nog een dozijn anderen, maar ze schudde haar hoofd. Ze vond het niet erg om alleen thuis te zijn, dat zei ze tenminste.

'Je bent een vreemd mens, Tan.' Maar hij gaf haar een zoen op haar wang en in zijn ogen was de liefde te zien die hij voor haar voelde.

'Veel plezier in L.A.' Hij rolde naast haar naar de deur en keek haar peinzend aan. 'Enne, Tan, pas goed op jezelf. Misschien zat ik er helemaal naast, maar het kan geen kwaad om je ogen open te houden in dit soort situaties.'

'Dat weet ik.' Haar stem klonk weer warm en ze kuste hen beiden voor ze vertrok.

Eenmaal in de auto naar huis, keerde ze in gedachten telkens terug naar wat hij had gezegd. Ze was ervan overtuigd dat hij het mis had. Drew bracht de kerstdagen echt níet door met zijn vrouw, maar anderzijds had zij daar wél moeten zijn. Ze had zichzelf geprobeerd wijs te maken dat het er niet toe deed, maar dat deed het wel. Ineens deed het haar denken aan al die eenzame jaren waarin ze zo'n medelijden had gehad met Jean. Jean, die naast de telefoon zat te wachten op Arthur, hopend dat hij zou bellen. Ze hadden nooit belangrijke feestdagen samen doorgebracht in de tijd dat Marie nog leefde, en zelfs daarna was er altijd wel een uitvlucht geweest: zijn schoonfamilie, zijn kinderen, zijn club, zijn vrienden. Daar zat die arme Jean dan met tranen in haar ogen, haar adem inhoudend, wachtend op hem. Tana vocht tegen de herinneringen. Zo was het absoluut niet met Drew. Echt niet. Zo ver zou ze het niet laten komen. Maar ook de volgende middag toen ze thuis zat te werken, kwamen dezelfde vragen telkens weer in haar op. Drew belde haar een keer, maar het was een kort belletje geweest en hij klonk gehaast. 'Ik moet weer terug naar de kinderen,' had hij gehaast gezegd en snel weer opgehangen.

Maar toen ze twee dagen later landde in Los Angeles, stond hij haar op het vliegveld op te wachten. Hij trok haar in zijn armen en hield haar zo stevig vast dat ze bijna geen lucht kreeg.

'Mijn god, wacht, hou op!' Maar hij drukte haar bijna te pletter en lachend en zoenend liepen ze naar het parkeerterrein terwijl hij intussen goochelde met al haar tassen en pakjes. Ze was dolgelukkig hem te zien. De kerstdagen waren toch wel erg eenzaam geweest zonder hem. Stiekem had ze gehoopt dat het dit jaar allemaal anders en opwindend zou zijn. Tot dat moment had ze dat niet eens aan zichzelf toegegeven, maar nu besefte ze dat het waar was. En dat was het ook, het was heerlijk om samen met hem de stad in te rijden. Hij had de meisjes achtergelaten met een babysitter die hij kende, zodat hij haar alleen op kon halen en even rustig met haar kon bijpraten.

'... voordat we helemaal gek van ze worden,' zei hij stralend van trots.

'Hoe gaat het met je dochters?'

'Geweldig. Ik zweer je dat ze twee keer zo groot geworden zijn in de afgelopen vier weken. Wacht maar tot je ze ziet, Tan.'

Ze was inderdaad verrukt van de meisjes toen ze hen ontmoette. Elizabeth was een mooie meid die er al heel volwassen uitzag en sprekend op Drew leek. Julie was een schattig klein knuffeldier dat bijna meteen bij Tana op schoot kroop. Ze vonden de cadeaus die Tana voor hen mee had gebracht geweldig, en ze leken geen problemen met haar aanwezigheid te hebben, al zag Tana dat Elizabeth haar een paar keer onderzoekend aankeek. Drew pakte het bijzonder goed aan. Hij zorgde ervoor haar niet te zoenen en te knuffelen. Het was alsof ze gewoon vrienden waren die een gezellige middag met elkaar doorbrachten. Het was duidelijk dat ze elkaar goed kenden, maar je kon aan de manier waarop hij zich tegenover Tana gedroeg onmogelijk aflezen wat voor soort relatie ze hadden. Tana vroeg zich af of hij zich altijd zo gedroeg in het bijzijn van zijn kinderen.

'Wat voor werk doe je?' Elizabeth zat haar weer aan te kijken en Julie liet haar ogen van de een naar de ander gaan. Tana glimlachte en schudde haar lange blonde manen naar achteren. Elizabeth had haar daarom benijd vanaf het allereerste moment.

'Ik ben advocaat, net als jullie vader. Zo hebben we elkaar ook ontmoet.'

'Mijn moeder ook,' reageerde Elizabeth haastig. 'Ze is assistent van de ambassadeur van de Organization of American States in Washington, en misschien wordt ze volgend jaar zelf ambassadeur.'

'Krijgt ze een ambassadeurspost,' verbeterde Drew zijn dochter terwijl hij naar 'zijn' drie meisjes keek.

'Dat wil ik niet,' pruilde Julie. 'Ik wil dat ze weer hier komt wonen. Bij papa.' Ze stak haar onderlip opstandig uit, en Elizabeth voegde daar rap aan toe: 'Papa kan toch gewoon overal wonen waar mama voor haar werk naartoe moet?'

Er borrelde een vreemd gevoel op in Tana's maag. Ze keek naar Drew, maar hij zat iets anders te doen, en toen ging Elizabeth verder: 'Misschien komt mama wel weer gewoon hier wonen als ze die baan niet krijgt. Dat heeft ze zelf gezegd.'

'Interessant.' Tana merkte dat haar mond kurkdroog was geworden en ze wenste dat Drew het gesprek weer in de goede richting zou leiden, maar hij zei niets. 'Vinden jullie het leuk in Washington?'

'Ja hoor,' zei Elizabeth pijnlijk beleefd. Julie kroop weer bij Tana op schoot en keek stralend naar haar op.

'Je bent knap. Bijna net zo knap als mammie.'

'Dank je!' Het was absoluut niet eenvoudig om met hen te praten, en uitgezonderd met Harry's kinderen bevond ze zich zelden in dit soort situaties, maar ze vond dat ze moeite moest doen omwille van Drew. 'Wat gaan we vanmiddag doen?' Tana kreeg nauwelijks adem, toen ze probeerde het onderwerp van gesprek een andere richting te geven dan dat van zijn bijna ex-vrouw.

'Mammie is aan het winkelen op Rodeo Drive,' zei Julie, lief lachend naar haar opkijkend.

Tana hapte naar adem. 'O ja?' Stomverbaasd gleden haar ogen naar Drew en weer terug naar de meisjes. 'Wat leuk zeg. Eens even kijken. Wat dachten jullie ervan om naar de film te gaan? Hebben jullie Sounder al gezien?' Ze had het gevoel dat ze keihard tegen een berg oprende zonder dat de top in zicht kwam. Rodeo Drive. Dus Eileen was met de meisjes mee naar Los Angeles gekomen. En daarom had Tana niet eerder mogen komen? Had hij inderdaad Kerstmis met haar gevierd? Het daaropvolgende uur leek voorbij te kruipen terwijl Tana met de meisjes babbelde, en ze richtte zich pas weer tot Drew toen zijn dochters eindelijk wegrenden om buiten te gaan spelen.

'Mag ik hieruit opmaken dat je vrouw hier in Los Angeles zit?' Ze keek hem star aan. Iets in haar binnenste was verdoofd.

'Kijk me niet zo aan.' Zijn stem klonk zacht en zijn ogen ontweken haar blik.

'Waarom niet?' ze stond op en liep naar hem toe. 'Heb je de feestdagen met haar doorgebracht, Drew?' Hij kon haar nu niet meer ontwijken, ze stond pal voor hem. Ze vermoedde al dat dat was gebeurd. Toen hij zijn ogen opsloeg en haar aankeek, zag ze dat ze gelijk had en dat de meisjes zijn geheim verklapt hadden. 'Waarom heb je tegen me gelogen?'

'Ik heb niet tegen je gelogen. Ik had niet gedacht dat... Jezus Christus!' Enigszins vijandig keek hij haar nu aan. Ze had hem in een hoek gedreven. 'Het was niet de bedoeling, maar de meisjes hadden gewoon nog nooit een Kerstmis gehad waar een van ons niet bij was, Tan. Het is zo vreselijk moeilijk voor ze.'

'O ja, is dat zo?' Haar ogen en stem waren hard, ze verhulden de pijn die in haar binnenste woedde. De pijn die hij had veroorzaakt door tegen haar te liegen. 'En vertel eens, wanneer was je van plan om ze daaraan te gaan laten wennen?'

'Godverdomme! Denk je dat ik het leuk vind om mijn kinderen pijn te zien lijden?'

'Volgens mij hebben ze nergens last van.'

'Natuurlijk niet. Dat is omdat Eileen en ik ons geciviliseerd opstellen. Dat is wel het minste dat we in deze situatie voor ze kunnen doen. Het is niet hun schuld dat het tussen ons misgegaan is.' Hij keek Tana droevig aan en ze vocht tegen de neiging om te gaan zitten huilen, niet voor hem of de meisjes, maar voor zichzelf.

'Weet je zeker dat het niet te laat is om de boel met Eileen te redden?'

'Doe niet zo belachelijk.'

'Waar heeft ze geslapen?'

Hij reageerde alsof ze hem een elektrische schok toediende. 'Dat is een vreselijk misplaatste vraag en dat weet je heel goed.'

'O, mijn god.' Ze ging zitten, ontdaan over zijn doorzichtigheid. 'Je bent met haar naar bed geweest.'

'Ik ben níet met haar naar bed geweest.'

'Geef het maar toe, je bent met haar naar bed geweest!' Ze schreeuwde het uit en hij draaide rondjes door de kamer als een in het nauw gedreven kat voor hij haar weer aankeek.

'Ik heb op de bank geslapen.'

'Je liegt. Zeg het maar gewoon, je liegt!'

'Verdomme, Tana! Ga me daar nu niet van beschuldigen. Het is niet zo simpel als je denkt. We zijn verdomme bijna twintig jaar getrouwd geweest. Ik kan er niet zomaar van de ene op de andere dag uit stappen, ik moet aan de meisjes denken.' Hij keek haar bedroefd aan en liep langzaam naar de plek waar ze was gaan zitten. 'Alsjeblieft.' Er stonden tranen in zijn ogen. 'Ik houd van je, Tan. Ik heb gewoon wat meer tijd nodig om het allemaal netjes af te wikkelen.'

Ze draaide zich om, liep naar de andere kant van de kamer en bleef daar staan, met haar rug naar hem toe gekeerd. Ineens draaide ze zich met een ruk om en keek hem aan. Ook haar ogen stonden nu vol tranen. 'Dat verhaal heb ik vaker gehoord. Mijn moeder heeft zeventien jaar lang naar dat soort gelul moeten luisteren, Drew.'

'Het is geen gelul, Tan. Ik heb gewoon wat meer tijd nodig. Het is voor iedereen moeilijk.'

'Prima.' Ze griste haar jas en schoudertas van een stoel. 'Bel me dan maar als het allemaal opgelost is. Ik denk dat ik er dan ook een stuk meer plezier aan beleef.'

Maar voordat ze bij de deur was, greep hij haar arm. 'Doe me dit niet aan. Alsjeblieft.'

'Hoezo niet? Eileen is toch in de stad? Waarom bel je haar niet gewoon? Ze wil je vannacht vast wel gezelschap houden.' Met een sardonische grijns verborg ze haar pijn. 'Voor mijn part slaap je weer op de bank... samen.' Ze trok de deur met een ruk open en hij keek alsof hij op het punt stond in huilen uit te barsten.

'Ik houd van je, Tan.' Bij het horen van die woorden wilde ze zich op een stoel laten zakken en huilen. Ineens draaide ze zich naar hem om en alle energie leek uit haar lichaam te stromen toen ze hem aankeek.

'Doe me dit niet aan, Drew. Dat is niet eerlijk. Je bent niet vrij, je hebt geen recht om...' Maar ze had de deur naar haar hart op een kiertje gezet dat net groot genoeg was om weer naar binnen te glippen. Zwijgend trok hij haar in zijn armen, kuste haar hard, en ze voelde haar binnenste smelten. Toen hij haar langzaam van zich af duwde keek ze hem aan. 'Dit lost niets op, Drew.'

'Nee,' zei hij nu een stuk rustiger. 'Dat heeft tijd nodig. Maar geef me alsjeblieft een kans. Ik zweer je dat je er geen spijt van zult krijgen.' En toen zei hij de woorden die haar het meest beangstigden: 'Ik wil op een dag met je trouwen, Tan.'

Ze wilde zeggen dat hij moest stoppen, dat hij de film terug moest spoelen naar het moment voordat hij die woorden had uitgesproken, maar het was te laat, want de meisjes kwamen lachend en gillend naar binnen gerend, klaar om met hun vader te spelen. Over hun hoofden keek hij haar aan en fluisterde twee woorden: 'Blijf alsjeblieft.'

Ze aarzelde. Ze wist dat ze naar huis zou moeten gaan en dat was ook wat ze eigenlijk wilde. Ze hoorde hier niet bij hem. Hij had zojuist de nacht doorgebracht met de vrouw met wie hij getrouwd was en ze hadden samen met hun twee dochters Kerstmis gevierd. Wat was Tana's plaats in dit geheel? En toch, als ze hem aankeek, wilde ze niet weg. Ze wilde deelnemen aan dit alles, bij hem en de meisjes horen, zelfs als hij nooit met haar zou trouwen. Dat was eigenlijk toch niet wat ze wilde. Ze wilde gewoon bij hem zijn, net als vanaf het moment dat ze elkaar hadden ontmoet.

Langzaam legde ze haar tas en jas weg en keek hem aan. Hij glimlachte naar haar, haar binnenste smolt. Julie sloeg haar armen om haar middel en Elizabeth keek haar grijnzend aan.

'Waar ging je naartoe, Tan?' vroeg Elizabeth nieuwsgierig, ze was gefascineerd door alles wat Tana zei en deed. 'Nergens.' Ze glimlachte naar de knappe tiener. 'Nou, vertel eens, waar hebben de dames zin in?'

De twee meisjes lachten en plaagden elkaar en Drew zat hen achterna door de kamer. Ze had hem nog nooit zo zien stralen en later in de middag gingen ze naar de film waar ze grote emmers met popcorn aten. Daarna nam Drew hen mee naar La Brea Tar Pits, 's avonds aten ze bij Perino's, en toen ze eindelijk thuiskwamen, waren ze allemaal doodmoe. Julie viel in slaap in de armen van Drew en Elizabeth kon nog maar net lang genoeg wakker blijven om in bed te kruipen. Tana en Drew kropen voor het open haardvuur in de woonkamer en fluisterend streek hij over de goudkleurige haren waar hij zo veel van hield.

'Ik ben zo blij dat je gebleven bent, liefste. Ik wilde echt niet dat je wegging.'

'Ik ben ook blij dat ik gebleven ben,' zei ze glimlachend. Ze voelde zich kwetsbaar en jong, wat niet logisch was voor een vrouw van haar leeftijd, niet in haar ogen tenminste. Ze vond dat ze intussen volwassener zou moeten zijn, minder teergevoelig. Maar ze was gevoeliger voor hem dan ze ooit voor enige andere man was geweest. 'Beloof me alsjeblieft dat dit nooit meer zal gebeuren.' Haar stem stierf weg en hij keek haar met een tedere glimlach aan.

'Dat beloof ik je, mijn liefste.'

16

Het voorjaar dat Tana en Drew samen deelden, was zo idyllisch dat het wel een sprookje leek. Drew vloog gemiddeld drie keer per week naar haar toe, en Tana ging elk weekend naar L.A. Ze bezochten feestjes, gingen zeilen op de San Francisco Bay en ontmoetten elkaars vrienden. Ze stelde hem zelfs voor aan Harry en Averil en de beide mannen konden prima met elkaar opschieten. Harry gaf haar zijn goedkeuring toen hij haar de week erna mee uit eten nam om het te vieren.

'Weet je, meisje, volgens mij heb je het nu eindelijk eens goed voor elkaar.' Ze trok een gek gezicht en hij lachte. 'Ik meen het hoor. Ik bedoel: kijk nou toch eens naar de mannen waar je vroeger mee thuiskwam. Kun je je Yael McBee nog herinneren?'

'Harry!' Ze slingerde haar servet naar hem toe en ze lachten. 'Hoe kun je Drew nu met hem vergelijken? Daarbij komt, ik was toen pas vijfentwintig. Ik ben nu bijna eenendertig.'

'Dat is geen excuus. Je bent geen haartje slimmer dan vroeger.'

'Nou ja, zeg! Je zei net zelf...'

'Het doet er niet toe wat ik net zei, suffie. En wil je me een groot plezier doen en met die man in het huwelijksbootje stappen?'

'Ik pieker er niet over,' zei ze lachend, maar ze zei het zo snel dat Harry haar aankeek en iets nieuws in haar ogen ontdekte. Het stond kraakhelder te lezen in haar grote groene ogen: een soort van kwetsbare, schaapachtige blik die nog nooit eerder in haar ogen had gelegen.

'Godallemachtig, het is waar, hè, Tan? Je gaat met hem trouwen, is het niet?'

'Hij heeft me nog niet gevraagd.' Ze klonk zo zedig dat hij bulderend begon te lachen.

'Jezus, het is waar! Wacht maar tot ik dit aan Ave vertel!'

'Harry, rustig aan.' Ze klopte op zijn arm. 'Hij is nog niet eens gescheiden.' Maar dat baarde haar geen zorgen. Ze w.ist hoe hard hij met de procedure bezig was. Hij vertelde haar elke week over de afspraken met zijn advocaat en zijn gesprekken met Eileen om de zaak te bespoedigen. Tijdens de paasvakantie ging hij naar de Oostkust en hopelijk zou ze dan het convenant tekenen, als de akte tenminste op tijd opgesteld was.

'Hij is er toch wel mee bezig, hè?' Harry keek haar even bezorgd aan, maar hij moest toegeven dat hij de man mocht. Het was onmogelijk om Drew Lands niet te mogen. Hij was hartelijk, intelligent en het was niet moeilijk te zien hoe gek hij op Tana was.

'Natuurlijk.'

'Nou, rustig dan maar. Over zes maanden ben je getrouwd en negen maanden daarna heb je een baby in je armen. Reken daar maar op,' zei hij opgetogen en Tana leunde lachend achterover.

'Man, wat heb jij toch een fantasie, Winslow. In de eerste plaats heeft hij me nog steeds niet ten huwelijk gevraagd, niet officieel tenminste. En in de tweede plaats heeft hij een vasectomie laten doen.'

'Dan laat hij dat toch terugdraaien? Niets aan de hand. Ik ken zat mannen die dat hebben laten doen.' Maar hij werd een beetje ongemakkelijk bij het idee.

'Is dat het enige waar je aan kunt denken? Vrouwen zwanger maken?'

'Nee, hoor,' grijnsde hij onschuldig kijkend, 'alleen mijn eigen vrouw.'

Ze lachte, ze betaalden de rekening en gingen terug naar hun respectievelijke kantoren. Tana was een groot proces aan het voorbereiden, waarschijnlijk het grootste uit haar loopbaan tot nog toe. Het ging om drie verdachten die verwikkeld waren geweest in een serie afschuwelijke moorden die de afgelopen jaren in de staat Californië gepleegd waren, en er waren drie advocaten voor de verdediging en twee openbare aanklagers, waarover zij de leiding had. Er zou een enorme hoeveelheid aandacht aan geschonken worden door de media, en ze moest van de hoed en de rand weten. Dat was de reden dat ze niet met Drew mee zou gaan naar het Oosten als hij zijn dochters op ging zoeken in de paasvakantie. Waarschijnlijk was dat maar goed ook, want Drew zou één brok zenuwen zijn totdat de papieren ondertekend waren, en ze zat met haar gedachten toch bij de zaak. Het was logischer dat ze thuis aan het werk ging dan dat ze in hotelkamers op hem moest gaan zitten wachten.

Hij kwam naar San Francisco om het weekeinde voor hij vertrok met haar door te brengen. Op zijn laatste avond lagen ze urenlang voor de haard te praten, hardop te denken en alles te zeggen wat er in hen opkwam. Weer besefte ze hoe verschrikkelijk veel ze van deze man was gaan houden.

'Heb je ooit over trouwen gedacht, Tan?' Hij keek haar peinzend aan en ze glimlachte naar hem in het flakkerende licht van het vuur. Ze zag er prachtig uit in de zachte gloed: haar delicate gelaatstrekken leken als uit perzikkleurig marmer gehouwen, haar ogen dansten als smaragden.

'Eigenlijk niet.' Ze streek met haar vingertoppen over zijn lippen en hij kuste haar handen en toen haar mond.

'Denk je dat je gelukkig met me zou kunnen zijn, Tan?'

'Is dat een aanzoek, meneer?' Hij leek eromheen te draaien en ze lachte naar hem. 'Je hoeft niet met me te trouwen, hoor, dat weet je toch? Ik ben gelukkig zoals het nu is.'

'Dat meen je echt, hè?' Hij keek haar een beetje bevreemd aan en ze knikte.

'Jij niet dan?'

'Nee, niet helemaal.' Zijn haar leek nog zilverkleuriger dan normaal, zijn ogen waren van een helder topaasblauw, en ze wilde nooit meer van een andere man houden dan van hem. 'Ik wil meer dan dit, Tan. Ik wil voor altijd bij je zijn.'

'Dat wil ik ook.' Ze fluisterde hem de woorden toe en hij nam haar in zijn armen en uiterst teder bedreef hij de liefde met haar voor het haardvuur. Naderhand lag hij lange, lange tijd naar haar te kijken, en toen hij eindelijk sprak, was het met zijn gezicht in haar haren en zijn handen nog steeds over het lichaam strelend waar hij zo veel van hield.

'Wil je met me trouwen als ik vrij ben?'

'Ja.' Haar antwoord kwam bijna ademloos. Ze had dit nog nooit tegen iemand gezegd, maar ze meende het nu, en ineens begreep ze wat mensen bedoelden als ze die belofte deden. In voor- en tegenspoed, tot de dood ons scheidt. Ze wilde nooit meer zonder hem leven en toen ze hem de volgende dag naar het vliegveld bracht, was ze nog steeds overdonderd door haar gevoelens, en onderzoekend keek ze hem aan. 'Meende je wat je gisteravond zei, Drew?'

'Hoe kun je dat nu vragen?' vroeg hij geschokt en hij trok haar met een snelle beweging hard tegen zich aan terwijl ze in de vertrekhal stonden. 'Natuurlijk meende ik dat.'

Ze keek hem grijnzend aan en zag er op dat moment eerder uit als zijn dertienjarige dochter dan als de assistent van de openbaar aanklager. 'Ik neem aan dat dit dan betekent dat we verloofd zijn?' Ze begon te lachen en hij voelde zich zo gelukkig als een klein jongetje toen hij op haar neerkeek.

'Absoluut. Ik zal eens zien of ik een mooie ring voor je kan vinden in Washington.'

'Nee hoor, laat maar, als je maar veilig en wel weer terugkomt.' Het zouden tien eindeloos durende lange dagen worden waarin ze op hem wachtte. Het enige dat haar erdoor zou slepen, was de grote zaak.

De eerste paar dagen belde hij haar twee tot drie keer per dag, waarbij hij haar vertelde over alles wat hij van 's morgens vroeg tot 's avonds laat deed. Maar toen de dingen met Eileen moeilijker begonnen te worden belde hij nog maar een keer per dag en ze hoorde aan zijn stem hoe gespannen hij was, maar intussen waren ze begonnen met de selectie van de jury en ging ze daar helemaal in op, en tegen de tijd dat hij terugkwam naar Los Angeles besefte ze dat ze elkaar al meer dan twee dagen niet hadden gesproken. Hij was langer gebleven dan hij had verwacht, maar het was voor een 'goed doel' zoals hij zei en dat beaamde ze, en tegen die tijd kon ze nauwelijks helder meer denken. Ze maakte zich veel te veel zorgen over de keuze van de juryleden, de tactiek die de verdediging zou gebruiken, de bewijzen die zojuist boven tafel waren gekomen en de rechter die de zaak toegewezen had gekregen. Ze had verschrikkelijk veel aan haar hoofd en bij wijze van uitzondering moest Drew een zaak voor de rechter uitvechten. Normaal gesproken eindigden bijna al zijn zaken in een schikking zonder dat hij daarvoor naar de rechtbank hoefde, en dit was een uitzondering. Dit hield hem nog bijna een hele week langer bij haar weg. Toen ze elkaar eindelijk weer zagen, waren ze bijna vreemden voor elkaar geworden. Hij plaagde haar ermee, vroeg of ze intussen verliefd was geworden op iemand anders en vrijde de hele nacht hartstochtelijk met haar.

'Ik wil dat je er morgen in de rechtbank de hele dag zo uitgeput bijloopt dat iedereen zich afvraagt wat je vannacht in godsnaam hebt uitgespookt.' En hij kreeg zijn zin. Ze liep half te slapen en ze kon hem maar niet uit haar gedachten zetten, zo hunkerde ze naar hem. Ze leek hem nauwelijks meer genoeg te zien en gedurende het hele proces verlangde ze naar hem, maar de zaak was te belangrijk om te verknallen en ze zorgde ervoor dat ze voortdurend aan het werk bleef. Het proces duurde tot eind mei, en eindelijk, in de eerste week van juni, kwam de jury-uitspraak. Het ging precies zoals ze had gewild en zoals gewoonlijk werd ze de hemel in geprezen door de pers. In de afgelopen jaren had ze de reputatie opgebouwd dat ze star, vasthoudend, behoudend en meedogenloos was in de rechtbank, en schitterde in alle zaken die ze vertegenwoordigde. Dat was prettige mediakritiek, en het toverde geregeld een lach op Harry's gezicht wanneer hij iets over haar las.

'Ik zou je hierin nooit herkend hebben als de linkse rakker die ik ooit kende en waar ik zo veel van hield, Tan,' grijnsde hij breed.

'We schijnen allemaal ooit volwassen te moeten worden, is het niet? Ik word dit jaar alweer eenendertig.'

'Dat is geen excuus om zo'n taaie rakker te zijn.'

'Ik ben geen taaie, Harry, ik ben gewoon goed.' Daar had ze gelijk in, en dat wist hij. 'Die mensen hebben negen vrouwen en een kind vermoord. Daar kun je ze niet mee weg laten komen. Dan is het hek van de dam. Iemand zal moeten doen wat ik doe.'

'Ik ben blij dat jij het bent en niet ik, Tan.' Hij gaf een klopje op haar hand. 'Ik zou elke nacht wakker liggen, piekerend dat ze me een keertje te grazen zouden nemen.' Het kostte hem moeite dat te zeggen, en soms maakte hij zich plaatsvervangend zorgen over haar, maar ze leek er geen problemen mee te hebben. 'Hoe gaat het trouwens met Drew?'

'Prima. Volgende week moet hij voor zaken naar New York en dan neemt hij de meisjes mee terug.'

'Wanneer is de trouwdatum?'

'Kalm aan,' glimlachte ze. 'We hebben het er zelfs helemaal niet meer over gehad zolang ik met dit proces bezig was. Om eerlijk te zijn hebben we elkaar sowieso niet veel gesproken.'

Toen ze hem eindelijk vertelde over haar overwinning voordat de media erover berichtte, reageerde hij vreemd: 'Fijn voor je.'

'Goh zeg, niet te enthousiast, hè? Straks krijg je nog last van je hart.'

Hij lachte. 'Je hebt gelijk, sorry. Ik zat ergens anders met mijn gedachten.'

'Waar?'

'Nee, laat maar, niets bijzonders.'

Maar zo was het al geweest vanaf dat hij weg was gegaan, het was steeds erger geworden aan de Oostkust en sinds hij terug was in Los Angeles belde hij helemaal niet meer. Ze begon zich af te vragen of er iets aan de hand was, of ze misschien op het vliegtuig moest springen om hem te verrassen en weer op het goede spoor te komen. Ze hadden gewoon wat tijd nodig voor elkaar. Ze hadden de laatste tijd allebei veel te hard gewerkt, ze kende het verschijnsel. Op een avond laat keek ze op haar horloge, zich afvragend of ze de laatste vlucht naar hem toe zou nemen, maar uiteindelijk besloot ze hem gewoon te bellen. Ze kon altijd de volgende dag gaan, ze hadden een heleboel in te halen na de twee slopende maanden die ze achter de rug had.

Ze toetste het nummer in dat ze intussen uit haar hoofd kende, hoorde de telefoon drie keer overgaan en glimlachte toen er werd opgenomen. Maar dat duurde niet lang. Er klonk een vrouwenstem.

'Hallo?'

Tana's hart stond stil, staarde voor wat een eeuwigheid leek de nacht in en hing toen zachtjes op. Haar hart klopte als een bezetene, ze voelde zich duizelig, opgelaten, gedesoriënteerd en vreemd. Ze kon nauwelijks geloven wat ze had gehoord. Ze zei tegen zichzelf dat ze waarschijnlijk een verkeerd nummer had gedraaid, maar voordat ze zichzelf genoeg in de hand had om het nog een keer te proberen ging de telefoon, en toen ze Drews stem hoorde wist ze het ineens. Hij moest geweten hebben dat ze had gebeld en nu was hij in paniek. Ze had het gevoel dat haar hele leven ineens tot een einde was gekomen.

'Wie was dat?' Ze klonk behoorlijk overstuur en hij klonk ook nerveus.

'Hoe bedoel je?'

'De vrouw die de telefoon bij je opnam.' Ze vocht om zichzelf weer in de hand te krijgen, maar ze kreeg haar stem niet onder controle.

'Ik heb geen idee waar je het over hebt.'

'Drew! Geef antwoord! Alsjeblieft,' zei ze half huilend en half schreeuwend.

'We moeten praten.'

'O, mijn god. Godverdomme, wat doe je me aan?'

'Christus, doe niet zo melodramatisch... We...' Krijsend viel ze hem in de rede.

'Melodramatisch? Ik bel je om elf uur 's avonds, een andere vrouw neemt je telefoon op, en dan ga jij me vertellen dat ik melodramatisch doe? Hoe zou jij het vinden als je mij belde en er werd opgenomen door een man?'

'Zo is het genoeg, Tan. Het was Eileen.'

'Juist.' Onbewust had ze dat geweten.

'En waar zijn de meisjes?' Ze wist niet eens waarom ze dat vroeg.

'In Malibu.'

'In Malibu? Je bedoelt dat je daar alleen zit met haar?'

'We moesten praten.' Zijn stem klonk ineens doods.

'Alleen? Op dit tijdstip? Wat heeft dat te betekenen? Heeft ze getekend?'

'Ja, nee, luister, ik moet met je praten.'

'Ha, nu moet je ineens met me praten?' vroeg ze sarcastisch. Intussen klonken ze allebei tamelijk hysterisch. 'Wat is er in godsvredesnaam aan de hand daarginds?'

Er viel een eindeloos durende stilte die hij niet op wist te vullen. Tana hing op en huilde de hele nacht en de volgende dag stond hij voor haar deur in San Francisco. Het was zaterdag en hij trof haar thuis aan, zoals hij van tevoren geweten had. Hij gebruikte zijn sleutel om zichzelf binnen te laten en trof haar aan op haar balkon, starend naar de San Francisco Bay. Ze draaide zich niet eens om toen ze hem binnen hoorde komen, maar sprak hem aan met haar rug naar hem toegekeerd. 'Waarom heb je nog de moeite genomen om hierheen te komen?'

Hij knielde naast haar neer en streek met zijn vingertoppen over haar nek. 'Omdat ik van je houd, Tan.'

'Nee, dat is niet waar,' zei ze hoofdschuddend. 'Je houdt van haar. Je hebt altijd van haar gehouden.'

'Dat is niet waar.' Maar ze wisten allebei dat het wel waar was, in feite wisten ze dat alle drie. 'De waarheid is dat ik van jullie allebei houd. Het is vreselijk om toe te moeten geven, maar het is de waarheid. Ik weet niet hoe ik moet stoppen van haar te houden en tegelijkertijd houd ik zielsveel van jou.'

'Dat is te zielig voor woorden.' Ze bleef naar de Bay staren terwijl ze haar oordeel over hem velde, en hij trok zachtjes aan haar haren om te zorgen dat ze naar hem keek. Maar toen ze dat deed zag hij de tranen over haar wangen lopen en dat brak zijn hart.

'Ik kan er niets aan doen. En ik weet niet hoe ik het op moet lossen. Elizabeth heeft zulke slechte cijfers gehaald dat ze bijna van school is gestuurd, zo verdrietig is ze over ons, over Eileen en mij. Julie heeft nachtmerries. Eileen heeft haar baan bij de Organization of American States opgezegd, ze heeft de ambassadeurspost afgewezen waarmee ze hebben geprobeerd haar te lokken, en toen is ze naar huis gekomen, met de meisjes.'

'Ze wonen bij jou?' Tana keek alsof hij zojuist een dolk in haar hart had gestoken, en hij knikte. Hij wilde niet langer tegen haar liegen. 'Wanneer is dit allemaal gebeurd?'

'We hebben het er veel over gehad toen ik in de paasvakantie in Washington was, maar ik wilde je niet afleiden van het proces waar je het zo vreselijk druk mee had, Tan.'

Ze wilde hem schoppen voor wat hij zojuist had gezegd. Hoe kon hij zoiets voor haar verzwijgen? 'Toen stond er nog niets vast. Ze heeft alles zonder overleg met mij gedaan. Vorige week stond ze ineens op de stoep. Wat verwacht je dan dat ik doe? Dat ik ze op straat schop?'

'Ja. Je had ze nooit meer binnen moeten laten.'

'Ze is mijn vrouw. Het zijn mijn kinderen.' Hij leek op het punt te staan in tranen uit te barsten, maar op dat moment stond Tana gewoon op.

'Nou,' dan is het toch opgelost?' Langzaam liep ze naar de deur en keek hem aan. 'Vaarwel, Drew.'

'Zo ga ik hier niet weg. Ik houd van je.'

'Dan moet je vrouw de deur uit. Zo simpel is het.'

'Nee, dat is het verdomme helemaal niet!' schreeuwde hij. Ze scheen niet te willen begrijpen wat hij doormaakte. 'Je hebt geen idee hoe het is, wat er door me heen gaat, het schuldgevoel, de marteling...' Hij begon te huilen en met een misselijk gevoel in haar maag keek ze hem aan. Toen wendde ze haar hoofd af en moest vechten om haar stem boven haar eigen tranen uit te laten komen.

'Ga alsjeblieft weg!'

'Ik ga niet.' Hij trok haar in zijn armen en ze probeerde hem weg te duwen, maar dat liet hij niet toe, en ineens, zonder het te willen, gaf ze zich over en lagen ze te vrijen, huilend, smekend, schreeuwend en scheldend op elkaar en de schikgodinnen, en toen het voorbij was lagen ze doodmoe in elkaars armen en keek Tana hem aan.

'Wat doen we nu?'

'Ik heb geen idee. Gun me wat tijd.'

Ze zuchtte gekweld. 'Ik heb gezworen dat mij nooit iets als dit zou overkomen.' Maar ze kon de gedachte niet aan om hem te verliezen, of de pijn om hem op te geven. De twee volgende dagen lagen ze huilend in elkaars armen, en toen hij terugvloog naar Los Angeles was er nog niets duidelijk, behalve dat ze allebei wisten dat het nog niet voorbij was. Ze had beloofd hem meer tijd te gunnen en hij had beloofd aan een oplossing te werken, en de daaropvolgende zes maanden maakten ze elkaar gek met beloftes, dreigementen, ultimatums en hysterie. Tana belde en hing wel duizend keer op als Eileen opnam. Drew smeekte haar om geen overhaaste stappen te nemen. Zelfs de kinderen zagen hoe erg hij eraan toe was. En Tana begon iedereen te ontlopen, vooral Harry en Averil. Ze kon niet tegen de vragen die ze in Harry's ogen las, de vriendelijkheid van Averil, en de kinderen die haar telkens herinnerden aan de kinderen van Drew.

Het was een onhoudbare situatie voor hen allemaal, dat besefte Eileen ook heel goed, maar ze hield vol dat ze niet van plan was het huis te verlaten. Ze zou rustig afwachten wat Drew besloot, ze ging nergens heen en Tana begon het gevoel te krijgen dat ze gek werd. Ze bracht haar verjaardag, onafhankelijkheidsdag, de Labor Day en Thanksgiving in haar eentje door. Wat had ze dan gedacht?

'Wat verwacht je van me, Tana? Dat ik ze gewoon in de steek laat?'

'Misschien verwacht ik dat inderdaad wel, ja. Waarom moet ik degene zijn die altijd alleen zit? Het zijn voor mij ook belangrijke dagen, hoor.'

'Maar ik zit met de kinderen.'

'Krijg de tering!' Maar dat zei ze pas echt nadat ze de kerstdagen opnieuw alleen had doorgebracht. Hij had beloofd te zullen komen, niet alleen met Kerst, maar ook op oudejaarsavond. Ze zat de hele avond op hem te wachten zonder dat hij op kwam dagen. Ze zat thuis in haar avondjurk te wachten tot negen uur 's morgens nieuwjaarsdag, maar tevergeefs. Traag en onafwendbaar trok ze de jurk uit en gooide hem in de vuilnisbak. Ze had de jurk speciaal voor hem gekocht. De volgende dag liet ze de sloten veranderen, zocht alle spulletjes die hij in het afgelopen anderhalf jaar bij haar had laten liggen bij elkaar, en stuurde ze naar hem op in een doos zonder afzendadres. Daarna stuurde ze hem een telegram met een tekst die alles voor eens en voor altijd duidelijk maakte: het ga je goed. je bent niet meer welkom.

Naderhand verdronk ze bijna in haar eigen tranen. Ondanks al haar moed, had deze laatste druppel haar bijna klein gekregen, en hij kwam direct naar haar toe gevlogen zodra hij de berichten in de vorm van het telegram en het pakketje ontvangen had. Hij was doodsbang dat ze het dit keer meende, en toen hij zijn sleutel in het slot stak, wist hij dat dat inderdaad het geval was. Als een idioot reed hij naar haar kantoor waar hij volhield dat hij haar moest zien, en toen hij eindelijk voor haar stond, waren haar ogen killer en groener dan hij ze ooit had gezien. 'Ik heb je niets meer te zeggen, Drew.' Er was iets doodgegaan in haar binnenste. Hij had alle hoop die hij nooit had weten te vervullen de grond in geboord, de leugens die hij haar en zichzelf voorgespiegeld had, maar vooral zichzelf. Ze vroeg zich af hoe haar moeder dit al die jaren had kunnen volhouden zonder een einde aan haar leven te maken. Het was de grootste marteling die Tana ooit had doorstaan, en ze wilde dit nooit meer meemaken, met niemand. Vooral niet met hem.

'Tana, alsjeblieft...'

'Vaarwel.' Ze liep haar kantoor uit, de gang door, verdween in een vergaderruimte en even later verliet ze het gebouw, maar het duurde nog uren voordat ze naar huis ging. Toen ze eindelijk zover was, wachtte hij daar nog steeds op haar, buiten, in de stromende regen. Ze minderde gas, zag hem staan en reed door. Ze bracht de nacht door in een hotel in Lombard Street en toen ze de volgende ochtend bij haar huis kwam, lag hij te slapen in zijn auto. Toen hij intuïtief wakker werd van het geluid van haar voetstappen, sprong hij uit de auto om met haar te praten. 'Als je me niet met rust laat, bel ik de politie.' Ze klonk hard en dreigend en keek hem ziedend aan, maar wat hij niet zag, was dat ze vanbinnen gebroken was, dat ze nog uren lag te snikken nadat hij eindelijk weg was, hoe wanhopig ze zich voelde bij het idee dat ze hem nooit meer zou zien. Ze dacht er daadwerkelijk aan om van de Oakland Bay Bridge te springen, maar er was iets wat haar daarin tegenhield, al wist ze niet precies wat. Toen, als door een wonder, kreeg Harry het gevoel dat er iets met haar aan de hand was en begon hij herhaaldelijk te bellen, maar ze nam niet op. Ze dacht iedere keer dat het Drew was, terwijl ze snikkend op het kleed in de woonkamer lag, denkend aan de keer dat ze daar de liefde hadden bedreven en hij haar ten huwelijk had gevraagd. En ineens werd er hard op de deur gebonkt en hoorde ze Harry's stem. Ze zag eruit als een zwerver toen ze opendeed, zoals ze daar stond met een gezicht vol sporen van tranen, op blote voeten, haar rok onder de pluisjes van het kleed, haar trui gedraaid.

'Lieve god, wat is er met jou gebeurd?' Ze zag eruit alsof ze al een week aan de drank was, of in elkaar geslagen was, of alsof er iets verschrikkelijks met haar was gebeurd. Alleen dat laatste was waar. 'Tana?' Ze barstte in tranen uit toen hij haar aankeek en hij hield haar stevig tegen zich aangedrukt terwijl ze onhandig over zijn rolstoel heen gebogen stond, voordat hij haar op de bank liet gaan zitten en haar het hele verhaal liet vertellen.

'Het is nu echt voorbij. Ik zal hem nooit meer zien.'

'Dat is maar beter ook,' zei Harry grimmig. 'Zo kun je niet verder. De afgelopen maanden zag je eruit als een geest. Je verdient dit gewoon niet.'

'Dat weet ik wel, maar misschien als ik nog wat langer had gewacht... Misschien zou hij uiteindelijk...' Ze voelde zich zwak en hysterisch en ineens waren al haar goede voornemens weer vergeten.

Harry brulde: 'Nee! Stop daarmee! Hij zal nooit bij zijn vrouw weggaan als hij dat intussen nog niet heeft gedaan. Ze is verdomme zeven maanden geleden bij hem teruggekomen, Tan, en ze is er nog steeds. Houd jezelf nou niet langer voor de gek.'

'Dat doe ik al anderhalf jaar.'

'Zo gaan de dingen soms.' Hij probeerde het filosofisch te beschouwen, maar het liefst zou hij de gore klootzak die haar dit had aangedaan vermoorden. 'Het wordt tijd om jezelf een schop onder je achterste te geven en weer verder te gaan.'

'Ja, tuurlijk.' Ze begon weer te huilen, vergetend tegen wie ze het had. 'Dat kun jij makkelijk zeggen.'

Hij keek haar lang en doordringend aan. 'Weet je nog dat jij me zo ongeveer aan mijn haren weer het rijk der levenden in gesleurd hebt? En hetzelfde met mijn rechtenstudie? Weet je nog wie ik ben? Nou, kom dan niet met die onzin bij mij aanzetten. Als ik het kan, dan kun jij het ook. Je komt er wel weer overheen.'

'Ik heb nog nooit zo veel van iemand gehouden als van hem,' snikte ze hulpeloos, en het brak zijn hart toen ze hem met haar grote groene ogen aankeek. Ze zag er nauwelijks ouder uit dan twaalf, en hij wilde alles in orde maken voor haar, maar hij kon Drews vrouw niet laten verdwijnen, al zou hij dat graag voor haar hebben gedaan. Hij wilde alles doen voor Tan, zijn beste, liefste vriendin. 'Op een dag kom je vast iemand anders tegen. Iemand die beter is dan hij.'

'Ik wil niemand anders. Ik wil helemaal niemand.' Dat was precies waar Harry het allerbangst voor was.

En in het daaropvolgende jaar hield ze voet bij stuk. Ze weigerde andere mensen te zien dan haar collega's. Ze ging nergens heen, zag niemand, en met de Kerst weigerde ze zelfs om Harry en Averil te zien. Ze was eenzaam tweeëndertig geworden, had al haar avonden alleen doorgebracht, en zou zelfs in haar eentje kalkoen hebben gegeten met Thanksgiving, als ze de moeite had genomen om er een klaar te maken, wat ze niet had gedaan. Haar dagen waren gevuld met hard werken, nog harder werken en dan nog was het niet genoeg. Ze zat elke avond tot tien, elf uur achter haar bureau, nam meer zaken aan dan ooit tevoren, en ze had letterlijk een jaar lang geen enkel pleziertje. Ze lachte zelden, belde niemand, ging met niemand uit en het duurde weken voordat ze Harry's telefoontjes beantwoordde.

'Gefeliciteerd.' Harry kreeg haar in februari eindelijk te pakken. Ze had meer dan een jaar gerouwd om Drew Lands, van wie ze via gemeenschappelijke vrienden onopzettelijk te horen kreeg dat hij en Eileen nog steeds samen waren en zelfs net een schitterend nieuw huis hadden gekocht in Beverly Hills. 'Vertel op, hufter,' zei Harry, doodziek van het achter haar aan te moeten bellen, 'waarom bel je me nooit terug?'

'Ik heb het de afgelopen weken razend druk gehad. Lees je de kranten niet? Ik zit te wachten op het oordeel van de jury.'

'Dat kan me geen reet schelen, voor het geval het je interesseert, en daarbij komt dat je daar echt nog geen dertien maanden op zit te wachten. Je belt me helemaal nooit meer. Ik ben altijd degene die jou belt. Komt het door mijn slechte adem, mijn zweetvoeten of ligt het aan mijn IQ?' Ze lachte, Harry veranderde ook nooit.

'Alle bovenstaande.'

'Trut. Ga je de rest van je leven zielig lopen zijn? Die vent was het niet waard, Tan. En een heel jaar is belachelijk.'

'Daar heeft het niets mee te maken.' Maar ze wisten allebei dat dat niet waar was. Het had juist alles te maken met Drew Lands en het feit dat hij zijn vrouw niet had verlaten. 'Dat is ook iets nieuws. Vroeger loog je nooit tegen me.'

'Goed dan, jij je zin. Het kwam me gewoon beter uit om helemaal niemand te zien.'

'Hoezo? Je zou juist feest moeten vieren! Je had kunnen doen wat je moeder heeft gedaan en een jaar of vijftien jaar op hem zitten wachten. In plaats daarvan ben jij tenminste zo slim geweest om er bijtijds uit te stappen. Dus wat ben je nu helemaal kwijtgeraakt, Tan? Je maagdelijkheid? Achttien maanden? Nou en? Andere vrouwen verliezen tien jaar aan getrouwde mannen. Ze raken hun hart, hun verstand, hun tijd en hun leven kwijt. Als je het mij vraagt, heb je juist geluk gehad.'

'Ja, dat zal wel weer.' Ergens, diep in haar hart, wist ze dat hij gelijk had, maar het voelde nog niet goed. Misschien zou dat wel nooit gebeuren. Ze slingerde nog steeds heen en weer tussen hem missen en kwaad op hem zijn. Ze was helaas nog steeds niet op het punt dat het haar allemaal niet meer zo veel kon schelen, gaf ze eindelijk aan Harry toe toen hij haar mee uit lunchen nam.

'Dat heeft tijd nodig, Tan. Er zal eerst nog heel wat water naar de zee moeten stromen. Je zult af en toe met andere mensen uit moeten gaan, iets anders aan je hoofd hebben dan alleen hem. Je kunt je niet alleen maar op je werk storten.' Hij keek haar zachtmoedig aan, hij hield ongelooflijk veel van haar en wist dat hij dat altijd zou blijven doen. Het was niet te vergelijken met wat hij voelde voor zijn vrouw. Tana was veel meer als een zus voor hem geworden. Hij wist nog hoe ontzettend verliefd hij op haar was geweest en herinnerde Tana daar nu aan. 'En ik heb het ook overleefd.'

'Dat was iets anders. Jezus, Drew heeft me ten huwelijk gevraagd. Hij was de enige man met wie ik ooit heb willen trouwen. Wist je dat?'

'Ja.' Hij kende haar beter dan wie dan ook. 'Dus het is een klootzak. Dat wisten we al. En jij bent niet altijd even bijdehand. Maar ooit zul je weer iemand tegenkomen met wie je wilt trouwen. Op een dag komt er iemand anders voorbij.'

'Alsof ik daarop zit te wachten.' Ze walgde bij het idee. 'Ik ben veel te oud. Ik zit echt niet meer te wachten op dat pubergedoe.'

'Prima, dan ga je wat mij betreft op zoek naar een oude lul die wel een jong blaadje lust, maar ga hier nou niet je leven lopen te verprutsen.'

'Ik verpruts mijn leven niet, Harry,' zei ze en ze keek hem somber aan. 'Ik heb mijn werk, weet je wel?'

'Dat is toch niet genoeg! Jezus, wat ben je toch een lastig mens.' Hoofdschuddend keek hij haar aan en nodigde haar uit voor een feestje dat ze de week erop gaven, maar uiteindelijk kwam ze niet opdagen. En hij moest opnieuw aan de slag om haar uit haar cocon vandaan te trekken. Het was alsof ze weer verkracht was. Toen, om de zaak nog erger te maken, verloor ze een groot proces en zat ze daarover in de put.

'Oké, oké, dus je blijkt niet onfeilbaar te zijn. Doe jezelf een lol en hou op met de martelaar uit te hangen. Ik weet dat het bijna Pasen is, maar volgens mij hebben we aan één martelaar genoeg. Waarom kom je niet een weekeinde bij ons logeren in Lake Tahoe?' Ze hadden daar net een huisje gehuurd en Harry vond het heerlijk om er met de kinderen naartoe te gaan. 'Zo vaak zullen we er binnenkort niet meer zijn.'

'Waarom niet?' Ze wierp een korte blik op hem toen hij de rekening betaalde, en hij keek haar glimlachend aan. Hij had het de afgelopen maanden niet gemakkelijk met haar gehad, maar ze begon langzaam uit het dal te kruipen.

'Ik kan Averil niet veel langer meer meeslepen. Ze is weer in verwachting, weet je.' Tana keek hem een paar seconden lang oprecht geschokt aan. Hij begon te lachen en zei toen blozend: 'Het is al eens eerder gebeurd, hoor, ik bedoel... zo bijzonder is het niet...' Maar ze beseften allebei dat het dat wél was. Ineens begon Tana te grijnzen. Het was alsof haar blik op het leven ineens weer scherp gesteld was. Ineens bestond Drew Lands niet meer en wilde ze zingen en dansen. Het was alsof ze een jaar lang met ontzettende kiespijn had rondgelopen en plotseling tot de ontdekking kwam dat de rotte kies op wonderbaarlijke wijze verdwenen was.

'Krijg de hik! Houden jullie dan nooit op?'

'Nee. En na deze gaan we voor een vierde. Ik wil nu graag nog een meisje, maar Averil wil een jongen.' Tana zat hem stralend aan te kijken en gaf hem een dikke knuffel toen ze het restaurant verlieten.

'Dan word ik dus alweer tante.'

'Ja, je komt er weer makkelijk vanaf. Het is niet eerlijk, Tan.'

'Ik vind het prima zo.' Dat was iets wat ze heel zeker wist: welke man er ook in haar leven zou komen, ze wilde geen kinderen. Daar had ze geen tijd voor, en ze was er nu trouwens ook te oud voor. Die beslissing had ze lang geleden al genomen. De wet was haar kind. En ze had altijd Harry's kinderen nog om te verwennen als ze behoefte had aan een kind op schoot. Het waren twee schattige kinderen, en ze was blij voor Harry en Averil dat er een derde op komst was. Averil had tot nu toe gemakkelijke bevallingen gehad en Harry was altijd zo vreselijk trots op zichzelf. Buiten dat kon hij het zich veroorloven om zoveel kinderen te krijgen als ze maar wilden. Alleen haar moeder reageerde afkeurend toen ze het haar vertelde.

'Dat lijkt me wat veel van het goede.'

Ze was tegenwoordig overal op tegen: baby's, reisjes, nieuwe banen, nieuwe huizen. Het was alsof de rest van haar leven volgens een strak schema moest verlopen en ze dat ook van andere mensen verwachtte. Tana herkende het als een teken van ouderdom, maar in haar ogen was haar moeder daar nog veel te jong voor. Ze was snel oud geworden sinds zij en Arthur getrouwd waren. Eigenlijk was er niets in haar leven gegaan zoals ze wilde, en toen ze eindelijk had gekregen wat ze wilde, bleek het niet hetzelfde meer te zijn als het was geweest. Arthur was een zieke man en hij begon oud te worden.

Maar Tana was blij voor Harry en Ave en toen de baby geboren werd op 25 november, kwam Averils wens uit. Het was een flinke, krijsende baby. Ze vernoemden hem naar zijn overgrootvader, Andrew Harrison, en toen Tana hem in zijn moeders armen zag liggen, voelde ze de tranen in haar ogen opwellen. Die reactie had ze bij de anderen niet gehad, maar de onschuld van deze baby had iets liefs en vertederends met zijn perfecte roze huidje, de grote ronde ogen en de kleine vingertjes die zo lief tot vuistjes waren gebald. Tana had nog nooit zo'n perfect wezentje gezien, vooral niet zo klein. Zij en Harry keken elkaar aan en wisselden een glimlach uit, denkend aan hoe ver ze gekomen waren. Hij keek onvoorstelbaar trots, met zijn ene hand stevig die van zijn vrouw vasthoudend en de andere zachtjes op het hoofdje van zijn zoon.

Averil ging de dag na de geboorte van Andrew al naar huis en verzorgde het Thanksgivingdiner zelf, zoals altijd, waarbij ze nagenoeg alle hulp afwees. Tana sloeg het geheel vol verbijstering gade, verbaasd over alles en de perfectie ervan.

'Net alsof er verder niets belangrijk meer is, hè?' Ze zat op een kussen in de vensterbank met uitzicht op de Bay de borst te geven toen Tana haar aanstaarde, en Harry grinnikte.

'Dat zou jij ook kunnen, hoor, Tan, als je wilde.'

'Reken daar maar niet op. Ik kan nauwelijks een ei voor mezelf koken, laat staan bevallen, twee dagen later een kalkoen voor mijn gezin op tafel zetten en het dan laten lijken alsof ik de hele week niets beters te doen heb gehad. Zorg maar goed dat je haar niet kwijtraakt, Harry, en maak haar in godsnaam niet weer zwanger,' zei ze grijnzend, wetende dat ze nog nooit zo gelukkig waren geweest als nu. Averil straalde gewoonweg van geluk, net als Harry.

'Ik zal mijn best doen. Kom je trouwens naar de doop? Ave wil het op eerste kerstdag doen, als jij er dan tenminste bent.'

'Waar zou ik anders moeten zijn?' vroeg ze lachend.

'Weet ik veel? Het zou toch kunnen zijn dat je van plan was naar New York te gaan? We waren eerst van plan met de kinderen naar Gstaad te gaan om mijn pa op te zoeken, maar hij heeft net laten weten dat hij dan met een stel vrienden in Tangiers zit, dus dat gaat niet door.'

'Ach, wat ontzettend sneu nou voor je,' lachte ze hem uit. Ze had Harrison al in geen jaren gezien, maar Harry zei dat het goed met hem ging. Hij leek het soort man dat zijn hele leven knap en gezond zou blijven. Het was een beetje een schok om te bedenken dat hij intussen in de zestig moest zijn, drieënzestig om precies te zijn, zei Harry, alhoewel hij er volgens Harry nog niet half zo oud uitzag. En dan te bedenken dat Harry hem ooit zo gehaat had, maar dat was niet langer zo. Het was Tana geweest die daar verandering in had gebracht, en dat zou Harry nooit vergeten. Hij wilde graag dat ze opnieuw peettante zou zijn en ze was geroerd.

'Hebben jullie geen andere vrienden? Jullie kinderen zijn straks doodziek van me tegen de tijd dat ze volwassen zijn.'

'Dat is dan jammer voor ze. Jack Hawthorne is Andrews peetoom. Eindelijk ontmoeten jullie elkaar eens. Hij denkt dat je hem ontloopt.'

In al die jaren dat Harry met zijn compagnon werkte, hadden de twee elkaar nog nooit ontmoet. Maar Tana had daar nooit een reden voor gehad, alhoewel ze nu wel nieuwsgierig naar hem was. En toen ze eindelijk kennis met hem maakte in St. Mary the Virgin Church aan Union Street op eerste kerstdag, was hij bijna zoals ze had verwacht. Lang, blond en knap, leek hij op het prototype van een Amerikaanse footballspeler van een universiteitsteam, en daarbij zag hij er nog intelligent uit ook. Hij was lang en breedgeschouderd en had enorm grote handen en hij hield de baby vast met een tederheid die haar verbaasde. Naderhand stond hij buiten met Harry te praten en glimlachend ging ze erbij staan.

'Dat doe je geweldig, Jack.'

'Dank je. Ik ben een beetje uit vorm, maar ik kan me nog steeds redden.'

'Heb je kinderen?' Het was gewoon een terloops gesprekje buiten de kerk. De enige andere onderwerpen waarover ze zouden hebben kunnen praten, waren de rechtspraak of hun gezamenlijke vriend, maar het was eenvoudiger en leuker om het over hun beider petekind te hebben.

'Eentje. Ze is tien.'

'Ongelooflijk.'

Tien jaar leek al zo oud. Natuurlijk was Elizabeth ook al dertien geweest, maar Drew was veel ouder geweest dan deze man. Zo leek het tenminste. Tana wist dat Jack eind dertig was, maar hij had een jongensachtige uitstraling. En op het feestje bij Harry en Averil thuis, later die dag, vertelde hij grappige verhalen en moppen en maakte hij iedereen constant aan het lachen, ook Tana. Ze glimlachte naar Harry toen ze hem in de keuken aantrof waar hij een drankje voor iemand inschonk. 'Geen wonder dat je hem zo graag mag. Het is een aardige vent.'

'Jack?' Harry was niet verbaasd. Buiten Tana en Averil, was Jack Hawthorne zijn beste vriend en ze werkten al jaren heel prettig samen. Ze hadden een goed draaiende praktijk opgezet en ze hadden dezelfde manier van werken, niet met Tana's tomeloze inzet, maar in een iets rustiger tempo. De twee mannen waren aan elkaar gewaagd. 'Hij is superslim, maar hij loopt er niet graag mee te koop.'

'Dat is me opgevallen, ja.' In eerste instantie leek hij heel nonchalant, bijna ongeïnteresseerd, te reageren op alles wat er om hem heen gebeurde, maar Tana had al snel gezien dat hij veel alerter was dan hij deed voorkomen.

Uiteindelijk bood hij haar aan het einde van de avond aan om haar naar huis te brengen, en ze accepteerde dat aanbod dankbaar. Ze had haar auto voor de kerk in de stad laten staan.

'Goh, heb ik eindelijk de eer gehad de beroemde assistent van de openbare aanklager te ontmoeten. Ze schrijven graag over je, hè?' Ze voelde zich onbehaaglijk onder zijn opmerking, maar dat leek hem niet te deren.

'Alleen als ze niets beters te doen hebben.'

Hij glimlachte. Hij mocht haar bescheidenheid wel. Net als hij de lange, welgevormde benen die onder de zwarte fluwelen rok uitkwamen wel mocht. Het was een pakje dat ze speciaal voor haar petekinds doopdag had gekocht bij I. Magnin. 'Harry is apetrots op je, weet je. Ik heb het gevoel dat ik je al jaren ken. Hij heeft het altijd over je.'

'Ik ben net zo. Ik heb geen kinderen, dus iedereen moet altijd luisteren naar mijn verhalen over zijn kinderen en onze studietijd.'

'Jullie moeten een stel ontzettende herrieschoppers geweest zijn, als ik het goed begrepen heb,' grijnsde hij en Tana grinnikte.

'Min of meer. We hebben heel veel lol gehad, grotendeels tenminste. Met een paar fikse ruzies tussendoor.' Ze glimlachte bij de herinnering aan die tijd en keek Jack aan. 'Volgens mij begin ik oud te worden, heimwee naar vroeger, je weet wel.'

'Dat komt door de tijd van het jaar.'

'Ja, misschien wel. Ik heb er altijd een beetje last van rond de kerstdagen.'

'Ik ook.' Ze vroeg zich af waar zijn dochter was, of ze voor hem onderdeel van zijn heimwee was. 'Jij komt uit New York, hè?' Ze knikte. Ook dat leek iets van lichtjaren geleden.

'En jij?'

'Uit het Midwesten. Detroit om precies te zijn. Een schitterend oord.' Hij trok een gezicht en ze lachten weer hardop. Hij was een prettige gesprekspartner en toen hij aanbood om ergens iets te gaan drinken, leek dat een goed idee. Maar toen ze om zich heen keken in de nagenoeg lege bar, bleek het toch geen geweldig plan om op eerste kerstdag ergens iets te drinken, dus nodigde ze hem uit om bij haar thuis een drankje te nemen en hij reageerde inschikkelijk. Zo meegaand dat hij nauwelijks indruk op haar maakte, en toen ze hem de week erna op de rechtbank tegenkwam, herkende ze hem zelfs bijna niet. Hij was een van die lange, blonde, knappe mannen die iedereen konden zijn, van oud-studiegenoot tot iemands echtgenoot, broer of vriend. Ineens drong het tot haar door wie hij was en een blos van schaamte steeg naar haar wangen.

'O, sorry, Jack. Ik zat ergens anders met mijn hoofd.'

'Daar heb je alle recht toe,' zei hij glimlachend.

Geamuseerd besefte ze dat hij onder de indruk was van haar baan. Harry zou wel weer tegen hem hebben gelogen. Ze wist dat hij geregeld overdreven verhalen over haar vertelde, over verkrachters die ze van zich af moest slaan in arrestatiecellen, judogrepen die ze kende, zaken die ze helemaal in haar eentje oploste zonder tussenkomst van opsporingsambtenaren. Geen van al die verhalen berustte op waarheid natuurlijk. Maar Harry was gek op verhaaltjes, vooral op indianenverhalen over Tana.

'Waarom strooi je toch van die praatjes over me rond?' had ze Harry meer dan eens gevraagd, maar hij voelde zich er absoluut niet schuldig over.

'Nou ja, sommige stukken ervan zijn toch waar?'

'Ha! Geloof je het zelf? Ik kwam vorige week een van vrienden tegen die dacht dat ik door een cocaïnedealer in een cel aan het mes was geregen. Echt, Harry, je moet ermee stoppen!'

Ze dacht even aan dat gesprek en veronderstelde dat hij weer bezig was geweest. Glimlachend zei ze: 'Om eerlijk te zijn heb ik het niet eens zo heel erg druk op het moment. En jij?'

'Redelijk. We hebben een paar belangrijke zaken lopen. Harry en Ave zijn voor een paar weken naar Lake Tahoe, dus ik bewaak het fort even in mijn eentje.'

'Ach, wat is het toch een workaholic.' Ze lachten hardop en hij keek haar aarzelend aan. Al een week lang stond hij op het punt haar te bellen, maar hij durfde telkens niet. 'Je hebt vast geen tijd om te lunchen, of wel?'

Verrassend genoeg had ze daar toevallig wel tijd voor. Hij was dolgelukkig toen ze ja zei en hij nam haar mee naar Bijou, een klein Frans restaurantje aan Polk, dat eerder pretentieus dan goed was, maar het was gezellig om een uurtje met Harry's vriend te babbelen. Ze had door de jaren heen ontzettend veel over hem gehoord, maar tussen de bergen werk die ze verzette en de woelige tijd met Drew Lands was er nooit eerder tijd geweest voor een ontmoeting.

'Dit is echt te gek voor woorden. Harry had ons jaren geleden al aan elkaar voor moeten stellen.'

Jack glimlachte: 'Volgens mij heeft hij dat ook geprobeerd.' Hij zei niets wat aangaf dat hij van Drew wist, maar Tana kon er intussen wel over praten.

'Ik heb het hem een tijdje flink moeilijk gemaakt,' grijnsde ze.

'En nu?' Hij keek haar aan met diezelfde tedere blik die hij had gebruikt voor zijn petekind.

'Nu ben ik weer gewoon de oude, verdorven Tana.'

'Gelukkig maar.'

'Om eerlijk te zijn heeft Harry mijn leven dit keer gered.'

'Ik weet dat hij zich een tijdje zorgen over je heeft gemaakt.'

Ze zuchtte: 'Ik had er een beetje een puinhoop van gemaakt. Maar goed, dat gebeurt ons allemaal weleens.'

'Zeker weten,' zei hij met een glimlach. 'Ik heb de beste vriendin van mijn kleine zusje in Detroit zwanger gemaakt toen ik tien jaar geleden met de feestdagen naar huis ging. Ik heb er geen flauw idee van wat er met me aan de hand was, het zal wel een vlaag van verstandsverbijstering zijn geweest. Het was een knap meisje met rood haar, eenentwintig jaar, en beng, voordat ik het wist ging ik trouwen. Ze vond het verschrikkelijk hier, ze huilde de hele dag. Die arme kleine Barb had de eerste zes maanden van haar leventje kolieken, en een jaar later ging Kate terug en was alles voorbij. Nu heb ik een ex-vrouw en een dochter in Detroit, en ik weet nauwelijks meer van ze dan destijds. Het is het meest belachelijke wat ik ooit heb gedaan, en ik ben niet van plan nog een keer zo'n stunt uit te halen.' Er lag een vastberaden blik op zijn gezicht en het was duidelijk dat hij ieder woord ervan meende. 'Sinds die tijd heb ik nooit meer pure rum gedronken.' Hij grijnsde quasi-zielig en Tana lachte.

'Nou ja, je hebt in ieder geval bewijs van je daden.' Dat was meer dan zij kon zeggen. Niet dat ze een kind van Drew had willen hebben, zelfs niet als hij geen vasectomie had laten doen. 'Zie je je dochter nog weleens?'

'Ze komt elk jaar een maand naar me toe,' zuchtte hij met een voorzichtig lachje. 'Het is knap lastig om op die basis een relatie op te bouwen, kan ik je vertellen.' Hij had het altijd oneerlijk ten opzichte van het meisje gevonden, maar wat moest hij? Hij kon moeilijk doen alsof ze niet bestond. 'Eigenlijk zijn we vreemden voor elkaar. Ik ben die vreemde vent die haar elk jaar een verjaardagskaart stuurt en haar meeneemt naar baseballwedstrijden als ze hier is. Ik heb geen idee wat ik verder met haar moet gaan doen. Ave heeft me vorig jaar uit de brand geholpen door overdag leuke dingen met haar te gaan doen. En ze hebben me hun huis in Lake Tahoe vorig jaar een week uitgeleend. Ze vond het heerlijk daar.' Hij glimlachte. 'En ik ook trouwens. Het is best vreemd om vriendschap te sluiten met een kind van tien.'

'Dat geloof ik graag. De relatie... de man met wie ik omging, had twee kinderen en daar had ik het best moeilijk mee. Ik heb zelf geen kinderen en het was heel anders dan met die van Harry. Ineens zaten daar twee van die grote wezens naar me te staren. Dat voelde nogal vreemd.'

'Was je aan ze gehecht?' Hij leek oprecht geïnteresseerd en het verraste haar dat het haar zo gemakkelijk viel om met hem te praten.

'Niet echt. Daar heb ik ze te weinig voor gezien. Ze woonden aan de Oostkust.' Ze dacht aan de rest van het verhaal. 'Een tijdlang tenminste.'

Hij knikte glimlachend. 'Het is je in ieder geval gelukt om je leven een stuk overzichtelijker te houden dan bij de meesten van ons het geval is.' Hij grinnikte zachtjes. 'Ik neem aan dat je nooit rum drinkt.'

Ze lachte ook. 'Meestal niet, maar ik heb mezelf alles bij elkaar genoeg op de hals gehaald, hoor. Ik heb alleen geen kinderen die als bewijsvoering kunnen dienen.'

'Vind je dat jammer?'

'Absoluut niet.' Het had haar drieëndertig jaar van haar leven gekost om daar eerlijk voor uit te durven komen. 'Sommige dingen in dit leven zijn gewoon niet voor mij weggelegd, en kinderen zijn daar een van. Ik ben liever peettante.'

'Daar had ik het waarschijnlijk ook beter bij kunnen laten, al was het dan maar voor Barb. Gelukkig is haar moeder intussen hertrouwd en heeft ze een vaderfiguur in de buurt voor de elf maanden per jaar dat ze niet bij mij is.'

'Vind je dat niet vervelend?' Ze vroeg zich af of hij geen bezitterige gevoelens ten opzichte van zijn dochter had. Drew had dat wel gehad, vooral naar Elizabeth toe.

Maar Jack schudde zijn hoofd. 'Ik ken het kind nauwelijks. Het is vreselijk om dat te moeten zeggen, maar het is de waarheid. Elk jaar moet ik haar opnieuw leren kennen, en dan gaat ze weer naar huis. Tegen de tijd dat ze het jaar erop weer komt, is ze veranderd en begint het hele verhaal van voren af aan. Het is een nutteloze onderneming, maar misschien heeft zij er baat bij. Ik heb geen idee. Ik ben het gewoon aan haar verplicht. Ik verwacht dat ze me over een paar jaar zal vertellen dat ik de boom in kan omdat ze een vriendje heeft in Detroit en daarom niet van plan is een maand bij mij te zitten.'

'Misschien neemt ze hem dan wel mee.' Ze lachten even. 'Laten we hopen van niet, zeg! Daar zit ik nu net niet op te wachten. Ik zie het eigenlijk hetzelfde als jij: er zijn een aantal dingen in dit leven die voor mij niet hoeven, en dan heb ik het over malaria, tyfus, het huwelijk, kinderen...' Ze lachte om zijn eerlijkheid. Het was geen algemeen aanvaarde opvatting, noch iets dat je vaak hardop kon toegeven, maar hij had het gevoel dat hij het tegen haar kon zeggen en dat was wederzijds.

'Ik ben het helemaal met je eens. Volgens mij is het onmogelijk om goed in je werk te zijn en dan genoeg te investeren in zo'n relatie.'

'Dat klinkt hoogdravend, beste meid, maar we weten allebei heel goed dat het daar niets mee te maken heeft. Wil je de waarheid? Ik ben als de dood dat ik blijf hangen aan een nieuwe Kate uit Detroit die straks de hele nacht ligt te huilen omdat ze hier geen vrienden heeft. Of een afhankelijk dametje dat niets anders te doen heeft dan mij de hele avond achter mijn vodden te zitten, of na twee jaar huwelijk besluit dat de helft van de zaak die Harry en ik opgebouwd hebben van haar is. Harry en ik zien al veel te veel van dat soort gevallen, en ik heb geen enkele behoefte om daar zelf in te trappen.' Hij glimlachte. 'En wat is jouw angst, mijn beste? Winterhanden? De bevalling? Dat je carrière in het slop raakt? Rivaliteit met een man?' Zijn woorden waren verrassend raak en ze glimlachte hem waarderend toe.

'Bingo. Alle vier. Misschien ben ik bang om alles wat ik opgebouwd heb in de waagschaal te stellen, om gekwetst te worden, ik weet het niet. Ik denk dat ik jaren geleden al zo mijn twijfels had over het huwelijk, ook al wist ik dat toen nog niet. Het is het enige dat mijn moeder altijd voor me heeft gewild, en ik had altijd zoiets van: 'Maar wacht eens even, nog niet, ik moet eerst nog zoveel andere dingen doen.' Het is alsof je vrijwillig aanbiedt je hoofd te laten afhakken: het blijft eeuwig wachten op het juiste moment.'

Hij lachte en toen schoot haar het moment te binnen waarop Drew haar voor het haardvuur ten huwelijk had gevraagd. Met pijn in haar hart drukte ze de herinnering weg. De meeste herinneringen aan hem deden niet meer zoveel pijn, maar een aantal nog wel. En vooral die laatste, misschien wel omdat ze het gevoel had dat hij haar daarmee voor gek had gezet. Voor hem had ze een uitzondering willen maken, ze had zijn aanzoek geaccepteerd en toen was hij teruggegaan naar Eileen. Jack keek toe hoe ze zat te fronsen.

'Niemand is het waard om zo verdrietig voor te kijken, Tana.'

Ze glimlachte. 'Oude, oude herinneringen.'

'Zet ze dan uit je hoofd. Dan heb je er geen last meer van.' Iets aan de man was geweldig ongedwongen en wijs, en eigenlijk begon ze steeds vaker met hem uit te gaan zonder daar daadwerkelijk over na te denken. Naar de film, een vroege avondmaaltijd, een wandeling over Union Street, een footballwedstrijd. Hij kwam en ging, werd haar vriend, en eigenlijk was het heel natuurlijk toen ze tegen het einde van het voorjaar voor het eerst met elkaar naar bed gingen. Ze kenden elkaar intussen vijf maanden en de gebeurtenis was niet wereldschokkend, maar wel aangenaam. Hij was aangenaam gezelschap, intelligent, en hij was vol begrip voor haar werk, had overweldigend respect voor haar baan. Ze deelden zelfs een gezamenlijke beste vriend, en toen zijn dochter tegen de zomer voor haar jaarlijkse bezoek kwam, was zelfs dat gewoon prettig. Het was een lief elfjarig meisje met grote ogen, handen en voeten, en felrood haar, zoals dat van een Ierse setter pup. Ze namen haar een paar keer mee naar Stinson Beach en gingen met haar picknicken. Tana had niet veel tijd omdat ze op dat moment met een groot proces bezig was, maar het verliep erg plezierig allemaal. Ze gingen ook met haar naar Harry's huis, waar Harry hen scherp in de gaten hield, zich afvragend of het serieus was tussen de twee. Averil dacht van niet, en meestal had ze gelijk. Er was geen vuur, geen passie, geen hevige kracht, maar ook geen pijn. Hun relatie was behaaglijk, verstandig, af en toe vol humor, en zeer bevredigend in bed. Aan het einde van een heel jaar in zijn gezelschap, kon Tana zich goed voorstellen dat ze de rest van haar leven samen zouden blijven. Ze hadden het soort relatie dat je vaak zag bij mensen die nooit getrouwd waren, en dat ook niet van plan waren, tot groot verdriet van al hun vrienden die al jaren in echtscheidingszaken verwikkeld waren. Stellen die je op zaterdagavonden in restaurants zag, die op vakantie gingen, met zijn tweeën naar gala's en kerstfeesten gingen, van elkaars gezelschap genoten en vroeg of laat bij elkaar in bed belandden, voordat een van de twee de volgende dag zijn of haar eigen huis opzocht en daar de handdoeken precies zo aantrof zoals ze wilden, het bed keurig opgemaakt, de espressomachine klaar voor gebruik. Het was de ideale oplossing voor hen beiden, maar Harry werd er gek van en daar hadden ze veel plezier om.

'Ik bedoel: moet je jullie nou zien, jullie zijn zo verdomde zelfgenoegzaam dat ik wel kan janken.' Ze zaten met zijn drieën te lunchen, en noch Tana, noch Jack leek zich zorgen te maken.

Glimlachend keek ze Jack aan, en zei: 'Ach schat, geef hem even een zakdoekje, wil je?'

'Pff. Laat hem lekker zijn mouw gebruiken. Dat doet hij anders ook altijd.'

'Hebben jullie dan geen enkel gevoel in je lijf? Wat is er toch met jullie?'

Het stel wisselde een trage blik uit. 'We zijn gewoon decadent, kennelijk.'

'Willen jullie dan geen kinderen?'

'Heb je nog nooit van geboortebeperking gehoord?' Jack keek hem aan en Harry zag eruit alsof hij wilde gaan gillen. 'Vergeet het maar, knul. Deze ronde ga je niet winnen tegen ons. Wij zijn gelukkig op deze manier.'

'Jullie gaan al een jaar met elkaar om. Wat betekent dat dan voor jullie?'

'Dat we allebei een groot uithoudingsvermogen hebben. Ik weet intussen dat hij moordneigingen krijgt als iemand het lef heeft om de sportpagina's te pakken op zondag en hij haat klassieke muziek.'

'En daar moet ik het mee doen? Hoe kun je zo ongevoelig zijn?'

'Daar ben ik mee geboren.' Ze lachte bevallig naar haar vriend en Jack begon te grijnzen.

'Geef het maar toe, Harry, je bent overtroffen, overbluft, overmeesterd.' Maar toen Tana zes maanden later vijfendertig werd, wisten ze Harry toch nog te overrompelen. 'Jullie gaan trouwen?' Harry durfde de woorden nauwelijks hardop uit te spreken toen Jack hem vertelde dat ze op zoek waren naar een huis, maar Jack lachte hem uit. 'Jezus, natuurlijk niet. Als je dat denkt, dan ken je die vriendin van je nog niet. We zitten erover te denken om samen te gaan wonen.'

Met een ruk draaide Harry zijn rolstoel rond en keek Jack woest aan. 'Dat is het meest wanstaltige verhaal dat ik ooit heb gehoord. Ik sta niet toe dat je haar dat aandoet.'

Jack bulderde van het lachen. 'Het was haar idee, en trouwens, volgens mij hebben jij en Averil ook ooit samengewoond.' Zijn dochter was net weer naar huis gegaan, en het was de afgelopen maand behoorlijk ingewikkeld geweest om tussen zijn eigen huis en dat van Tana heen en weer te reizen. 'Haar huis is te klein voor ons samen, en het mijne ook. Daarbij komt dat ik graag in Marin City zou willen wonen. Tana zegt dat ze dat ook wil.'

Harry zag er verdrietig uit. Hij wilde een happy end met rijst, rozenblaadjes en baby's, en geen van tweeën leek met hem mee te willen werken. 'Heb je enig idee hoe lastig het is om een huis te kopen als je niet getrouwd bent?'

'Natuurlijk weet ik dat, en zij ook. Daarom gaan we waarschijnlijk huren.' Wat inderdaad precies was wat ze deden. Ze vonden het huis dat ze zochten. Het stond in Tiburon en had een overweldigend uitzicht. Het had vier slaapkamers, de huurprijs stond in geen enkele verhouding tot wat het als koopwoning had moeten kosten, en het bood ruimte aan een eigen kantoor voor hen beiden, een gezamenlijke slaapkamer en een extra slaapkamer voor Barb als ze vanuit Detroit kwam, die ook als logeerkamer gebruikt kon worden. Het had een prachtig zonnedek, een veranda, een jacuzzi met uitzicht over de San Francisco Bay, en geen van beiden was ooit zo gelukkig geweest. Harry en Averil kwamen langs met de kinderen om het huis te bekijken en ze moesten toegeven dat het een schitterende plek was. Toch was het nog steeds niet waar Harry op had gehoopt, maar Tana lachte hem alleen maar uit. Het ergst van alles was dat Jack het helemaal met haar eens was. Hij was absoluut niet van zins om weer in een huwelijk verstrikt te raken, met niemand. Hij was achtendertig jaar oud, en zijn kleine escapade van twaalf jaar geleden in Detroit had hem genoeg gekost.

Jack en Tana organiseerden het kerstdiner van dat jaar, en het was schitterend, met het uitzicht op de Bay en de lampjes van de stad in de verte. 'Het lijkt wel een droom, hè, schat?' fluisterde Jack zachtjes tegen haar toen iedereen naar huis was. Ze leidden het leven zoals hun dat schikte en ze had uiteindelijk zelfs haar appartement in de stad opgegeven. In het begin had ze het voor de zekerheid aangehouden, maar ten slotte had ze het toch maar van de hand gedaan. Ze was veilig bij hem en hij zorgde goed voor haar. Toen ze dat jaar een blindedarmontsteking had, nam hij twee weken vrij om voor haar te zorgen. Toen ze zesendertig werd, organiseerde hij een feestje voor haar in de Trafalgarzaal van Trader Vic's voor zevenentachtig van haar beste vrienden, en het jaar daarop verraste hij haar met een cruise rond de Griekse eilanden. Uitgerust en zongebruind kwam ze thuis, gelukkiger dan ze ooit van haar leven was geweest.

Ze hadden het nooit over trouwen, hoewel ze het er eens in de zoveel tijd weleens over hadden om het huis waarin ze woonden te kopen, maar Tana wist het niet zeker en stiekem stond Jack er ook een beetje wantrouwig tegenover. Geen van beiden wilde golven veroorzaken op het water dat nu alweer zo lang rustig voortkabbelde. Ze woonden al bijna twee jaar samen, tot beider tevredenheid. Tot aan oktober, na de cruise in Griekenland. Er kwam een groot proces aan voor Tana, en ze had de hele nacht aan haar aantekeningen en dossiers zitten werken voordat ze achter haar bureau met uitzicht op de Bay in Tiburon in slaap was gevallen. Het gerinkel van de telefoon wekte haar, net voordat Jack dat wilde doen met een kopje thee, en ze staarde hem aan toen ze de hoorn opnam.

'Hè?' Niet-begrijpend staarde ze naar de telefoon en Jack grijnsde. Ze was een warhoofd als ze de hele nacht opgebleven was zoals nu, en alsof ze hem dat hoorde denken keek ze hem aan. Ineens sperde ze haar ogen wijd open en staarde ze hem aan. 'Wat? Ben je gek geworden? Ik ben niet... Jezus! Ik ben over een uur bij je.' Ze legde de hoorn op de haak en keek Jack aan toen hij met een bezorgde frons haar kop thee neerzette.

'Is er iets mis?' Het konden geen problemen met haar moeder zijn als ze had beloofd er over een uur te zijn, dus het moest iets op haar werk zijn, en het ging niet om hem. 'Wat is er aan de hand, Tan?' Ze staarde hem nog steeds met grote ogen aan.

'Ik heb geen idee. Ik moet bij Frye komen.'

'De openbaar aanklager?'

'Nee, God, nou goed?'

'Rustig maar, waar maak je je zo druk om?' Hij begreep er nog steeds niets van. Zijzelf ook niet. Ze had fantastisch werk geleverd. Het was volslagen onlogisch. Ze zat er al jaren. Met tranen in haar ogen keek ze Jack aan en stond op vanachter haar bureau. De thee stroomde over haar dossiers, maar dat kon haar op dit moment niets schelen.

'Hij zei dat ik ontslagen word.' Ze begon te huilen en ging weer zitten.

Hij staarde haar aan. 'Dat is onmogelijk, Tan.'

'Dat heb ik gezegd. Mijn hele leven draait om de rechtbank.' Het verdrietigst van alles was dat ze allebei beseften dat dat waar was.

17

Tana nam een douche, kleedde zich aan en reed binnen het uur naar de stad, haar gezicht vastberaden, de blik in haar ogen onverbiddelijk. Het was duidelijk dat dit een noodgeval was. Ze zag eruit alsof er iemand gestorven was. Jack had aangeboden met haar mee te gaan, maar ze wist dat hij zijn eigen dingen had om zich die dag zorgen over te maken, en aangezien Harry de laatste tijd weinig op de zaak was geweest, rustte alles op zijn schouders.

'Weet je zeker dat ik je niet even moet brengen, Tan? Ik wil niet dat je een ongeluk krijgt.' Ze gaf hem afwezig een zoen op zijn lippen en schudde haar hoofd. Het was vreemd. Ze woonden al zo lang samen, maar waren eerder goede vrienden dan iets anders. Hij was iemand om 's avonds mee te praten, haar problemen mee te delen en mee over haar zaken te praten wanneer ze aan strategieën werkte. Hij begreep haar werk, haar nukken, hij was tevreden met het leven dat ze leidden en het leek alsof hij verhoudingsgewijs weinig terug verlangde. Harry hield vol dat het onnatuurlijk was, en het was zeker anders dan wat hij en Averil deelden. Maar op dit moment voelde ze Jacks bezorgdheid toen ze de auto startte en hij haar nakeek. Hij kon nog steeds niet geloven wat haar overkomen was, zijzelf ook niet trouwens.

Een halfuur later liep ze half verdoofd haar kantoor binnen, en zonder zelfs maar te kloppen liep ze bij de openbaar aanklager naar binnen. Ze had haar tranen nu niet meer in bedwang en ze stroomden over haar wangen toen ze hem aankeek.

'Waar heb ik dit in godsnaam aan verdiend?' Ze zag er verslagen uit en hij had meteen spijt van wat hij had gedaan. Hij had gewoon gedacht dat het grappig zou zijn om haar het nieuws via een omweg mee te delen, maar hij had nooit verwacht dat ze zo kapot zou zijn van verdriet. Het speet hem daardoor nog meer dat hij haar zou verliezen. Maar dat speet hem toch al.

'Je bent veel te goed voor het werk dat je doet, Tan. Houd op met huilen en ga zitten,' zei hij glimlachend. Hierdoor werd Tana nog meer in verwarring gebracht.

'En daarom ontsla je me?' Ze stond hem nog steeds aan te staren.

'Die woorden heb ik niet gebruikt. Ik heb gezegd dat ik geen plaats meer voor je had.' Met een plof ging ze zitten.

'Nou, en wat betekent dat verdomme dan?' Ze graaide in haar handtas, haalde een zakdoek te voorschijn en snoot haar neus. Ze schaamde zich niet voor hoe ze zich voelde. Ze was dol op haar baan en dat was vanaf de allereerste dag zo geweest. Ze werkte nu al twaalf jaar voor het bureau van de openbare aanklager. Een heel leven dat nu aan diggelen viel en ze had er de voorkeur aan gegeven om iets anders op te geven. Iets, wat dan ook. De openbaar aanklager kreeg medelijden met haar en kwam achter zijn bureau vandaan om een arm om haar heen te slaan.

'Kom op, Tan, het is niet het einde van de wereld. We zullen jou ook missen, hoor.' Een nieuwe golf tranen ontsproot aan haar ogen en hij glimlachte. In zijn ogen stonden nu ook tranen. Ze zou binnenkort vertrekken als ze het aanbod aannam. En ze had nu wel genoeg geleden. Hij dwong haar te gaan zitten en keek haar recht in haar ogen. 'Je hebt een zetel aangeboden gekregen bij de municipale rechtbank, lieve schat. Rechter Roberts van de municipale rechtbank. Hoe vind je dat klinken?'

'Echt waar?' Ze staarde hem aan, niet in staat alles te bevatten. 'Echt? Dus ik word niet ontslagen?' Ze begon weer van voren af aan te huilen, snoot haar neus weer en zat nu ineens tegelijkertijd te lachen. 'Dat meen je niet, je houdt me voor de gek.'

'Was het maar waar.' Maar hij was blij voor haar. Ineens gaf ze een zachte gil toen ze besefte wat hij had gedaan. 'Smerige klootzak, ik dacht dat je me ging ontslaan!' Hij lachte.

'Ik bied mijn excuses aan. Het leek me gewoon leuk om voor een beetje opwinding in je leven te zorgen.'

'Rotzak.' Ze keek hem ongelovig aan en snoot haar neus weer, maar ze was te perplex over dat wat hij haar had verteld, om kwaad te worden. 'Lieve god, waar komt dit nu ineens vandaan?'

'Ik heb het al een hele tijd aan zien komen, Tan. Ik wist dat het ooit zou gebeuren. Ik wist alleen niet wanneer. En ik durf te wedden dat je tegen deze tijd volgend jaar bij de hogere rechtbank zit. Die baan is je op het lijf geschreven na al die jaren dat je hier hebt gewerkt.'

'O, Larry, mijn god! Een aanstelling bij de rechtbank!' Het was bijna te veel om te bevatten. 'Ik kan het gewoon niet geloven.' Ze keek naar hem op. 'Ik ben zevenendertig en daar heb ik gewoon nooit over nagedacht.'

'Laten we God op onze blote knieën danken dat iemand anders dat wel heeft gedaan.' Hij stak een hand uit en schudde die van haar terwijl ze straalde. 'Gefeliciteerd, Tan, je verdient het van harte. Over drie weken willen ze je installeren.'

'Zo snel al? En mijn werk dan? Jezus, ik heb een zaak lopen die de drieëntwintigste voor moet komen.' Ze fronste haar wenkbrauwen en hij lachte haar uit en wuifde haar bezwaren grootmoedig weg.

'Laat dat maar zitten, Tan. Waarom neem je niet een paar weekjes vrij om je voor te bereiden op je nieuwe baan? Dump het voor de verandering eens allemaal bij een ander op zijn bureau. Gebruik deze week nog om een en ander af te ronden en breng dan de boel thuis maar eens op orde.'

'Wat moet ik doen dan?' Ze was nog steeds volledig overrompeld en hij keek haar glimlachend aan. 'Moet ik op zoek naar toga's?'

'Nee,' lachte hij, 'maar ik vermoed dat je op huizenjacht zult moeten. Woon je nog steeds in Tiburon? Hij wist dat ze daar sinds een aantal jaren met iemand samenwoonde, maar hij wist niet zeker of ze haar eigen huis in de stad had aangehouden. Ze knikte. 'Je zult een plek in de stad moeten hebben, Tan.'

'Hoezo?'

'Dat is een van de voorwaarden waar rechters in San Francisco aan moeten voldoen. Je kunt je andere huis aanhouden, maar je standplaats moet hier zijn.'

'Moet ik me daar echt aan houden?' vroeg ze ontsteld.

'Grotendeels wel, ja. In ieder geval gedurende de week.'

'Jezus.' Ze staarde een paar minuten in de ruimte, denkend aan Jack. Ineens werd haar hele leven op zijn kop gezet. 'Daar zal ik dan iets aan moeten doen.'

'Je hebt genoeg te doen de komende weken, en om te beginnen zul je antwoord moeten geven.' Hij zette een officiële stem op: 'Tana Roberts, accepteert u de rechtersstoel die u aangeboden is, om de stad en het district San Francisco als municipaal rechter te zullen dienen?'

Ze keek hem eerbiedig aan. 'Ja.'

Hij stond op en keek haar glimlachend aan, blij met het geluk dat haar terecht ten deel was gevallen. 'Succes, Tan. We zullen je hier missen.' De tranen sprongen haar opnieuw in de ogen en ze was nog steeds zichzelf niet toen ze terugging naar haar eigen bureau en ging zitten. Ze moest duizend dingen regelen. Haar bureau leegmaken, al haar lopende zaken doornemen, anderen inlichten over de zaken die ze naar hen doorverwees, Harry bellen, Jack inlichten. Jack! Ineens keek ze op haar horloge en greep ze de telefoon. Zijn secretaresse zei dat hij in vergadering zat, maar Tana gaf haar de opdracht hem onmiddellijk te halen.

'Hoi, schat, alles goed?'

'Ja,' zei ze ademloos. Ze wist niet waar ze moest beginnen. 'Je gelooft nooit wat er is gebeurd, Jack.'

'Ik vroeg me al af wat er in godsnaam aan de hand was toen ze je vanmorgen thuis belden. Vertel op, Tan.'

Ze haalde diep adem. 'Ze hebben me net de functie van rechter aangeboden.' Het werd doodstil aan de andere kant van de lijn.

'Op jouw leeftijd?'

'Ongelooflijk, hè?' Ze straalde van trots. 'Ik bedoel, je gelooft toch niet... Ik heb echt nooit gedacht...'

'Ik ben blij voor je, Tan.' Hij klonk rustig maar blij, en toen herinnerde ze zich wat de openbare aanklager had gezegd. Ze zou op zoek moeten naar een huis in de stad, maar dat wilde ze hem niet over de telefoon vertellen.

'Dank je, schat. Ik kan het zelf nog bijna niet geloven. Is Harry er?'

'Nee, hij is er vandaag niet.'

'Hij is de laatste tijd veel afwezig, is het niet? Wat is er aan de hand?'

'Volgens mij zit hij een lang weekend met Ave en de kinderen in Lake Tahoe. Je kunt hem daar bereiken.'

'Ik wacht wel tot hij terug is. Ik wil zijn gezicht zien.'

Het gezicht dat ze liever niet had willen zien, was dat van Jack toen ze hem vertelde dat ze zou moeten verhuizen uit Tiburon.

'Dat vroeg ik me al af nadat je had gebeld,' zei hij verdrietig toen ze het hem 's avonds vertelde. Hij was er duidelijk verdrietig over, net als Tana, maar ze was ook vreselijk opgewonden. Ze had zelfs naar haar moeder gebeld, en Jean was overrompeld. 'Mijn dochter, rechter?' Ze was verrukt voor Tana. Misschien kwam het uiteindelijk toch nog allemaal goed, ze had Jack een keer ontmoet en het leek haar een aardige man. Ze hoopte dat ze ooit zouden trouwen, zelfs al was Tana intussen te oud om kinderen te krijgen. Maar misschien was dat voor een rechter niet zo belangrijk. Zelfs Arthur was opgetogen. Jean had het meerdere malen aan hem uitgelegd.

Nu keek Tana naar Jack. 'Hoe lijkt het je om doordeweeks in de stad te gaan wonen?'

'Niet geweldig,' zei hij eerlijk. 'We hebben het hier zo verdomde naar ons zin.'

'Ik zat te denken om iets kleins te zoeken waar we weinig aandacht aan hoeven te besteden. Een appartement, flat, misschien zelfs niet meer dan een éénkamerappartement.' Alsof ze daarmee kon ontkennen wat er aan de hand was.

Jack reageerde hoofdschuddend: 'Daar worden we gek na al die ruimte die we hier gewend zijn.'

Al twee jaar woonden ze als vorsten, met een gigantische slaapkamer, ieder hun eigen werkkamer, een woonkamer, eetkamer, logeerkamer voor Barb en een prachtig uitzicht over de San Francisco Bay. Een éénkamerappartement zou hierna aanvoelen als een gevangeniscel.

'Ik zal toch een oplossing moeten vinden, Jack, en ik heb nog maar drie weken.' Ze keek hem licht geërgerd aan, hij maakte het er niet eenvoudiger op voor haar en ze vroeg zich af of hij moeite had met haar aanstelling. Dat zou natuurlijk logisch zijn geweest, vooral in het begin, maar ze had in de daaropvolgende paar weken nauwelijks tijd om daarover na te denken. Ze verdeelde haar zaken, ontruimde haar bureau en rende door de stad om elke beschikbare flat te bezichtigen, totdat haar makelaar halverwege de tweede week contact met haar opnam. Ze had 'iets heel bijzonders' wat ze Tana wilde laten zien, in Pacific Heights.

'Het is niet precies wat je in gedachten hebt, maar het is absoluut een bezoekje waard.'

Toen Tana ging, was het meer dan dat. Het was een popperig huisje dat haar de adem benam. Een sprookjesachtig snoephuisje in beigetinten met toefjes kaneel en slagroom. Het was onvoorstelbaar onberispelijk, met ingelegde vloeren, marmeren schouwen in nagenoeg alle kamers, grote inbouwkasten, schitterende verlichting, grote openslaande deuren en uitzicht op de San Francisco Bay. Tana zou nooit op zoek zijn gegaan naar een huis als dit, maar nu ze er was, kon ze het onmogelijk weerstaan.

'Wat is de huurprijs?' Ze wist dat het een moordend bedrag zou zijn. Het huis zag eruit als een plaatje in een woonmagazine.

'Het is niet te huur,' glimlachte de makelaar, 'het staat te koop.'

Ze noemde de prijs en Tana was verrast hoe redelijk die was. Het was niet goedkoop, maar het zou niet al haar spaargeld in één keer wegvagen, en voor de vraagprijs was het in feite zelfs een goede investering. Het was onweerstaanbaar op alle fronten en uitermate geschikt. Een grote slaapkamer op de tweede verdieping, een kleedkamer met spiegels tot aan het plafond, een kleine werkkamer met een bakstenen open haard, een grote, prachtige woonkamer en een kleine keuken in landelijke stijl, die uitkwam op een terras omringd door bomen. Met een handtekening bezegelde ze haar lot, deed een aanbetaling en verscheen even later in Jacks kantoor, zenuwachtig over wat ze had gedaan. Ze wist dat het geen vergissing was, maar toch... Het was zo'n volwassen stap, zelfstandig genomen, onafhankelijk, en ze had het niet met hem overlegd.

'Lieve god, wie is er dood?' Hij stapte de wachtkamer binnen en zag haar gezicht. Ze lachte nerveus. 'Dat is beter.' Hij kuste haar hals. 'Ben je aan het oefenen wat voor gezicht je straks als rechter moet trekken? De mensen staan straks doodsangsten uit als je ze zo aankijkt.'

'Ik heb net iets idioots gedaan.' Ze struikelde over haar woorden en hij glimlachte. Hij had een zware dag achter de rug, en het was nog niet eens twee uur.

'Dat verbaast me niets. Kom binnen en vertel.' Tana zag dat Harry's deur dichtzat en ze liep langs zonder aan te kloppen. Ze liepen rechtstreeks naar Jacks grote, gezellige kamer in het Victoriaanse pand dat ze vijf jaar eerder gekocht hadden. Het was een goede investering geweest, misschien zou dat hem helpen begrijpen wat ze had gedaan. Glimlachend keek hij haar aan vanachter zijn bureau. 'Vertel op, wat heb je gedaan?'

'Ik geloof dat ik net een huis heb gekocht.' Ze zag eruit als een bang kind en hij lachte.

'Dat geloof je? Aha. En waarom geloof je dat?' Hij klonk als altijd, maar er lag een andere blik in zijn ogen dan anders en ze vroeg zich af waarom.

'In feite heb ik de papieren net ondertekend. O, Jack, ik hoop dat ik er goed aan heb gedaan.'

'Is het een leuk huis?'

'Het is super!'

Hij was verrast, ze hadden geen van beiden ooit een huis willen bezitten. Vaak genoeg hadden ze het besproken. Ze hadden geen behoefte aan vastigheid en hij was niet van gedachten veranderd. Kennelijk was zij dat wel en hij vroeg zich af waarom. Er leek veel veranderd te zijn in de afgelopen tien dagen, vooral voor haar. Voor hem was alles hetzelfde gebleven.

'Wordt dat niet erg veel werk voor je, Tan? Onderhoud, zorgen over lekkende daken en al dat soort dingen waar we het eerder over hebben gehad en waarvan we hebben gezegd dat we dat nu juist niet wilden?'

'Ik weet het niet... Ik neem aan...' Ze keek hem zenuwachtig aan. Het was tijd om de vraag te stellen. 'Jij zult er toch ook zijn, of niet?' Ze vroeg het angstig en weifelend, maar tegelijkertijd was ze zeer vastberaden. Dat was wat hem in haar aantrok en hij wist dat dat altijd zo zou zijn. Daarom hield ook Harry van haar, en om haar loyaliteit, haar oprechtheid en intelligentie. Het was een prachtige meid, of ze nu rechter was of niet. Ze leek een tiener zoals ze daar zat, hem aankijkend.

'Is er plek voor me?' Hij klonk onzeker en ze knikte driftig, waarbij haar haren wild meezwaaiden. Ze had ze een paar weken voordat ze het nieuws had gekregen recht boven haar schouders af laten knippen, en het zag er heel chic en gestroomlijnd uit zoals het als een blonde waterval van kruin tot achter in haar nek sluik naar beneden viel.

'Ja, natuurlijk.' Maar hij wist niet zeker of hij het met haar eens was toen hij het huis 's avonds zag. Hij was het met haar eens dat het prachtig was, maar in zijn ogen zag het er ontzettend vrouwelijk uit. 'Hoe kun je dat nou zeggen? Je ziet niets anders dan muren en vloeren.'

'Ik weet het niet. Misschien voelt het gewoon zo omdat ik weet dat het jouw huis is.' Hij keek haar ineens verdrietig aan. 'Het spijt me, Tan, het is schitterend. Ik probeer echt niet om de pret te bederven.'

'Dat geeft niet. Ik zal zorgen dat het een gezellig huis voor ons allebei wordt, dat beloof ik je.'

Die avond nam hij haar mee uit eten en ze zaten uren te kletsen over haar nieuwe baan en de 'rechtersschool' waar ze drie weken lang naartoe zou moeten in Oakland, opgesloten in een hotel met andere recent aangestelde rechters. Alles leek ineens opwindend en nieuw, zo had ze zich in geen jaren gevoeld.

'Het is net alsof het leven weer helemaal overnieuw begint, vind je niet?' Met dansende ogen keek ze hem aan en hij glimlachte.

'Ik neem aan van wel.'

Naderhand gingen ze naar huis waar ze vrijden, en niets duidde erop dat er iets belangrijks veranderd was. Ze gebruikte de week daarna om meubels uit te zoeken voor haar nieuwe huis, de deal rond te maken en een nieuwe jurk te kopen voor haar installatieceremonie. Ze had haar moeder er zelfs voor uitgenodigd, maar het ging niet goed genoeg met Arthur en Jean wilde hem niet alleen laten. Maar Harry zou er zijn, en Averil, en Jack, en alle vrienden en kennissen die ze in de afgelopen jaren had gemaakt. Op het laatst kwamen er tweehonderd mensen naar de beëdiging, en Harry gaf een receptie voor haar bij Trader Vic's. Een feestelijker gelegenheid had ze nog nooit meegemaakt en lachend gaf ze Jack halverwege de avond een zoen.

'Het is net of we getrouwd zijn vandaag, vind je niet?' Hij lachte ook en ze wisselden een blik die duidelijk maakte dat ze het allebei begrepen.

'Maar dan beter, gelukkig.' Ze lachten weer en hij danste met haar en ze waren allebei een beetje aangeschoten toen ze die avond naar huis gingen.

De week daarna begon ze met haar opleiding aan de 'rechtersschool'. Ze verbleef in het hotel, in de kamer die ze haar toegewezen hadden. Ze was van plan geweest de weekends door te brengen in Tiburon met Jack, maar er was altijd wel iets wat gedaan moest worden in haar nieuwe huis: een schilderij dat ze wilde ophangen, lampen die vervangen moesten worden, een bank die bezorgd werd, een tuinman met wie ze een gesprek wilde voeren. Gedurende de eerste twee weken sliep ze in de stad als ze niet op 'school' zat.

'Waarom kom je niet hier slapen?' Er lag een klaaglijk toontje in haar stem en ze klonk geïrriteerd. Ze had hem al dagen niet gezien, maar dat was wat je kon verwachten op dit moment. Ze had het veel te druk met andere dingen.

'Ik heb het razend druk.' Hij klonk kortaf.

'Waarom neem je je werk niet mee hiernaartoe, schat. Dan maak ik soep en een salade en je kunt mijn werkkamer gebruiken.'

Hij hoorde het bezitterige 'mijn' en dat ergerde hem, zoals hij zich dezer dagen aan alles leek te storen, maar hij had op dit moment te veel aan zijn hoofd. 'Weet je hoe het is om al je werk naar andermans huis te moeten slepen?'

'Ik ben niet zomaar iemand anders. Ik ben ik. En jij woont hier ook.'

'Sinds wanneer?' Ze was gekwetst en deed een stapje terug, en zelfs Thanksgiving verliep stroef bij Harry, Averil en de kinderen.

'Hoe bevalt het nieuwe huis, Tan?' Harry was blij met alles wat haar overkomen was, maar het viel haar op dat hij er vermoeid en afgetobd uitzag, net als Averil trouwens. Het was een moeizame dag voor iedereen en zelfs de kinderen jengelden meer dan gewoonlijk. Het petekind van Jack en Tana huilde het grootste deel van de dag. Ze slaakte een diepe zucht toen ze eindelijk terug naar de stad reden en Jack kwam duidelijk tot rust in de stilte van de auto.

'Ben je nu niet blij dat je geen kinderen hebt?' Hij keek haar aan terwijl hij het vroeg en ze gaf glimlachend antwoord.

'Op dit soort dagen wel, maar soms, als ze zoet in hun mooie kleertjes zitten te spelen, of slapen, en je ziet hoe Harry Ave dan aankijkt. Soms lijkt het me wel mooi om dat mee te maken.' Ze zuchtte en keek hem van opzij aan. 'Maar ik denk niet dat ik het op zou kunnen brengen.'

'Het zou een mooi gezicht zijn, jij als rechter met een hele rits kinderen aan je rokken,' zei hij sarcastisch en Tana lachte. Hij kon de laatste tijd nogal scherp uit de hoek komen en het viel haar op dat hij de stad in reed en niet naar Tiburon. Verbaasd keek ze hem aan.

'Gaan we nog niet naar huis, schat?'

'Jawel, maar ik dacht dat je wel naar je eigen plekje terug zou willen.'

'Het maakt mij niet uit... Ik...' Ze haalde diep adem. Het moest een keer hardop uitgesproken worden. 'Je bent boos op me omdat ik dat huis heb gekocht, hè?'

Hij haalde zijn schouders op en reed door, zijn blik op de andere auto's gericht. 'Ik neem aan dat dit gewoon iets was wat je moest doen. Ik had het alleen nooit verwacht.'

'Het enige dat ik heb gedaan, is een huis in de stad kopen omdat ik dat verplicht ben.'

'Ik had gewoon niet gedacht dat je iets zou kópen, Tan.'

'Wat maakt het nu uit of ik koop of huur? Op deze manier is het een goede investering. We hebben het er vaak genoeg over gehad.'

'Ja, en toen hebben we besloten om het niet te doen. Waarom zou je jezelf op die manier vast willen leggen?' Hij kreeg de kriebels bij de gedachte. Hij had het prima naar zijn zin in hun huurhuis in Tiburon. 'Vroeger dacht je nooit op die manier.'

'Soms verandert een mens van gedachten. Dit was op dat moment gewoon logisch, en ik werd verliefd op het huis.'

'Dat weet ik. Misschien is dat wat me dwarszit. Het is duidelijk jouw huis, niet het mijne.'

'Had je liever samen iets gekocht?' Maar ze kende hem goed genoeg om te weten dat dat niet het geval was en hij schudde zijn hoofd.

'Dat zou ons leven alleen maar ingewikkeld maken. Dat weet je best.'

'Je kunt de dingen niet altijd eenvoudig houden. En ik vind dat we het prima voor elkaar hebben, zoals het nu gaat. Ik ken niemand die zo ongebonden is als wij.' En dat hadden ze met opzet zo gehouden. Niets lag vast, niets zwart op wit. Hun hele gezamenlijke leven kon in een kwestie van een paar uur tijd ontbonden zijn, dat dachten ze tenminste, dat was wat ze zichzelf twee jaar lang hadden wijsgemaakt.

Tana vervolgde: 'Jezus, vroeger had ik een appartement in de stad. Wat maakt dat nu uit?' Maar het ging niet om haar huis, het ging om haar functie, zoals ze een aantal weken daarvoor al was gaan vermoeden. Het zat hem dwars, het gedoe, de pers. Voorheen had hij het getolereerd omdat ze slechts assistent van de openbare aanklager was, maar nu was ze ineens rechter geworden, edelachtbare, rechter Roberts. Ze had de blikken op zijn gezicht gezien, elke keer als iemand die woorden tegen hem zei. 'Weet je, Jack, het is niet eerlijk om je op mij af te reageren. Ik kan er niets aan doen. Er is iets geweldigs gebeurd en daar zullen we mee moeten leren leven. Het had jou ook kunnen overkomen. Die schoen past ons allemaal, hoor.'

'Ik denk dat ik de zaken heel anders aangepakt zou hebben.'

'Hoe dan?' Zijn woorden deden meteen pijn.

'Om eerlijk te zijn,' - hij keek haar beschuldigend aan, de boosheid die tussen hen in hing werd eindelijk onder woorden gebracht en het was een opluchting om die te kunnen uiten - 'ik denk dat ik het aanbod afgewezen zou hebben. Het is nogal een pompeuze toestand.'

'Pompeus? Hoe kun je nou zoiets afschuwelijks zeggen? Vind je mij pompeus, of het feit dat ze me deze functie aangeboden hebben?'

'Dat hangt ervan af hoe je het bekijkt,' zei hij cryptisch.

'Nou?'

Ze stonden stil voor een stoplicht en hij draaide zijn hoofd opzij om haar aan te kijken en keek toen plotseling weer voor zich. 'Luister, laat maar zitten. Ik ben gewoon niet blij met de veranderingen die het oplevert voor ons. Ik vind het niet leuk dat je in de stad moet wonen, ik vind je huis niet leuk, er is gewoon helemaal niets leuks aan dit alles.'

'Dus straf je me daarvoor, is dat het? Jezus, ik doe mijn uiterste best om het allemaal zo netjes mogelijk te regelen, geef me een kans, wil je. Het is voor mij ook een hele verandering, hoor.'

'Dat zou je niet zeggen als je jou ziet. Je ziet er stralend uit.'

'Nou, ik ben ook gelukkig.' Ze was eerlijk tegen hem. 'Het is geweldig en vleiend en superinteressant, en ik doe mijn werk met plezier. Ik vind het hartstikke spannend allemaal, maar het is ook eng en nieuw, en ik weet ook niet hoe ik alles aan moet pakken en ik wil je geen pijn doen.'

'Maak je daar maar geen zorgen om.'

'Wat bedoel je daar nu mee? Ik houd van je, Jack. Ik wil niet dat dit onze relatie stukmaakt.'

'Dan gebeurt het niet.' Hij haalde zijn schouders op en gaf gas, maar geen van beiden was overtuigd, en hij bleef zich onmogelijk gedragen in de daaropvolgende weken. Ze deed haar uiterste best om de nacht zo vaak mogelijk door te brengen in Tiburon en ze probeerde hem telkens om te praten, maar hij bleef boos op haar en de Kerst die ze bij haar thuis doorbrachten verliep grimmig. Hij maakte duidelijk dat hij alles aan haar huis haatte en verliet het huis de volgende dag om acht uur met de opmerking dat hij dingen te doen had. Hij maakte haar het leven moeilijk in de maanden daarna, maar desondanks genoot ze van haar nieuwe baan. Het enige dat er minder prettig aan was, waren de lange dagen die ze maakte. Soms bleef ze tot middernacht in haar vertrekken omdat ze nog zo veel moest leren, zo veel regeltjes van de wet moest lezen waaraan ze tijdens haar zaken moest refereren. Er rustte zo veel op haar schouders dat ze bijna blind werd voor al het andere. Het was zelfs zo erg dat ze niet zag hoe slecht Harry eruitzag, dat het haar niet opviel dat hij zelden meer werkte, en het was tegen het einde van april dat Jack zich schreeuwend tot haar richtte.

'Wat is er met je, ben je blind? In godsnaam, hij gaat dood! Hij is al zes maanden doodziek, Tan! Ben je dan alleen nog maar met jezelf bezig?' Zijn woorden sloeg in als een bom en geschokt staarde ze hem aan.

'Dat is niet waar, dat kan niet!' Maar ineens begreep ze waarom Harry zo bleek zag en zijn ogen zo diep in hun kassen lagen. Maar waarom had hij haar niets verteld? Waarom? Ze keek Jack beschuldigend aan. 'Waarom heb je niets gezegd?'

'Je zou toch niet hebben geluisterd. Je hebt het zo verdomde druk met de belangrijke tante uit te hangen, je hebt totaal geen oog voor wat er om je heen gebeurt.' Het waren gemene beschuldigingen, boze woorden, en zonder een woord te zeggen reed ze die avond weg uit Tiburon naar haar eigen huis, belde Harry op en voor hij een woord kon zeggen barstte ze in huilen uit.

'Wat is er aan de hand, Tan?' Hij klonk vermoeid en ze had het gevoel dat haar hart brak.

'Ik kan niet... ik... o, god, Harry...' Alle druk van de afgelopen maanden werd haar plotseling te veel. Jacks woede en alles wat hij haar die avond had verteld over Harry's ziekte.

Ze kon niet geloven dat hij stervende was, maar de volgende dag keek hij haar tijdens de lunch rustig aan en zei dat het waar was. Ze voelde haar adem raspend stokken alsof ze naalden ingeslikt had, en staarde hem aan. 'Maar dat kan niet, dat is niet eerlijk.' Ze zat daar te snikken als een klein kind, niet in staat hem te troosten, eenzaam, met te veel pijn om de ander te helpen en hij reed zijn stoel naar waar ze zat en sloeg zijn armen om haar heen. In zijn ogen stonden ook tranen, maar hij bleef vreemd rustig. Hij wist het al bijna een jaar. Ze hadden hem lang geleden al voorspeld dat de bijwerkingen van zijn ongeval zijn leven ernstig zouden kunnen bekorten, en dat was precies wat er gebeurde. Hij leed aan hydronephrosis, wat hem van binnen stukje bij beetje opvrat, totdat zijn nieren ermee zouden stoppen. Ze hadden gedaan wat ze konden, maar zijn lichaam gaf het langzaam maar zeker op. Ontzet keek ze hem aan. 'Ik kan niet leven zonder jou.'

'Jawel, dat kun je wel.' Hij maakte zich meer zorgen om Averil en de kinderen. Hij wist dat Tana het zou overleven. Zij was degene die hem had gered. Ze zou het nooit opgeven. 'Ik wil dat je iets voor me doet. Ik wil dat je een oogje op Ave houdt. Voor de kinderen is alles geregeld, en ze zal niets te kort komen, maar ze is niet zoals jij, Tan. Averil is altijd afhankelijk van me geweest.'

Ze staarde hem aan. 'Weet je vader het?'

Hij schudde zijn hoofd. 'Nee, niemand, behalve Jack en Ave, en jij nu.' Hij was kwaad dat Jack het aan haar had verteld, vooral omdat hij het in woede had verteld, maar nu wilde hij dat Tana hem een belofte deed. 'Beloof je dat je op haar zult letten?'

'Natuurlijk doe ik dat.' Het was afgrijselijk, hij deed alsof hij plannen maakte voor een reisje. Ze keek naar hem en zag twintig liefdevolle jaren aan haar ogen voorbijvliegen. Het bal waar ze elkaar ontmoet hadden, de jaren op Harvard en BU, de verhuizing naar het Westen, Vietnam, het ziekenhuis, hun rechtenstudie, het huis dat ze hadden gedeeld, de nacht dat zijn eerste kind geboren was. Het was ongelooflijk, onmogelijk. Zijn leven was nog niet voorbij, het kon niet waar zijn. Ze had hem veel te hard nodig. Maar toen herinnerde ze zich de stroom aan blaasontstekingen en ze wist waartoe dat zou leiden: hij ging dood. Ze begon weer te huilen en hij bleef haar vasthouden, totdat ze hem aankeek en snikte: 'Waarom? Het is niet eerlijk.'

'Dat zijn maar weinig dingen in het leven.' Hij glimlachte, een klein, mat, vreugdeloos lachje. Hij vond het voor zichzelf een stuk minder erg dan voor zijn vrouw en kinderen. Hij maakte zich al maanden vreselijke zorgen en hij was bezig Averil te leren alles zelfstandig te doen, tot nu toe zonder resultaat. Ze was helemaal overstuur en weigerde dingen te leren, alsof ze het daarmee kon tegenhouden, maar dat was nu eenmaal niet mogelijk. Hij werd met de dag zwakker en dat wist hij heel goed. Hij ging nog maar een of twee keer per week naar de zaak. Dat was de reden dat hij er nooit was als Tana Jack af en toe opzocht, en daar praatte ze nu met hem over.

'Hij begint me echt te haten.' Ze zag zo ziekelijk bleek dat hij er bang van werd. Zo had hij haar nog nooit gezien. Het waren moeilijke tijden voor hen allemaal. Hij kon nog steeds nauwelijks geloven dat hij zou sterven, maar hij wist dat het zo was. Het was alsof de vulling langzaam maar zeker uit een pluchen beest werd getrokken, hij voelde zich alsof hij langzaam aan het verdwijnen was tot hij op een dag helemaal onzichtbaar zou zijn. Dat alleen. Ze zouden wakker worden en hij zou er niet meer zijn. Stilletjes. Niet met het gegil en gekrijs en geduw waarmee je ter wereld komt, maar met een traan en een zucht en een laatste ademtocht vertrekken naar een volgend leven, als zoiets tenminste bestond. Dat wist hij niet meer zo zeker en hij wist ook niet of hij het belangrijk vond. Hij maakte zich meer zorgen om de mensen die hij achterliet, zijn partner, zijn vrouw, zijn kinderen, zijn vrienden. Ze leken allemaal op hem te leunen en dat was afmattend. Maar aan de andere kant hield dat hem in leven, net als nu met Tana. Hij had het gevoel dat hij iets met haar moest delen voor hij vertrok. Iets wat belangrijk voor haar was. Hij wilde dat ze haar leven omgooide voor het te laat was. En hij had hetzelfde tegen Jack gezegd, maar die had niet willen luisteren. 'Hij haat je niet, Tan. Luister, hij ziet je baan als een bedreiging. En daarbij komt dat hij zich al maanden zorgen over mij maakt.'

'Hij had het me moeten vertellen.'

'Ik heb hem laten zweren dat hij dat niet zou doen, dus daar kun je hem niet de schuld van geven. En voor wat de rest betreft: je bent een belangrijke vrouw geworden, Tan. Jouw baan is belangrijker dan die van hem. Zo is het nu eenmaal. Het is moeilijk voor jullie allebei en hij zal er gewoon aan moeten wennen.'

'Zeg dat maar tegen hem.'

'Dat heb ik gedaan.'

'Hij straft me voor wat er is gebeurd. Hij haat mijn huis, hij is gewoon niet meer dezelfde man.'

'Jawel, dat is hij wel.' Te veel zelfs, naar Harry's mening. Hij was nog steeds toegewijd aan dezelfde belachelijke zaken: ongebonden blijven, een totaal gebrek aan verplichtingen en vaste basis. Het was een leeg bestaan en dat had Harry vaak genoeg tegen hem gezegd, maar dan haalde Jack alleen zijn schouders op. Hij vond zijn manier van leven prettig, althans, dat was zo totdat Tana's nieuwe baan voorbijkwam. Dat zorgde voor allerlei beslommeringen waar hij niet bepaald op zat te wachten en daar wond hij geen doekjes om tegenover Harry. 'Misschien is hij jaloers op je. Geen leuk idee, maar het is mogelijk, en hij is tenslotte ook maar een mens.'

'Wanneer wordt hij dan eens volwassen? Of moet ik soms ontslag nemen?' Het was een opluchting om over andere onderwerpen te praten, alsof ze niet in deze nachtmerrie zaten, alsof ze het een halt toe kon roepen door over gewone dingen met hem te praten. Zoals over vroeger, die goede oude tijd. De tranen sprongen in haar ogen bij de gedachte aan toen.

'Natuurlijk moet je geen ontslag nemen. Gun hem wat tijd.' Toen keek hij Tana aan, met zijn gedachten bij iets anders. 'Ik wil je iets zeggen, Tan.' Hij keek haar zo intens aan, dat het was alsof er een vuur in zijn binnenste brandde, ze voelde dat de kracht van zijn woorden zich recht in haar ziel boorde. 'Ik weet niet meer wat de dag van morgen me zal brengen, of ik er nog zal zijn... of... Er zijn twee dingen die ik tegen je wil zeggen, en dat is alles wat ik je na zal laten, lieve vriendin van me. Luister goed. Om te beginnen wil ik je bedanken voor wat je voor me hebt gedaan. De laatste zestien jaar van mijn leven zijn een geschenk van jou geweest, niet van de dokter, niet van iemand anders, maar van jou. Jij hebt me gedwongen mijn leven weer op te pakken, weer verder te gaan. Zonder jou zou ik Averil nooit ontmoet hebben of de kinderen hebben gehad.' Ook zijn ogen stonden nu vol tranen en ze rolden langzaam over zijn wangen naar beneden. Tana was blij dat ze met elkaar hadden afgesproken in haar vertrekken. Voor dit gesprek moesten ze alleen zijn. 'En dat brengt me op het tweede dat ik je wil zeggen. Je onthoudt jezelf iets, Tan. Je weet niet wat je mist en je weet pas wat het is als het er is. Je berooft jezelf van het huwelijk, een verbintenis, echte liefde. Geen geleende, gehuurde, tijdelijke of vriendschappelijke liefde. Ik weet dat die druiloor van je houdt en jij van hem, maar hij is vastbesloten zich niet te binden, en dezelfde fout niet nog een keer te maken, en dat is nu juist de grootste fout die je kunt maken. Ga trouwen, Tan, sticht een gezin, het is het enige in dit leven dat zin heeft, het enige waar ik belang aan hecht, het belangrijkste dat ik achterlaat. Wie je ook bent en wat je ook doet, totdat je dat hebt en dat bent en dat opbrengt, ben je niets en niemand. Je leeft maar half, Tan, ontzeg jezelf dat niet.' Hij huilde nu openlijk. Hij hield al zo lang zo verschrikkelijk veel van haar en hij wilde niet dat ze miste wat hij en Averil deelden. En terwijl hij die woorden zei, dwaalden haar gedachten af naar de eindeloze blikken die ze hen had zien wisselen, het stille genot, het gelach waar nooit een einde aan leek te komen, maar nu binnenkort zou stoppen. Diep in haar hart had ze altijd geweten dat hij gelijk had. Aan de ene kant had ze ernaar verlangd, aan de andere kant was ze bang. En de mannen in haar leven waren er niet geschikt voor geweest: Yael McBee, Drew Lands en nu Jack, en dan nog" de mannen tussendoor die er niet toe deden. Er was nooit iemand geweest die dicht in de buurt kwam. Misschien Harry's vader, maar dat was nu allemaal zo lang geleden. 'Als de kans ooit voorbijkomt, grijp hem dan, Tan. Geef alles op als dat moet. Maar als het goed is, zal dat niet nodig zijn.'

'Hoe stel je je dat voor? Moet ik de straat op met een bordje "Trouw met me en laten we kindjes maken!"?' Ze gierden het uit, net als vroeger.

'Ja, trutta, waarom niet?'

'Ik houd van je, Harry.' De woorden ontsnapten haar en ze begon weer te huilen, en hij hield haar vast.

'Ik zal nooit echt weg zijn, Tan. Dat weet je toch? Daarvoor betekenen we veel te veel voor elkaar, net als Averil en ik op een ander vlak doen. Ik zal altijd in de buurt zijn om een oogje in het zeil te houden.' Ze huilden nu vrijuit en ze dacht niet dat ze zonder hem kon leven. En ze kon zich slechts voorstellen hoe Averil zich moest voelen. Het was de pijnlijkste periode in hun leven en de daaropvolgende drie maanden zagen ze hem langzaam afglijden. Op een warme zomerdag, toen de zon hoog aan de hemel stond, werd ze gebeld. Het was Jack. Ze hoorde de tranen in zijn stem en haar hart stond stil. Ze had Harry de avond ervoor nog gezien. Ze ging nu elke dag bij hem langs, wat er ook gebeurde, tussen de middag of 's avonds of aan het begin van haar werkdag. Ze wist nooit wat de dag haar brengen zou, maar dat liet ze niet schieten. En gisteravond had hij haar hand nog vastgehouden en geglimlacht. Hij kon nauwelijks meer praten, maar ze had zijn wang gekust en ineens moeten denken aan het ziekenhuis, zo lang geleden. Ze wilde hem weer tot leven schudden, hem laten vechten voor wat ooit was geweest, maar dat kon hij niet meer, en het was gemakkelijker om het te laten gaan.

'Hij is net gestorven.' Jacks stem brak en Tana begon te huilen. Ze wilde hem gewoon nog een keer zien, horen lachen, in zijn ogen kijken. Een minuut lang kon ze geen woord uitbrengen, toen knikte ze en haalde diep adem om de snikken te onderdrukken.

'Hoe is Ave eronder?'

'Ze lijkt zich goed te houden.'

Harrison was de week ervoor gearriveerd en logeerde bij hen. Tana keek op haar horloge.

'Ik ga er nu meteen naartoe. Ik heb toevallig toch net een reces ingesteld voor de rest van de middag.' Ze voelde hem verstrakken bij die woorden, alsof hij dacht dat ze met opzet indruk op hem probeerde te maken. Maar dit was nu eenmaal wat ze deed. Ze was municipaal rechter en ze had een reces ingesteld. 'Waar zit jij?'

'Op de zaak. Zijn vader heeft net gebeld.'

'Ik ben blij dat hij erbij was. Ga jij er nu meteen heen?'

'Ik kan hier voorlopig nog niet weg.'

Ze knikte en bedacht dat als zij die woorden zou hebben gezegd, hij dan iets bijzonder onaardigs zou hebben gezegd over dat ze zichzelf kennelijk tegenwoordig te belangrijk vond. Er viel niet meer van hem te winnen en het was Harry niet gelukt hem te laten bijdraaien voordat hij doodging, hoe hard hij het ook had geprobeerd. Hij had nog zo veel willen zeggen, zo veel willen delen met de mensen die hem dierbaar waren. Tana reed over de San Francisco Bay Bridge terwijl de tranen over haar wangen stroomden, en ineens was het alsof hij naast haar zat, en ze glimlachte. Hij was weg, maar hij was nu overal. Bij haar, Ave, zijn vader, zijn kinderen.

'Hoi vent.' Ze glimlachte in het niets terwijl ze verder reed en de tranen bleven stromen.

Toen ze bij het huis aankwam, was hij al weg. Ze hadden hem meegenomen om hem gereed te maken voor de dienst, en Harrison zat verdwaasd in de woonkamer. Hij zag er ineens erg oud uit en Tana besefte dat hij al bijna zeventig was intussen. En met het verdriet dat zijn nog steeds knappe gezicht tekende, zag hij er nog ouder uit. Zonder iets te zeggen liep ze naar hem toe en ze hielden elkaar stevig vast toen Averil even later uit de slaapkamer te voorschijn kwam in een eenvoudige zwarte jurk, haar blonde haar naar achteren gebonden en niets anders dan haar trouwring aan haar linkerhand. Harry had haar door de jaren heen de schitterendste sieraden gegeven, maar ze droeg nu niets anders dan haar verdriet, trots en liefde, omringd door het leven, het thuis en de kinderen die ze hadden gedeeld. Ze zag er eigenaardig mooi uit en op een vreemde manier benijdde Tana haar. Zij en Harry hadden iets gedeeld wat maar weinig mensen hadden, hoe kort dat ook geduurd had, en dat was ze alles waard geweest. Ineens, voor het eerst van haar leven, voelde ze een leegte. Het speet haar dat ze lang geleden niet met hem was getrouwd, of met iemand anders. Getrouwd en een gezin gesticht. De gedachte liet een gapend gat achter dat niet meer dicht wilde. Tijdens de dienst, op de begraafplaats waar ze hem achterlieten, en naderhand toen ze weer alleen was, voelde ze iets wat ze aan niemand kon verklaren, en toen ze het Jack probeerde uit te leggen, keek hij haar hoofdschuddend aan.

'Draai nu niet door, Tan, alleen omdat Harry dood is.'

Ze had hem verteld dat ze plotseling het gevoel had dat ze haar leven verspilde omdat ze nooit was getrouwd en geen kinderen had. 'Ik heb het beide wel gedaan, en geloof me nu maar: het verandert helemaal niets. Ga jezelf nu niet voor de gek lopen houden, niet iedereen heeft wat die twee hadden. Sterker nog: ik ken geen enkel ander stel dat dat heeft. En als je om die reden zou trouwen, dan zou je van een koude kermis thuiskomen, want dat vind je niet.'

'Hoe weet jij dat nou? Het is toch mogelijk?' Ze was teleurgesteld over zijn woorden.

'Geloof me nu maar.'

'Alsof jij daar een eerlijk oordeel over kunt vellen. Jij hebt een eenentwintigjarig meisje zwanger gemaakt en bent toen op stel en sprong met haar getrouwd omdat je geen keus had. Dat is iets heel anders dan een weloverwogen keuze op onze leeftijd.'

'Probeer je me onder druk te zetten, Tan?' Hij keek haar plotseling boos aan en al zijn knappe blonde trekken leken ineens afgetobd en vermoeid. Het verlies van Harry was ook hem zwaar gevallen. 'Doe me dit alsjeblieft nu niet aan. Het is niet het juiste moment.'

'Ik vertel je gewoon hoe ik me voel.'

'Je voelt je waardeloos omdat je beste vriend zojuist gestorven is. Maar ga nu alsjeblieft niet doorslaan en romantische ideeën krijgen over het huwelijk en kinderen, alsof dat het belangrijkste in het leven is. Geloof me nou maar, dat is het namelijk niet.'

'Wat weet jij daar in vredesnaam van? Jij kunt die beslissing niet nemen voor een ander. Ik wil verdomme niet dat je mijn gevoelens voor me analyseert, Jack!' Er stroomde een plotselinge woordenvloed van haar lippen. 'Je bent zo godvergeten bang om iets voor een ander te voelen dat je al begint te piepen als er iemand te dichtbij komt. En zal ik je eens iets vertellen? Ik heb er schoon genoeg van dat je me de hele tijd straft omdat ik vorig jaar toevallig tot rechter ben benoemd.'

'Is dat wat je denkt dat ik doe?' Het was een opluchting voor allebei om een beetje te schreeuwen, maar er lag een kern van waarheid in haar woorden die hem zo hard raakten dat hij haar huis uit stormde en zich drie weken lang niet liet zien. Het was de langste periode dat ze elkaar ooit vrijwillig niet hadden gezien sinds ze elkaar hadden leren kennen, maar hij belde haar niet en zij hem ook niet. Ze hoorde helemaal niets van hem, totdat zijn dochter kwam voor haar jaarlijkse bezoek en Tana haar uitnodigde om in de stad te komen logeren. Barb vond het een geweldig plan en toen ze de volgende middag in haar eentje op de stoep stond, was Tana verbaasd over hoe het meisje veranderd was. Ze was net vijftien geworden en zag er ineens uit als een vrouw, met een lang, soepel uiterlijk, mooie smalle heupen en grote blauwe ogen onder een bos rood haar.

'Je ziet er geweldig uit, Barb.'

'Dank je, jij ook.' Tana hield het meisje vijf dagen bij zich en nam haar zelfs mee naar de rechtbank, en pas tegen het einde van de week hadden ze het eindelijk over Jack en hoe de dingen tussen hen veranderd waren.

'Hij loopt nu de hele dag tegen me te schreeuwen.' Het was Barbara ook opgevallen en ze had het deze keer niet echt naar haar zin bij haar vader. 'Mijn moeder zegt dat hij vroeger ook altijd zo was, maar bij jou in de buurt deed hij nooit zo, Tan.'

'Ik denk dat hij erg veel aan zijn hoofd heeft op het moment.' Omwille van Barb probeerde ze zijn gedrag goed te praten, zodat ze niet zou denken dat het haar schuld was, maar in werkelijkheid was het een combinatie van factoren: Tana, Harry, de hoge werkdruk. Niets leek hem op het moment voor de wind te gaan, en toen ze probeerde een gezellig etentje met hem te hebben nadat Barb weer terug was naar Detroit, eindigde dat opnieuw in gebekvecht. Ze ruzieden over wat Averil volgens hen met het huis moest doen. Hij vond dat ze het moest verkopen en naar de stad moest verhuizen, maar Tana was het met hem oneens. 'Dat huis betekent ontzettend veel voor haar, ze hebben er jaren gewoond.'

'Verandering zou goed voor haar zijn, Tan. Een mens moet zich niet vastklampen aan het verleden.'

'Waarom ben jij überhaupt zo bang om je ergens aan vast te klampen? Het lijkt wel of je bang bent ergens om te gaan geven.'

Dat was haar de laatste tijd steeds vaker opgevallen. Hij had altijd vrij en ongebonden willen zijn, vooral niet beperkt in zijn doen en laten. Het was een wonder dat hun relatie zo lang standgehouden had, maar op dit moment ging het duidelijk niet geweldig, en tegen het einde van de zomer werd hun verhouding een nieuwe slag toegebracht. Zoals haar een jaar eerder al was voorspeld toen ze de zetel aan de municipale rechtbank aangeboden kreeg, was er een vacature ontstaan en werd ze gepromoveerd naar de hogere rechtbank. Ze durfde het bijna niet aan Jack te vertellen, maar ze wilde ook niet dat hij het van iemand anders zou horen. Knarsetandend belde ze hem op een avond thuis. Ze zat in haar gezellige kleine huis in een paar strafwetboeken te bladeren die ze mee had genomen om haar kennis van een aantal statuten wat op te frissen, en ze hield haar adem even in toen hij opnam.

'Hoi, Tan, hoe gaat het?' Hij klonk ontspannener dan in maanden het geval was geweest, en ze vond het verschrikkelijk om zijn goede humeur te moeten verpesten. Ze wist dat het bericht dat zou doen. En ze had gelijk. Hij klonk alsof iemand hem een stomp in zijn maag gaf toen ze hem vertelde dat ze was benoemd tot rechter aan de hogere rechtbank.

'Fijn voor je. Per wanneer?' Hij klonk alsof er zojuist iemand een cobra aan zijn voeten had gedeponeerd.

'Over twee weken. Kom je naar mijn installatie, of heb je daar geen zin in?'

'Wat een kloteopmerking. Ik begrijp dat je me er liever niet bij hebt?' Hij was zo lichtgeraakt, er viel niet met hem te praten.

'Dat heb je me niet horen zeggen, maar ik weet hoe gevoelig mijn werk bij je ligt.'

'Waar haal je dat idee nu weer vandaan?'

'O, alsjeblieft, Jack, laten we nu niet weer beginnen.' Daar was ze veel te moe voor na een lange dag en alles leek toch al zoveel moeilijker en verdrietiger en zwaarder sinds Harry er niet meer was. En dit was, zachtjes gezegd, niet bepaald de leukste tijd van haar leven, nu haar relatie met Jack wankelde. 'Dan hoop ik je daar te zien.'

'Betekent dat dat ik je voor die tijd niet meer te zien krijg?'

'Natuurlijk niet. We kunnen afspreken wanneer je maar wilt.'

'Wat dacht je van morgenavond?' Alsof hij wilde testen of ze het meende.

'Leuk. Bij jou of bij mij?' Ze lachte, maar haar lach werd niet beantwoord.

'Bij jou krijg ik claustrofobie. Ik pik je om zes uur op voor de rechtbank.'

'Goed, meneer,' zei ze spottend met een onderdanig stemmetje, maar hij kon er niet om lachen, en toen ze elkaar de volgende dag troffen, was hun stemming somber. Ze misten Harry allebei verschrikkelijk, met dat verschil dat Tana erover praatte en Jack niet. Hij was een vennootschap aangegaan met een nieuwe advocaat en hij leek de man aardig te vinden. Hij vertelde er uitgebreid over en over hoe succesvol de man geweest was, hoeveel geld ze gingen verdienen. Het was duidelijk dat Tana's nieuwe aanstelling hem nog steeds dwarszat, en het was een opluchting voor haar toen hij haar de volgende dag weer afzette bij de rechtbank. Hij zou dat weekeinde naar Pebble Beach gaan om met een stel mannen te golfen en hij had haar niet uitgenodigd. Met een opgelucht zuchtje liep ze de trappen van de rechtbank op. Hij maakte haar het leven niet bepaald gemakkelijk tegenwoordig, en nu en dan dacht ze aan wat Harry tegen haar had gezegd voor hij stierf. Maar het was hopeloos om je voor te stellen een vaste verbintenis aan te gaan met Jack. Daar was hij het type man niet voor. Tana hield zichzelf niet langer voor de gek. Ze was er het type vrouw toch ook niet voor. Dat was waarschijnlijk ook de reden dat ze het zo lang met elkaar uitgehouden hadden. Niet dat dat nog leek te gelden. De spanning tussen hen was bijna ondraaglijk geworden, en in feite was ze dankbaar voor het feit dat hij voor zaken naar Chicago bleek te moeten toen ze bij de hogere rechtbank aangesteld werd.

Dit keer was het een eenvoudige, kleine ceremonie, voorgezeten door de presiderende rechter van de hogere rechtbank. Er waren zes andere rechters aanwezig, haar oude vriend de openbare aanklager, die vrolijk 'Ik heb het je toch gezegd' zei over haar snelle opwaartse klim, en een handjevol andere mensen die ze er graag bij wilde hebben. Averil verbleef in Europa met Harrison en de kinderen. Ze had besloten om dat jaar te overwinteren in Londen, gewoon om er even tussenuit te zijn, en ze had de kinderen daar op school ingeschreven. Harrison had haar daartoe omgepraat en hij zag er gelukkig uit met zijn kleinkinderen bij de hand. Vlak voor zijn vertrek was er een hartverscheurend moment geweest met alleen Tana, toen hij daadwerkelijk met zijn hoofd in zijn handen instortte en zich huilend afvroeg of Harry ooit geweten had hoe veel hij van hem hield. Tana had hem daarvan overtuigd. Het hielp zijn verdriet en schuldgevoel te verlichten over de vroegere jaren om nu voor zijn schoondochter en kleinkinderen te zorgen. Maar ze miste hen bij haar installatie en het was vreemd om rond te kijken en Jack niet te zien.

De daadwerkelijke installatie werd verricht door een rechter van het hof van beroep, een man die Tana door de jaren heen een paar keer had ontmoet. Hij had dik, zwart haar, meedogenloze donkere ogen, en een blik die iedereen de stuipen op het lijf zou kunnen jagen, zoals hij daar in zijn donkere gewaad boven hen uit torende, maar hij had ook een bulderende lach, een scherp verstand en een verrassende zachtmoedigheid. Hij stond vooral bekend vanwege een aantal zeer controversiële beslissingen, die breed uitgemeten waren in de nationale pers, vooral in de New York Times, de Washington Post en de Chronicle. Tana had veel over hem gelezen en vroeg zich af hoe meedogenloos hij nu werkelijk was. Geboeid constateerde ze nu dat hij minder leeuw dan lam bleek te zijn, in ieder geval tijdens haar installatie. Ze babbelden een tijdje over zijn tijd bij de hogere rechtbank en ze wist dat hij de grootste advocatenpraktijk van de stad had gehad voordat hij tot rechter werd benoemd. Hij had een interessante carrière achter de rug, hoewel ze vermoedde dat hij niet ouder dan acht- of negenenveertig was. Lange tijd was hij gezien als een 'wonderkind' en ze concludeerde dat ze hem erg aardig vond toen hij haar de hand schudde en haar nogmaals hartelijk feliciteerde voor hij vertrok.

'Toe maar, ik ben onder de indruk,' zei haar vriend de openbare aanklager. 'Dat is de eerste keer dat ik Russell Carver bij een installatie heb gezien. Je begint belangrijk te worden, dame.'

'Waarschijnlijk stond hij gewoon beneden zijn parkeerboetes te betalen en heeft iemand hem aan zijn jasje getrokken.' Ze lachten hardop. In feite was hij een goede vriend van de presiderende rechter en had hij zijn diensten aangeboden. Die taak paste overigens goed bij hem, met zijn donkere haar en serieuze gezicht.

'Je had hem moeten zien toen hij hier nog presideerde, Tan. Jezus, hij heeft een van onze aanklagers een keer in de bak gegooid vanwege minachting van het hof, en het lukte me niet om die arme ziel vrij te krijgen.'

Tana lachte bij het idee. 'Ik geloof dat ik blij mag zijn dat mij dat nooit is overkomen.'

'Heb je hem ooit als rechter voor je gehad?'

'Twee keer maar. Hij zit intussen al een eeuwigheid bij het hof van beroep.'

'Ja, inderdaad. Maar hij is nog niet zo oud, als ik me goed herinner. Negenenveertig, vijftig, eenenvijftig, zoiets.'

'Over wie hebben jullie het?' De presiderende rechter kwam bij hen staan en feliciteerde Tana nog een keer. Het was een bijzondere dag voor haar en ineens was ze blij dat Jack er niet bij was. Het verliep veel soepeler zonder hem, zonder dat ze op haar woorden moest letten of haar verontschuldigingen aan hem moest aanbieden.

'We hadden het over rechter Carver.'

'Russ? Hij is negenenveertig. Hij heeft tegelijk met mij op Stanford gezeten.' De presiderende rechter glimlachte. 'Al gebiedt de eerlijkheid me te zeggen dat hij er een paar jaren later gekomen is dan ik.' Om precies te zijn was Russ eerstejaars toen hij in zijn laatste jaar zat, maar hun families waren bevriend. 'Het is een ontzettend aardige vent, en razend intelligent.'

'Dat kan niet anders,' zei Tana bewonderend. Dat was een volgende stap om te overwegen. Het hof van beroep. Wat een idee. Misschien over een jaar of twintig. En in de tussentijd was ze van plan hiervan te genieten. De hogere rechtbank paste precies in haar straatje. Ze zouden haar binnen de kortste keren strafzaken laten berechten, aangezien dat haar specialiteit was. 'Het was erg aardig van hem om mij vandaag te installeren,' zei ze glimlachend tegen de mannen.

'Het is een aardige vent.' Daar was iedereen het over eens. Ze stuurde hem een kort briefje om te bedanken voor de tijd die hij aan haar installatie besteed had, waardoor het nog meer een speciale gebeurtenis geworden was.

De volgende dag belde hij haar op en er klonk vrolijkheid door in zijn stem. 'Wat heb jij een keurige manieren, zeg. Ik heb al in zeker geen twintig jaar meer zo'n bedankbriefje gehad.'

Ze lachte een beetje gegeneerd en bedankte hem voor zijn belletje. 'Ik vond het gewoon een erg aardige geste. Zoiets als de paus die langskomt als je je kloostergelofte aflegt.'

'Mijn god, het idee alleen al. Is dat wat je vorige week aan het doen was? Dan neem ik alles terug.' Ze schoten allebei in de lach en praatten nog even verder. Ze nodigde hem uit om een keer bij haar langs te komen op de rechtbank als hij in de buurt was, en ze genoot van de hartelijkheid en de saamhorigheid van haar ambtsgenoten, rechters en magistraten die allemaal samenwerkten. Het was of ze eindelijk aangekomen was op de Olympus, en in een aantal opzichten was het veel eenvoudiger dan als openbare aanklager te moeten optreden tegen verkrachters en moordenaars en een zaak te moeten opbouwen en beargumenteren, hoewel ze daar ook van had genoten. Hier moest ze haar hoofd veel koeler houden, met een objectieve blik kijken, en nog nooit van haar leven had ze zo veel gestudeerd.

Twee weken later zat ze in haar vertrekken bedolven onder een stapel boeken, toen rechter Carver haar aan haar woord hield en langskwam. 'Is dit waartoe ik je veroordeeld heb?' Hij stond in de deuropening en glimlachte. Haar griffier was allang naar huis en in opperste concentratie zat ze met gefronste wenkbrauwen boven zes tegelijkertijd opengeslagen boeken, statuten en precedenten te bestuderen, voor ze glimlachend opkeek.

'Wat een prettige verrassing.' Ze kwam snel overeind en gebaarde naar een grote, gemakkelijke leren stoel. 'Ga zitten.' Ze keek naar hem toen hij dat deed. Het was een knappe man, op een ingetogen, mannelijke, wat intellectuele manier. Niet vergelijkbaar met de footballteam-achtige uitstraling van Jack. Russell Carvers aantrekkelijkheid was veel onopvallender en krachtiger. 'Kan ik je iets te drinken aanbieden?' Ze had een klein verborgen barretje voor dit soort gelegenheden.

'Nee, dank je. Ik heb nog een berg huiswerk liggen voor vanavond.'

'Jij ook? Hoe krijg je het ooit af?'

'Niet. Soms krijg je de neiging om erbij te gaan zitten huilen, maar uiteindelijk worstel je je er altijd weer door. Waar ben jij mee bezig?' Ze omschreef de zaak in zo min mogelijk woorden voor hem en hij knikte bedachtzaam. 'Dat zou een interessante zaak kunnen worden. Het zou me niet verbazen als die op een bepaald moment bij mij terechtkomt.'

Ze lachte. 'Nou, dat klinkt niet bepaald als een motie van vertrouwen, als je nu al denkt dat ze tegen mijn uitspraak in beroep zullen gaan.'

'Nee, nee,' haakte hij daar snel op in, 'ik bedoel alleen maar dat je je hier op een nieuw gebied begeeft, en dat ze ongeacht je beslissing, als het ze niet bevalt, in beroep zullen gaan. Misschien zullen ze zelfs proberen om de uitspraak te laten verwerpen. Wees voorzichtig dat je daar geen aanleiding toe geeft.' Het was een goed advies en ze bleven nog een tijdje zitten praten. Hij had donkere, bedachtzame ogen die hem een bijna sensuele uitstraling gaven die niet leek te rijmen met zijn ernst. De man leek een vat vol tegenstrijdigheden en dat boeide haar. Na een tijdje vertrok hij en hielp haar een stapel boeken naar haar auto te dragen. Ineens leek hij te aarzelen. 'Ik kan je vast niet overhalen om ergens een hamburger met me te gaan eten, of wel?'

Ze keek hem glimlachend aan. Ze vond deze man erg aardig. Ze had nog nooit iemand ontmoet als hij. 'Wie weet. Als je belooft dat je me vroeg genoeg naar huis laat gaan om nog wat werk te doen.'

Ze besloten naar Bill's Place aan Clement te gaan. Het was een eenvoudige omgeving waar ze plaatsnamen tussen de hamburgers, frites, milkshakes en kinderen, en niemand zou geraden hebben wie ze waren en welke belangrijke functies ze bekleedden. Ze kletsten over zaken waar ze in de afgelopen jaren mee geworsteld hadden, trokken vergelijkingen tussen Stanford en Boalt, en aan het einde begon Tana te lachen.

'Goed, goed, ik geef me over. Jouw opleiding was beter dan de mijne.'

'Dat heb ik niet gezegd,' lachte hij. 'Ik zei dat ons footballteam beter was.'

'Nou ja, daar kan ik dan gelukkig niets aan doen. Daar had ik niets mee te maken.'

'Op de een of andere manier was dat ook niet in me opgekomen.' Hij was ontspannend gezelschap. Ze hadden dezelfde interesses, gezamenlijke vrienden en de tijd vloog voorbij. Hij bracht haar thuis en stond al op het punt haar af te zetten, toen ze hem uitnodigde voor een drankje. Hij was verrast over hoe mooi haar popperige huisje was en hoe leuk ze het had ingericht. Het was een echt thuis, waarin je zin kreeg om je uit te strekken voor het open haardvuur en een tijdje te blijven zitten.

'Ik ben hier gelukkig.' En dat was ze ook wanneer ze er alleen was. Alleen als Jack er was, voelde ze zich ongemakkelijk. Maar vooral nu, met Russ hier, voelde ze zich er prima thuis. Russ stak de open haard voor haar aan en ze schonk een glas rode wijn voor hem in en ze praatten een tijdje over hun families en hun leven. Ze ontdekte dat hij tien jaar eerder zijn vrouw verloren had en dat hij twee dochters had die nu allebei getrouwd waren.

'In ieder geval ben ik nog geen opa,' zei Russell Carver glimlachend. 'Beth studeert architectuur aan Yale, haar man studeert rechten, en Lee is modeontwerpster in New York. Ze is trouwens behoorlijk goed en ik ben trots op ze, maar kleinkinderen,' hij deed alsof hij kreunde, en ze glimlachte, 'daar ben ik nog niet klaar voor.'

'Heb je nooit willen hertrouwen?' Ze was nieuwsgierig naar hem. Hij was een interessante man.

'Nee. Er is nooit meer iemand voorbijgekomen met wie ik dat wilde.' Hij keek om zich heen en richtte zijn blik toen weer op haar. 'Je kent dat wel, je raakt gewend aan een bepaalde levensstijl. Het is best moeilijk om dat allemaal opzij te schuiven voor iemand anders.'

Ze glimlachte. 'Ik neem aan dat je gelijk hebt. Ik heb het nooit echt geprobeerd. Niet zo dapper van me, hè?' Tegenwoordig had ze daar soms spijt van, en als Jack aangedrongen zou hebben voordat hun relatie op losse schroeven was komen te staan... Ze keek op naar Russ en glimlachte. 'Het huwelijk joeg me vroeger doodsangsten aan.'

'En terecht. Het is op zijn best een zeer delicate kwestie. Maar als het werkt is het iets geweldigs.' Zijn ogen straalden en het was niet moeilijk daaruit af te leiden dat hij een gelukkig huwelijk had gehad. 'Ik heb er alleen maar goede herinneringen aan.' Ze wisten allebei dat dat een volgend huwelijk moeilijker zou maken. 'En mijn meiden zijn geweldig. Ik zal ze een keer aan je voorstellen.'

'Dat lijkt me leuk.' Ze vervolgden hun gesprek nog een paar minuten voor hij zijn wijn opdronk en vertrok. Tana trok zich terug in haar werkkamer met de boeken die hij geholpen had naar binnen te brengen, en werkte tot diep in de nacht door. De volgende dag schaterde ze het uit toen er een bode van de rechtbank verscheen met een envelop in zijn hand. Hij had haar een bedankbriefje geschreven identiek aan het briefje dat ze hem had gestuurd na haar installatie. Ze belde hem lachend op. Het was een veel prettiger gesprek dan dat wat ze later op de dag met Jack voerde. Hij was weer op het oorlogspad en ze maakten ruzie over hun plannen voor het weekend, en het einde van het verhaal was dat Tana zich terugtrok en dat ze op zaterdag rustig door wat oude fotoalbums zat te bladeren toen er aan de deur werd gebeld. Daar stond Russell Carver met een verontschuldigende blik en een bos rozen in zijn handen.

'Dit is vreselijk onbeleefd en ik bied je op voorhand mijn verontschuldigingen aan.' Hij zag er knap uit in een tweed jasje met daaronder een coltrui en ze lachte verheugd naar hem.

'Ik heb nog nooit eerder gehoord dat het onbeleefd is om iemand rozen te brengen.'

'Dat is om het feit te compenseren dat ik onaangekondigd langskom, wat dus wél onbeleefd is, maar ik zat aan je te denken en ik had je nummer thuis niet. Ik neem aan dat het geheim is, dus leek het me het beste om maar een gokje te wagen.' Hij grijnsde schaapachtig en ze gebaarde dat hij binnen moest komen.

'Ik had helemaal niets bijzonders te doen en ik vind het hartstikke leuk dat je langskomt.'

'Ik ben eerlijk gezegd verrast dat ik je thuis tref. Ik was ervan overtuigd dat je er niet zou zijn.' Ze schonk een glas wijn voor hem in en ze gingen op de bank zitten.

'Om eerlijk te zijn had ik plannen, maar die heb ik afgezegd.' De situatie met Jack was onhandelbaar, en ze vroeg zich af hoe ze dat moest oplossen. Vroeg of laat zouden ze een oplossing moeten vinden of er een punt achter moeten zetten, maar daar was ze nu nog niet aan toe, en daarbij kwam dat hij toch niet thuis was.

'Daar ben ik blij om,' zei Russ Carver met een glimlach. 'Heb je zin om met me mee te gaan naar Butterfield's?'

'Het veilinghuis?' vroeg ze nieuwsgierig, en een halfuur later slenterden ze rond, temidden van antieke en Oriëntaalse kunst, kletsend over van alles en nog wat. Hij had iets rustgevends waardoor ze zich in zijn aanwezigheid kon ontspannen en ze deelden dezelfde mening over bijna alles. Ze probeerde zelfs de situatie van haar moeder aan hem uit te leggen. 'Ik denk dat dat een van de belangrijkste redenen is geweest waarom ik nooit heb willen trouwen. Ik zag telkens voor me hoe ze daar zat te wachten op zijn telefoontjes.' Ze had een hekel aan die herinnering, zelfs nu nog.

'Ik zou me voor kunnen stellen dat het juist een goede reden zou zijn om wel te trouwen en geborgenheid te zoeken.'

'Maar tegen die tijd wist ik al dat hij zijn vrouw bedroog. Ik wilde nooit worden zoals mijn moeder, en ook niet zoals de vrouw die hij bedroog.'

'Dat moet een moeilijke tijd voor je zijn geweest, Tana.'

Hij was vol begrip over een heleboel dingen. En die middag, toen ze in Union Street liepen, vertelde ze hem over Harry. Ze vertelde over hun bijzondere vriendschap, hun studiejaren, de tijd in het ziekenhuis en hoe eenzaam het nu was zonder hem. Er kwamen tranen in haar ogen toen ze over hem sprak, maar er lag ook een zachte blik op haar gezicht toen ze naar hem opkeek. 'Hij klinkt als een bijzonder mens.' Zijn stem voelde als een streling en ze glimlachte naar hem.

'Hij was meer dan dat. Hij was de beste vriend die ik ooit zal hebben. Hij was buitengewoon. Zelfs toen hij stierf, gaf hij nog iets aan iedereen, een deel van zichzelf, een stukje van hemzelf.' Ze keek weer op naar Russ. 'Ik vind het jammer dat je hem niet hebt gekend.'

'Ik ook.' Toen keek hij haar teder aan. 'Was je verliefd op hem?'

Ze schudde haar hoofd en begon te glimlachen bij de herinnering. 'In het begin is hij heel erg verliefd op me geweest. Maar Averil paste perfect bij hem.'

'En jij, Tana?' Russell Carver keek haar onderzoekend aan. 'Wie paste er perfect bij jou? Wie is er voor jou geweest? Wie was de liefde van je leven?' Het was een vreemde vraag, maar hij had het gevoel dat er iemand was geweest. Het was onmogelijk dat een vrouw als deze ongebonden was. Er schuilde hier een geheim waar hij niet achter kon komen.

'Niemand,' glimlachte ze. 'Soms was het raak, soms was het mis, voornamelijk met de verkeerde mensen. Ik heb niet veel tijd gehad.'

Hij knikte. Ook dat begreep hij. 'Je betaalt een hoge prijs voor waar je nu bent. Het kan behoorlijk eenzaam zijn.' Hij vroeg zich af of het dat voor haar was, maar in zijn ogen zag ze er tevreden uit. Hij vroeg zich af of er op dit moment iemand in haar leven was en dat vroeg hij haar met zoveel woorden.

'Ik ga al een paar jaar met iemand om. Nou ja, eigenlijk meer dan dat, neem ik aan. We hebben een tijdje samengewoond. En we zien elkaar nog steeds,' glimlachte ze weemoedig toen ze in Russells donkere ogen keek, 'maar het is niet meer wat het was. Het is de prijs die ik betaal, zoals jij het noemt. De dingen zijn niet meer hetzelfde sinds ik vorig jaar tot rechter ben benoemd, en toen stierf Harry, en dat heeft aardig wat deuken in onze relatie geslagen.'

'Is het serieus tussen jullie?' Hij vroeg het bezorgd en nieuwsgierig tegelijk.

'Lange tijd wel, maar het hangt aan een zijden draadje op het moment. Ik denk dat we nog steeds samen zijn uit een soort van loyaliteit.'

'Dus jullie zijn nog samen?' Hij hield haar gezicht nauwlettend in de gaten, en ze knikte. Zij en Jack hadden er nooit officieel een punt achter gezet. Nog niet tenminste, hoewel geen van tweeën een idee had hoe de toekomst eruit zou zien.

'Nog wel, ja. Het is ons allebei een tijdlang goed bevallen. We hadden dezelfde instelling. Geen huwelijk en geen kinderen. Zolang we daar hetzelfde over dachten ging het prima.'

'En nu?' De grote donkere ogen keken haar peilend aan en plotseling hunkerend naar zijn aanraking, zijn handen, zijn lippen, beantwoordde ze zijn blik. Hij was de aantrekkelijkste man die ze ooit had gezien, maar ze moest zichzelf een halt toeroepen. Ze behoorde nog steeds toe aan Jack. Toch? Ze wist het niet zo zeker meer.

'Ik weet het niet. Er is het een en ander veranderd voor me sinds de dood van Harry. Hij heeft dingen gezegd waardoor ik me dingen afvraag over mijn eigen leven.' Ze keek Russ recht aan. 'Ik bedoel: is dit het? Is dit alles wat er is? Vanaf hier ga ik door met mijn werk, met of zonder Jack, en dat is het dan? Misschien verwacht ik meer van de toekomst dan dat. Zo heb ik het nooit gezien, en nu ineens wel. Soms twijfel ik daar tenminste over.'

'Ik denk dat je op het goede spoor zit.' Hij klonk als een wereldwijze man en in sommige opzichten deed hij haar aan Harrison denken.

Ze glimlachte en zei: 'Dat is nu precies wat Harry zou hebben gezegd.' Toen zuchtte ze: 'Ach, wie zal het zeggen, misschien doet het er allemaal niet toe. Op een dag is het ineens voorbij, en wat dan nog, wie kan het dan wat schelen dat je er niet meer bent.'

'Dan doet het er juist wel toe, Tana. Maar ik heb me hetzelfde gevoeld toen mijn vrouw tien jaar geleden overleed. Het is moeilijk om je aan zoiets aan te passen, het dwingt je te beseffen dat je sterfelijk bent. Maar het telt allemaal mee, elk jaar, elke dag, elke relatie. Als je tijd verspilt of ongelukkig bent, dan word je op een dag wakker om tot de ontdekking te komen dat het tijd is om te betalen. Dus in de tussentijd kun je maar beter zorgen dat je gelukkig bent.' Hij wachtte even en vroeg toen: 'Ben je dat?'

'Gelukkig?' Ze aarzelde een hele tijd en keek hem toen aan. 'In mijn werk wel.'

'En met de rest?'

'Niet echt, op dit moment. We zitten in een moeilijke periode.'

'Dring ik me op?' Hij wilde het naadje van de kous weten en soms was het moeilijk om hem antwoord te geven. Ze schudde haar hoofd en keek in de bruine ogen die ze steeds beter leerde kennen. 'Nee, dat doe je niet.'

'Ga je nog steeds om met je vriend, degene met wie je een tijdje hebt samengewoond?' Hij vroeg het met een glimlach en hij zag er ontzettend wijs en volwassen uit. Ze voelde zich bijna als een kind bij hem.

'Ja, ik zie hem nog af en toe.'

'Ik wilde gewoon even weten hoe de dingen ervoor staan.'

Ze wilde hem vragen waarom, maar durfde niet. In plaats daarvan nam hij haar mee naar zijn huis en leidde haar rond. Ze was ademloos vanaf het moment dat ze de hal in stapten. Niets aan hem had haar voorbereid op dat soort weelde. Hij was op een eenvoudige, rustige, onopvallende manier goed gekleed, maar pas als je zag hoe hij woonde, begreep je wie hij was.

Het was een huis aan Broadway, in het laatste blok voor het Presidio, met een kleine, goed onderhouden tuin, een marmeren ontvangsthal in inktgroene en helderwitte kleuren, hoge marmeren zuilen, een Louis xv commode met een witmarmeren plaat en een zilveren dienblad voor visitekaartjes, vergulde spiegels en satijnen gordijnen die tot op de parketvloer hingen. De begane grond bestond uit een reeks schitterende ontvangkamers. De tweede verdieping was wat huiselijker, met een groot slaapvertrek, een schitterende bibliotheek met houten lambrisering, een knusse werkkamer met een marmeren open haard en daarboven lagen de kinderkamers, die niet langer in gebruik waren. 'Het is intussen veel te groot voor me, maar ik woon hier al zo lang en ik heb gewoon geen zin om te verhuizen.'

Ze kon niet anders dan lachen toen ze ging zitten en hem aankeek. 'Ik denk dat ik mijn huis hierna maar in de fik steek.' Maar dat was de plek waar zij gelukkig was. Dit was een ander leven, een andere wereld. Hij had behoefte hieraan, zij niet. Ze herinnerde zich nu dat ze ooit had gehoord dat hij behoorlijk rijk was. Ze wist dat hij tot een aantal jaren geleden een winstgevende advocatenpraktijk had gehad. De man had het goed gedaan en hij had niets van haar te vrezen. Ze wilde niets van hem, in materiële zin. Hij leidde haar trots van kamer naar kamer, de biljartruimte en zijn fitnessruimte beneden, de rekken met geweren die hij daar bewaarde voor het jagen op eenden. Hij was een veelzijdige man met een brede interesse en veel hobby's.

Eenmaal terug boven, pakte hij met een klein, voorzichtig glimlachje haar hand vast. 'Ik ben erg met je ingenomen, Tana. Ik zou je graag vaker zien, maar ik wil je leven niet gecompliceerder maken dan het op dit moment is. Wil je het me laten weten als je vrij bent?'

Ze knikte, volledig in verwarring gebracht door wat ze had gezien en gehoord. Even later bracht hij haar naar huis, waar ze in haar woonkamer naar het haardvuur ging zitten staren. Hij was het soort man waar je in boeken over las, of die je in tijdschriften zag. Ineens stond hij daar, op de stoep van haar leven, vertelde dat hij 'ingenomen met haar was', bracht haar rozen, en slenterde met haar door Butterfield's. Ze wist niet wat ze van hem moest denken, maar één ding wist ze zeker: ze was ook erg met hem 'ingenomen'.

Het maakte de zaken met Jack er niet gemakkelijker op in de volgende weken. Ze probeerde een aantal nachten bij hem door te brengen in Tiburon, uit een soort schuldgevoel, en het enige waaraan ze kon denken was Russ, vooral als ze vrijden. Het begon haar net zo lichtgeraakt te maken als Jack tegen haar deed, en tegen Thanksgiving was ze één bonk zenuwen. Russ was naar de Oostkust gegaan om zijn dochter Lee op te zoeken en hij had haar uitgenodigd om met hem mee te gaan, maar dat zou oneerlijk van haar geweest zijn. Ze moest de situatie met Jack oplossen, en tegen de tijd dat de feestdagen eraan kwamen, werd ze hysterisch bij de gedachte aan hem. Ze wilde niets anders dan bij Russ zijn, voor hun kalme gesprekken, lange wandelingen in het Presidio, strooptochten door antiekwinkeltjes en kunstgaleries, de lange uren die ze lunchend doorbrachten in kleine koffieshops en restaurantjes. Hij voegde iets toe aan haar leven dat ze nooit had gehad en waar ze nu behoefte aan had, en elke keer als ze nu met een probleem zat, was het Russ die ze belde, niet Jack. Jack blafte haar alleen nog maar af. Hij vond het kennelijk nog steeds nodig haar te straffen en dat werd erg vermoeiend. Ze voelde zich niet schuldig genoeg meer om dat te blijven ondergaan.

'Waarom klamp je je nog steeds aan hem vast?' vroeg Russ haar op een dag.

'Ik weet het niet.' Tana staarde Russ intens verdrietig aan tijdens de lunch voordat de rechtbank met kerstreces zou gaan.

'Misschien is het omdat hij je voor je gevoel nog steeds een band geeft met je gestorven vriend.' Dit was een nieuwe invalshoek voor Tana, en ze bedacht dat hij daar misschien gelijk in had. 'Houd je van hem, Tan?'

'Dat is het niet. Het is gewoon dat we zoveel jaren samen zijn geweest.'

'Dat is geen geldige reden. Van wat ik van je begrijp ben je niet gelukkig met hem.'

'Ik weet het. Dat is nu juist het rare. Misschien is het omdat het altijd zo veilig is geweest.'

'Hoe bedoel je?' Soms vroeg hij door tot het uiterste, maar dat was juist goed voor haar.

'Jack en ik hebben altijd dezelfde dingen gewild: geen vastigheid, geen huwelijk, geen kinderen.'

'En is dat waar je nu bang voor bent?'

Ze haalde diep adem voor ze hem recht aankeek. 'Ja, ik geloof het wel.'

'Tana,' hij boog naar voren en pakte haar hand. 'Ben je bang van mij?' Langzaam schudde ze haar hoofd, en toen zei hij de woorden waar ze vanaf het begin bang voor was geweest en toch naar had gehunkerd. Het was wat ze vanaf hun allereerste ontmoeting had gewild, vanaf het moment dat ze in zijn ogen had gekeken. 'Ik wil met je trouwen. Dat weet je toch?' Ze schudde met haar hoofd, stopte daarmee en begon te knikken, voordat ze allebei begonnen te lachen, Tana met tranen in haar ogen.

'Ik weet niet wat ik moet zeggen.'

'Je hoeft niets te zeggen. Ik wilde je alleen iets duidelijk maken. En nu zul je een oplossing moeten vinden voor die andere situatie, ongeacht wat je over ons besluit.'

'Zouden je dochters geen bezwaar hebben, denk je?'

'Het is toch mijn leven? Daarbij komt, het zijn heerlijke meiden, ze hebben geen enkele reden om mij mijn geluk niet te gunnen.' Tana knikte. Ze had het gevoel dat ze in een droomwereld terecht was gekomen.

'Meen je het echt?'

'Met heel mijn hart.' Zijn ogen ontmoetten de hare en ze bleven elkaar aankijken. 'Ik houd verschrikkelijk veel van je.' Hij had haar zelfs nog niet eens gekust, en ze voelde hoe ze langzaam zijn kant op smolt. Toen ze het restaurant verlieten en hij haar teder naar zich toe trok en haar lippen kuste, had ze het gevoel dat haar hart zou smelten toen hij haar in zijn armen hield.

'Ik houd van je, Russ.' Ineens waren deze woorden zo gemakkelijk uit te spreken. 'Ik houd zo verschrikkelijk veel van je.' Ze keek met tranen in haar ogen naar hem op en hij keek glimlachend op haar neer.

'Ik houd ook van jou. En nu wil ik dat je als een braaf meisje gaat zorgen dat je je leven op orde brengt.'

'Het kan zijn dat het even duurt.' Langzaam liepen ze terug in de richting van de rechtbank. Ze moest weer aan het werk.

'Dat geeft niet. Een dag of twee, is dat goed?' Ze schoten in de lach. 'We zouden met de feestdagen naar Mexico kunnen gaan.'

Ze kromp in elkaar. Ze had Jack al beloofd dat ze met hem zou gaan skiën. Maar ze moest nu actie ondernemen. 'Geef me tot één januari, en ik beloof dat ik dan alles opgelost heb.'

'Misschien ga ik dan wel in mijn eentje naar Mexico,' zei hij nadenkend en ze keek hem met een bezorgde blik aan.

'Waar maak je je zorgen om, kleintje?'

'Dat je verliefd wordt op iemand anders.'

'Dan moet je er dus vaart achter zetten.' Hij lachte om haar en gaf haar nog een kus voordat ze weer terug naar de rechtbank ging.

Die hele middag zat ze met een vreemde blik in haar ogen en een klein lachje rond haar lippen op haar stoel. Ze kon zich nergens op concentreren en toen ze Jack die avond zag, verstrakte ze elke keer als ze naar hem keek. Hij wilde weten of al haar skispullen in orde waren. Het huisje was gehuurd en ze zouden met vrienden gaan, maar ineens stond ze halverwege de avond op en keek ze hem aan. 'Wat is er aan de hand, Tan?'

'Niets... alles...' Ze sloot haar ogen. 'Ik moet gaan.'

'Nu?' vroeg hij furieus. 'Naar de stad?'

'Nee.' Ze ging zitten en barstte in tranen uit. Waar moest ze beginnen? Wat moest ze zeggen? Het was hem eindelijk gelukt haar van zich af te duwen, met zijn rancune tegen haar werk en succes, zijn verbittering, zijn onwil om zich te binden. Ze wilde iets dat hij niet kon geven en ze wist dat ze de juiste beslissing nam, maar dat maakte het niet gemakkelijker. Verdrietig keek ze naar hem op, zeker van haar besluit. Ze kon bijna voelen hoe Russ naast haar zat, en Harry aan de andere kant, en haar aanmoedigden. 'Ik kan het niet.' Ze keek naar Jack en hij staarde haar aan.

'Wat kun je niet?' Hij begreep er niets van. Ze praatte wartaal en dat was niets voor Tana.

'Ik kan zo niet verder.'

'Waarom niet?'

'Omdat het niet goed is voor ons allebei. Je bent al een jaar lang kwaad op me en ik voel me al die tijd al beroerd.' Ze stond op en liep door de kamer, een vluchtige blik werpend op de vertrouwde spulletjes. Dit huis was twee jaar lang gedeeltelijk van haar geweest, en nu zag het eruit als het huis van een vreemde. 'Ik wil meer dan dit, Jack.'

'Jezus Christus.' Hij ging zitten met een woeste blik op zijn gezicht. 'Zoals wat?'

'Een vaste verbintenis, zoiets als Harry en Averil hadden.'

'Ik heb je al eerder gezegd dat je zoiets nooit zult vinden.

Zij hadden het. Maar jij bent geen Averil, Tan.'

'Dat is geen reden om de moed op te geven. Ik wil nog steeds iemand die er de rest van mijn leven voor me zal zijn, die voor de ogen van God wil tonen dat hij de rest van mijn leven voor me zal zorgen.'

Geschokt keek hij haar aan. 'Wil je dat ik met je trouw?

Ik dacht dat we het erover eens waren dat...' Hij keek verschrikt, maar Tana schudde haar hoofd en ging weer zitten.

'Rustig maar, dat is ook zo en het is niet wat ik van je vraag. Ik wil ermee stoppen, Jack, ik denk dat het tijd wordt.' Hij bleef lange tijd stil. Hij wist dat ze gelijk had, maar evengoed deed het pijn. En het verpestte zijn vakantieplannen.

Hij keek naar haar op. 'Dit is precies de reden dat ik geloof in wat ik doe. Omdat er vroeg of laat altijd een einde aan komt. En op deze manier is het een stuk eenvoudiger. Ik pak mijn spullen bij elkaar, jij pakt je spullen, we hebben een tijdje pijn, maar in ieder geval hebben we elkaar nooit iets voorgelogen en storten we geen sliert kinderen in het ongeluk.'

'Ik vraag me af of dat zo erg geweest zou zijn. Dan hadden we in ieder geval bewijs dat we om elkaar gegeven hadden.' Ze keek verdrietig, alsof ze een dierbare verloren had, en dat was natuurlijk ook zo. Ze had lange tijd veel van hem gehouden.

'We hebben veel van elkaar gehouden, Tan. We hebben het goed gehad samen.' Er stonden tranen in zijn ogen en hij kwam bij haar zitten. 'Als ik had gedacht dat het goed was, dan zou ik met je zijn getrouwd.'

'Nee, dat past niet bij je,' zei ze terwijl ze hem aankeek.

'Je zult nooit gelukkig worden in het huwelijk, Tan.'

'Waarom niet?' Ze wilde niet dat hij dat zei. Niet nu. Niet met Russ in de coulissen, popelend om met haar te trouwen. Het was alsof hij een vloek over haar uitsprak. 'Waarom zeg je nu zoiets?'

'Omdat je er gewoon niet het type voor bent. Je bent veel te sterk.' Ze was sterker dan hij, dat wist ze. Maar dat had ze pas kortgeleden ingezien, vooral sinds ze Russ kende. Hij was totaal anders dan Jack. Veel sterker dan enig ander die ze ooit had gekend. En sterker dan zij. Eindelijk. 'Je hebt trouwens helemaal geen huwelijk nodig,' glimlachte hij zuur, 'je bent getrouwd met de wet. Dat is een fulltime liefdesrelatie voor jou.'

'Kan ik het niet allebei hebben?'

'Sommige mensen wel. Jij niet.'

'Heb ik je zoveel pijn gedaan, Jack?' Ze keek hem miserabel aan.

Jack glimlachte en stond op, ontkurkte een fles wijn, gaf haar een glas en op de een of andere manier had ze het gevoel dat ze deze man nooit echt had gekend. Alles was zo verbitterd, zo leeg. Hij had weinig diepgang en ze vroeg zich af hoe ze het zolang met hem uitgehouden had. Maar destijds kwam dat haar goed uit, ze was niet op zoek geweest naar diepgang in die jaren. Ze had net zo vrij willen zijn als hij. Alleen was ze nu volwassen geworden, en hoe zeer de uitdaging die Russ haar bood ook beangstigde, ze wilde het, meer dan ze ooit iets had gewild. Ze keek in Jacks ogen en glimlachte toen hij proostte.

«

'Op jou, Tan. Veel geluk.' Ze nam een slokje en een paar tellen later zette ze haar glas neer en keek ze hem aan.

'Ik ga nu.'

'Oké. Bel me maar eens een keertje.' Hij keerde haar zijn rug toe en ze voelde een steek van pijn. Ze wilde tot hem doordringen, maar daar was het te laat voor. Voor hun allebei. Ze legde een hand op zijn rug en fluisterde een woord.

'Vaarwel.'

Toen reed ze naar huis, zo hard ze kon, nam een bad en waste haar haren, alsof ze daarmee de teleurstelling en het verdriet van zich af kon spoelen. Ze was achtendertig jaar en stond op het punt helemaal overnieuw te beginnen, maar op een manier die ze nooit gekend had, met een man die anders was dan alle anderen. Ze dacht eraan om hem die avond te bellen, maar haar hoofd zat nog steeds vol van Jack en ineens was ze bang om Russ te vertellen dat ze vrij was. Ze zei er helemaal niets over tegen hem, tot ze hem tijdens hun lunch op de dag dat hij naar Mexico vertrok ineens met een geheimzinnig lachje aankeek.

'Wat zit jij te grijnzen, pretoog?'

'Gewoon, om het leven.'

'Dat vind je amusant?'

'Soms. Ik... eh...' Hij zat haar uit te lachen en ze bloosde hevig. 'Verdomme. Waarom maak je het me zo moeilijk?'

Hij pakte haar hand en keek haar glimlachend aan. 'Wat probeer je me te vertellen?' Hij had nog nooit meegemaakt dat ze met haar mond vol tanden zat.

Ze haalde diep adem en zei: 'Ik heb er een punt achter gezet deze week.'

'Met Jack?' Hij keek verbaasd toen ze verlegen lachend knikte. 'Zo snel?'

'Ik kon er niet meer mee doorgaan.'

'Was hij erg geschokt?' vroeg Russ bezorgd.

Ze knikte en staarde even verdrietig voor zich uit. 'Ja, maar dat gaf hij niet toe. Hij houdt het allemaal graag kalm en ongedwongen.' Ze zuchtte haperend en zei toen: 'Hij zegt dat ik nooit gelukkig zal worden in een huwelijk.'

'Goh, wat aardig van hem.' Russ glimlachte en keek verre van bezorgd. 'Als je de deur achter je dichttrekt, zorg er dan voor dat het huis achter je afbrandt. Dat is een oude gewoonte voor veel mannen. Geloof me nu maar, dat zegt niets. Ik durf het risico wel aan, maak je geen zorgen.' Russ zat opgetogen te grijnzen.

'Wil je nog steeds met me trouwen?' Ze kon nauwelijks geloven wat haar overkwam, en even, heel eventjes maar, moest ze de drang onderdrukken om hard terug te hollen naar haar oude leventje. Maar dat was niet meer wat ze wilde. Dit was wat ze wilde, hem. Ze wilde een huwelijk en een carrière, hoe beangstigend dat ook was. Het was een gok die ze moest nemen. Ze was er nu klaar voor. Het had haar veel, heel veel tijd gekost, maar ze was waar ze zijn wilde en ze was trots op zichzelf.

'Wat denk je? Natuurlijk wil ik dat,' verzekerde hij haar meteen met stralende ogen.

'Weet je het zeker?'

'Weet jij het zeker? Dat lijkt me een betere vraag.'

'Misschien moeten we het hier nog even over hebben?' ze werd ineens erg zenuwachtig bij de gedachte en hij lachte haar uit.

'Hoelang? Zes maanden? Een jaar? Tien jaar?'

'Misschien iets van een jaar of vijf.' Ze zat nu ook te lachen, maar ineens keek ze hem strak aan. 'Je wilt toch geen kinderen meer, hè?' Zo ver wilde ze niet gaan en ze was er ook te oud voor.

Russ schudde zijn hoofd en zei grijnzend: 'Jij maakt je ook echt overal druk over, hè? Nee, ik wil geen kinderen. Ik word volgende maand vijftig en ik heb er al twee. En nee, ik laat geen vasectomie doen, dankjewel, maar ik zal al het andere doen om je te garanderen dat ik je niet zwanger maak. Zo goed? Wil je dat ik het in bloed voor je teken?'

'Graag.' Ze zaten allebei te lachen en nadat hij de rekening had betaald liepen ze naar buiten, waar hij haar vasthield als geen man ooit tevoren had gedaan, waarbij hij haar hart pal door haar ziel trok, en ze was nog nooit zo gelukkig geweest.

Plotseling wierp hij een blik op zijn horloge. Hij trok Tana gehaast naar zijn auto.

'Wat is er?'

'We moeten het vliegtuig halen.'

'We? Maar ik kan niet... Ik ben niet...'

'Is je rechtbank niet met kerstreces?'

'Ja, maar...'

'Is je paspoort in orde?'

'Ik... ja... ik geloof het wel...'

'Dat controleren we dan zo wel even bij jou thuis. Je gaat met me mee. We gaan daarginds plannen maken voor de bruiloft. Ik zal de meiden bellen. Wat dacht je van februari? Laten we zeggen over een week of zes? Valentijnsdag? Afgezaagd genoeg naar je zin, Tan?'

Hij was gek en zij was gek op hem. Die avond pakten ze het vliegtuig naar Mexico waar ze een heerlijke week doorbrachten, genoten van de zon en eindelijk met elkaar vrijden. Hij had gewacht tot ze er definitief een punt achter had gezet met Jack.

Toen ze terugkwamen, kocht hij een verlovingsring voor haar en vertelden ze het aan al hun vrienden. Jack belde haar op nadat hij de aankondiging in de krant had gelezen, en zijn woorden kwetsten haar diep.

'Dus dit is waar het allemaal om ging? Waarom heb je niet gewoon tegen me gezegd dat je al met een ander hokte? Een rechter nog wel. Nou, nou, dat is toch weer een stapje omhoog, hè?'

'Wat een rotopmerking, en ik hokte niet met hem.'

'Maak dat een ander maar wijs. Nee,' lachte hij verbitterd, 'maak dat de rechter maar wijs.'

'Zal ik je eens wat zeggen? Jij bent je hele leven al zo druk om vooral toch maar geen relatie met een ander op te bouwen, dat je zo lomp bent geworden als de gemiddelde holbewoner.'

'Maar ik weet in ieder geval wel wanneer ik vreemdga, Tan.'

'Ik ben niet vreemdgegaan.'

'O nee? Neukte je tussen de middag met hem, en telt het dan niet omdat het voor zessen is?'

Tana had de hoorn erop gegooid, spijtig dat het zo moest eindigen. Ze had ook een brief aan Barbara geschreven, waarin ze uitlegde dat haar huwelijk met Russ erg plotseling kwam, maar dat het een fantastische man was en dat Tana's huis als altijd voor haar open zou staan als ze de volgende zomer weer naar haar vader kwam. Ze wilde niet dat het meisje het gevoel kreeg dat ze aan de kant geschoven werd. En ze had nog zoveel andere dingen te doen. Ze schreef naar Averil in Londen en haar moeder kreeg bijna een hartaanval toen ze haar belde.

'Zit u?'

'O, Tana, er is iets gebeurd met je.' Haar moeder klonk alsof ze zo in tranen zou uitbarsten. Ze was pas zestig, maar geestelijk was ze dubbel zo oud en Arthur begon op zijn vierenzeventigste seniel te worden, wat erg zwaar voor haar was.

'Het is iets goeds, mam. Iets waar u heel lang op hebt gewacht.'

Jean staarde nietsziend naar de muur, de hoorn in haar handen geklemd. 'Ik heb geen idee.'

'Ik ga over drie weken trouwen.'

'Je gaat wat? Met wie? Met die man waar je al jaren mee samenwoont?' Ze had nooit een hoge dunk van hem gehad, maar het werd tijd dat ze een fatsoenlijke vrouw werd, vooral nu ze rechter was. Maar daar stond haar een verrassing te wachten.

'Nee. Met iemand anders. Een rechter aan het hof van beroep. Hij heet Russell Carver, mam.' Ze vertelde haar moeder de rest van het verhaal en Jean huilde, glimlachte, lachte en huilde toen nog wat meer.

'Ach, lieve schat. Hier heb ik zo lang op gewacht.'

'Ik ook.' Tana lachte en huilde ook. 'En hij is het waard geweest om op te wachten, mam. Wacht maar tot u hem ziet. U komt toch wel naar de bruiloft? We trouwen op veertien februari.'

'Valentijnsdag, wat romantisch!' Tana geneerde zich nog steeds een beetje voor de datum, maar Russ en zij konden er hartelijk om lachen. 'Ik zou het voor geen goud willen missen. Maar ik denk niet dat Arthur in staat zal zijn om te komen, dus ik kan niet zo lang blijven.'

Ze had nog duizend dingen te doen voor ze weg kon, en ze kon nauwelijks wachten tot ze opgehangen hadden. Ann was zojuist voor de vijfde keer getrouwd, en wie kon dat nu iets schelen? Tana ging trouwen! Met een rechter van het hof van beroep! En ze had gezegd dat het nog een knappe man was ook. Jean drentelde de rest van de middag in alle staten door het huis. Ze zou de volgende dag naar Saks gaan. Ze had een jurk nodig... nee... misschien een pakje. Ze kon nauwelijks geloven dat het eindelijk zou gebeuren. Die avond fluisterde ze stil haar gebeden.

18

De bruiloft was absoluut schitterend. Hij vond plaats in het huis van Russ, met een piano en twee violen die iets gevoeligs van Brahms speelden toen Tana langzaam de trap af kwam in een eenvoudige jurk van ivoorkleurige crêpe de Chine. Ze droeg haar blonde haar los, bedekt met een breedgerande hoed, een dunne sluier en ivoorkleurige satijnen schoenen. Er waren ongeveer honderd gasten aanwezig, en Jean stond in een hoekje en huilde gedurende het grootste deel van de dag van opwinding. Ze had een prachtig beige pak van Givenchy gekocht, en ze zag er zo trots uit dat Tana de tranen in haar ogen sprongen elke keer als ze naar haar moeder keek.

'Gelukkig, mijn liefste?' Russ keek naar Tana op een manier die haar hart vleugels gaf. Het leek onvoorstelbaar dat ze het geluk had gehad een man als hij te vinden, en ze had nooit durven dromen van alles wat ze met hem deelde. Het was alsof ze geboren was hem toe te behoren en ze merkte dat ze met haar gedachten bij Harry was toen ze door het middenpad liep. 'Hé, klootzak! Heb ik het zo goed gedaan?' Ze glimlachte door haar tranen heen. Helemaal top! Ze wist dat Harry dol op Russ geweest zou zijn en dat dat zeker wederzijds zou zijn geweest. Ze had heel sterk het gevoel dat Harry bij haar was. Harrison en Averil hadden een telegram gestuurd. De dochters van Russ waren er ook. Het waren twee slanke, aantrekkelijke, aardige meisjes met echtgenoten die Tana mocht. Het was een groepje waar je gemakkelijk van kon houden en ze deden alles om haar welkom te heten. Vooral Lee gaf haar nieuwe stiefmoeder een hartelijk onthaal, en ze scheelden maar twaalf jaar.

'Goddank is hij zo slim geweest om te wachten tot we volwassen waren voor hij weer trouwde,' lachte Lee. 'Ten eerste is het nu een stuk stiller in huis, en ten tweede zit je niet met ons opgescheept. Hij is zo lang alleen geweest. Beth en ik zijn je echt vanuit de grond van ons hart dankbaar dat je met hem trouwt. Ik vond het verschrikkelijk om te weten hoe alleen hij hier zat in dit huis.' Ze was een beetje gek en schitterend gekleed in een van haar eigen ontwerpen. Ze was duidelijk gek op Russ, gek op haar man en Beth verafgoodde haar hele familie. Het was een geweldig clubje en terwijl Jean het geheel gadesloeg, was ze ineens dankbaar dat Tana nooit zo dom was geweest om voor Billy te vallen in de jaren dat ze dat gestimuleerd had. Wat ontzettend verstandig om te wachten totdat deze bijzondere man voorbijkwam. En wat een leven. Het was het mooiste huis dat ze ooit had gezien. En Tana voelde zich volledig op haar gemak met de huishoudster en butler die al jaren voor hem werkten. Ze zweefde van kamer naar kamer, onderhield zijn vrienden, werd 'edelachtbare' genoemd en luisterde naar iemand die een gedicht over een magistraat en een rechter citeerde.

Het was een fantastische middag en als huwelijksreis gingen ze opnieuw naar Mexico, terugkerend via La Jolla en Los Angeles. Tana had een maand vrij genomen, en toen ze terug was grinnikte ze elke keer in zichzelf als iemand haar bij haar nieuwe naam noemde. Edelachtbare Carver, Tana Carver, Tana Roberts Carver. Ze had zijn naam overal aan toegevoegd, voor haar niets van dat feministische gedoe. Ze had achtendertig jaar op hem gewacht, bijna negenendertig, en ze was bijna vier decennia antihuwelijk geweest, en als ze de stap dan nu toch genomen had, zou ze van alle voordelen genieten. Elke avond kwam ze thuis, ontspannen en blij hem te zien. Zo gelukkig dat hij haar er op een avond mee plaagde.

'Wanneer ga je je nu eens als een echte echtgenote gedragen en me aan mijn hoofd zeuren?'

'O, sorry, vergeten.'

Hij glimlachte en ze praatten weer over haar huis. Ze had erover nagedacht om het te gaan verhuren. Het was zo mooi dat ze het niet wilde verkopen, maar ze wist dat ze er nooit meer zou gaan wonen. 'Misschien moet ik het toch maar gewoon verkopen.'

'En als ik het nu eens van je huur voor als Beth en John thuiskomen?'

'Dat zou fantastisch zijn,' glimlachte ze. 'Eens even denken. Je mag het van me huren voor twee zoenen en een vakantie naar Mexico.' Hij lachte en uiteindelijk besloten ze om het huis aan te houden en te verhuren. Tana was nog nooit zo gelukkig geweest. Het was een van die zeldzame momenten waarop je het gevoel hebt dat alles gaat zoals jij dat wilt, totdat ze op een dag pal tegen iemand aan stormde. Ze kwam gehaast uit de rechtszaal omdat ze met Russ had afgesproken om te lunchen, en ineens staarde ze in het gezicht van Drew Lands. Hij keek alsof er zojuist iemand olie in zijn voortuin had aangeboord toen hij zag wie ze was, maar toen bleven ze een minuut of twee vriendelijk praten. Het was ongelooflijk als je bedacht hoeveel pijn hij haar ooit had gedaan. Toen ze hem aankeek kon ze zich dat nauwelijks meer voorstellen. En het was nog verbazingwekkender om te bedenken dat Julie en Elizabeth alweer achttien en tweeëntwintig waren. 'Jeetje, is het alweer zolang geleden?'

'Dat moet haast wel, Tan.' Zijn stem klonk glad en ineens ergerde ze zich aan hem. Ze zag aan de blik in zijn ogen dat hij zich dingen in zijn hoofd haalde die niet langer terecht waren, dat al heel erg lang niet meer waren. 'Eileen en ik zijn intussen al zes jaar gescheiden.' Hoe durfde hij haar dat te vertellen, waar haalde hij het lef vandaan om te scheiden nadat hij Tana juist zo'n pijn had gedaan door Eileen niet te verlaten.

'Goh, jammer voor je,' reageerde ze koeltjes en ze verloor met de minuut meer belangstelling voor wat hij zei. Ze wilde niet te laat komen voor haar afspraak met Russ. Ze wist dat hij het druk had met een belangrijke zaak.

'Tja... Zeg, ik vroeg me af of... of we misschien een keer iets zouden kunnen afspreken. Ik woon in San Francisco tegenwoordig.'

Glimlachend antwoordde ze: 'We zouden je graag een keer ontvangen, maar mijn man heeft het op het moment nogal druk met een belangrijk proces.' Ze grijnsde een bijna boosaardig lachje, stak haar hand op onder gemompel van nog wat nietszeggende woorden en verdween.

Russ kon de overwinning in haar ogen nog steeds lezen toen ze hem ontmoette in de Hayes Street Grill. Het was een van hun favoriete stekjes en ze trof hem daar vaak, om aan een hoektafeltje te zoenen en te knuffelen tijdens de lunch, terwijl de mensen naar hen glimlachten.

%

Waarom zie jij er zo intens tevreden uit? Hij kende haar intussen goed.

'Niets.' Maar ze had geen geheimen voor hem, dat wilde ze niet. 'Ik ben Drew Lands net tegengekomen, voor het eerst in zeven jaar. Wat is het toch een klootzak. Dat zal hij eigenlijk altijd wel geweest zijn, de zwakke rotzak.'

'Toe maar, waar heeft hij al die vleiende woorden aan verdiend?'

'Hij was die getrouwde man waarover ik je heb verteld.'

'Aha!' Russ keek geamuseerd naar haar fonkelende ogen. Hij wist dat hij geen enkel gevaar liep haar aan een ander te verliezen, niet omdat hij zo overtuigd was van zichzelf, maar omdat hij wist wat voor diepe liefde ze deelden. Het was een van die zeer zeldzame dingen in het leven, en daar was hij intens dankbaar voor. Een liefde als deze had hij nooit eerder gekend.

'En zal ik je eens iets vertellen? Hij is eindelijk gescheiden van zijn vrouw.'

'Voorspelbaar,' glimlachte Russ. 'En nu wilde hij iets met je afspreken. Heb ik gelijk?'

Ze lachte. 'Ik heb tegen hem gezegd dat we hem graag een keer willen zien, en toen ben ik 'm gesmeerd.'

'Wat ben je toch een kleine heks. Maar toch houd ik van je. Hoe was het in de rechtbank vandaag?'

'Niet slecht. Er zit een interessante zaak aan te komen, letselschade in een fabriek. Het wordt een lastige, maar er zitten een heleboel boeiende technische punten aan. Hoe gaat het met dat monsterproces van jou?'

Hij keek haar glimlachend aan. 'Het begint me eindelijk te lukken om dat monster terug in zijn kooi te duwen. Enne...' hij wierp haar even een vreemde blik toe, 'Lee heeft me gebeld.'

'Hoe is het met haar?'

'Prima.' Hij keek naar zijn vrouw en zij naar hem. Er hing iets vreemds in de lucht.

'Russ, is alles goed?' Ze maakte zich zorgen over hem. Hij zag er vreemd uit.

'Het is zover. Ze hebben me eindelijk te pakken. Ik word opa.' In één klap keek hij opgetogen en van streek. Tana lachte hem uit.

'Ach, nee toch! Hoe kan ze je nu zoiets aandoen?'

'Dat is precies wat ik tegen haar heb gezegd!' Lachend voegde hij daaraan toe: 'Kun je het je voorstellen?'

'Met moeite. We zullen een witte pruik voor je moeten kopen zodat je ernaar uit komt te zien. Wanneer komt de baby?'

'In januari. Net voor mijn verjaardag, schijnt het. Op oudejaarsdag, of zoiets.'

Uiteindelijk werd de baby geboren op nieuwjaarsdag, en het leek Russ en Tana een giller om op stel en sprong naar New York te vliegen om op bezoek te gaan. Hij wilde zijn eerste kleinkind zien, een meisje, net als zijn eigen twee. Hij maakte een reservering in het Sherry Netherland, en daar gingen ze. Lee lag lekker genesteld in de kraamkliniek van het New York Hospital, in de beste kamer die ze hadden, en de baby was schattig en roze. Russell zei alles wat hij hoorde te zeggen, en toen ze terugkeerden in het hotel bedreef hij gepassioneerd de liefde met zijn vrouw. 'In ieder geval ben ik nog niet helemaal op mijn retour. Hoe is het nou om met een opa te vrijen, schat?'

'Nog fijner dan eerst.' Maar er lag een vreemde blik in haar ogen toen ze hem aankeek en dat viel hem meteen op. Zwijgend trok hij haar in zijn armen, hun naakte lichamen tegen elkaar aan, en hij genoot van haar zijdezachte huid, maar hij maakte zich zorgen om haar. Soms, als iets heel erg belangrijk voor haar was, trok ze zich diep in zichzelf terug, en dat was wat er op dit moment gebeurde.

'Wat is er aan de hand, schat?' fluisterde hij in haar oor en verrast keek ze hem aan.

'Waarom denk je dat er iets is?'

'Omdat ik je langer ken dan vandaag. Een oude man als ik kun je niet voor de gek houden. In ieder geval niet als hij zo veel van je houdt als ik.' Ze probeerde het een hele tijd te ontkennen, maar tot zijn verbijstering barstte ze ineens in tranen uit in zijn armen. Iets aan het beeld van Lee en haar baby had haar met een afschuwelijke pijn vervuld, een leegte, een gapend gat zoals ze dat nooit eerder had gevoeld. Hij staarde haar aan, verbaasd over alle emotie die uit haar opborrelde, en Tana was zelf minstens zo verbaasd. Ze had nooit eerder gemerkt dat ze er zo over dacht.

'Wil je een baby, Tan?'

'Ik weet het niet. Ik heb me gewoon nog nooit zo gevoeld, en ik ben al bijna veertig. Ik ben er al veel te oud voor.' Maar plotseling was dit wat ze meer dan wat ter wereld wilde, en ze werd opnieuw achtervolgd door Harry's woorden.

'Waarom denk je er niet eens rustig over na, en dan hebben we het er nog wel over.'

Gedurende de eerste maand werd Tana achtervolgd door het beeld van Lee en haar baby. En ineens, sinds ze thuis waren, zag ze overal zwangere vrouwen en baby's in wandelwagens op elke hoek; het was of iedereen een baby had behalve zij. Ze voelde een jaloezie en een leegte die ze met geen pen kon beschrijven. Russ las het op haar gezicht, maar hij begon er niet over tot aan hun trouwdag, en toen reageerde ze gepikeerd, wat uitzonderlijk was voor haar doen. Het was of het haar te veel pijn deed om erover te praten.

'Je hebt gezegd dat je daar te oud voor was. En datzelfde geldt voor mij.'

'Niet als het heel belangrijk voor jou is. Misschien zal ik er in het begin even aan moeten wennen, maar ik kan er heus wel mee leven. Er zijn genoeg mannen die aan een nieuw gezin beginnen op mijn leeftijd, of ouder zelfs, veel ouder,' glimlachte hij. Hij was zelf verrast geweest over zijn eigen reactie op Lee's baby in haar armen en later in zijn armen. Hij zou het helemaal niet erg gevonden hebben. Hij zou de grond vereren waarop Tana's kind zou lopen. Maar ze reageerde steeds geprikkelder als hij het onderwerp aanroerde, totdat hij er uiteindelijk maar niet meer over begon. In maart gingen ze weer naar Mexico en beleefden een geweldige vakantie. Ze zwommen en visten en lagen op het strand. Tana had deze keer bijna geen last van turista, alhoewel ze zich niet goed voelde toen ze thuiskwamen.

'Ik denk dat je gewoon een beetje te hard hebt gewerkt.' Ze voelde zich al drie weken lang telkens grieperig, en hij drong erop aan dat ze nu eindelijk naar de dokter ging.

'Daar heb ik geen tijd voor.' Maar ze was zo moe en duf en vaak misselijk dat ze uiteindelijk toch maar ging, en daar kreeg ze de schok van haar leven. Het was wat ze zo wanhopig had gewild, en nu was het er ineens. Het benauwde haar. Daar had ze geen tijd voor. Ze had een belangrijke baan. De mensen zouden het belachelijk vinden. Dit had ze nooit gewild. Russ zou verschrikkelijk boos op haar zijn. Ze zat er zo over te piekeren dat ze die avond pas om zeven uur naar huis ging.

Op hetzelfde moment dat Russ haar zag, wist hij dat er iets vreselijk mis was. Maar hij liet haar een tijdje met rust, schonk een drankje voor haar in, en maakte een fles Château Latour open bij hun maaltijd. Maar ze dronk geen druppel en ze was nog steeds gespannen toen ze die avond naar boven ging en er lag een vreemde blik in haar ogen. Hij begon zich ernstige zorgen over haar, te maken, en zodra ze ging zitten trok hij een stoel bij en ging hij naast haar zitten.

'Goed, en nu wil ik dat je vertelt wat er vandaag is gebeurd. Of je bent je baan kwijt, óf je beste vriend is overleden.'

Ze grijnsde schaapachtig en ontspande zichtbaar toen hij haar hand vastpakte. 'Je kent me veel te goed.'

'Doe me dan een plezier en neem me in vertrouwen.'

'Dat kan ik niet.' Ze had al een besluit genomen. Ze zou het niet houden. Maar Russ liet zich niet afwimpelen. Zijn stem rees dreigend, de beroemde frons verscheen, en ze zou knikkende knieën hebben gehad als ze hem niet zo goed kende. Maar in plaats daarvan begon ze te lachen. 'Weet je, je ziet er behoorlijk angstaanjagend uit, als je zo kijkt.'

Hij lachte geprikkeld. 'Dat is ook precies de bedoeling. En nu wil ik dat je verdorie met me praat. Wat is er in godsnaam met je aan de hand?'

Ze staarde hem een hele tijd aan zonder iets te zeggen, sloeg haar ogen neer en keek toen weer op. 'Je zult je oren niet geloven, schat.'

'Je wilt scheiden.'

'Nee, natuurlijk niet.' Ze keek hem glimlachend aan. Op de een of ander manier lukte het hem altijd om de dingen minder erg te laten lijken. Ze was de hele dag overstuur geweest en nu kreeg hij het voor elkaar haar te laten lachen.

'Heb je een verhouding met een ander?'

'Alweer mis.'

'Je bent van de rechtbank gestuurd.'

'Veel erger.' Haar gezicht betrok weer, want zo zag ze het nu eenmaal. Hoe kon ze haar functie blijven vervullen met wat er was gebeurd? Ineens sprongen de tranen in haar ogen en keek ze hem aan. 'Ik ben in verwachting, Russ.'

Gedurende een paar tellen leek de wereld stil te staan, voor hij haar met een plotselinge beweging in zijn armen trok en begon te lachen en te grijnzen en zich gedroeg of dit reden voor een feestje was in plaats van voor zelfmoord.

'O, lieve schat, wat geweldig!' Hij straalde van top tot teen en ze staarde hem verbaasd aan.

'Geweldig? Ik dacht dat je geen kinderen meer wilde.' Ze stond perplex. 'We hadden toch afgesproken?'

'Dat doet er niet toe. Ik weet zeker dat we een prachtige baby krijgen, een klein meisje dat sprekend op jou lijkt.'

Ze had hem nog nooit zo gelukkig gezien en hij hield haar stevig vast terwijl ze ongelukkig fronste. Dit was wat ze had gewild, maar nu het gebeurd was, kon ze zich er geen voorstelling bij maken, behalve alle ellende die het met zich mee zou brengen.

'Maar het zal alles bederven.' Ze was weer op de rand van tranen en hij deed zijn uiterste best haar te troosten. 'Zoals wat?'

'Mijn werk bijvoorbeeld. Hoe kan ik mijn werk als rechter doen als ik een baby aan de borst heb?'

Hij lachte toen hij zich daar een beeld van probeerde te vormen. 'Denk nou eens na. Je blijft gewoon werken tot aan de bevalling, en daarna neem je zes maanden vrij. We zoeken een goede oppas en dan ga je gewoon weer aan het werk.'

'Zo simpel?' Ze keek geschokt.

'Je kunt het zo gemakkelijk maken als je maar wilt, lieve schat. Maar ik zie geen enkele reden waarom je niet een carrière en een gezin zou kunnen hebben. Het zal af en toe wat creativiteit vragen, maar met een beetje vindingrijkheid is het goed te doen.' Hij keek haar glimlachend aan en langzaam begon er een lach op haar gezicht door te breken. Er was een kans dat hij gelijk had, en als dat zo was... als dat zo was... Dit was wat ze meer dan wat ter wereld wilde, ze wilde het allemaal. Jarenlang had ze gedacht dat ze alleen... Maar ze wilde meer dan alleen een carrière, ze wilde Russ, zijn kind, alles. Ineens merkte ze dat de leegte die ze de afgelopen maanden gevoeld had, verdwenen was.

'Ik ben zo verschrikkelijk trots op je, liefste.' De tranen rolden over haar wangen toen ze hem aankeek en glimlachte. 'Geloof me nu maar: alles komt goed en je zult er prachtig uitzien.'

'Ha!' lachte ze. 'Ik ben nu al drie kilo aangekomen.'

'Waar dan?' Met kietelende vingers ging hij op zoek en Tana lag lachend in zijn armen.

19

De rechter liep met logge passen naar de rechtersstoel, ging voorzichtig zitten, tikte twee keer flink met de hamer, en vervolgde het programma van die ochtend. Om tien uur bracht haar gerechtsdienaar een kopje thee, en toen ze opstond voor het middagreces, kon ze nauwelijks meer naar haar vertrekken lopen. De baby was intussen precies negen dagen over tijd. Ze was van plan geweest twee weken eerder al te stoppen met werken, maar thuis was alles zo goed voorbereid dat ze had besloten tot het bittere einde door te werken. Haar echtgenoot pikte haar die avond voor de deur van de rechtbank op. Glimlachend deed hij het portier voor haar open.

'Hoe ging het vandaag?' Zijn ogen straalden van trots en glimlachend beantwoordde ze zijn blik. Het was een heerlijke tijd voor hen geweest, zelfs deze extra dagen. Ze genoot van de kans om deze laatste dagen samen met hem door te brengen, al moest ze toegeven dat ze zich steeds ongemakkelijker begon te voelen. Tegen vier uur 's middags zagen haar enkels eruit als lantarenpalen, en lange tijd achter elkaar zitten lukte niet meer, maar ze had toch niets anders te doen.

Ze zuchtte. 'Nou, het vonnis is er. Ik denk dat ik er tegen het einde van de week maar mee stop, of de baby er dan is of niet. Wat vind jij?'

Glimlachend keek hij opzij vanachter het stuur van de nieuwe Jaguar die hij net had gekocht. 'Dat lijkt me een goed idee, Tan. Gewoon lekker een paar daagjes thuiszitten.'

'Stel je voor!'

Maar uiteindelijk kreeg ze daar geen tijd voor. Haar vliezen braken om acht uur die avond en in plotselinge angst wendde ze zich tot Russ. Ze wist natuurlijk dat het een keer zou gebeuren, maar ineens was dat nú, en ze had de allesoverheersende behoefte om weg te rennen, maar er was geen schuilplaats. Haar lichaam zou haar overal volgen. Russ zag wat er door haar heen ging en probeerde haar op haar gemak te stellen.

'Het komt allemaal goed.'

'Wat weet jij daar nou van,' zei ze vinnig. 'En als ik nu eens een keizersnee moet hebben? Jezus, ik ben bijna honderd, snap dat dan.'

In feite was ze veertig jaar en vier maanden oud. Ze keek Russell aan en begon te huilen. Ze was doodsbang en de weeën begonnen praktisch op het moment dat haar vliezen braken.

'Wil je hier nog eventjes gaan liggen, Tan? Of wil je nu naar het ziekenhuis?'

'Ik wil hier blijven.' Hij belde de arts, bracht Tana een glas ginger ale, zette de tv bij hun bed aan en glimlachte stilletjes in zichzelf. Het zou een belangrijke nacht voor hen worden en hij hoopte dat alles goed zou gaan. Maar daar was hij eigenlijk van overtuigd, en hij was vooral vreselijk opgewonden. Ze had erop aangedrongen dat ze samen Lamaze-lessen volgden, en ook al was hij er niet bij geweest toen zijn dochters vele jaren geleden geboren werden, dit keer zou hij bij Tana zijn bij de geboorte van hun kind. Dat had hij haar beloofd en hij kon nauwelijks wachten. Ze had vijf maanden geleden een vruchtwaterpunctie laten doen, maar ze hadden ervoor gekozen de sekse van hun kind niet te willen weten. Russ voelde een groeiende opwinding over wat hen beiden te wachten stond. Tegen middernacht deed Tana een kort dutje en had ze zichzelf weer in de hand. Ze keek glimlachend naar hem op toen hij de tijd tussen de weeën opnam. Om twee uur belde hij de arts weer, en dit keer kregen ze de opdracht naar het ziekenhuis te gaan. Hij pakte haar tas op uit de hal waar hij al drie weken klaarstond, hielp haar de auto in, bij het ziekenhuis er weer uit, en begeleidde haar naar binnen. Ze kon nu nauwelijks meer lopen. De weeën vergden al haar concentratie en zijn hulp om haar erdoorheen te helpen, maar dat was niets vergeleken met de pijn die ze voelde toen drie uur later de barensweeën begonnen. Ze lag te kronkelen van de pijn in de weeënkamer en klampte zich vast aan de arm van Russ. Hij begon licht in paniek te raken, hij had niet verwacht dat het zo zou zijn. Ze leed ondraaglijke pijnen en tegen acht uur was de baby er nog steeds niet. De zon was intussen opgekomen, en ze lag vreselijk te puffen, met natte haren, een wilde blik in haar ogen, hem aankijkend alsof hij iets voor haar kon doen. En het enige dat hij voor haar kon doen, was met haar meepuffen en haar hand vasthouden en zeggen hoe trots hij op haar was.

Om negen uur begon iedereen ineens druk rond te rennen. Ze reden haar naar de verloskamer, bonden haar benen vast en ze huilde van de pijnen die nu door haar heen schoten. Het was de ergste pijn die ze van haar leven gevoeld had en ze had het gevoel dat ze erin verdronk terwijl ze zich aan hem vastklampte. De dokter spoorde haar aan, Russell huilde en Tana wist dat ze het niet langer vol zou houden. Ze wilde sterven... sterven... sterven...

'Ik kan het hoofdje zien... Mijn god... liefste... het is zover...' Ineens piepte er een klein rood gezichtje naar buiten. Russell huilde, Tana keek hem aan en gaf een laatste felle duw die de baby uit haar schoot dwong, en de dokter hield hem in zijn armen toen hij begon te krijsen. Ze knipten zijn navelstreng door en bonden die af, veegden hem snel schoon, zogen zijn neus schoon, wikkelden hem in een warm dekentje en overhandigden hem aan Russ.

'Je zoon, Russ.' De dokter keek het stel met een brede glimlach aan. Ze hadden er lang en hard voor gewerkt. Tana keek Russ triomfantelijk aan. 'Je hebt het geweldig gedaan, liefste.' Ze was hees en haar gezicht zag grauw. Hij kuste haar teder.

'Heb ík het geweldig gedaan?' Hij was diep onder de indruk van de prestatie die hij haar net had zien leveren. Het was het grootste wonder dat hij ooit had meegemaakt. En op haar leeftijd van veertig jaar had ze nu alles. Ze keek hem aan. Alles waar ze ooit naar had verlangd. Alles. Haar ogen vulden zich met tranen toen ze haar hand naar hem uitstak, en liefdevol legde Russ de baby in haar armen, zoals hij hem ooit in haar schoot had gebracht. 'O, wat is hij mooi.'

'Nee,' lachte Russ door zijn tranen heen. 'Jij bent mooi, Tana. Je bent de mooiste vrouw van de wereld.' Toen keek hij naar zijn zoon. 'Maar hij mag er ook best zijn.' Harrison Winslow Carver. Dat hadden ze lang geleden al besloten. Zijn komst op aarde was gezegend met zijn naam, zijn leven en liefde.

Ze reden haar vlak voor het middaguur terug naar haar kamer en ze wist dat ze dit nooit meer mee wilde maken, maar was blij dat ze het deze keer had gedaan. Russell bleef bij haar tot ze wegdoezelde. De baby sliep in het wiegje dat ze hadden neergezet bij Tana, die nu helemaal fris en slaperig was. Ze hield verschrikkelijk veel van Russ. Nog een keer deed ze haar ogen open, nog wazig door de pijnstiller die ze haar hadden gegeven tegen de naweeën. 'Ik houd zo ontzettend veel van je, Russ.'

Hij knikte, alweer glimlachend, en zijn hart behoorde na vannacht voor eeuwig aan haar toe. 'Sst, ga maar slapen, ik houd ook van jou.'

20

Toen baby Harry zes maanden oud was, keek Tana wanhopig op de kalender. Ze zou de volgende week weer aan het werk moeten. Ze had het beloofd en het was bijna zover, maar de baby was zo zoet en ze vond het heerlijk om de middagen met hem door te brengen. Ze maakte lange wandelingen met hem en ze schaterde het uit als hij lachte. Af en toe stapten ze zelfs even binnen bij Russ in zijn kantoor. Het was een ontspannende manier van leven die ze nooit had gekend en ze vond het vreselijk om daar nu een einde aan te moeten maken, maar ze was er ook nog niet klaar voor om te stoppen met werken.

Toen ze eenmaal terug in functie was, was ze blij dat ze niet voorgoed was gestopt met werken. Het was fijn om weer terug te zijn. De processen, de vonnissen, de jury's, de beslissingen, de dagelijkse gang van zaken. Het was ongelooflijk hoe de dagen omvlogen en hoeveel haast ze had om 's avonds naar huis te gaan naar Harry en Russ. Soms trof ze Russ al thuis met hem, kruipend en spelletjes spelend op het kleed. Ze waren dol op hem en het was of hij het eerste kind op aarde was.

Lee plaagde hen ermee toen ze op bezoek kwam met Francesca, haar kleine meisje, en ze was alweer in verwachting van de volgende.

'En jij, Tan?'

'Luister, op mijn leeftijd is Harry al een wonder op zich. Nee, dank je, laat ik het lot maar niet tarten.'

Ondanks het feit dat ze een geweldige zwangerschap had gehad, was de bevalling zwaarder geweest dan ze had verwacht. Hoewel dat, na verloop van tijd, ook niet meer zo vreselijk leek als op het moment zelf. Ze waren gewoon gelukkig met alleen Harry.

'Als ik zo oud was als jij, Lee, dan zou ik er misschien over nadenken. Maar zelfs dan nog. Je kunt nu eenmaal niet alles hebben: een carrière en tien kinderen.'

Niet dat Lee zich daar druk over maakte. Ze werkte nog steeds, zelfs nu ze in verwachting was van de tweede, en ze was van plan dat tot het allerlaatst vol te houden en daarna weer terug te komen. Ze had net de Coty Award gewonnen en dat was een goede reden om niet te stoppen. Ze zag niet in waarom. Ze kon het aan, dus waarom niet?

'Hoe was je dag, schat?' Ze slingerde haar koffertje op een stoel en bukte om Russ een kus te geven terwijl hij de baby optilde. Ze wierp een blik op haar horloge. Ze gaf hem nog steeds drie keer per dag borstvoeding, 's Morgens, 's avonds en midden in de nacht. Ze vroeg zich af wanneer zijn laatste voeding was geweest. Ze was dol op de band die ze daardoor met haar kind had, de stille momenten in de babykamer als alleen zij en Harry wakker waren. Ze droeg een zorgzaamheid voor hem in haar binnenste die haarzelf ook voldoening schonk, en borstvoeding had nog andere voordelen. Ze had zich laten vertellen dat het onwaarschijnlijk was dat ze opnieuw zwanger zou raken zolang ze borstvoeding gaf.

'Denk je dat het kwaad kan als ik dat tot zijn twaalfde volhoud?' had ze Russ op een dag gevraagd en hij was in de lach geschoten. Ze hadden een heerlijk leven samen. Het was het wachten waard geweest, al had het nog zo lang geduurd. In ieder geval was dat wat ze nú zei. Ze was net eenenveertig geworden en hij was tweeënvijftig. 'Ik vind dat je er een beetje moe uitziet, Tan,' zei Russ terwijl hij haar onderzoekend aankeek. 'Misschien is het wat veel om borstvoeding te geven, nu je weer aan het werk bent.'

Ze ontkende dat, maar haar lichaam gaf hem gelijk toen haar borsten in de daaropvolgende weken stopten met melk geven. Alsof haar lichaam geen borstvoeding meer aan Harry wilde geven. Toen ze vlak daarna naar de dokter ging voor een algemeen onderzoek, woog hij haar, maakte een uitstrijkje, controleerde haar borsten en zei toen dat hij een bloedtest wilde doen.

'Is er iets niet goed?' Ze keek vluchtig op haar horloge. Ze moest om twee uur terug zijn bij de rechtbank.

'Ik wil even iets laten onderzoeken. Ik bel je vanmiddag.'

Hij vond dat in zijn algemeenheid alles in orde was, en ze had geen tijd om zich zorgen te maken. Ze haastte zich terug naar de rechtbank en toen de griffier haar om vijf uur wenkte, was ze vergeten dat de dokter zou bellen.

'Hij zei dat hij u dringend moest spreken.'

'Dank u.' Ze pakte de telefoon op, krabbelde wat aantekeningen op papier terwijl ze naar hem luisterde en stopte daar abrupt mee. Dat kon niet waar zijn. Hij had het vast mis. Ze had tot aan de afgelopen week borstvoeding gegeven. Toch? Ze plofte neer op een stoel, bedankte hem en hing op. Verdomme. Ze was weer zwanger. En Harry was geweldig, maar ze wilde geen tweede. Daar was ze veel te oud voor, ze moest aan haar carrière denken. Deze keer zou ze het weg laten halen, het ging gewoon niet. Ze wist niet wat ze moest doen. Ze had een keuze, natuurlijk, maar wat moest ze tegen Russ zeggen? Dat ze abortus had gepleegd? Dat kon ze niet.

Ze bracht een slapeloze nacht door en vertelde hem niets toen hij vroeg wat haar dwars zat. Ze kon het hem deze keer niet vertellen. Het was gewoon niet goed, ze was te oud, haar werk betekende zoveel voor haar. Maar aan de andere kant: Lee zou ook gewoon doorgaan met werken na de geboorte van de tweede. Of was dat niet van belang? Moest ze haar ontslag dan maar indienen? Zouden de kinderen op de lange duur meer voor haar betekenen? Ze voelde zich in tienduizend stukjes verscheurd en zag eruit als een geest toen Russ wakker werd.

Tijdens het ontbijt sloeg hij haar gade zonder iets te zeggen. Maar toen, vlak voordat hij de deur uit ging, zei hij: 'Heb je tijd om samen te lunchen vandaag, Tan?'

'Ik... ik geloof het wel.' Maar ze wilde niet met hem lunchen. Ze moest nadenken. 'Maar ik heb een heleboel op mijn bureau liggen wat weggewerkt moet worden.' Ze ontweek zijn ogen.

'Je moet eten. Ik kom wel langs met broodjes.'

'Goed.' Ze voelde zich een verrader dat ze hem niets vertelde en met een loodzwaar hart vertrok ze naar haar werk. Het was een komen en gaan van kleine zaken in haar rechtbank die dag, en om elf uur verscheen er een man voor haar met een wilde blik in zijn ogen en een woeste grijze haardos met krullen die als dol geworden horlogeveertjes uit zijn hoofd sprongen. Hij had een bom geplaatst voor de deur van een buitenlands consulaat en de zaak moest voorbereid worden voor het proces. Ze begon de verzoeken te behandelen, tot haar ogen ineens bij zijn naam bleven steken en ze grijnzend opkeek. Omwille van een reden die niemand in de rechtbank begreep, behalve zijzelf, moest ze zichzelf onbevoegd verklaren voor deze zaak.

De naam van de man was Yael McBee, de radicale minnaar met de woeste blik van het laatste jaar van haar rechtenstudie aan Boalt. De jongen die de gevangenis in was gegaan omdat hij een bom had laten afgaan bij het huis van de burgemeester. Ze zag in zijn strafblad dat hij sinds die tijd nog twee keer vastgezeten had. Wat kon het toch vreemd lopen in het leven. Zo lang geleden. Onmiddellijk kwamen de herinneringen aan Harry uit die tijd in haar op: het grappige kleine huisje dat ze deelden en Averil als jong meisje. En de rare hippiecommune die ze met Yael had bezocht. Ze bekeek hem vanaf de andere kant van de rechtbank. Hij was oud geworden. Hij was nu zesenveertig. Een man. Nog steeds strijdend voor zijn doel op zijn eigen tegendraadse manier. Wat hadden ze een lange weg afgelegd, zij allemaal. Deze man met zijn vreemde ideeën, die volgens zijn gegevens te boek stond als terrorist. Terrorist. En zij was rechter. Een eindeloze weg. En Harry die er niet meer was, al hun verlichte ideeën een beetje naar de achtergrond verdrongen, sommige ervan helemaal vergeten. Zoveel mensen die er niet meer waren: Sharon, Harry. Nieuwe levens die daarvoor in de plaats waren gekomen: haar zoon, kleine Harry, vernoemd naar haar vriend, en nu deze nieuwe baby in haar schoot. Het was niet te geloven hoe het leven gewoon verder ging, hoever ze allemaal gekomen waren, zij allemaal.

Ze keek op en zag haar echtgenoot glimlachend naar haar staan kijken. Ze beantwoordde zijn glimlach, verklaarde de zaak Yael McBee niet ontvankelijk voor haar rechtbank, stelde het lunchreces in en liep met haar man naar haar vertrekken.

'Wie was dat?' vroeg Russ geamuseerd. Haar dagen waren absoluut een stuk levendiger dan die van hem.

Lachend ging ze zitten. 'Dat was Yael McBee, als die naam je iets zegt. Ik ken hem van mijn studietijd aan Boalt.'

'Een vriendje van je?' Russ keek haar grijnslachend aan. Tana lachte: 'Je zult het niet geloven, maar, ja, inderdaad.'

'Dan heb je een lange weg afgelegd sinds die tijd, mijn liefste.'

'Dat is precies wat ik zat te denken.' Toen schoot haar iets anders te binnen. Aarzelend keek ze hem aan, zich afvragend hoe hij op het nieuws zou reageren. 'Ik moet je iets vertellen.'

Hij keek haar teder glimlachend aan. 'Je bent weer in verwachting.'

Ze staarde hem met grote ogen aan en hij begon te lachen. 'Hoe weet je dat? Heeft de arts jou ook gebeld?'

'Nee, ik ben een stuk slimmer. Ik heb één en één opgeteld gisteravond, en ik ging ervan uit dat je het me vroeg of laat wel zou vertellen. Natuurlijk denk je intussen dat het gedaan is met je carrière, dat we zullen moeten verhuizen, dat ik mijn baan waarschijnlijk ook kwijtraak, of wij allebei.' Ze begon te lachen en de tranen sprongen in haar ogen toen hij glimlachend vroeg: 'Heb ik gelijk, of niet?'

'Helemaal.'

'En het is niet bij je opgekomen dat als je rechter kunt zijn met één kind, dat het dan ook kan met twee kinderen? Een heel goede zelfs?'

'Dat begon me net te dagen op het moment dat jij binnenwandelde.'

'Wel, wel.' Hij boog zich over haar heen om haar een kus te geven, en ze wisselden een blik uit die alleen voor elkaar gereserveerd was. 'De wonderen zijn de wereld nog niet uit.' Hij kuste haar opnieuw op het moment dat Tana's griffier binnenstapte en zich haastig terugtrok, bij zichzelf glimlachend, terwijl Tana de hemel en de sterren dankte voor de lange weg die ze afgelegd had, de man die ze getroffen had, de beslissingen die ze had genomen, uiteenlopend van een carrière en geen man en geen kind, tot het hebben van alles: de man, de carrière en haar zoon. In gedachten voegde ze al deze dingen samen, als wilde bloemen tot een boeket, totdat ze met volle handen stond en haar hart vervuld was, terug bij het begin. De cirkel was rond.

Table of Contents

- Inhoud

- Deel Een

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6

- Deel Twee

- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13

- Deel Drie

- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20