Betrayal
Author: Danielle Steel
Date: 2012-03-27T07:00:00+00:00
Keywords: Romance; Fiction; Mystery; Audiobook; Drama; Chick Lit; Contemporary; Love; Crime; Womens Fiction
Description: In Betrayal, Danielle Steel's thrilling novel, acclaimed film director Tallie Jones is a down-to-earth woman who cherishes her daughter and aging father far more than her job's requisite fame and fortune, as does her collaborator--and lover--Hunter Lloyd. In other words, Tallie leads a "normal" life. And she owes it in part, to her long-time friend and assistant, Brigitte Parker; her glamour balances Tallie's natural beauty, and her drive has benefited them both. But when it becomes clear that someone has been steadily funneling enormous amounts of Tallie's money, she is faced with the dark si
Publisher: Delacorte Press

Inhoud

Dat het leven van een rijk en beroemd persoon ook een schaduwkant kan hebben, beschrijft bestsellerauteur Danielle Steel op aangrijpende wijze in haar autobiografische boek Een zonnestraal.

Haar zoon, Nick Traina, was een uitzonderlijke jongen met een briljante geest, een hart van goud en een gekwelde ziel. Nick leed aan manische depressiviteit en be'indigde zelf zijn leven op negentienjarige leeftijd.

In Een zonnestraal vertelt Danielle Steel over haar zoon, zijn gevecht tegen zijn ziekte en wat voor een invloed de ziekte op haar eigen leven en haar gezin had. Tegelijkertijd schept ze een beklemmend beeld van de ziekte manische depressiviteit.

In de eerste plaats voor Nick, die me al een poos had gevraagd nog een boek aan hem op te dragen. Hoewel ik niet dit boek in gedachten had, is het voor jou, Nick. Voor de lessen die je me leerde, de geschenken die je me gaf, je liefhebbende hart en onze liefde voor elkaar. Dieper dan de oceaan, ruimer dan de hemel... Een goede vlucht, mijn lieve jongen, en tot ziens. Heel veel liefs, mama.

Voor Julie, die hem een leven gaf dat hij anders zou hebben gemist. Ze schonk hem vreugde, vrijheid, respect, bescherming, wijsheid en vooral liefde. Ze gaf hem het volwassen leven dat hij wenste en verdiende. Voor haar man Bill, omdat hij Nicks vriend was. En voor Serena en Chris, wier hart én leven voor Nick openstonden.

Voor Paul en Cody, wier liefde onbegrensd was, en die zulke trouwe concertgangers waren!

Voor dr. Seifried, die hem zo lang op de been heeft gehouden en zoveel om hem gaf.

Voor Max Leavitt, Sammy (the Mick) Ewing en Thea Anderson, die hem voor altijd in hun hart hebben gesloten.

Voor Chuck (Erin Mason), op wie hij altijd kon rekenen.

Voor Jo Schuman Silver, zijn speciale vriendin, die hij aanbad en die hem aanbad.

Voor Camilla en Lucy, voor alle liefdevolle jaren.

Voor Mort Janklow, omdat hij in dit boek, in mij en in Nicky geloofde.

Voor Carole Baron, die me vroeg dit boek te schrijven.

Voor John, vanwege onze verloren dromen en voor alles wat je voor Nick hebt gedaan. De artsen, de oplossingen, de medicijnen, en omdat je zo'n liefhebbende vader voor hem bent geweest.

Voor Tom, omdat je mij altijd steunde en omdat Nick van je hield. En omdat je me aangemoedigd hebt dit boek te schrijven en geholpen hebt de taak te volbrengen.

Voor Bill, omdat hij me Nicky gegeven heeft, me gesteund heeft toen we hem verloren hadden en mijn vriend is gebleven.

Voor alle mensen die zoveel om hem gaven, blij voor hem waren, met hem lachten en om hem huilden. Voor alle mensen die zo hun best hebben gedaan om zijn leven de moeite waard te maken - de secretaressen, verpleegkundigen en artsen, de mensen in de muziekwereld, onze vrienden, iedereen die voor hem klaarstond.

En voor mijn geliefde kinderen: Beatrix, Trevor, Todd, Samantha, Victoria, Vanessa, Maxx en Zara, omdat ze de beste broers en zussen ter wereld zijn, en mijn kostbaarste geschenken. Net als Nick dat was, vroeger en voor altijd. Voor de liefde, de kracht en de vreugde die we met elkaar delen, nu en toen Nick nog bij ons was. Ik wens jullie een gezegend leven toe en ik hoop dat jullie nooit meer zo'n zwaar verlies hoeven te lijden.

Heel veel liefs,
d.s.

Al is een mens als een hoge boom
het geeft hem geen hogere waarde;
al staat hij als een eik driehonderd jaar
ooit valt hij kaal ter aarde.

Een meiklokje in het veld
heeft evenveel gewicht;
al staat het maar één dag
het is de bloem van het licht.

Ben Jonson

'Hoeveel ik ook naar de bank breng,

Ik word elke morgen failliet wakker. '

Nick Traina

Augustus 1997

Mam

Ik ken een massa mensen
maar niemand zoals jij
ik heb veel goede vrienden
maar 'k kan er nog steeds niet bij

'dat jij zo fantastisch bent
de liefste moeder die er is
je staat altijd voor me klaar
ook al heb ik het nog zo mis.

Sorry voor je tranen
sorry voor je verdriet
voor jou zal ik ernaar streven
dat je trots bent als je me ziet.

Iedereen heeft problemen
en iedereen heeft pijn
maar wij weten als geen ander
na regen komt zonneschijn.

Je hebt me zoveel gegeven
dat ik nauwelijks de woorden vind
om te zeggen dat ik van je hou
je moeilijke kind.

Zonder jou zou ik het niet redden
jij gelooft nog steeds in mij
ik spreid mijn armen open
en hou ze wijd, altijd.

Ik respecteer je meer dan
elke andere vrouw
ik zal altijd proberen
ook een steun te zijn voor jou.

Alles komt in orde
omdat ik van je hou
tot in de dood.

Nick Traina
augustus 1996

Voorwoord

Dit zal geen gemakkelijk boek voor me zijn, maar er moet veel gezegd worden, door mij en door mijn zoon. En hoe moeilijk het schrijven me ook valt, als ik er iemand mee kan helpen, is het de moeite waard.

Het valt niet mee om een schepsel, een heel bijzonder mens, een ziel, een glimlach, een jongen, een enorm talent, een groot hart, een kind en een man in een hoeveelheid bladzijden samen te vatten. Toch moet ik het proberen - voor hem, voor mezelf en voor jou. Ik hoop dat je door dit boek zult begrijpen wie hij was en wat hij betekende voor iedereen die hem kende.

Dit is het verhaal van een bijzondere jongen met een briljant stel hersenen, een hart van goud en een gekwelde ziel. En het is het verhaal van een ziekte, een gevecht om het leven en een wedloop met de dood. Het is nog te kort geleden voor me, hij is nog maar pas weg. Ik heb nog steeds pijn in mijn hart, de dagen lijken eindeloos en als ik zijn naam hoor, moet ik huilen. Als ik naar zijn kamer ga, ruik ik nog zijn geur. Zijn woorden klinken na in mijn oren. Zo weinig dagen, weken geleden leefde hij nog... zo kort geleden, en nu is hij weg. Ik kan het nog steeds niet bevatten, laat staan aanvaarden. Als ik naar zijn foto's kijk, kan ik me gewoon niet voorstellen dat al dat leven, al die liefde en al die energie verdwenen zijn. Dat leuke, knappe gezicht, die stralende glimlach, dat hart dat ik nog beter begreep dan het mijne, de geweldige vriend die hij werd... is het allemaal verdwenen? Leeft hij alleen in mijn herinnering voort? Ik kan het nog niet begrijpen en nauwelijks verdragen. Hoe heeft het kunnen gebeuren? Hoe zijn we hem kwijtgeraakt? Hoe komt het dat wij, die zo ons best hebben gedaan en die zoveel van hem hielden, hem toch hebben verloren? Als liefde hem in leven had kunnen houden, was hij driehonderd geworden. Maar soms is liefde, met heel je hart en ziel en geest, niet genoeg. Helaas ook voor Nick niet.

Als ik drie wensen mocht doen, is de eerste dat hij niet geestesziek was geweest, de tweede natuurlijk dat hij nog leefde en de derde dat iemand me had gewaarschuwd dat zijn ziekte, manisch-depressieve psychose, dodelijk kan zijn. Maar misschien is dat laatste wel gebeurd, op een subtiele manier. Misschien heeft iemand erop gezinspeeld en wilde ik het niet horen. Toch heb ik zorgvuldig naar alles wat er in die tijd tegen me gezegd is, geluisterd. Ik heb elke nuance afgewogen en voor zover ik weet elke waarschuwing zo goed mogelijk in acht genomen. Maar ik kan me niet herinneren dat iemand het tegen me heeft gezegd, in elk geval niet duidelijk genoeg, terwijl dat absoluut nodig was. Niet dat ik weet of we het dan anders aangepakt zouden hebben, maar ik had in elk geval geweten wat er in het ergste geval zou kunnen gebeuren.

Zijn ziekte heeft hem net zo meedogenloos gedood als kanker dat doet. Ik wou dat ik had geweten dat dat kon gebeuren, dat ik me van het gevaar bewust was geweest, want misschien zou ik dan beter op alles voorbereid zijn geweest. Ik weet niet of men wel voldoende beseft dat een bipolaire stoornis, ofwel manisch-depressiviteit, dodelijk kan zijn. Het loopt niet altijd fataal af, maar te vaak wel. Het leven van manisch depressieve mensen eindigt blijkbaar vaak met zelfmoord of een dodelijk ongeluk. Als men mij had verteld dat hij kanker in een vitaal orgaan had, was ik van het risico op de hoogte geweest. Dan had ik geweten dat zijn leven waarschijnlijk kort zou zijn, en dat het tragisch zou eindigen. Ik weet zeker dat ik dan net zo hard en slim voor hem gevochten zou hebben, maar ik zou beter op het einde voorbereid zijn geweest. De nederlaag zou net zo verschrikkelijk, maar niet zo onverwacht en verbijsterend zijn geweest.

Met dit boek wil ik hem en wat hij in zijn korte leven gepresteerd heeft, eren. Nick was een bijzonder mens, een vreugdevol en wijs mens, met een diep inzicht in zichzelf en anderen. Hij sloeg zich vol moed, zwier, passie en humor door het leven. Hij deed alles in de overtreffende trap. Hij had intenser lief, lachte veel en maakte ons aan het lachen en ook aan het huilen, zodat we ons uiterste best deden om hem te redden. Niemand bleef onverschillig voor hem. Hij sleepte je mee in zijn enthousiasme en je wilde net zo indrukwekkend zijn als hij. Hij was heel indrukwekkend, meer dan wie ook.

Ik schrijf dit boek ter ere van en ter nagedachtenis aan hem, maar ook om een andere reden. Ik wil zijn verhaal, met alle pijn, moed, liefde en wijze lessen, delen. Ik wil dat Nicks leven niet alleen een tedere herinnering voor ons is, maar ook een geschenk aan anderen. Er valt veel van te leren, want het gaat niet alleen om één leven, maar ook om een ziekte die tussen de twee en drie miljoen Amerikanen treft en waaraan een derde, misschien zelfs twee derde, van dat aantal sterft. Een angstaanjagend percentage. De gegevens over het sterftecijfer zijn niet helemaal duidelijk, omdat de dood vaak wordt toegeschreven aan andere oorzaken, zoals 'onbedoelde overdosis' in plaats van zelfmoord. Dit wordt bepaald door de ingenomen hoeveelheid dodelijke stoffen en niet door de reden daarvoor.

Ik weet niet of degenen die eraan gestorven zijn, gered hadden kunnen worden, en ook niet of iemand die zijn dood al tegemoet gaat, nog kan worden gered. En degenen die per se willen blijven leven? Hoe helpen we hen? Wat kunnen we doen? Helaas heeft niemand, ik ook niet, een toverstokje om het probleem mee op te lossen. Er zijn verschillende mogelijkheden, verschillende behandelmethoden. Maar eerst moet je het probleem onderkennen. Je moet begrijpen wat er aan de hand is en accepteren dat dit niet zoiets is als buikpijn, maar als leverkanker. Je moet goed beseffen dat het ernstig en gevaarlijk is en dodelijk kan zijn.

Overal om ons heen, in flatgebouwen, huizen en ziekenhuizen, zijn er mensen met doodgewone banen en levens - niet alleen psychiatrische patiënten - die een verschrikkelijke innerlijke strijd voeren. Vaak zijn ze omringd door mensen die van hen houden. Ik wil graag mijn hand naar hen uitsteken en hun onze ervaringen en hoop aanbieden. Ik wil hen helpen. Ik hoop dat iemand onze kennis kan gebruiken en daarmee een leven kan redden. Misschien heb jij succes waar ik faalde. Als het waar is dat een derde van de manisch-depressieve mensen aan deze ziekte en de lasten ervan sterft, dan blijft twee derde leven. Twee derde kan worden geholpen en een zinvol leven leiden. Als het mogelijk is, wil ik graag dat Nicks verhaal, Nicks leven, hen helpt, en dat ze van onze fouten en triomfen leren.

De belangrijkste lessen die ik heb geleerd gaan over moed, liefde, kracht, slimheid en doorzettingsvermogen. We hebben het nooit opgegeven, nooit onze schouders opgehaald, hem nooit iets verweten en hem nooit losgelaten, tot hij ons losliet omdat hij het vechten moe was. Niet alleen deden we mond-op-mondbeademing wanneer hij zelfmoord probeerde te plegen, maar we deden ook ons uiterste best om zijn ziel in leven te houden opdat hij met ons mee door kon vechten. De ware triomf voor hem, en voor ons, was dat we hem het soort leven hebben kunnen geven dat hij zonder ons misschien niet had kunnen leiden. Hij kon zijn leven aan muziek wijden, waar hij zoveel van hield. Hij behaalde successen die voor de meeste andere mensen, die veel ouder worden dan hij, niet zijn weggelegd. Hij kende de vreugde en de opwinding van succes, maar bovenal de prijs die hij ervoor moest betalen. Hij had vrienden, een boeiend leven, een familie, een carrière, plezier, geluk en verdriet. Met een wonderbaarlijke gratie sloeg hij zich door de laatste paar jaar van zijn leven, ondanks zijn aangeboren handicaps. We waren ontzettend trots op hem, als man, als musicus en als mens. Hij was een talentvolle, briljante jongeman met een ziekte, maar deze ziekte weerhield hem er niet van zichzelf te zijn en ons er niet van van hem te houden. Achteraf gezien denk ik dat dat ons mooiste geschenk aan hem was, deze aanvaarding van hem en onze onvoorwaardelijke liefde voor hem. Voor ons was zijn ziekte slechts één aspect van hem, niet zijn hele persoonlijkheid.

Ik ontken niet dat het verschrikkelijk moeilijk is om van iemand met een bipolaire stoornis te houden. Soms wil je het uitschreeuwen, wanneer je denkt dat je het niet langer kunt opbrengen. Er zijn weken waarin je machteloos beseft dat je geen enkele hulp kunt bieden, er zijn momenten waarop je er schoon genoeg van hebt. Het is hun probleem, niet het jouwe, en toch is het ook jouw probleem omdat je van de zieke houdt. Je hebt geen keus. Je moet blijven. Je zit net zo in de val als de patiënt zelf. En soms haat je die val, haat je de vernietigende invloed ervan op je leven en je eigen gezondheid. Maar je kunt haten zoveel je wilt, het overkomt je en je moet er het beste van maken.

Ik kan je alleen vertellen wat wij hebben gedaan, wat we hebben geprobeerd, wat werkte en wat niet. Je kunt van ons leren en manieren bedenken die voor jou beter werken. We hebben van alles gedaan en soms puur op goed geluk. Er zijn geen regels, geen handboeken, geen instructies, geen normen. Je moet op de tast je weg zoeken en het niet opgeven. Meer kun je niet doen. Als je boft, helpt het. Zo niet, dan gooi je het over een andere boeg. Dit hou je vol tot het einde en dan weet je dat je je uiterste best hebt gedaan. Dat wist Nick ook. Hij wist hoe we ons best deden en hij deed ook zijn best. We hadden veel respect voor elkaar. We hielden ontzettend veel van elkaar, omdat we samen zoveel hadden meegemaakt en we het zo graag samen wilden oplossen. Hij en ik leken eigenlijk heel veel op elkaar, meer dan we jarenlang beseften. Op het laatst zei hij dat tegen me. Hij maakte me aan het lachen, en aan het glimlachen. Hij was niet alleen mijn zoon, maar ook mijn beste vriend. En ik doe dit voor hem, ter ere van hem en om degenen te helpen die van onze successen en mislukkingen kunnen leren. Ook al helpt het maar één mens, dan is het de moeite waard dit nog een keer door te maken en zijn vreugde en verdriet met je te delen. Ik doe dit niet om hem of mezelf te kijk te zetten, maar om anderen te helpen.

Zou ik het over willen doen? Ja, meteen. Ik zou die negentien jaar voor geen miljoen willen missen. Ik wil geen afstand doen van het verdriet, de kwellingen, de frustraties of de ellende, omdat die gepaard gingen met zoveel vreugde en geluk. Het leven was heerlijk als ik wist dat het goed met hem ging. Ik had er geen minuut van willen missen. Hij heeft me meer over liefde, blijdschap, moed, levenslust en dolle pret geleerd dan een ander ooit heeft gedaan of zal doen. Hij heeft me lachend liefde, mededogen, begrip, aanvaarding, tolerantie en geduld geschonken, recht uit zijn hart. En deze geschenken wil ik met jou delen.

Liefde moet gedeeld worden, verdriet moet verzacht worden. Als ik jouw verdriet kan delen en verzachten met de liefde die Nick met ons allemaal deelde, dan zal zijn leven opnieuw een geschenk zijn, deze keer niet alleen voor mij en zijn familie, maar ook voor jou.

Nick maakte het allemaal de moeite waard. Hij vocht voor ons en wij vochten voor hem. Van het begin tot het eind was het een liefdesdans. Ondanks zijn handicaps en problemen was zijn leven de moeite waard. Ik denk dat hij het met me eens zou zijn. Ik weet het zeker. Ik heb nergens spijt van, hoe moeilijk het ook is geweest. Ik had geen seconde van zijn leven willen missen. Het heeft allemaal zo moeten zijn. In een liedje zingt hij: 'Lot, dans met me, mijn lot...' De muziek was prachtig en zal door blijven klinken, net als Nick en onze liefde voor hem.

Hij was een kostbaar geschenk. Hij heeft me alles over het leven en de liefde geleerd. Moge God hem zegenen en bewaren, en tegen hem glimlachen tot we weer bij elkaar zijn.

En moge God jou op je levensreis beschermen.

d.s.

1

De reis begint

Ik ontmoette Nicks vader op zijn eenendertigste verjaardag, op een zonnige dag in juni. Bill was een intelligente man, hij had een baan en hij leek wel een beetje op Jean-Paul Belmondo. Hij was erg aantrekkelijk, las veel en had een goede opleiding genoten, hij kwam uit een fatsoenlijk gezin en had aardige ouders. Toch had hij een enigszins duister verleden, dat hij soms aanstipte maar niet uitgebreid beschreef.

Hij had bij de jezuïeten op school gezeten, hij was naar een college geweest en had daar football gespeeld, en vlak na onze ontmoeting ging hij psychologie studeren. In zijn jeugd was hij aan de drugs geweest, maar daar was hij inmiddels vanaf. Toen we elkaar ontmoetten, dronk hij ook niet meer. Dat maakte indruk op me, omdat ik ook geen alcohol drink en niets met drugs of mensen die drugs gebruiken te maken wil hebben.

Enkele dingen van hem kan ik me nog heel duidelijk herinneren, andere ben ik vergeten. Misschien omdat ik ze wilde vergeten, en ik hou mezelf al twintig jaar voor dat hij maar heel kort in mijn leven is geweest. Maar nu, terwijl ik Nicks leven en de tijd er vlak voor onder de loep neem, terwijl ik door fotoalbums blader en in het verleden duik, herinner ik me dingen die ik had willen vergeten. Bills vele goede eigenschappen. Zijn charme. Zijn sex-appeal. We hebben elkaars leven niet lang gedeeld, maar hij heeft een onuitwisbare indruk op me gemaakt. En nu onze wegen elkaar vanwege Nick opnieuw hebben gekruist, besef ik weer wat een goed mens hij was, en is. Op de een of andere manier heeft hij, nu ik hem opnieuw heb leren kennen, niet alleen mijn vertrouwen in hem hersteld, maar ook dat in mezelf.

Op zijn eenendertigste was hij een rustig type. Hij hield van de natuur, van vissen en hij was een beetje verlegen. Hij had veel goede eigenschappen, waarvan ik er later in Nick enkele herkende. Ik vond dat hij bofte omdat hij altijd kon terugvallen op liefhebbende ouders die in hem de perfecte zoon zagen; net als ik was hij enig kind. Ik heb geen flauw idee of we het onder normale omstandigheden wel hadden gered. Wie weet. Hij droeg een last waarvan ik het bestaan niet wist en hij vocht met allerlei demonen. Ik weet niet of het manisch-depressieve gen ergens in zijn stamboom voorkomt of in de mijne, en dat zullen we nooit weten. Voor zover ik weet, komt er in mijn familie geen geestesziekte voor en het enige bewijs dat er aan Bills kant iets mis is, zou zijn drugsverslaving kunnen zijn, waar ik pas later achter kwam.

Volgens mij is drugsverslaving bijna altijd, of misschien wel altijd, een vorm van zelfmedicatie, maar ik weet niet of dat wat Bill betreft ook zo was. Ik denk niet dat iemand er het fijne van weet.

In het begin wist ik nauwelijks iets van zijn achtergrond en was ik waarschijnlijk niet slim of wereldwijs genoeg om alles te begrijpen wat ik zag. We waren allebei eerder getrouwd geweest en ik had een negenjarig kind uit dat huwelijk, mijn oudste dochter Beatrix. Pas nu besef ik wat ik toen hoopte en verwachtte, namelijk dat Bill een fatsoenlijke, liefhebbende man is. Zijn levensweg is door een poel van ellende gegaan, maar zijn ziel heeft het overleefd. Ik ben ervan overtuigd dat hij een goed mens is en sinds Nicks dood zijn we vrienden geworden.

Die zomer kregen we een verhouding en zes weken na onze ontmoeting was ik zwanger. Dat was natuurlijk niet de bedoeling, maar een zedenpreek heeft nu geen zin meer. Ik was nog steeds veel te jong, want toen ik voor de eerste keer trouwde, was ik pas achttien. Maar ik was oud genoeg om beter te weten. Later, toen ik wat verstandiger was geworden en mezelf beter leerde kennen, vroeg ik me af of ik stiekem naar een tweede kind had verlangd. Of misschien was het gewoon geluk. In elk geval waren we met stomheid geslagen. Geen van beiden hadden we een huwelijk overwogen, en er volgden een paar traumatische maanden terwijl we ons afvroegen wat we moesten doen.

Bill nam het heel sportief op, ook al schrok hij er natuurlijk ook van. Als je pas zes weken met iemand omgaat, is een zwangerschap het laatste waar je aan denkt. Ik had godsdienstige bezwaren tegen een abortus, hoewel ik moet toegeven dat ik er toen over nagedacht heb. Ik was niet getrouwd en ook niet van plan om met Bill te trouwen, ik moest gedeeltelijk een kind onderhouden en verdiende net genoeg om van rond te komen. Een baby erbij zou een extra belasting worden, en ik verwachtte geen hulp van Bill, die hij toen ook niet kon geven.

Het was ook een moreel en maatschappelijk dilemma voor me. In mijn wereldje werd een buitenechtelijk kind niet normaal gevonden. Een verdere complicatie was dat, hoewel mijn ex-man en ik al jaren niet meer samenwoonden, de scheiding nog niet uitgesproken was. Dus zelfs al zouden Bill en ik meteen willen trouwen, het zou niet eens kunnen. Bovendien, en niet in de laatste plaats, was ik bang dat ik geen goed voorbeeld voor mijn dochter zou zijn en vroeg ik me af wat ze van me zou denken, op dat moment en later. Mijn onverstandige levenswandel van dat moment is zelfs nu nog geen goed voorbeeld voor mijn kinderen.

Ondanks de problemen besloot ik de baby ter wereld te brengen. Bill en ik spraken af dat we apart zouden blijven wonen, maar elkaar zouden blijven zien. We hoopten dat we samen een toekomst zouden hebben, maar dat stond nog lang niet vast. Zelfs toen al onderkende ik de problemen in onze relatie, want Bill en ik waren heel anders. Ik vertelde niets aan mijn ouders, die bijna vijfduizend kilometer van me vandaan woonden. We zagen elkaar zelden en ik wist dat mijn nieuws alleen maar afschuw zou opwekken, want ik kwam niet uit een wereld waar ongeplande baby's of onwettige kinderen een warm onthaal kregen. Mijn ouders, en vooral mijn vader, zouden diep geschokt zijn. Dat was ik eigenlijk ook. Het was een ernstige situatie en ik wist dat mijn leven nog moeilijker zou worden dan het al was. Weliswaar verdiende ik de kost, maar ik had het niet breed en al mijn vrienden zouden geschokt zijn. Ik zag mezelf al als een soort verschoppeling die in haar eentje twee kinderen moest grootbrengen! Ik weet nog goed dat ik ten einde raad was en vond dat ik er voor mijn dochter en de nieuwe baby het beste van moest maken, maar dat ik een lange, eenzame weg voor me zag.

Wonderbaarlijk genoeg kreeg ik een paar dagen na mijn beslissing om de baby te houden een schrijfopdracht die tot op de cent de inmiddels uitgerekende kosten - dokter, luiers, ziekenhuis, kleren - zou dekken. Met dat bedrag kon ik het aan. De eerste hindernis was genomen, maar ik wist dat er nog veel meer zouden komen. Ik had een stuk of zeven boeken geschreven, waarvan er twee waren verkocht, en ik verdiende de kost met het schrijven van advertenties, vertaalwerk, lesgeven in Engels en creatief schrijven en zelfs met af en toe een baantje in een winkel. De nieuwe opdracht betekende dat ik fulltime kon gaan schrijven, een groot wonder.

De tweede hindernis was dat ik mijn dochter moest vertellen dat ik een baby verwachtte. Daar maakte ik me vreselijk zorgen over, omdat het een voorbeeld was van 'doe wat ik zeg, niet wat ik doe'. Ik wilde niet dat zij later dezelfde fouten zou maken als ik (dat heeft ze ook niet gedaan). Je moest verliefd worden, trouwen en dan pas een baby krijgen, in plaats van zwanger raken, niet trouwen en een relatie hebben met iemand die je nauwelijks kende en maar af en toe zag. Ik wenste haar niet zo'n leven als het mijne toe, en mezelf eigenlijk ook niet. Inmiddels waren Bill en ik er ieder voor zich achter gekomen dat we eigenlijk helemaal niet bij elkaar pasten. Hij had andere zorgen, waarvan ik niet op de hoogte was, en we hadden heel andere interesses en een heel verschillend leven. Als de baby niet tussenbeide gekomen was, zou de romance waarschijnlijk allang voorbij zijn geweest en een heel wat luchthartiger verloop hebben gehad. Maar nu hadden we veel problemen en was het geen leuke tijd.

Mijn dochter gedroeg zich heel bijzonder. Na mijn pijnlijk eerlijke biecht was ze niet geschokt, boos of in verlegenheid gebracht, maar bijna beschamend enthousiast en blij. Ze had altijd al een broertje of zusje willen hebben en ze verheugde zich ontzettend op 'onze baby', die we met niemand anders hoefden te delen. Haar optimisme ontroerde me diep en schiep een hechte band tussen ons die nooit is verbroken. Zelfs op haar negende uitte ze nooit kritiek en was ze me altijd tot steun.

Vreemd genoeg dacht ik toen nooit aan erfelijkheid. Ik weet niet of ik alleen maar naïef was, of dat mensen zich daar in die tijd nog niet zo druk over maakten. Het kwam niet bij me op me serieus af te vragen: 'Wie is die man eigenlijk? Wie is de vader van mijn baby?' Ik beschouwde de baby als iets dat losstond van ons allebei. Maar ook al had ik wel beseft dat erfelijkheid een potentiële tijdbom kan zijn, dan nog zou ik niets anders hebben gedaan. Ik vond dat ik geen keus had en dat ik maar moest afwachten hoe het zou uitpakken.

De daaropvolgende maanden zagen Bill en ik elkaar geregeld en toen ik zes maanden in verwachting was, besloot hij bij me in te trekken. We zouden wel zien hoe dat zou gaan. Ik vond het een eng idee, maar ik vond het goed en dacht dat we het verplicht waren aan de baby. Af en toe hadden we het over trouwen, maar ik geloof niet dat die gedachte bij ons opgekomen zou zijn als ik niet zwanger was geweest. (Mijn ouders wisten het nog steeds niet en ik zag er vreselijk tegen op het hun te vertellen.)

Al een paar dagen nadat Bill bij me ingetrokken was, begon hij voor langere tijd te verdwijnen. Urenlang, soms dagenlang, was hij weg en als hij terugkwam, gedroeg hij zich vreemd. Niet agressief of gewelddadig, maar ontwijkend. In plaats van onberispelijk ging hij er slordig uitzien, en hij bleef steeds vaker en langer weg. Ik had geen flauw idee waar hij naartoe ging, met wie hij omging of wat hij uitvoerde. Soms kwam hij pas om een uur of een, twee 's nachts thuis en was hij alweer weg wanneer ik opstond. Zijn leven werd steeds meer een raadsel voor me; eerlijk gezegd werd hijzelf steeds meer een raadsel voor me. Het belangrijkste dat ik van hem wist, was dat ik zijn kind droeg. Ik wist niet, en het kwam ook niet bij me op, dat hij weer stiekem aan de drugs was. Ik kende die wereld niet en herkende de tekenen dus ook niet.

Toen ik zeven maanden zwanger was, kreeg hij hepatitis. Dat maakte het leven voor mij en Beatrix een stuk moeilijker. Ik verzorgde hem tot hij beter was. Een maand later, toen hij weer helemaal opgeknapt was, kneep hij er weer steeds tussenuit en kreeg hij een ongeluk met mijn auto. Toen pas drong het tot me door wat er aan de hand was, wat Bills verslaving teweegbracht in zijn leven en teweeg zou brengen in het mijne, als ik dat liet gebeuren. Ik stond voor een afschuwelijk dilemma, want ik wilde niets met zo'n soort leven te maken hebben.

Toen ik acht maanden zwanger was, belde ik mijn ouders en vertelde hun wat er aan de hand was. Het bleef lang stil en toen zei mijn vader ijzig dat we moesten trouwen. Het had geen zin te proberen hem uit te leggen dat ik Bill al dagenlang niet gezien had en dat hij, als hij er was, als een sneltrein door mijn huis denderde. Ik kreeg nauwelijks de tijd om hem te begroeten, laat staan om over trouwen te beginnen. Bovendien kon ik toch niet met iemand zoals Bill trouwen? Hoewel ik dolgraag wilde dat het kind wettig zou zijn, was ik doodsbang voor de problemen die dat met zich mee zou brengen. Ik zei niets tegen mijn ouders over Bills verslaving en uiteindelijk had ik, ondanks mijn bedenkingen, geen andere keus dan met hem te trouwen. Mijn scheiding was inmiddels uitgesproken en ik was dus weer vrij. Helaas herinner ik me die tijd alleen maar als een aaneenschakeling van problemen.

Bill liet zich zelden zien en kwam ook niet thuis om een ring te gaan kopen of het huwelijk te regelen. We trouwden ten slotte zonder de officiële ambtelijke toestemming met een speciale vergunning. Vanwege zijn veelvuldige afwezigheid en alle spanningen kreeg ik een hysterische aanval toen hij de avond voor onze trouwdag eindelijk boven water kwam. De huwelijksplechtigheid was eenvoudig en daarna lunchten we met vrienden in een restaurant. 's Avonds maakte hij alweer dat hij wegkwam. Ik zou een week later bevallen. Mijn enige troost was de opluchting van mijn vader, en ik hoopte dat Bill en ik in een rustiger vaarwater terecht zouden komen.

Die hele periode was een nachtmerrie. Mijn dochter logeerde een paar weken bij haar vader, tot na de bevalling, en ik was meestal alleen. Toevallig kwam Bill de avond voor de bevalling weer thuis. Hij bleef slapen, bracht me de volgende dag naar het ziekenhuis, bleef nog even en vertrok. Op dat moment was hij er nog erger aan toe dan ik. Hij was inmiddels weer zo ernstig verslaafd dat hij eerst aan zichzelf moest denken. Terwijl ik in gezelschap van een vriendin moeizaam mijn baby ter wereld bracht, kwam hij zo nu en dan even langs.

De bevalling duurde twaalf uur. Bill liet zich nauwelijks zien, de gynaecoloog helaas ook. Hij had een noodgeval en liet mij aan zijn medewerkers over, terwijl ik er ellendig aan toe was. De baby woog ruim tien pond en ik ben klein van stuk en heel tenger. Het kwam erop neer dat hij klem kwam te zitten, wat zulke rampzalige gevolgen voor mij had dat mijn hart ging opspelen en ik het vreselijk benauwd kreeg, met daarnaast nog andere complicaties. In al die misère was ik overgeleverd aan co-assistenten en wisselende ploegen verpleegkundigen, die me niet kenden.

Het was een wonder dat zowel ikzelf als de baby het overleefden. Twaalf uur na mijn aankomst in het ziekenhuis greep mijn eigen arts in met een keizersnee. Het was mijn moeilijkste bevalling, vooral vanwege de grootte van de baby.

Het bijzondere van deze bevalling was dat de baby tot ieders verbazing al bij de eerste incisie een luide kreet gaf Ik vond het een goed teken, een teken van levenslust. Het was 1 mei, een feestdag.

Het pasgeboren jongetje was zo groot, ruim tien pond, dat hij in een couveuse werd gelegd omdat te grote baby's blijkbaar kwetsbaar kunnen zijn. Ik vond hem enorm, en hij had grote ogen en donker haar. Hij leek al wel zes maanden oud en hij was zo mooi dat ik op slag alle ellende vergat. Zodra ik hem zag, sloot ik hem voorgoed in mijn hart. Hij was perfect. En ik was zo dankbaar dat hij bij de bevalling geen schade had opgelopen dat ik mijn eigen traumatische ervaring naar de achtergrond duwde. Er is later gesuggereerd dat de lange bevalling neurologische schade had veroorzaakt, die tot leerproblemen leidde. Of dat waar is, blijft een vraag. We denken eerder dat de problemen die Nick later kreeg vooral door erfelijkheid waren bepaald, zoals de meeste geestesziekten, maar het trauma van zijn geboorte zou eventuele neurologische schade en leerproblemen kunnen hebben vergroot. We hebben ons er niet in verdiept en ook niemand ergens van beschuldigd, want we hadden onze handen vol aan zijn bipolaire stoornis.

We hadden geen idee wat ons te wachten stond. Het enige waar ik aan dacht was dat de langverwachte baby er eindelijk was en als een engel in mijn armen lag. Ik was dankbaar dat ik nog leefde en dat ik hem mee naar huis mocht nemen. Hij had zijn traumatische entree in de wereld onmiddellijk goedgemaakt.

Uren later kwam Bill opdagen om ons naar huis te brengen, en binnen het uur was hij alweer verdwenen. Ik huilde veel. Beatrix kwam weer thuis en was meteen weg van de baby. Tien dagen later stierf mijn vader zonder dat hij Nick had gezien, maar opgelucht omdat ik weer getrouwd was. De dag na de bevalling belde ik mijn advocaat en zei dat ik het huwelijk ongeldig wilde laten verklaren of anders wilde scheiden. Daarna liet ik alles een poosje op zijn beloop, maar ten slotte vroeg ik toch een scheiding aan omdat de problemen te groot werden.

Na Nicks geboorte liet Bill zich af en toe zien. Toen Nicky een week of vier was, en later nog een keer, deed hij een vergeefse poging om van zijn verslaving af te komen. Toen hem dat uiteindelijk lukte, waren Nick en ik al jaren uit zijn leven verdwenen.

Na Nicks geboorte viel Bill in een afgrond waar hij pas negentien jaar later, na Nicks dood, weer uitklom. Hij verdween net zo snel uit ons leven als hij erin was gekomen. Ik ben van zijn goede wil overtuigd, maar hij was zo verslaafd dat hij er niet tegenop kon. Het was een soort vloedgolf die hem meesleurde en waarin hij bijna verdronk, maar gelukkig heeft hij zichzelf nog net kunnen redden.

Onze scheiding was erger voor hem dan voor ons, want wij konden orde op zaken stellen. Bill heeft zoveel gemist, een heel leven. Hij heeft zijn zoon niet leren kennen, hoewel hij na diens overlijden is gekomen, gezond en wel, om me vriendschappelijk de hand te schudden en zowel mij als Nicks broers en zussen te troosten. Ik was blij met zijn steun en ben dat nog steeds.

Dus Beatrix en ik hadden er Nicholas bij gekregen, een wonderbaarlijk geschenk. Hij was een gezonde, opgewekte, gelukkige, mooie, aanbeden baby. Bill was zijn eigen leven gaan leiden. Beatie en ik hadden 'onze baby', onze lieve Nicky. Het vrolijkste, dikste, liefste kind ter wereld.

2

'Ik ben Ongelooflijk! '

Vlak na de bevalling, toen ik uit de verdoving ontwaakte, vroeg een verpleegkundige me of ik de baby al had gezien. Ik schudde mijn hoofd. 'O nee?' zei ze verbaasd, alsof ze een geweldige verrassing voor me had. 'Nou, dan zult u uw ogen niet geloven!' Ze klonk alsof ze het over een populaire filmster had. Met een glimlach liep ze gauw de kamer uit om even later terug te komen met een bundeltje in haar armen dat ze voorzichtig overhevelde naar de mijne. Vol verwondering keek ik op hem neer.

Ik zal nooit vergeten hoe prachtig hij was, en hoe gelukkig ik was bij het zien van dat ronde, mooie gezichtje met die grote ogen die me zo peinzend aanstaarden. Hij was het mooiste kind ter wereld, en het leek wel alsof hij al een paar maanden oud was in plaats van een paar uur. Toen ik hem voor het eerst zag, vergat ik op slag alle pijn. En toen hij zijn ogen dichtdeed en indommelde, drukte ik hem teder tegen me aan, vervuld van dankbaarheid omdat hij van mij was. Het was het gelukkigste moment van mijn leven.

Nicky was een baby bij wie iedereen stil bleef staan om hem te bewonderen. Hij was zo groot, mooi en stralend dat mensen het niet konden nalaten iets over hem te zeggen. Wanneer Beatie of ik hem in zijn kinderwagen voor ons uit duwden, voelden we ons apetrots. We namen hem overal mee naartoe: naar het winkelcentrum, de supermarkt, de kerk en zelfs naar een speciale les op Beaties school, waar hij bij de meisjes van de vierde klas furore maakte.

Hij had al meteen veel eetlust en ik wilde hem per se zelf voeden. De kinderarts noemde hem lachend 'de haai', want hij had nooit genoeg. Als mijn melk op was, had hij nog steeds honger en na twee weken gaf ik het op. Het was de enige oplossing. We gingen over op de fles en na een paar dagen moest er al meel bij, en toen hij een paar weken oud was, knipte ik het topje van de speen af en deed echte pap in de fles. Niemand vond dat een goed idee, ik weet niet waarom niet, maar alleen dan kreeg hij genoeg en wilde hij slapen. Hij heeft zijn hele leven veel gegeten, alsof de meter op zijn voedseltank niet goed afgesteld was en hij niet wist wanneer deze vol was. Als kleine jongen at hij zich soms ziek (dat hoorde bij zijn manische kant), maar op de een of andere manier verbrandde hij het allemaal weer. Hoewel hij een mollige baby was en ook zijn eerste jaar erg dik was, werd hij mager toen hij begon te lopen en dat is hij de rest van zijn leven gebleven.

Hij lachte veel, sliep minder dan hij volgens mij nodig had en werd altijd een of twee keer per nacht wakker om te eten. Toen hij ging zitten, leek hij precies een kleine, kirrende boeddha, en hij wilde altijd op onderzoek uit.

Hij was niet alleen van mij, maar ook van Beatie. Soms verkleedde ze hem en zette hem tussen haar poppen, en al of niet met haar vriendinnen erbij speelde ze urenlang met hem. Wanneer hij 's nachts wakker werd, hoefde hij nauwelijks een kik te geven of Beatie en ik holden al naar zijn kamer, waarbij we onderweg soms slaperig tegen elkaar aan botsten. Vaak harrewarden we over wier beurt het was hem te verzorgen. Hij was het stralende middelpunt van ons leven. Ik vond het heerlijk hem 's nachts in de schommelstoel de fles te geven en daarna in het maanlicht voor hem te zingen, en zijn warme lijfje te voelen terwijl hij met zijn hoofdje op mijn schouder en zijn mollige armpjes om mijn hals weer in slaap viel. Het waren gelukkige nachten, uren van vredige saamhorigheid, en ze horen bij mijn vele tedere herinneringen aan hem.

De eerste maanden van zijn leven vlogen om en ik had het vreselijk druk met hem. Toen hij zes maanden was, kon hij zitten. Hij lachte altijd en was al zo groot als een kind van een jaar. Het leek wel of hij een eigen snelle baan volgde; hij kroop overal naartoe en wilde dolgraag lopen. We kochten een looprek dat bestond uit een zitje in een ronde buis op wielen, waarin hij met zijn tenen de grond raakte en alle kanten op kon. Toen we hem erin zetten, ging hij er meteen vandoor en brak de hel los. Hij racete van de ene kamer naar de andere, rakelings langs het trapgat (een hekje bracht uitkomst). Zijn mooiste truc was een spurt naar de keuken, waar ik de tafel soms netjes dekte en waar hij dan een hoek van het tafelkleed greep en dat in volle vaart meetrok, met alles wat erop stond. Aan het gerinkel en gekletter dat erop volgde, beleefde hij meer plezier dan ik.

Nicky was een kind dat iedereen aan het lachen maakte. Als je hem zag, moest je al glimlachen. Mij keek hij altijd aan alsof hij iets wilde zeggen. Toen hij een maand of acht was, deed hij dat ook. Ik sprak meestal Spaans tegen hem, net als Romelia, mijn huishoudster uit Guatemala, die hem adoreerde en lange verhalen tegen hem hield. Beatrix praatte Engels met hem. Iedereen zei afkeurend dat ik door hem tweetalig op te voeden zijn spraakvermogen ernstig belemmerde, dat vooral jongens in zo'n geval veel later gingen praten en soms pas na jaren iets verstaanbaars zeiden. Maar Nick niet, hoor. Hij kende geen belemmeringen.

Op zijn eigen explosieve manier begon hij gelijktijdig te lopen en te praten. Hij was acht maanden toen hij zijn eerste, wankele stappen zette en op die manier het huis onveilig ging maken. Heel verstandig zei hij Engelse woordjes tegen Beatrix en Spaanse tegen Rome en mij. Later begreep ik waarom twee talen tegelijk voor hem geen obstakel waren geweest. Hij liet zich door niets weerhouden, ook later niet. Zonder looprek racete hij voortaan zowel Spaans als Engels ratelend door het huis.

Toen hij een jaar was, sprak hij zinnen waar iedereen zich over verbaasde. Nu weet ik dat dat al een teken aan de wand was. Men heeft me verteld dat hoewel niet alle kinderen die vroeg praten manisch-depressief worden, de meeste manisch-depressieve mensen vroege praters waren. Hij ook. Maar ik had toen nog geen flauw idee van dergelijke symptomen en was gewoon trots op hem. Als vreemden even met hem hadden gesproken, zeiden ze tegen mij: 'Hij is ongelooflijk!' Dat zeiden ze zo vaak dat hij dacht dat dat ook zijn naam was.

Wanneer ik hem soms voor een wandeling nog in de kinderwagen zette, en mensen onderweg bleven staan om een praatje met hem te maken en hem dan vroegen hoe hij heette, lachte hij breed en zei: 'Ik ben Ongelooflijk.' En dat was hij ook. Onderweg voerden we lange gesprekken en ik weet zeker dat mensen die vanuit de verte naar me keken, dachten dat ik gek was door zulke lange verhalen te houden tegen een baby. Maar hij vond het prachtig.

Nick hield van veel dingen. Hij was dol op zijn zusje, zijn speelgoed, autorijden en zelfs toen al op muziek. Wat dat laatste betreft, had hij een vreemde smaak voor een kind, want hij was gek óp de discomuziek van die periode. Ik ook. Zijn lievelingsnummer was 'I will survive' van Gloria Gaynor, en hij danste bij de platen die we in mijn kamer draaiden. Hij wist precies wat hij mooi vond; hij reikte me de platen aan en zei er op dwingende toon bij: 'Deze, mammie.' We hadden onze eerste ruzie toén we plannen maakten voor zijn eerste verjaardag en hij een clown en discomuziek op zijn feestje wilde hebben. Een vreemde eis voor een kind van een jaar, hoewel hij eruitzag als een peuter van twee met zijn forse postuur, zijn blonde haar dat ik zelf recht afknipte en de uitstekende coördinatie waarmee hij zich bewoog. Hij vond het toen ook al leuk om op mijn typemachine te tikken.

Al deze dingen waren ongewoon voor een kind van zijn leeftijd, maar nog ongewoner was dat hij zich van zijn wensen bewust was en deze kon verwoorden, zelfs verdedigen. Ik probeerde hem uit te leggen dat een clown geen goed idee was omdat de meeste vriendjes van zijn leeftijd daar bang voor waren, en dat ze ook niet van discomuziek hielden. Ik had een peuterfeestje in gedachten met een paar even oude kinderen van vriendinnen erbij, natuurlijk zijn zusje, een paar vriendinnen van mij en misschien Bill.

Maar Nicky en ik kregen er echt ruzie over. Hij wilde dat ik mijn Gloria Gaynor-plaat zou draaien en uiteindelijk hebben we dat gedaan, en de clown voor de volgende keer bewaard.

Hij was erg wijs voor zijn leeftijd en een ontzettend gezellig kind, ook al waren we het wat zijn muziekkeuze betreft niet met elkaar eens. Toen ik een keer op een avond een plaat opzette die hij niet mooi vond, werd hij woedend. Ik moest de plaat stopzetten en een andere draaien en toen ik dat weigerde, plaste hij - hij liep naakt rond op weg naar zijn bad - triomfantelijk op mijn platenspeler. Zo nam hij wraak en ik moest erom lachen, want het was te dol voor woorden en typisch Nicky.

Een ander ultimatum uit die tijd had te maken met zijn ledikant. Na zijn eerste verjaardag wilde hij daar niet meer in slapen en hij maakte me dat met veel bombarie duidelijk. Hij wilde in het oude divanbed slapen dat ik voor mezelf in zijn kamer had gezet voor het geval dat hij me 's nachts nodig zou hebben of ziek was. Maar ik vond het veiliger als hij in zijn ledikantje bleef slapen. Omdat hij zo vroeg had leren lopen, zwierf hij door het hele huis en ik was bang dat hem iets zou overkomen als hij zou opstaan voordat ik wakker was. Zelfs toen al sliep hij weinig; hij bleef tot 's avonds laat wakker en ontwaakte alweer voordat het licht werd. Zijn ledikantje stelde mij gerust, maar hij voelde zich er niet meer in thuis. Maar net als in zijn latere leven kon Nick, als hij zijn zinnen op iets had gezet, niet meer van zijn stuk worden gebracht. Zo begon ons avondgevecht. Hij dreef zijn zin door door in bed een zo groot mogelijke aanloop te nemen en zich als een polsstokspringer over het voeteneind te gooien. Tevreden bleef hij dan even op de grond zitten bijkomen van de val voordat hij zijn kamer uitrende. Omdat ik bang was dat hij bij die sprong zijn nek zou breken, en hij zo groot en sterk was dat het hem steeds lukte, won hij weer.

Het ledikant werd dus weggehaald en hij verhuisde naar een echt bed. Nogal optimistisch zette ik een hekje voor zijn deur, dat ook nauwelijks een obstakel vormde. Hij wist algauw hoe hij het weg moest halen en zoals ik al gevreesd had, ging hij 's nachts door het huis dwalen en lag 's morgens als ik wakker werd bij mij in bed.

Na de slag om het ledikant was dit de volgende ronde, want hij beschouwde het divanbed in zijn kamer alleen als een tussenstation op weg naar mijn bed. 'Hij wilde bij mij slapen, in mijn kamer.

Maar deze keer hield ik mijn poot stijf Hij moest in zijn eigen bed slapen, punt uit. Er volgden maanden van strijd en slapeloze nachten. 'Ga terug naar je eigen bed, Nicky,' zei ik keer op keer. Dan droop hij af, maar een paar minuten later stond hij weer naast me te bedelen of hij bij mij mocht slapen. Ik had een enorm tweepersoonsbed en hij moet het belachelijk en egoïstisch van me hebben gevonden dat ik dat niet met hem wilde delen. Maar ik had in mijn achterhoofd dat ik die plek misschien ooit met een volwassene zou willen delen, dus ik vond het geen goed idee om er Nicky aan te laten wennen.

Maar hij wist van geen wijken en uiteindelijk sloten we een compromis. Dat wil zeggen dat Nick won, maar dat hij me mijn eer liet redden door eerst naar zijn eigen bed te gaan en mij ongestoord alleen te laten inslapen. Hij protesteerde niet meer en maakte me ook niet meer wakker om te vragen of hij erbij mocht, maar kroop stilletjes naast me wanneer ik sliep, en wanneer ik 's morgens wakker werd, lachte hij me stralend toe. Zo konden we er allebei vrede mee hebben en eerlijk gezegd vond ik het zalig als hij naast me lag en ik hem knuffelen en op zijn buik blazen kon en zijn blonde haren tegen mijn wang kon voelen.

Hij was een heerlijk, onweerstaanbaar kind, vrolijk en liefdevol, en hij zat vol leuke plannetjes. Toen hij anderhalf was, of eerlijk gezegd al eerder, wisten we dat hij buitengewoon intelligent was en vermoedden we een indrukwekkend hoog iq. Hij deed en zei dingen die een kind van zijn leeftijd nog lang niet werd geacht te doen of te weten, en wat hij zei, klonk logisch of grappig. Ook toen al was iedereen weg van hem, vooral Beatie en ik.

Over één ding maakte ik me zorgen. Hij sliep niet, of niet genoeg. Lang voor zijn tweede verjaardag besefte ik dat het geen zin meer had om hem voor een middagdutje in bed te stoppen. Als ik dat toch deed, bleef hij 's avonds nog langer wakker dan ik, en ik werkte 's avonds. Maar hij had gewoon nauwelijks slaap nodig. Dat was een tweede waarschuwingssignaal. Manisch-depressieve mensen hebben slaapproblemen en uiteindelijk werd dit het kruis van zijn leven. Maar op die leeftijd vond niemand het abnormaal en ik probeerde het van me af te zetten. Hij was gewoon anders dan zijn zusje. Beatie sliep tot ongeveer haar zesde elke middag een paar uur, maar Nick leek het bijna zonder slaap te kunnen stellen. Hij viel later dan ik in slaap, werd krankzinnig vroeg wakker en prikte dan in mijn ogen met de vraag: 'Ben je al wakker, mammie?'

'Nu wel,' kreunde ik dan. Sesamstraat werd mijn redding. Eerst hield ik hem een paar uur bezig en zodra dit programma begon, zette ik hem voor de televisie zodat ik nog even naar bed kon. Het was een hele toer om met Nicky om je heen genoeg slaap te krijgen.

Een derde waarschuwingssignaal, hoewel dat ook weer niet altijd zo hoeft te zijn, was zijn reactie op medicijnen. We huurden vaak een huis aan het strand, waar een heel bochtige weg naartoe liep. Nicky werd altijd wagenziek. Ik probeerde alle toegangswegen: de korte, de lange, die door de bergen en de winderige weg langs het strand, maar het maakte niets uit. Ten slotte besloot ik hem Dramamine te geven en er gewoon zo snel mogelijk heen te rijden. Het leek me de enige oplossing.

De kinderarts had me gewaarschuwd dat hij er soezerig van zou kunnen worden en dat hij er zelfs van in slaap zou kunnen vallen, maar dat het geen kwaad kon. Op een weekend toen we naar het strand zouden gaan, gaf ik Nick voor ons vertrek een tabletje. Bijna op slag veranderde hij in een wervelende derwisj. Hij rende in het rond, ratelde honderduit en klom bijna tegen de muren op. Precies het tegenovergestelde van wat de bedoeling was, en daar schrok ik van. Maar toen ik de dokter belde, zei hij dat dit wel vaker voorkwam. Later gebeurde het nog een keer, met een hoestdrankje voor kinderen waar geen recept voor nodig was. Het effect was precies hetzelfde: Nick versnelde in plaats van te vertragen. Dit wordt een paradoxale reactie genoemd en is kenmerkend voor mensen met een bipolaire stoornis. De rest van zijn leven gaven sommige medicijnen hem deze reactie. De meeste verkoudheidsmiddeltjes die een normaal mens suf maken, maakten Nick bijna maniakaal. Tot hij later een middel ging gebruiken om hem in evenwicht te brengen, viel hij van koffie bijna in slaap. Ik moest vreselijk opletten met het toedienen van geneesmiddelen en natuurlijk gaf ik hem geen Dramamine meer, en uiteindelijk gingen we daar niet meer naar het strand.

Nick was een sterke persoonlijkheid met uitgesproken meningen. Net als veel andere kinderen van zijn leeftijd hield hij niet van kleren en liep hij graag naakt rond. Ik heb stapels foto's van hem waarop zijn blote, mollige bips met kuiltjes naar me toe is gekeerd terwijl hij op mijn bed ligt te spelen of van mij en mijn camera wegloopt. Maar toen hij iets groter was, wilde hij zich per se zelf aankleden en had hij er een gruwelijke hekel aan zich te verkleden. Dat waren de zeldzame keren dat hij gilde van woede en mijlenver te horen was. Op de een of andere manier raakte hij overstuur als hij zich moest aan- of omkleden. Toen hij anderhalf en vooral toen hij twee was, velde hij een onwrikbaar oordeel over de kleren die hij aan moest. 'Dat trek ik niet aan!' zei hij soms met een woedend gezicht. In de puberteit, of misschien zelfs eerder, is dat begrijpelijk, maar ik vond het eigenlijk te gek voor woorden om met een tweejarige Nicky te bekvechten over een lichtblauwe ribfluwelen speelbroek. Maar als hij 'Dat trek ik niet aan!' zei, was het menens.

Vaak kocht ik bij elkaar passende kleren voor Beatie en Nick. Beatie nam dat gemoedelijk op en trok alles aan wat ik voor haar uitkoos, maar met Nick moest ik over elk kledingstuk uitgebreid onderhandelen. Hoewel ik steeds meer met mijn schrijven ging verdienen, moest ik ook in die tijd nog een beetje zuinig zijn. Toch vond ik het leuk om nieuwe kleren voor hen te kopen, bijvoorbeeld iets met een giraffe of bloemen, of met Pasen met haasjes erop. Nicky keek er altijd vol afgrijzen naar. 'Denk je dat ik dat draag? Met een giraffe erop?' schreeuwde hij dan diep beledigd. En dan smeekte ik hem mij een plezier te doen en dat deed hij ook meestal wel, maar niet voordat we er minstens een uur over hadden gedebatteerd. Nick had al heel jong vastomlijnde ideeën over van alles en nog wat - inclusief zijn kleren - en hij was altijd bereid me die omstandig uit te leggen.

Toen Nick anderhalf was, was hij eigenlijk al volwassen. Hij had zijn eigen mening, smaak, wensen, vreemde trekjes en gewoonten. Hij was heel bijzonder, dat stond buiten kijf, maar ook heel anders. Anders dan andere kinderen, anders dan zijn zusje. Hij was intelligenter, slimmer, sneller en energieker, en hij keek naar me op een manier die me het gevoel gaf dat hij een man was in het lichaam van een kind. Hij hield me voortdurend in de gaten, alsof hij op zoek was naar een antwoord op een raadsel, en als hij me recht aankeek, zag ik grote wijsheid in zijn ogen. En hoewel ik dat soms wonderbaarlijk vond en hevig trots was op mijn briljante zoon, gaf het me soms ook een onbehaaglijk gevoel.

Ik herinner me een keer dat ik naar hem keek en vaag het gevoel kreeg dat er iets niet in de haak was. Hij droeg een geel speelpak met voeten eraan en zag er schattig uit, maar toen onze blikken elkaar kruisten, vroeg ik me voor het eerst af of er iets met hem aan de hand was, of het verschil tussen hem en anderen niet te groot was. Meteen voelde ik me schuldig en ook een beetje bang. Toen ik het later aan de kinderarts probeerde uit te leggen, stelde hij me gerust. Nick was gewoon een bijzonder intelligent kind, dat veel aandacht kreeg en daardoor bepaalde dingen deed. En ik dacht, hoe kan een kind nou te knap, te schattig en te fantastisch zijn? Achteraf gezien is het duidelijk dat hij in veel opzichten de klassieke symptomen van een gebrek aan concentratievermogen had, maar destijds zagen zelfs zijn artsen dat niet. Sindsdien heb ik gehoord dat negentig procent van de kinderen met Nicks soort gedrag eroverheen groeien, waardoor kinderartsen en psychiaters heel voorzichtig zijn met hun diagnose. Hoewel de meeste kinderen er inderdaad overheen groeien, deed Nick dat niet, maar ik vond dat ik me geen overdreven zorgen over hem moest maken.

Nick was gewoon bijzonder intelligent en zijn leeftijd ver vooruit, en daarom was het vanzelfsprekend dat hij anders was dan anderen. Ik hield mezelf voor dat ik niet zo ondankbaar moest zijn en niet zo dwaas om Nicky's talenten in twijfel te trekken, en zette mijn zorgen opgelucht opzij. Hoe zou een kind als Nicky nou iets kunnen mankeren?

3

Casanova

Met een kind als Nicky kon ik mannen wel vergeten. Ik had mijn handen vol aan hem en hij en Beatrix waren de spil van mijn leven. Naast mijn werk en de kinderen had ik bijna geen tijd of energie over voor een afspraakje, en dat kon me nauwelijks iets schelen. Maar uiteindelijk begon ik weer tijd voor andere mensen te maken. Bill was van het toneel verdwenen en het viel niet mee om in mijn eentje voor Beatie en Nick te zorgen. Ik kon best wat volwassen gezelschap gebruiken, ook al was het maar af en toe.

Nicky was er echter aan gewend me voor zichzelf te hebben en door mij en Beatrix op handen te worden gedragen, en hij wenste geen indringers. Dat liet hij me dan ook duidelijk weten.

Toen hij twee was, sprak hij vloeiend Spaans en Engels en was niet op zijn mondje gevallen. Hij is altijd tweetalig gebleven en we spraken ook later vaak Spaans met elkaar. Mijn moedertaal is Frans en dat probeerde ik aan zijn repertoire toe te voegen, vooral omdat Beatrix en ik meestal Frans praatten. Zij bracht elke zomervakantie bij familie in Frankrijk door en sprak die taal vloeiend, en ik vond het prettig om Frans met haar te praten. Maar zelfs toen Nick nog klein was, had hij al een hekel aan Frans en hij weigerde het dan ook te leren. Als ik het sprak, stak hij daar altijd de draak mee door me op een overdreven manier na te doen, en hij kon het op een idiote, onverstaanbare manier imiteren. Ik plaagde hem altijd omdat hij een Spaans accent had als hij me in het Frans nadeed. Al heel jong vond hij dat het, ook al was het mijn moedertaal, een belachelijke taal was, en hij weigerde pertinent het te leren of het me in zijn bijzijn rustig te laten spreken.

Het deed er niet toe welke taal een aanbidder sprak, Nick wist hem altijd in een hoek te drijven en hem later genadeloos na te doen. Als ik 's avonds uitging, nam ik een oppas voor de kinderen en vlak na Nicks eerste verjaardag had ik Lucy in dienst genomen, een fantastische huishoudster uit El Salvador. Ze is nog steeds bij me en hield erg veel van Nicky. De oppas moest ervoor zorgen dat de kinderen op tijd naar bed gingen, en ik hoopte altijd dat Nicky bij mijn thuiskomst als een engel in zijn bed zou liggen slapen zodat ik vanuit de deuropening vol liefde naar hem kon kijken. Maar in die jaren van afspraakjes bleef dat een droom. Als ik thuiskwam, lag Beatie in haar bed te slapen, zat de oppas voor de tv te snurken en rende Nicky zodra hij mijn sleutel in het slot hoorde naar de voordeur. Eerlijk gezegd is het hart me meer dan eens in mijn schoenen gezonken wanneer ik de deur voorzichtig opendeed en hij met een ondeugende twinkeling in zijn ogen naar me opkeek en daarna een schattende blik op mijn metgezel wierp, die geen idee had wat hem te wachten stond.

Ik stuurde hem meteen naar bed, maar moest hem er meestal zelf naartoe brengen en hem instoppen, met de vermaning te blijven waar hij was. Daarna maakte ik de oppas wakker, betaalde haar en liet haar uit, terwijl mijn nog steeds nietsvermoedende metgezel een borrel inschonk. Als ik nog bij de voordeur stond, kwam Nick dan weer te voorschijn in zijn pyjama met voeten en vroeg mijn metgezel zijn speelgoed te komen bekijken. Hij had altijd een verleidelijk aanbod. Een vriend die veel wist van zeldzame geweren kreeg te horen dat Nick een gewerenverzameling had, en dat klonk de man zo aanlokkelijk in de oren dat hij hand in hand met Nick naar boven verdween. Ik wachtte beneden op de bank en hoopte dat Nick hem gauw zou laten gaan, maar natuurlijk gebeurde dat niet. Tegen de tijd dat mijn metgezel weer beneden kwam, was het twee uur 's nachts en zat ik net als de oppas voor de tv te slapen. Meestal vonden mijn vrienden Nick enig, maar soms maakte hij mij boos omdat ik zeker wist dat hij het expres deed.

Voor romantiek was dus geen plaats, omdat Nick niet naar bed wilde en deed alsof de mannen in mijn leven voor hem kwamen en niet voor mij. Soms was dat volgens mij ook zo, want degenen met wie ik contact heb gehouden, hebben het nog steeds vol genegenheid over hun middernachtelijke gesprekken met Nicky.

Nick was bovendien wég van vrouwen en leek wat dat betreft vaak een volwassen man in het lichaam van een peuter. Hij uitte zijn hartstocht op een extreme manier: hij betastte, omhelsde en liefkoosde, en wie zou een tweejarig kind van iets anders dan knuffelen verdenken? Ik. Ik kende hem beter dan wie ook, en ik wist dat Nick op zijn tweede al een Don Juan in de dop was.

Soms sloop hij achter onze huishoudster aan, kroop onder haar rok, gaf een paar klapjes op haar billen en schaterde het uit'. Die lach verraadde hem. Hij deed me denken aan mijn vader, ook een echte Casanova, van wie mijn grootmoeder had gezegd dat hij als kind al oog had voor mooie vrouwen. Nick ook.

Wanneer ik hem meenam naar de ijswinkel in de buurt, ging hij met een onschuldig gezicht in de rij staan en stak soms kalm zijn hand uit om de een of andere vrouw op haar billen te tikken. Een keer mocht hij mee een ijsje kopen met een vriend, die bij terugkomst wat geërgerd keek terwijl Nick met een onschuldig gezicht chocolade-pepermuntijs op zijn tuinbroek morste. Blijkbaar had hij weer aan billen gezeten en had de vrouw zich woedend omgedraaid en Nicks begeleider ervan beschuldigd. Mijn vriend had zich zo gegeneerd dat hij de ware schuldige, meneer Nicky, niet eens had aangewezen. Wie zou bovendien geloven dat een tweejarig kind zoiets deed?

Toen we het strandhuis nog huurden, stelde Nick altijd vrolijk voor om naar het strand te gaan en 'vrouwen te omhelzen'. Hij was dol op vrouwen, en is dat altijd gebleven. Hoe ouder hij werd, hoe meer hij van vrouwen hield. Hij was charmant, hield van knuffelen en was vreselijk lief, en vrouwen waren dol op hem. Hij was onweerstaanbaar en had een soort onschuldige aantrekkingskracht, die op vrouwen werkte als honing op een bij. Ik moet toegeven dat ik het meestal vermakelijk vond (een moeder van een zoon reageert heel anders dan een moeder van een dochter).

Toen Nick klein was, vertelde hij me vaak interessante verhalen. Tijdens een wandeling door het park of wanneer we op het balkon van zijn kamer of in de tuin zaten, kon hij urenlang met me babbelen. Tijdens een van die gesprekken keek hij me een keer peinzend aan en begon een lange zin met: 'Toen ik nog groot was...'

'Wat bedoel je met "toen je nog groot was"?' vroeg ik. Ik vond het een vreemde uitdrukking voor een kind, een beetje eng, hij bracht me ermee van mijn stuk. Met een nadenkend gezicht, alsof hij zich iets probeerde te herinneren, legde hij uit: 'Heel lang geleden was ik groot, en nu ben ik weer klein. Maar toen ik groot was...' Hij praatte door terwijl ik naar hem keek, en opeens keek hij me een beetje vreemd aan en voegde er kalm aan toe: 'Ik ben hier eerder geweest en toen was ik groot.' Ik vond het zo'n rare opmerking dat ik er niet verder op inging, bovendien had het te maken met zaken waar ik niets over wilde horen. Maar ik ben het niet vergeten. Ik weet niet of hij toen op zijn bedachtzame, intelligente manier alles zei wat hem voor de mond kwam, of hij aan het fantaseren was of dat er meer achter stak, maar ik wilde het niet weten en dat wil ik nog steeds niet.

Naast zijn buitengewone intelligentie en vroegrijpheid had hij natuurlijk ook een kinderlijke kant. Hij was dol op knuffelen en borrelde over van liefde, en Beatie en ik hielden verschrikkelijk veel van hem. Zo nu en dan snakte hij naar mannelijk gezelschap en liep dan als een hondje achter de mannen met wie ik omging aan, maar hij hechtte zich aan niemand en ik ook niet. Ik geloof dat Nicky het fijn vond dat hij Beatie en mij alleen voor zichzelf had. Hij had een heerlijk leventje, waarin alles om hem draaide. Ruim twee jaar na zijn geboorte beschouwde ik hem nog steeds als een geschenk uit de hemel. Als ik hem niet vertroetelde, deden Beatie of Lucy dat wel. Nick had zijn eigen kleine harem, die hem aanbad.

Hij werd moeizaam zindelijk. Hoewel hij alles vlug leerde, leek het alsof hij deze kunst niet de moeite waard vond. Toen hij tweeëneenhalf was, plaste hij 's nachts nog steeds in bed en als ik hem geen luier had omgedaan, zou hij dat ook in het mijne hebben gedaan. Overdag gebruikte hij het potje, maar hij ging erop zitten, net als zijn zus en ik op de wc. Er was geen man in huis die hem de andere manier kon leren. Omdat ik het hem niet kon voordoen, kocht ik 'Tinkle-Targets' voor hem: drijvende papieren schietschijfjes en oorlogsscheepjes voor in de wc om op te mikken en tot zinken te brengen. Dat hielp en zo kreeg Nick het ondanks het ontbreken van een mannelijk voorbeeld onder de knie. Ik heb er nog steeds een paar liggen en als ik ze zie, moet ik glimlachen. Het was een leuk, leerzaam spelletje, waar Nick uitbundig om moest lachen.

Nick kon helemaal in de ban raken van een bepaald stuk speelgoed, een figuur uit een tv-serie of een film. Eerst was hij gek op Sesamstraat en later op Spider-Man. Hij leefde voor Spider-Man en wilde alles hebben wat met hem te maken had. Hij sliep in een Spider-Man-pyjama, liep op Spider-Man-sportschoenen door het park, droeg een Spider-Man-T-shirt, dronk uit een Spider-Man-beker, at van een Spider-Man-bordje en had natuurlijk een Spider-Man-pop. En hij kreeg een Spider-Man-verjaarstaart. Het was alles Spider-Man wat de klok sloeg. En meestal was hij natuurlijk Spider-Man. De obsessie duurde tot er een nieuwe rage ontstond: die van Star Wars. Jarenlang heeft hij alle figuurtjes van deze film verzameld.

Nick hield van fantasiespelletjes waarin hij de hoofdrol speelde en de actie bepaalde. Daaraan gaf hij de voorkeur boven echte spelletjes met regels die door anderen waren bedacht. Alles wat van te voren was bepaald, ergerde hem mateloos en werd door hem genegeerd. Later, toen hij problemen kreeg met leren - iets wat ik me in het begin niet kon voorstellen - vroeg ik me af of hij misschien niet bij machte was om regels en aanwijzingen te volgen en ze daarom negeerde. Maar hij had een rijke fantasie.

Toen Nick tweeëneenhalf was, was hij nog net zo koppig als daarvoor en als hij iets niet wilde, kon ik hem maar met moeite overhalen. Als hij het niet met een bepaald plannetje eens was, werd hij opstandig en boos, en weigerde hij mee te werken. Zelfs toen al was het soms een probleem om hem ergens mee naartoe te nemen, omdat hij zo'n misbaar kon maken dat je er wanhopig van werd. Soms verontrustte me dat en toen ik er een keer tegen de kinderarts over begon, zei hij alleen dat Nick verwend was - maar dat was gemakkelijk praten. Nick was soms zo verschrikkelijk koppig dat ik me afvroeg of er iets anders achter stak.

Maar mijn kinderarts was een ervaren, wijze man en nu weet ik dat veel van die ruzietjes met Nick onbelangrijk en heel normaal leken. Pas later kun je terugkijken en zien wat er echt aan de hand was, maar destijds was een verklaring algauw aannemelijk en leek het het beste er niet te veel aandacht aan te besteden. Toch had ik inmiddels een knagend gevoel dat Nick anders was dan anderen en zo nu en dan was ik dapper genoeg om dat hardop tegen een vriend of vriendin te zeggen. En hoewel de waarschuwingssignalen dan weer logisch werden verklaard, ging het gevoel niet weg. Ik hoopte maar dat ik het mis had en dat hij net zo normaal was als ik wilde.

Nick leefde in een wereld waarin hij voortdurend in het middelpunt van de belangstelling stond. Twee vrouwen en een meisje adoreerden hem. Er was niet steeds een man aanwezig om hem stevig aan te pakken, niet letterlijk, maar om hem af en toe streng toe te spreken of indruk op hem te maken. In plaats daarvan gaven we hem in alles zijn zin. Ik hield zoveel van hem en vond hem zo uniek en fantastisch dat ik me helemaal door hem liet ringeloren, net als iedereen. Toen hij tweeëneenhalf was, was hij nog steeds 'ongelooflijk' en dat vertelde iedereen hem ook. Dus het lag voor de hand hem verwend te noemen en zijn moeilijke buien te wijten aan het feit dat te veel vrouwen hem te veel vertroetelden en er geen vaderfiguur voor hem was.

In die tijd begon mijn romance met John Traina. Hij was een knappe, elegante, energieke man, die me betoverde met zijn vriendelijkheid, aantrekkelijkheid, charme en wereldwijsheid. Hij overdonderde me. Na een huwelijk van zestien jaar was hij kort daarvoor gescheiden. Hij was veel meer een gezelligheidsmens dan ik en had twee zoontjes, en in de jaren daarvoor, toen we nog gewoon vrienden waren, had ik gezien dat hij een goede vader was. Ik was al heel lang alleen en mijn leven was niet gemakkelijk. Mijn eerdere huwelijken waren op een teleurstelling uitgelopen en de weinige mannen met wie ik daarna uit was geweest, zeiden me niets. Maar na de traumatische ervaring met Bill en het - weliswaar zijdelingse - contact met een wereld waar ik doodsbang voor was, leek Johns gezonde, welvarende wereld een sprookje. En John was de sprookjesprins van wie ik altijd had gedroomd.

Ik werd halsoverkop verliefd op hem. Toen we zes weken een verhouding hadden, vroeg hij me op Valentijnsdag ten huwelijk. Het was eigenlijk te vlug om elkaar goed genoeg te kennen, en uiteindelijk hebben we daar dan ook voor moeten boeten. Maar eerst hebben we een lang en gelukkig leven geleid waarin alle dromen uitkwamen.

Wat ook meespeelde, was dat hij mijn kinderen aardig leek te vinden, en ik was erg gesteld op zijn jongens, Trevor en Todd. Door mijn dochter kende ik hen al een paar jaar, ze kwamen vaak met Beatie en Nicky spelen. Het was een enig viertal, een kant-en-klaar gezin, en ik vond het fijn dat John nog meer kinderen wilde hebben, want dat wilde ik ook.

John leek Nick erg graag te mogen, hoewel hij een paar keer voorzichtig zei dat het geen gemakkelijk kind was - op z'n zwakst gezegd. Ik weet nog dat John ons een keer wilde meenemen voor een ritje per rijtuig over de boulevard en dat Nick daar heftig tegen protesteerde. John deed zijn best om hem een plezier te doen en Nick weigerde zo bot dat ik me voor hem schaamde en het liefst mijn hand tegen zijn gezicht had gedrukt om hem de mond te snoeren. Ik dacht dat ik John nooit terug zou zien en ik was opgelucht toen bleek dat hij alleen maar niet wist wat hij ermee aan moest. Nick maakte het ons niet gemakkelijk. Hij voelde aan dat het een serieuze relatie was geworden en was ontzettend wantrouwig, en hij liet dat ook duidelijk blijken.

Het was een stormachtige romance. Zes weken na ons eerste afspraakje waren we verloofd en we trouwden precies vier maanden later, vervuld van hoop, liefde en dromen. John leek de beschermer naar wie ik had verlangd en ik verheugde me op een lang en gelukkig leven samen, temidden van onze kinderen. Ik was ervan overtuigd dat er een goede tijd was aangebroken, voor zowel mij en mijn kinderen als voor die van John. Ik mocht hen erg graag en zij waren zo aardig om me met open armen te ontvangen. Nicky vond het spannend dat hij er opeens twee broers bij had gekregen. Vanuit zijn vrouwenwereldje was hij terechtgekomen in een echt gezin met broers en een vader. Al mijn dromen waren bewaarheid en ik was volkomen gelukkig. Het leven was ten goede gekeerd, het lot was ons eindelijk gunstig gezind. En Nicky had een nieuwe papa.

Meteen na de huwelijksvoltrekking gingen John en ik een paar dagen naar New York, waar we allebei zakelijke afspraken hadden. Ik noemde het lachend onze 'huwelijkszakenreis' en was er een beetje zenuwachtig over. Ik had Nick nog nooit alleen gelaten en het kostte me moeite: ik voelde me een beetje verscheurd tussen aan de ene kant John en aan de andere mijn kinderen.

Hun hele leven waren ze bij mij op de eerste plaats gekomen, ze hadden mijn liefde nooit met iemand hoeven delen en ik wist niet of dat zou lukken en wat ze ervan vonden, vooral Nicky. Ik besefte dat zij zich zouden moeten schikken in het feit dat ik minder tijd en aandacht voor hen zou hebben, en dat ik ook mijn man een plaats in mijn leven zou moeten geven. Om aan de nieuwe situatie te wennen, besloten we om pas vijf weken later op huwelijksreis te gaan en de drie oudsten mee te nemen naar Europa. Nicky zou thuisblijven, en daar maakte ik me ernstig zorgen over.

Merkwaardig genoeg ging die huwelijksreis voor mij niet door. Vlak voor ons vertrek werd ik ziek en de dokter dacht dat het een blindedarmontsteking was. Omdat we aannamen dat ik wel weer gauw zou opknappen, vertrok John met de drie oudsten en spraken we af dat ik hen achterna zou reizen. Maar zo ging het niet. Ik bleef thuis bij Nicky, wat eigenlijk een opluchting voor me was omdat ik hem niet graag achtergelaten had. Toch vond ik het jammer dat ik niet mee op reis was. Zij waren op mijn huwelijksreis, ik niet. Ik was thuis, bij Nicky.

Vlak voordat ze vertrokken, was Nicky op een morgen met alleen een kletsnatte luier om in onze slaapkamer verschenen. Hij was toen drie. Op blote voetjes en met zijn handen in de zij keek hij John boos aan en zei: 'Meneer Twaina, u begrijpt niet dat ik haar voor mezelf wil houden.' Ook toen al nam Nicky nooit een blad voor de mond, je kon hem nooit verkeerd begrijpen. Daarna draaide hij zich om en wierp zijn nieuwe vader nog een vernietigende blik toe voordat hij de deur achter zich dichttrok. We probeerden ons lachen in te houden.

4

Veranderingen

Voor zover ik kan nagaan - en daar ben ik vrij goed in omdat ik er vaak genoeg de gelegenheid voor heb gehad - is Samantha in de eerste week van ons huwelijk verwekt. De ziekte die me weerhield op huwelijksreis te gaan had niets te maken met mijn blindedarm, maar alles met Samantha. Hoewel we het niet meteen aan de kinderen vertelden, waren we er heel blij mee. Het was geen ongelukje, we wilden graag een baby en John hoopte dat het een meisje was.

Niet lang na ons huwelijk kwam tot mijn verbazing Nicks vader weer boven water en hij wilde zijn zoon zien. Maar vanwege zijn manier van leven was ik bang dat hij geen goede invloed op Nicky zou hebben.

In diezelfde tijd kreeg Nick om een raadselachtige reden de ene infectie na de andere. Als iemand thuis verkouden was, werd hij erger verkouden of kreeg zelfs longontsteking. Als hij zich sneed, ging de wond ontsteken. Niemand heeft me ooit kunnen vertellen waarom hij zijn hele leven zo verschrikkelijk weerloos tegen infecties is gebleven. We vermoedden dat zijn immuunsysteem niet goed werkte, en daarom maakte ik me vreselijk bezorgd over een ontmoeting met iemand die nog steeds drugs gebruikte. En ik was doodsbenauwd dat Bill hem ergens mee naartoe zou willen nemen, wat ik veel te riskant vond.

Ik was zwanger van Samantha, ik maakte me zorgen over Nick en we stapten met het probleem naar de rechter, die me in het gelijk stelde. Bill mocht Nick bezoeken, maar bij mij thuis en in mijn bijzijn. Eerlijk gezegd stond het hele idee me niet aan. Bill kwam een paar keer langs om Nicky te zien en het was duidelijk dat hij zijn problemen nog steeds niet opgelost had. We hadden er allemaal moeite mee. Ik vond niet dat hij bijdroeg tot Nicks welzijn en ik was bang dat Nick ervan in de war zou raken, omdat hij zich inmiddels erg aan John had gehecht.

Ook was het me opgevallen dat Nick vaak heel opgewonden was, hyperactief, en dat hij niet blij was met de komst van de baby. Hij had vaak een boosaardige twinkeling in zijn ogen en ging steeds meer beslag op mij leggen, als om te bewijzen dat wij bij elkaar hoorden en dat niemand daartussen kon komen. Ik probeerde hem gerust te stellen, maar ik geloof niet dat me dat lukte.

Nick had het er al met al heel moeilijk mee. In korte tijd was zijn leven drastisch veranderd. Hij had een stiefvader en twee broertjes gekregen aan wie hij moest wennen, hij woonde in een ander huis en er was een nieuwe baby op komst. Dat laatste voelde hij, net als de meeste driejarige kinderen, als een grote bedreiging. Bovendien was zijn biologische vader terug in zijn leven, maar kende hij deze nauwelijks. Als ik in Nicks schoenen had gestaan, had ik me ook afgevraagd wat er in vredesnaam allemaal aan de hand was.

John was heel voorzichtig met Nick en respecteerde onze speciale band. Later zei hij dat hij niet tussenbeide wilde komen omdat hij wist dat hij Nick daarmee tegen zich in het harnas zou jagen. Volgens Nicky was ik van hem alleen, en hij wilde me met niemand delen. Niet met John, niet met de andere twee jongens en zeker niet met de nieuwe baby. Ik voelde me vaak tussen twee partijen in staan: Nick en De Anderen. Ik besteedde veel aandacht aan Nick, maar hij eiste me steeds meer op en verlangde het onmogelijke van me, alsof ik hem moest bewijzen hoeveel ik van hem hield. Ik hield nog net zoveel van hem als vroeger, maar er waren inmiddels ook andere mensen in ons leven gekomen.

We namen een belangrijk besluit voor ons gezin en besloten alle kinderen als broers en zussen over één kam te scheren. Heel eenvoudig. Geen gedoe met half, stief of echt, of wat dan ook. Ze waren onze kinderen, ongeacht wie ze meegebracht had en hoe de verwantschap lag (en zo is het nog steeds, niet alleen wat ons, maar ook wat hen betreft). Ze waren nog zo jong en hielden zoveel van elkaar dat ze dit aankonden. Beatrix, Trevor en Todd waren al een paar jaar goed bevriend, en de jongens waren geweldig met Nicky en beschouwden hem meteen als hun broertje.

Toen John en ik trouwden, waren Beatrix, Trevor en Todd respectievelijk dertien, twaalf en elf. We negeerden hun andere relaties niet, zoals die van Beatie met haar vader en die van de jongens met hun moeder. Beaties vader heeft zelfs een paar keer bij ons gelogeerd; hij kende John al van toen ze jongens waren en hun zomervakanties op dezelfde plek doorbrachten. John was weleens met een zus van Beaties vader uit geweest. Heel gemoedelijk allemaal. Wat de kinderen betreft, zij beschouwden zich als een eenheid. Ik geloof dat vooral Beatrix daar veel troost in vond, omdat haar vader of bijna vijfduizend kilometer bij haar vandaan of in Europa woonde en ze dus niet bepaald dagelijks contact met hem had. De jongens waren de helft van de tijd bij ons en de andere helft bij hun moeder. In die eerste tijd, en nog heel lang daarna, waren we allemaal gelukkig. Zelfs Nicky, ook al had hij het moeilijker dan de rest en was de overgang voor hem het grootst.

Na een poosje kwam Bill niet meer langs en verdween hij weer uit ons leven. Wel liet hij boodschappen voor Nick achter op ons antwoordapparaat, waarbij hij net deed alsof hij Dracula was. Nicky griezelde ervan maar genoot er ook van, en hij raakte net zo geobsedeerd door Dracula als eerder door Spider-Man. Hij praatte over niemand anders - niet over zijn vader, maar over Dracula. Ook begon hij afschuwelijk sombere tekeningen te maken van mensen die elkaar vermoordden, met geheven zwaarden en van bloed druipende ledematen. Heel andere tekeningen dan die van andere kinderen. Ik geloof niet dat ze iets met zijn vader te maken hadden, maar ik maakte me er wel zorgen over. Toen ik er met een psychiater over praatte, zei hij alleen maar dat Nick een rijke fantasie had en dat het geen symptoom van een probleem was. Maar elke keer dat Nick met zo'n tekening aankwam, en dat gebeurde vaak, schrok ik me naar. Ik plakte ze in een album en liet ze aan een andere psychiater zien, maar kreeg opnieuw te horen dat ik me geen zorgen hoefde te maken.

Twee weken na Nicks vierde verjaardag werd Samantha geboren. Nick was razend. Hij voelde zich verraden en was woedend op mij en de baby - volgens mij een veel te heftige reactie. Het ging verder dan de normale rivaliteit tussen kinderen uit een gezin en deed me denken aan The Bad Seed. Ik maakte me voortdurend zorgen over hem en ik vond het vreselijk dat hij zo overdreven jaloers was op Samantha.

De stroom tekeningen nam toe en ze werden steeds zwarter en gruwelijker. Al ruim een jaar had hij nooit meer iets in vrolijke kleuren getekend, alleen donkere, ik had er honderden bewaard. Hij plaste nog steeds elke nacht in bed en hij werd steeds lastiger. Hij kreeg woedeaanvallen en was meestal boos, tot de zon doorbrak en hij weer een poosje lief was voordat de volgende storm losbarstte. Hij werd thuis steeds moeilijker te hanteren, maar op de kleuterschool gedroeg hij zich blijkbaar beleefd, intelligent, charmant en verrassend volwassen (voor mij geen verrassing). Daar mocht iedereen hem graag. Daar was hij nog steeds een charmeur, en dat is hij buitenshuis altijd gebleven.

Maar thuis kregen we zijn boze buien te verduren. Ik had inmiddels veel succes en schreef 's avonds, om overdag tijd voor de kinderen te hebben. Mijn leven was een race tegen de klok met kinderen naar school brengen en van school halen, activiteiten na schooltijd en uitjes met de oudsten. Ik was trots op mijn kinderen en genoot van hun gezelschap.

Vier maanden na de geboorte van Samantha was ik weer zwanger, maar deze baby verloor ik tweeëneenhalve maand later en ik zei niets tegen de kinderen. Binnen twee weken na dit verlies was ik zwanger van Victoria. Ik leefde nog steeds voor mijn kinderen, maar het werden er steeds meer. Ik werkte tot diep in de nacht, terwijl John en de kinderen sliepen, en ik praatte zelden over mijn werk.

Ongeveer in die tijd dook Bill weer op en wilde weer langskomen. We gingen opnieuw naar de rechter en vertelden hem dat de vorige, onregelmatige bezoeken geen succes waren geweest en dat ze Nicky geen goed hadden gedaan. Deze keer besliste de rechter dat Bill zijn zoon alleen in de spreekkamer van een psychiater mocht zien, met een andere volwassene erbij als waarnemer.

Nick smeekte vaak huilend niet te hoeven gaan. De hele situatie maakte hem diep ongelukkig. De rechter wilde dat hij door een psychiater werd beoordeeld en we namen hem zelf ook mee naar een psychiater om van een onafhankelijke persoon te horen wat de gevolgen van de bezoeken voor hem waren. Maar in die tijd vond men nog dat een biologische vader, hoe beschadigd hij ook was of hoeveel schade hij het kind ook toebracht, van groot belang was voor het welzijn van dat kind.

Het leek me een perfecte gelegenheid om aan te komen met mijn plakboeken met Nicky's afschuwelijke zwarte tekeningen, maar weer was niemand ervan onder de indruk. Ik was ervan overtuigd dat het geen normale tekeningen waren en dat er iets met Nicky aan de hand was. Hij was vier, hij plaste nog in bed, hij was meestal boos, hij was verschrikkelijk jaloers op Samantha en van streek door de ontmoetingen met Bill. Soms deponeerde hij zijn ontlasting in de badkuip, een keer deed hij dat op zijn kussen en een andere keer smeerde hij die op een muur. Ik wist zeker dat er iets grondig mis was met hem, niet ten gevolge van de gebeurtenissen om hem heen, maar diep binnen in hemzelf. Maar elke psychiater verzekerde me dat hij briljant was, dat ik hem verwende en dat zijn nieuwe broers en zus hem een trauma hadden bezorgd. Ik praatte steeds tegen de muur. Ik legde de plakboeken terug in de kast en voelde me diep ongelukkig omdat niemand wilde geloven dat er iets met Nicky aan de hand was.

Bill gaf het opnieuw op en Nick, die hem eigenlijk niet eens had willen zien, kwam overstuur thuis omdat hij dacht dat het aan hém lag. Elke keer dat Bill zich niet aan de afspraak hield, maakte ik me zorgen dat Nick zich afgewezen of schuldig en ongelukkig zou voelen. Deze keer verdween Bill voorgoed. Hij dook onder in zijn eigen rampzalige leven en liet Nick voortaan met rust. Ook al was dat misschien voor een van beiden of voor allebei op een diep psychologisch niveau een verlies, ik voelde me hoogst opgelucht. Ik had die bezoeken voor Nick regelrechte bezoekingen gevonden.

Toen Victoria werd geboren, was Nick vijfeneenhalf. De geboorte verliep deze keer (de enige keer) voorspoedig en ik bracht maar één nacht in het ziekenhuis door. Op de avond na mijn thuiskomst kreeg Nick een zware astmatische aanval en moest naar het ziekenhuis. Het was niet de eerste keer (ik heb zelf astma en vijf van mijn zeven kinderen ook), maar tot op dat moment wel de ergste aanval. Hij was niet blij met Victoria, maar negeerde haar gewoon. Al zijn haat en wrok waren meestal gericht op Samantha.

Hij was boos en rancuneus. Het was begrijpelijk dat hij jaloers was op Samantha en Victoria, en van streek doordat Bill het opnieuw had laten afweten, maar ondanks deze geldige redenen vond ik dat hij weer veel te extreem reageerde. Ik moest hem voortdurend kalmeren, verontschuldigen en tevredenstellen, en ik hield zoveel van hem dat ik het vreselijk vond dat hij zo ongelukkig was. Iedereen deed zijn best om hem af te leiden en mee uit te nemen, maar hij bleef opstandig. Meestal was ik de enige die tot hem kon doordringen, maar hij was ook vaak boos op mij. Ik was tenslotte de verrader die hem had opgezadeld met die nieuwe baby's. Maar ondanks zijn woede hing hij nog steeds aan mij.

Ik beschermde hem als een tijgerin, ik vergoelijkte zijn gedrag en verdedigde hem, en dat wist hij. Ook al was hij boos op me, hij vertrouwde me. Nu ik terugkijk, denk ik dat hij vanbinnen een verschrikkelijke pijn voelde, een pijn die door niets kon worden verzacht en die hij niet kon verdragen. Hij was geen gemakkelijk kind en net als je dacht dat je zijn vertrouwen had gewonnen, gaf hij je weer lik op stuk. Dat deed hij ook bij mij, maar ik vatte het nooit persoonlijk op en kon er altijd aan voorbijgaan. Ik had het gevoel dat er iets anders aan hem knaagde dan de voor de hand liggende redenen voor zijn woede. Al toen hij een jaar of vier, vijf was, wist ik dat hem iets mankeerde, maar ik kon het niet beschrijven en als ik dat probeerde, wilde niemand naar me luisteren.

Een van de psychiaters die hem had onderzocht zei dat hij volkomen normaal was en alleen een strakke hand nodig had. Maar ik wist dat hij ongelijk had. Net als Nicky voelde ik me gevangen achter een muur van stilte, opgebouwd door de wens van iedereen om zich er niet in te verdiepen. Misschien versterkte dit gevoel onze saamhorigheid. Alleen wij wisten van het vuur in zijn binnenste dat hem verteerde.

Toen Nick zeseneenhalf was, kwam er nog een zusje bij: Vanessa. Maar hij wond zich er niet meer over op en concentreerde zich op het kwellen van Samantha. Zijn haat voor haar brandde jarenlang als een soort eeuwige vlam en sloeg, toen hij een jaar of twaalf was, plotseling om in een even sterke liefde en toen werd ze zijn lievelingszus. Na de ommekeer werden ze dol op elkaar; Sam heeft hem de rest van zijn leven aanbeden en dat was wederzijds. Als ik geweten had dat het zo zou gaan, had ik me de eerste jaren niet zoveel zorgen hoeven maken. Later vertrouwden ze elkaar volkomen en gingen ze voor elkaar door het vuur, en werd de band tussen hen sterker dan alle andere.

Zes maanden later, toen Nick zeven was, gingen we opnieuw naar de rechter, deze keer om Bill uit de ouderlijke macht te laten ontzetten opdat John Nick kon adopteren. Dat wilde Nick graag en wij ook. Het proces begon op Nicks verjaardag. Bill had zijn zoon toen al een paar jaar niet meer gezien en gelukkig hoefde Nicky niet te getuigen. De rechter ontsloeg Bill van alle ouderlijke rechten en plichten, en John adopteerde Nicky. Voor Bill moet het een akelige periode zijn geweest. We praatten niet meer met elkaar. Ik haatte de manier waarop hij zijn leven verpestte en ik voelde me nog steeds door hem in de steek gelaten, maar hij behoorde tot een andere wereld.

We gaven een adoptiefeest voor Nick en nodigden daar thuis een heleboel vrienden voor uit. Nick leek erg met de adoptie in zijn sas. De oudste kinderen wisten wat er aan de hand was, maar Nick zei dat hij niet wilde dat de jongste ooit zouden weten dat John niet zijn echte vader was. John was de vader die hem hielp opgroeien en Nick wilde geen verschil tussen hem en de anderen. Dus Nicks adoptie is nog jarenlang voor zijn jongere zusjes geheim gebleven, dat vond hij belangrijk en wij hielden daar rekening mee.

Maar ondanks zijn duidelijke blijdschap over de adoptie bleef hij vreemde dingen doen en lastig in de omgang. Toen hij zes was, hield het bedplassen eindelijk op en op school ging het goed, maar hij was nog steeds een boos, moeilijk kind. Hij maakte al zijn speelgoed kapot en wilde altijd tegen de stroom in zwemmen. Hij was nooit in harmonie met zijn omgeving en wilde altijd iets anders dan de rest. Als we uitgingen, wilde hij thuisblijven, en omgekeerd. Hij hield niet van gewone spelletjes, maar speelde graag oorlogje of met speelgoed waarbij hij zijn fantasie kon gebruiken. Ook tekende hij nog steeds sombere, bloederige taferelen.

Ik kan niet zeggen waarom of wat de aanleiding was, maar ik herinner me dat ik, toen we op Nicks zevende met het hele gezin op vakantie in Hawaï waren, een keer naar hem keek en besefte dat hij een hopeloos geval was. Ik wist absoluut zeker dat hij een zwaar gestoord kind was, hoe normaal hij soms ook deed of hoe normaal anderen hem ook vonden. Maar ik besefte tot in het diepst van mijn ziel dat er iets niet aan hem klopte, en ik was bang dat dat nooit in orde zou komen. Ik had geen idee hoe ik hem moest helpen, of wat ik eraan kon doen. En ik was nog steeds de enige die zo over hem dacht. Al mijn pogingen om zijn artsen of de school in te schakelen en om raad te vragen, waren op niets uitgelopen. Niemand anders zag blijkbaar het probleem, maar John heeft me inmiddels verteld dat hij dezelfde zorgen over Nicky had, maar niets tegen me durfde te zeggen.

Toen Nick achteneenhalf was, werd zijn broertje Maxx geboren. Deze keer leek Nick daar blij mee, maar soms voelde hij zich ook bedreigd en was hij weer jaloers. Hij had nu een rivaal, een jongere broer, maar later was hij vreselijk trots op Maxx.

In die tijd raakte hij bezeten van baseball. Hij speelde baseball, keek ernaar, praatte over niets anders en begon aan een schrift waarin hij denkbeeldige baseballwedstrijden uitwerkte waarvan hij elke handeling beschreef, met een vermelding van elke speler met al diens bijzonderheden. Hij beschreef zelfs een denkbeeldige World Series. Ik heb al die schriften nog, en ze zijn heel bijzonder en knap gemaakt.

Nick was sinds zijn vijfde ook dol op muziek. Hij luisterde naar dezelfde groepen en dezelfde soort muziek als zijn oudere broers en zusje, en ondervroeg hun vrienden geregeld over hun lievelingsmuziek. Eerst dachten ze dan dat hij hen voor de gek hield, maar al gauw beseften ze dat hij het meende en dat hij veel van hun muziek af wist. Zijn hartstocht voor muziek is nooit verminderd of verdwenen. Hij hield van muziek en was heel muzikaal, maar hij kon ook goed schrijven en later zei ik vaak tegen hem dat hij beter schreef dan ik. Hij had een uitstekend gevoel voor tempo en ritme, en kon een verhaal op een heel bijzondere manier vertellen.

Toen breakdancing 'in' raakte, bracht hij zijn oudere broers en zus in verlegenheid door hun vrienden te laten zien hoe goed hij dat kon. Hij was toen zes, en op Trevors zestiende verjaardag oogstte hij er ieders' bewondering mee. Hij flirtte ook met hun vriendinnetjes, die hem schattig en grappig vonden, waar zijn broers zich natuurlijk weer aan ergerden.

De laatste baby, Zara, kwam toen Nick elf was. Deze keer was Nick er dolblij mee. Hij was oud genoeg om zich niet langer bedreigd te voelen en kon dus van haar genieten (bovendien maakte hij toen Samantha nog steeds het leven zuur).

Maar het ging voortdurend slechter met hem. De pijn in zijn ziel die hem al jaren kwelde, begon de overhand te krijgen. Het werd steeds moeilijker om hem in het gareel te houden. Hij vernielde spullen in zijn eigen kamer, maar hij deed nooit iemand opzettelijk verdriet. Soms was hij tijdens het spelen te ruw met de kleintjes, maar hij deed hen geen kwaad. Ik zag het allemaal gebeuren en maakte me steeds meer zorgen. Hij was net zomin onder controle te krijgen als een wervelwind. Het ene moment was hij ongenietbaar, het volgende de liefste jongen ter wereld. En ondanks het feit dat hij me meer energie kostte en meer last bezorgde dan alle acht anderen samen, voelde ik me op een speciale manier met hem verbonden en wist ik dat ik hem altijd zou moeten beschermen. Intuïtief wist ik dat niemand hem zo goed begreep als ik, dat niemand wist van zijn pijn. Het was alsof er uit een zaadje een monsterlijke plant was gegroeid, die nog steeds doorgroeide, zonder dat iemand anders het zag of er iets aan deed. Ik kon er ook niets aan doen. In zijn binnenste brulde een draak en ik was als de dood dat die hem zou verslinden.

Maar nog steeds leek iedereen eraan voorbij te gaan. Hij bleef bij de besten van de klas horen, ondanks de leerproblemen die nog niemand waren opgevallen. Zijn iq was zo hoog dat hij zijn tekortkomingen kon verdoezelen en op een briljante manier compenseren.

We kregen dat jaar allemaal de schrik van ons leven toen John thuis viel en op het randje van de dood zweefde. Nicky was nog erger geschrokken dan wij en dacht dat John het niet zou overleven. Hij begon weer in bed te plassen en zijn ontlasting in het bad achter te laten, maar dat duurde niet lang. Deze keer viel zijn reactie minder op omdat de anderen ook van streek waren, zelfs de oudsten van rond de twintig, terwijl Nick echt in paniek was. Toen John opknapte, kalmeerde hij. Maar op zijn elfde werd hij steeds drukker en steeds meer tegen de draad in.

Toen hem gezegd was dat hij voor het kerstfeest op school een donkere broek en een licht overhemd moest dragen, trok hij een kaki broek met een zwarte coltrui aan. Ik eiste dat hij van het toneel kwam en zich ging verkleden. Anderen vonden zijn 'onafhankelijke ideeën' wel grappig, maar ik niet. Ik wist dat het symptomen van een diepliggende stoornis waren. Ik begrijp trouwens nog steeds niet waarom andere mensen dat niet zagen, ik snap er werkelijk niets van. Misschien wilden ze het niet zien, of waren ze bang het te zien. Maar ik zag het wel, o god ja, ik zag het wel... En ik was vreselijk bang voor wat er met hem zou gebeuren. Van al mijn kinderen was hij nog steeds mijn baby, mijn gewonde kind, dat me meer nodig had dan de rest. Ik zou alles hebben gedaan om hem te beschermen, om de situatie te veranderen, om de pijn en de draak te verjagen, met alle liefde die ik in me had. Maar ook toen kon ik dat al niet meer, want de draak die hem langzaam verslond, werd steeds groter.

5

De zesde klas:

de demonen beginnen zich te roeren

Op zijn elfde kreeg Nick een skateboard en dat werd zijn nieuwe passie, hoewel muziek nog steeds het belangrijkste in zijn leven was. Hij kende bijna elke groep, elke muzikant en elk nummer ter wereld en maakte met die kennis diepe indruk, vooral op de vrienden van zijn oudere broers en zus. Voor iemand van zijn leeftijd had hij een behoorlijk ontwikkelde smaak en hij kende zowel de bekende groepen als de nieuwe. Als hij met andere muziekliefhebbers praatte, dachten ze altijd eerst dat hij stoer wilde doen door met namen te strooien, maar dat was niet zo. Hij was soms nog beter op de hoogte dan zij.

Hij was al jaren dol op een goede vriendin van me, Jo Schuman, die net zo dol was op hem. Ze was een van de weinige bekenden die net zoveel van muziek wisten als hij; haar neef was oprichter en directeur van een grote platenmaatschappij. Bij speciale gelegenheden nam Jo hem mee naar grote concerten, en dan mocht hij natuurlijk ook een kijkje achter de schermen nemen, Jo was een van de helderste sterren aan Nicks firmament; vanaf hun eerste ontmoeting tot zijn vertrek hebben ze veel van elkaar gehouden.

Naast zijn grote liefde, de muziek, was hij altijd enthousiast over iets anders. Zoals baseball, in werkelijkheid en in zijn verbeelding. Hij was een goede speler en het verzamelen van souvenirs werd een obsessie. Hij wist aan interessante spullen te komen en zoals altijd deed zijn kennis niet onder voor die van een deskundige volwassene. Na verloop van tijd had hij een enorme verzameling kaarten, en knuppels en ballen met handtekening. Daarvoor waren Spider-Man en Star Wars de liefdes van zijn leven geweest. En toen kwam het skateboard. Hij was urenlang aan het oefenen en kocht voortdurend nieuwe onderdelen om zijn plank nog beter te maken. Bij ons buitenhuis in Napa bouwde hij midden op de oprit een enorme helling. Hij dacht meestal alleen aan zichzelf en toen hij in de zesde zat, was hij ronduit egocentrisch en bekommerde hij zich absoluut niet meer om de behoeften of problemen van een ander. Nicky dacht alleen aan Nicky. Geen prettige eigenschap, en niet bevorderlijk voor zijn omgang met anderen. In het gezin walste hij over alles en iedereen heen om zijn zin te krijgen: hijzelf was zijn grootste obsessie.

Op zijn elfde, in de zesde klas, was hij lastiger dan ooit. Ik maakte me voortdurend zorgen over hem. Ik probeerde zijn gedrag op allerlei manieren goed te praten, maar ik zag heus wel dat hij heel anders was dan zijn leeftijdgenoten: intelligenter, sneller, emotioneler, drukker, gemener als hij daar zin in had en dan weer veel liever. Alles aan hem was extreem, alsof de kleuren van zijn levensschilderij feller waren dan die van alle anderen. Als hij iets wilde hebben of doen, was hij meedogenloos in zijn pogingen om dat voor elkaar te krijgen en ontzag hij niemand.

Ik pretendeer niet dat ik een soort magisch inzicht in hem had of voorzag wat er zou gebeuren. Ik wist alleen dat er iets met Nicky aan de hand was en daar zat ik voortdurend mee in mijn maag. Alsof ik een soort ingebouwde radar had die me vertelde dat hij uit de koers lag. Maar ik kon het nog steeds niet goed verwoorden. Ik bleef op school vragen of alles in orde was. Maar hij was een goede leerling en als ik opperde dat er misschien iets mis was, leken ze me aan te kijken alsof ik niet goed snik was. Iets mis met Nicky? Natuurlijk niet. Maar zij woonden niet met hem in hetzelfde huis. Zij zagen niet wat hij kapotmaakte, ze maakten zijn woedeaanvallen niet mee - die erger werden - en ze hadden geen last van zijn dwingende gedrag.

Ik kan niet zeggen dat ik besefte wat er aan de hand was, want dat is niet waar. Het is niet zo dat ik op een morgen wakker werd, tegen mijn voorhoofd sloeg en uitriep: 'O god, natuurlijk, mijn kind is manisch-depressief!' Ik snapte er nog steeds niets van. Ik had alleen maar een knagend gevoel dat ik niet eens fatsoenlijk kon uitleggen en ik hoopte dat hij er overheen zou groeien. En ik hoopte ook, diep van binnen, dat niemand ooit iets aan hem zou merken. Iedereen zei immers dat hij gewoon een briljant, moeilijk kind was, en ik hoopte dat iedereen dat zou blijven denken. Ik wilde niet dat anderen zouden denken dat hem iets mankeerde, ook al dacht ik dat zelf wel. Ik praatte er zelfs niet met mijn man over, maar hield het helemaal voor mezelf en voerde een eindeloze stroom excuses voor Nicky aan: 'Hij is moe, hij is verkouden, hij heeft er moeite mee, zijn zusjes zijn lastig, de oudere kinderen zijn jaloers op hem en begrijpen hem niet, zijn leraren zijn onbekwaam.' Ik verzon van alles, behalve de ware reden, maar die was versluierd door onze onwetendheid, mijn gebeden om verborgen te blijven en de blindheid van de artsen die het wel hadden moeten zien.

Onze kinderarts en Nicky's school zagen niets ongewoons aan hem en dat heb ik de school later erg kwalijk genomen. Nu niet meer, want ook al hadden we het toen geweten, we hadden er waarschijnlijk niets aan kunnen veranderen. Hij had medicijnen kunnen krijgen om de scherpe kantjes eraf te halen en hem wat gezeglijker te maken, maar die hadden hem niet kunnen genezen.

Een van de grootste evenementen voor Nick was de jaarlijkse playbackwedstrijd op school, in februari. Alle leerlingen vonden het leuk, maar de meeste kozen pas op de dag van de repetitie een paar vriendjes voor hun nummer en harrewarden dan nog eindeloos over het te imiteren lied. En als ze in de show aan de beurt waren, stommelden ze het toneel op, maakten er meestal een potje van en iedereen vond het enig.

Maar Nicky pakte het heel anders aan. Voor hem was dit de kans van zijn leven, zijn moment van triomf, zijn gooi naar de gouden medaille. Elk jaar begon hij al maanden van tevoren met de voorbereidingen. Zorgvuldig formeerde hij 'zijn band', koos de nummers, dwong iedereen om geregeld te oefenen en dook ten slotte in mijn klerenkast om er met pruiken en kleren weer uit te komen. Dan verdwenen mijn lievelingscowboylaarzen, mijn t-shirts met glitters die ik nooit droeg maar ook niet weg wilde gooien, en een oud discojasje dat hij ook had gedragen toen hij zich met Halloween had verkleed als Prince (Prince was toen zijn idool, net als daarvoor Michael Jackson, Sting, Nirvana, Guns 'N' Roses en weet ik wie nog meer). Hij deelde de pruiken uit (die ik nooit droeg) en wanneer ik ze terugkreeg, waren ze totaal verfomfaaid. 'Waarom moet jij voor de kleren en pruiken van de halve zesde klas zorgen?' mopperde ik. Maar de playbackshow was Nicky's kans om een paar uur een 'echte' rocker te zijn. En iedereen was wég van hem.

Hij gebruikte stroboscooplampen en echte instrumenten en wanneer zijn 'groep' na al die repetities in de show aan de beurt kwam, was het net een echte rockband in een echt concert. Het publiek vond het prachtig en na al die maanden van hard werken won hij de wedstrijd natuurlijk ook. Het waren voorproefjes van zijn latere leven in de muziekwereld, die alvast lieten zien hoe hard hij daar zou werken en hoe geestdriftig hij andere muzikanten (ook al waren ze nog zo jong en onervaren) zou aanmoedigen. Hij was er in zijn element en de playbackshows waren een blik in de toekomst. Mijn hart zong als ik hem zag kronkelen, rock-'n-rollen, zijn publiek in extase brengen, tussen het publiek en in de lucht springen, en elk gebaar en geluid van de groep die hij nadeed, imiteren. Ook al mopperde ik over de schade aan mijn pruiken en laarzen, ik vond het niet erg en ik was vol bewondering voor wat hij deed. En ik vond het leuk dat hij met een pruik op erg op me leek, hoewel hij volgens mij normaal meer op zijn vader leek. Maar eigenlijk leek hij op geen van ons beiden, hij was gewoon zichzelf Als kind al was hij een heel knappe jongen, en naarmate hij ouder werd, vonden vrouwen hem steeds aantrekkelijker.

Hij deed toen ook nog aan sport, hoewel dat in de zesde klas al minder begon te worden - wellicht het begin van het einde. Hij was goed in baseball en tennis, en een snelle, gracieuze zwemmer, maar hij begon te vinden dat buitensporten niet 'cool' waren en luisterde zowel thuis als in het weekend in ons buitenhuis liever in zijn kamer naar muziek. Later besefte ik dat hij niet 'cool' probeerde te zijn, maar dat hij zich ging afzonderen.

Ook begon hij te schrijven, griezelig volwassen korte verhalen, waarin hij blijk gaf van een diep inzicht in subtiele zaken. Zijn schrijfstijl was elegant, met een vlijmscherp taalgebruik en een buitengewoon gevoel voor timing. Ik las altijd wat hij had geschreven en hoorde dan de cadans, werd geraakt door zijn woordkeus en meegesleept door zijn emoties. Hij was een geboren schrijver en besefte dat niet eens. Hij schreef graag, maar hij gaf de voorkeur aan muziek. Meestal waren zijn verhalen gewelddadig en hadden een sinister plot.

Later, toen zijn demonen zich steeds luider begonnen te roeren, vertelde hij me een keer dat hij zich niet meer op lange verhalen kon concentreren (zijn eerste korte verhalen waren vrij lang) en dat hij het daarom liever kort hield en liedjes schreef. Het was een beperking, maar voor hem was het genoeg. Net als zijn verhalen waren sommige van zijn liedjes heel knap, wijs en fijngevoelig. Toen ik onlangs in zijn kamer was, heb ik een paar van die verhalen herlezen en het verbaasde me weer hoe goed ze zijn. Daarnaast hield hij altijd uitgebreid dagboeken bij, maar die heb ik pas onlangs gelezen. Behalve een exemplaar dat ik 'leende' toen hij veertien was en ik zo bezorgd over hem was dat ik inzicht wilde krijgen in zijn problemen. En ik schrok ontzettend van de antwoorden op mijn vragen.

Ik lees in zijn dagboek dat hij op zijn elfde nog redelijk functioneerde, ook al was hij vaak boos. Maar in de zesde kon je zijn klachten en eigenaardigheden nog wijten aan opspelende hormonen. Onder andere. Want daarnaast kon je de schuld geven aan zonnevlekken, de tv, ouderlijke fouten of vervelende broers en zussen. Je vindt altijd wel een manier om vreemd gedrag te verklaren.

Maar één ding was toen echt heel vreemd. Plotseling slonk onze voorraad Tylenol veel sneller dan normaal. Overal slingerden lege flesjes van deze pijnstiller, en gebroken tabletjes, vooral in Nicks kamer. Als ik hem ernaar vroeg, deed hij altijd alsof hij van niets wist en toen hij volwassen was en we er een keer over praatten, ontkende hij dat hij al die pillen had geslikt. Nick was bijna altijd verbazingwekkend eerlijk; toen hij klein was, gaf hij dingen toe die elk ander kind zou ontkennen. Ook later was hij niet bang voor de waarheid en vertelde hij me soms ronduit dingen waar ik van rilde. Maar dat Tylenol-gebruik heeft hij altijd ontkend, hoewel ik zeker weet dat hij de dader was. Volgens mij begon hij in die tijd niet lekker in zijn vel te zitten en zocht hij verlichting, waar dan ook. Maar het is geen gevaarlijk spul en hoewel ik het onderwerp niet liet rusten, raakte ik ook niet in paniek. Uiteindelijk sloten we de medicijnkast af, zodat hij er niet meer bij kon.

Zijn volgende stap naar zelfmedicatie was de Sudafed die mijn man slikte voor zijn voorhoofdsholteontsteking. Hoewel we de medicijnen voortaan achter slot en grendel bewaarden, had John altijd wel een paar capsules in zijn zak. Ik vond dan de gescheurde folieverpakking in Nicks kamer en als ik hem ernaar vroeg, zei hij dat hij verkouden werd of hoofdpijn had, maar hij ontkende niets. Ikzelf ben allergisch voor Sudafed en naast een vervelende reactie raak ik er heel geagiteerd van, maar Nick reageert altijd omgekeerd. Wat anderen energie geeft, kalmeert hem en ik denk dat Sudafed dat ook deed. Het waren zijn eerste onhandige pogingen om de demonen te sussen. Dat hij ze niet tot zwijgen kon brengen, blijkt uit zijn dagboek uit die tijd.

Natuurlijk maakte ik me nog steeds zorgen over hem en door de Tylenol en de Sudafed begon de alarmbel luid te rinkelen. Ik was zelf onder behandeling van een therapeut en ik vroeg of hij ook eens met Nicky wilde praten. Nick vond het eerst geen goed idee en weigerde mee te gaan, maar uiteindelijk stemde hij toe en ging een of twee keer per week naar de therapeut. Hij vond de man 'cool' omdat hij van baseball hield, maar ik weet zeker dat ze ook over andere zaken praatten. Hoewel de therapeut me niet helemaal gerust kon stellen, zei hij dat hij bij Nick geen duidelijke symptomen van een stoornis kon vinden. Nick was een buitengewone jongen met een verbazingwekkend helder (niet altijd even mild) oordeel over de mensen om hem heen, intelligent en scherpzinnig. Hij was nog steeds vreselijk jaloers op Samantha en daar weten we een deel van zijn gedrag aan, en aan het feit dat hij bijna, of misschien zelfs helemaal, een genie was. Hij was gewoon Nick, een bijzonder kind. Een unieke jongen.

Zelfs toen hij wegliep, moest ik er achteraf om lachen, hoewel op het moment zelf bepaald niet.

Ik had hem gevraagd voor een familiebijeenkomst andere schoenen aan te trekken, maar dat wilde hij niet. Hij vond het gewoon leuk om in de contramine te zijn en de manier waarop hij zich kleedde, gaf hem daar ruimschoots de gelegenheid toe. Altijd weigerde hij om passende kleren te dragen, ook al zag hij er fantastisch uit als hij dat ten slotte deed. Het was al een titanenstrijd om hem fatsoenlijk gekleed naar school te laten gaan. Elke morgen ruzieden we om een overhemd, een broek, zijn haar of zijn schoenen, en soms dacht ik dat hij alleen maar tegenstribbelde om een reactie uit te lokken. Dit soort gedrag is niet ongewoon, maar hoe ver hij daarin ging is dat wel. Uiteindelijk zag hij er dan engelachtig en netjes uit, en kon niemand zich meer voorstellen dat het zoveel strijd had gekost.

We zijn een vrij conservatief gezin. Toen Nick nog klein was, vond ik het enig om de kinderen leuk aan te kleden. Aan de oudste kinderen was te zien dat ze welgestelde ouders hadden en mijn man ging ook altijd conservatief en elegant gekleed. Maar Nick hield ervan te shockeren. Ik probeerde de humor ervan in te zien en hem ruimte te laten om zichzelf te zijn, maar soms stelde hij mijn geduld te zwaar op de proef en schreeuwde ik dat hij zich niet zo moest aanstellen en zich moest aankleden zonder er een nationale crisis van te maken. Hij kon het bloed onder mijn nagels vandaan halen, maar het was geen maagzweer waard. Meestal probeerde ik kalm voet bij stuk te houden, want ik vond dat hij zich, net als de anderen in ons comfortabele wereldje, aan bepaalde regels moest houden. Maar dat vond hij niet.

Op die dag, de dag dat hij wegliep, moest hij een blazer en een grijze flanellen broek aan, met een das en nette schoenen, om naar een familiefeest te gaan. Maar hij verscheen wild uitgedost en met versleten sportschoenen aan zijn voeten. Mijn moeder en stiefmoeder logeerden bij ons en ik weet niet meer wat de gelegenheid was, maar het zou een van die keurige partijtjes worden waar Nick zo'n hekel aan had. Stukje bij beetje dwongen we hem al ruziënd in de juiste kleren, waarbij hij de afgekeurde kledingstukken, alsof het gijzelaars waren, mokkend afstond, behalve de schoenen. Die weigerde hij uit te trekken en ik moet bekennen dat ik toen begon te schreeuwen. Zo ver kon hij me soms krijgen, hoewel ik hem nooit heb geslagen. Hij mij, of een ander, ook niet. Hij was niet gewelddadig, alleen brutaal. Hij had op alles een weerwoord en kon ook heel beledigend zijn. Sneller dan wie ook kon hij een volwassene met zijn scherpe tong tot razernij drijven of tot tranen toe kwetsen.

Hij trok de grens bij die schoenen, die hij weigerde uit te trekken. En ik wilde ook niet toegeven. Door hem waren we allemaal laat, wat wel vaker voorkwam. Ik had het gevoel dat iedereen naar me keek en dacht, kun je nou niets met dat jong beginnen? Soms kon ik dat wel, maar alleen als hij dat wilde. Anders had ik pech. Je kon hem zijn zin geven of twee dagen doorruziën. Nick gaf alleen toe als hij ervoor in de stemming was, en dan liet hij je boeten door een houding die je deed wensen dat je nooit aan de krachtmeting begonnen was.

Toen ik naar boven ging om te kijken of hij die andere schoenen inderdaad aangetrokken had, zag ik dat hij weg was. Ik wist meteen dat er deze keer iets bijzonders aan de hand was. Nick was weggelopen, maar het gekke was dat hij daarvoor toch die nette schoenen had aangetrokken. De versleten sportschoenen lagen als een boodschap midden in de kamer. Dus hij had gedaan wat wij wilden, maar hij zou ons wel krijgen. Voor straf.

We zochten overal en ik raakte in paniek. Per slot van rekening was hij pas elf en omdat ik inmiddels een bekende schrijfster was, mochten de kinderen nooit ergens alleen naartoe. Ik had geen flauw idee waar hij kon zijn en we verspreidden ons allemaal door de buurt om te zoeken. Ik belde het alarmnummer en gaf hem als vermist op, en even later stond er een aardige agent voor de deur. Ik was in alle staten en voelde me natuurlijk ontzettend schuldig omdat ik zo'n drukte had gemaakt over een paar gymschoenen. En toen, god weet waarom, keek ik uit het raam.

We woonden tegenover een klein park en daar, pal aan de overkant, zat Nick met een bruine zak naast zich donuts en vruchtencakejes te eten. Hij had een zorgeloze, geamuseerde uitdrukking op zijn gezicht en was keurig gekleed, niet alleen in zijn overhemd met das, blazer en nette schoenen, maar hij had er zelfs zijn nette regenjas overheen gedaan omdat het vrij kil was. Hij zag eruit als een jonge bankier of advocaat die even een frisse neus haalt en zijn lunch buiten opeet. Later moest ik erom lachen, maar toen was ik woedend. Iedereen was van streek en we hadden al een uur naar hem gezocht. Mijn moeder was geschokt omdat ik blijkbaar zo weinig overwicht over mijn kinderen had, en liet dat ook duidelijk merken. 'Gebeurt dit vaak? Hoe vaak haalt hij zoiets uit? Je moet hem naar een strengere school sturen.' Dank je wel, mam. Mijn moeder gelooft in een ouderwets strenge opvoeding, en in die tijd vond ze nog dat kinderen wel gezien, maar niet gehoord mogen worden. Ze moesten zich gedragen zoals ik dat vroeger deed. Maar na verloop van tijd lukte het Nicky haar duidelijk te maken dat hij anders dan anderen was, en toen maakte ze zich niet druk meer om zijn rare haardos, wilde kleren en zelfs zijn neusring, omdat ze hem begreep. Ook zij kon hem niet weerstaan.

Ik ging naar mijn kleine boef toe, met de agent, die hem de les las en dreigde dat hij een volgende keer voor de kinderrechter zou komen te staan. Nicky keek onschuldig naar hem omhoog, stond op, zei beleefd dat het hem speet, gaf hem een hand en bood hem een donut aan. De agent gaf het op. Nick bedankte hem voor de moeite en ging mee naar huis, waar hij een tweede waarschuwing kreeg. We waren ons allemaal doodgeschrokken. Ten slotte gingen we uren te laat, Nick keurig gekleed en kalm en wij nog steeds een beetje uit ons doen, naar het familiefeestje. Dit was de eerste van de twee keer dat hij wegliep, en de tweede keer verliep ongeveer hetzelfde. Nicky was eigenlijk geen wegloper; liever hield hij voet bij stuk en bleef thuis. De ketenen van onze liefde voor hem en de zijne voor ons hielden hem stevig verankerd.

6

De zeven klas:

langzaam achteruit

Zoals je nu wel beseft, deed Nick soms heel vreemde dingen, maar nooit iets waar je je vinger op kon leggen en roepen: 'Aha! Met deze jongen is iets heel ergs aan de hand!', om vervolgens een diagnose te stellen. De streken die hij uithaalde, waren soms heel grappig, maar soms ook helemaal niet. Hij kon gemeen zijn op een manier waar ik akelig van werd, maar zelfs dat kon je aan zijn leeftijd wijten en anderen wezen me erop dat de schok van vier jongere zusjes en een broertje in vijf jaar en mijn toenemende beroemdheid ook heel moeilijk voor hem te verwerken waren. Het eerste misschien wel, maar het laatste beslist niet.

Ik waakte er zorgvuldig voor dat de kinderen last hadden van mijn werk. Overdag hield ik me alleen met hen bezig en pas 's avonds laat schreef ik, en ik praatte er zelden over. Ik gaf geen interviews en maakte geen publiciteitstournees. Ik was een vrij normale moeder voor hen en dat wilde ik ook zijn. Maar ik moet toegeven dat de overgang van de jongste te zijn, de ster, het middelpunt van alle aandacht, naar nummer vier in een groep van negen niet gemakkelijk voor hem was. Hij had nog steeds een hekel aan Sam en stak dat niet onder stoelen of banken. Zij was inmiddels acht en hij twaalf, en ik was bang dat hij haar zelfvertrouwen ernstig ondermijnde. Hij bekritiseerde haar aan één stuk door en soms op een heel wrede manier, en ik moest het steeds voor haar opnemen. Dat was ook weer iets waar ik vreselijk mee in mijn maag zat, meer vanwege Samantha dan vanwege Nicky. Maar misschien omdat hij op een gegeven moment omsloeg als een blad aan een boom heeft ze het goed doorstaan.

De zevende klas was voor Nicky het begin van een lange, eerst langzaam neergaande spiraal. Voor het eerst begon hij ook op school lastig te worden en eindelijk werden ze daar wakker! Het kind waarover ik zeven jaar voorzichtig vragen had gesteld (zelfs op de kleuterschool had ik dat al gedaan) en waarvan ik uiteindelijk onomwonden had gesuggereerd dat het niet 'normaal' was - het kind dat zij zo geweldig vonden - werd opeens een groot probleem voor hen.

Ze belden me steeds vaker en ik leerde iets waar ik in de rest van zijn schooltijd steeds beter in werd: door het stof kruipen. Het was een aanvulling op mijn repertoire van moederlijke prestaties. Ik was bereid alles te doen om Nick zijn school te laten afmaken terwijl ik hoopte dat hij zou veranderen. Maar de telefoontjes kwamen steeds vaker. Hij had een grote mond en beledigde de leerkrachten. Hij maakte geen huiswerk en gedroeg zich op een ongedisciplineerde manier. Hij liep niet meer in het gareel en ze vonden hem niet langer leuk, knap en grappig. Plotseling keerden ze zich tegen me en beschuldigden me ervan dat zijn gedrag onacceptabel was en hij te veel uit de toon viel. Voor mij was dat niets nieuws, maar het leek hen te verbazen. Ze waren woedend, en verwachtten van mij dat ik er iets aan deed en Nicky ervan overtuigde dat ze zijn gedrag afkeurden. Maar Nick lachte erom. Hij was nergens bang voor.

Het enige dat indruk op hem maakte, was het dreigement dat hij dat jaar niet zou mogen meedoen aan de playbackwedstrijd. Daar schrok hij zo van dat hij zich tot dat evenement rustig hield. Maar ik besefte heel goed dat zijn gedrag op school alle perken te buiten ging.

Tot overmaat van ramp had Nicks school pas een nieuwe directeur, die natuurlijk niet meteen met allerlei problemen opgescheept wilde worden. Maar Nick vond leraren pesten een leuk spelletje en hij had lak aan de directeur. Ik probeerde Nick uit te leggen dat de directeur de baas was, niet hij, en dat deze man hem van school kon sturen als het hem te ver ging. Maar net als alle andere keren en ook wel een beetje vanwege zijn leeftijd dacht Nick dat hij onoverwinnelijk was. Zoals hij in een van zijn dagboeken later over zichzelf schreef: Ik dacht dat ik een beschermengel had. Ik dacht dat ik me van alles kon permitteren omdat ik een bijzonder kind was. Dit schreef hij op zijn twaalfde, in de zevende klas. Hij was natuurlijk ook bijzonder, voor mij wel, maar niet noodzakelijkerwijs voor buitenstaanders, en dat scheen niet tot hem door te dringen. De schooldirecteur belde me eens in de een of twee weken op en ik had het gevoel dat ik aan de lopende band bij hem op de stoep stond om Nicks gedrag goed te praten - wat ik echt niet leuk vond. Hij verwachtte dat ik Nick tot de orde zou roepen, maar dat lukte me niet.

Ik probeerde hem uit te leggen dat Nick anders was, geen normale jongen die zich normaal gedroeg en normaal dacht. Ook in ons gezin hield hij zich niet aan de regels. De andere kinderen hadden daar geen moeite mee, maar Nicky wilde - kon - zich niet aan regels houden. Hij was een geval apart.

De school beval een andere therapeut aan. We maakten meteen een afspraak en hij deed zijn best om erachter te komen waarom Nick zich zo afwijkend gedroeg. Hij zocht naar de oorzaak in ons gezin, want de echte symptomen van Nicks ziekte hadden zich nog niet geopenbaard. Het was waarschijnlijk nog steeds te vroeg voor een diagnose.

Nick was als een brandende sigaret in het dorre gras langs de rand van een bos in de zomer. Hij was als een bosbrand die op het punt stond uit te breken, en toen het vuur oplaaide, merkten we dat niet eens.

In dat jaar begonnen Nicks problemen pas echt. Hij ging drugs uitproberen. Anderen doen dat op die leeftijd ook en komen er zonder kleerscheuren van af, maar net als met alles wat hij deed, ging Nick veel te ver. Hij dronk alcohol en rookte hasj en later dat jaar probeerde hij met een groepje vrienden lsd. Als ik dat had geweten, zou ik in alle staten zijn geweest, maar hij vertelde het me pas een paar maanden later. Hij was meestal eerlijk en als hij iets niet opbiechtte en ik er later toch achter kwam en hem ernaar vroeg, draaide hij er doorgaans niet omheen. Toen hij met drugs experimenteerde, had ik daar geen idee van en later vertelde hij het me uit zichzelf.

Volgens mij werd hij in de zevende klas ook seksueel actief, meestal met iets oudere meisjes omdat hij dacht dat die er eerder toe bereid waren. Te oordelen naar de rijen namen in zijn dagboeken, de sterretjes waarmee hij zijn waardering aangaf en de dingen die ze volgens hem met hem deden, had hij daar - als het allemaal waar is - gelijk in.

Ik was bereid dat onder ogen te zien en ik hield diverse preken over verantwoordelijkheid, niemand kwetsen, geen achteloze seks en alleen vrijen met iemand die je heel aardig vindt. Het gaf mij een geruster gevoel en Nick moet zich naar hebben gelachen om mijn romantische ideeën. Hij was een jongen met opspelende hormonen en vastbesloten daar ten volle van te genieten. Maar hij luisterde beleefd naar me en ik sprak met hem en onze apotheek af dat hij daar voorbehoedmiddelen op de rekening kon laten zetten, maar niets anders, en ik beloofde hem dat ik geen vragen zou stellen. Dat hij veilig vrijde, leek me belangrijker dan dat ik van alles op de hoogte was, en hij ging gehoorzaam condooms gebruiken.

De zevende klas betekende dus ook het begin van seks en drugs, en de deur naar het gevaar werd op een kier gezet. Hij was een knappe jongen om te zien en leeftijdgenoten bewonderden hem zowel om zijn durf als om zijn charme. Iedereen wilde net zo zijn als hij of op z'n minst met hem bevriend zijn. In dat jaar werd hij ook gevraagd als model.

Hij ging hier en daar op een aanbod in, maar het steeg hem niet naar zijn hoofd. Ik geloof dat hij het eigenlijk maar saai vond, en dat hij liever wilde gaan acteren. Mijn man ging met hem mee voor een paar gesprekken in Los Angeles en hij viel bij de audities meteen in de smaak, maar ik zei dat hij alleen in de vakanties of in de weekends naar Los Angeles mocht en dat maakte het te ingewikkeld. Nick was daar erg boos over.

Aan het eind van het schooljaar deed hij auditie voor een rol in een tv-serie die die zomer opgenomen zou worden. Toen hij op de terugweg uit Los Angeles met John in het vliegtuig zat, gebeurde er een ramp. Een groep jongelui, met onder hen Nicks beste vrienden van school en de meisjes die ze het leukst vonden, was bij het huis van een vriend afgezet voor een feestje. In dat jaar begonnen de gezamenlijke feestjes, en een van die meisjes, met wie Nick ook al op de kleuterschool had gezeten, was een schatje. Ze was zijn beste vriendinnetje en in de eerste klas schreef hij voor een project op school: 'Als ik groot ben, wil ik met mijn vriendinnetje trouwen. Dan gaan we samenwerken, zij als actrice en ik als zanger.' Dit hangt nog steeds aan de muur van mijn kantoor. Ze heette Sarah en ze was een heel mooi meisje. Ze 'gingen' niet meer met elkaar, maar waren elkaars beste vriend geworden. Urenlang hingen ze met elkaar aan de telefoon, kletsend over wie wie leuk vond en allerlei andere romantische verwikkelingen tussen hun leeftijdgenoten.

Blijkbaar waren ze iets te vroeg voor het feest. 'Er was nog niemand,' zei Nick later - een vriend had hem verteld dat nog geen van de gasten die als 'cool' werden beschouwd was komen opdagen. Dus ze besloten de straat over te steken en eerst nog een poosje naar de Marina te gaan. Ik had zoiets absoluut verboden: als je op de plek van je feestje was aangekomen, bleef je daar. Als er bij ons thuis een feestje werd gegeven, liet ik nooit iemand zomaar weggaan. Ten eerste wilde ik niet verantwoordelijk zijn voor iets dat buiten mijn gezichtsveld gebeurde, en ten tweede was deze regel voor hun bestwil. Maar de groep die wel 'cool' was, ging dus weer weg.

De jongelui staken Marina Boulevard over, een brede, gevaarlijke straat met snelverkeer naar de Golden Gate Bridge. Het was tegen zonsondergang. Uit eigen ervaring weet ik dat op sommige uren van de dag, onder andere wanneer de zon ondergaat, je zo door het licht verblind wordt dat je eventueel gevaar bijna niet ziet aankomen. Wellicht overkwam dat ook de automobilist die Sarah aanreed. Ik heb de details nooit gehoord en had die ook niet kunnen verdragen.

De groep splitste zich blijkbaar in tweeën. De ene helft stak over op het zebrapad, zoals ze allemaal hadden geleerd, de andere tussen het verkeer door. Tot de tweede groep behoorde Sarah, met haar lange blonde haar, grote ogen, camee-achtige gezichtje en lange, elegante ledematen - een dertienjarige schoonheid. Het uitzicht van de automobilist werd klaarblijkelijk belemmerd door een vrachtwagen en de kinderen zijn waarschijnlijk als een zwerm vogels onverwachts voor hen opgedoken toen ze zo gevaarlijk dwars tussen het verkeer door schoten. Een van de andere meisjes werd zijdelings geraakt door de auto die Sarah schepte, en ze vloog dwars door de voorruit. Het resultaat was verschrikkelijk.

Sarah lag een week in het ziekenhuis met ernstig hersenletsel en allerlei andere verwondingen. Iedereen die haar kende, was ontzet en geen van de jongelui kon het verwerken. Enkelen hebben het nooit verwerkt. Nick ook niet. Hij was nog minder in staat om ermee om te gaan dan de rest en hij heeft foto's van haar en spullen die ze hem had gegeven jarenlang laten staan. Hij droomde over haar, schreef aan en over haar en kon haar niet loslaten. Er staan zeker vijftig tragische stukjes over haar in zijn dagboeken, uit zijn hele middelbare-schooltijd. Hij is haar nooit vergeten en heeft haar verlies nooit aanvaard. Ze was zijn beste vriendin en hij had op een kinderlijke, maar intense manier van haar gehouden.

Hij hoorde het pas de volgende morgen, toen ik hem naar het baseballveld bracht. Eerst besteedde ik er niet veel aandacht aan, omdat ik dacht dat het weer zo'n verhaal was dat door elke verteller aangedikt wordt. En toen kon ik het niet geloven, zoiets vreselijks kon niet mogelijk zijn. Maar dat was het wel. We verlieten het veld en Nick drong erop aan dat we naar het ziekenhuis zouden gaan, ook al leek mij dat geen goed idee. Ze lag in coma en haar lange blonde haar was afgeschoren, en ik wilde niet dat hij haar zo zou zien. Hij was te gevoelig en ik wilde hem beschermen. Maar die hele week was hij erg overstuur en uiteindelijk moest ik hem laten gaan. Ook de andere kinderen wachtten in het ziekenhuis op een wonder, dat niet kwam. Een week na de botsing overleed Sarah en dat was waarschijnlijk de grootste klap in Nicks leven. Het leek alsof de tijd stilstond en het duurde heel lang voordat de draad van het normale leven weer opgepakt werd. Het verlies van Sarah was voor Nick de eerste aanzet tot een depressie en in zijn dagboek schreef hij dat hij ook wilde sterven om bij Sarah te zijn.

Ik vond het net zo oneerlijk en net zo moeilijk te verdragen als de jongelui. Het was zo onrechtvaardig, en zo'n wrede slag voor haar ouders. Het was een van die onoplosbare raadsels, een van die gebeurtenissen waarbij je geen antwoord krijgt op je vragen, en het enige dat erop zit, is doorgaan met je leven. Maar Nicky kon dat nauwelijks opbrengen. Er staan nog steeds een paar foto's van haar op zijn kamer. Het is nu een kleine troost voor me dat hij haar misschien teruggevonden heeft. In gedachten zie ik hen samen zorgeloos door de hemel dansen, waarbij iedereen het knappe stel bewonderend nakijkt. Sarah was een gouden kind en net als Nick deed, mis ik haar nog steeds.

7

Het noodlot komt dichterbij

Nick hield niet van de zomer. We hadden een huis in de Napa Valley, waar we de hele zomer met de kinderen doorbrachten, maar Nick had het daar niet naar zijn zin. Hij verveelde zich. We lachten er samen weleens om, omdat ik het er ook niet zo geweldig vond. Zoals Nick veel later tegen me zei, hadden we veel gemeen. We hadden allebei een hekel aan insecten, zand en de natuur. Net als hij verveelde ik me dood in Napa. Hoewel ik er niet aan kon ontsnappen omdat John het er zo fijn vond, probeerde ik voor Nick andere mogelijkheden te verzinnen.

We probeerden drie verschillende zomerkampen, in opeenvolgende jaren, maar zoals een van de kampleiders opmerkte, was ik er drukker mee dan Nick. Zoals gewoonlijk gunde hij me geen rust. Zijn schrijftalent kwam hem goed van pas bij zijn brieven naar huis vol afschuwelijke verhalen over verwondingen, een slechte behandeling, misbruik en martelingen. Ik hing voortdurend aan de telefoon om uit te vinden of het waar was en hoe het met hem ging. Hij joeg me constant de stuipen op het lijf. Hij haatte die kampen, en dit leek hem de beste manier om me ervan te overtuigen dat ik hem er niet meer naartoe moest sturen. Dat deed ik dan uiteindelijk ook niet meer.

Maar hij was dol op Hawaï. Dat vond hij een paradijs. We logeerden er in een luxueus hotel aan het strand en dat was niet alleen zalig voor ons, maar ook voor de kinderen. Zelfs de oudsten genoten ervan en dat doen ze nog, want we gaan er nog steeds heen. Maar voor Nicky waren er gevaren aan verbonden waaraan we wat de andere kinderen betrof niet eens hoefden te denken. Een van de eerste symptomen van Nicks ziekte, iets dat langzaam verergerde en later nauwelijks door medicatie onder controle kon worden gehouden, was een gebrek aan vermogen om zijn impulsen te onderdrukken. Ik weet nu dat dit te maken heeft met een gebrek aan concentratievermogen. Als hij een idee kreeg, voerde hij dat onmiddellijk uit, tot vreugde van zijn vrienden en tot ontzetting van ons. Als er op het strand een rode vlag wapperde (ten teken van een gevaarlijke stroming) en hij had zin in zwemmen, dan ging hij zwemmen, zonder te beseffen hoe gevaarlijk het was. Als hij op de rand van het balkon wilde balanceren, werd hij 'koorddanser'. Hawaï bood hem volop gelegenheid om de durfal uit te hangen en nieuwe mensen te ontmoeten. Ondanks onze pogingen om hem voortdurend in de gaten te houden, rookte hij marihuana, werd hij dronken met een stel vrienden en slenterde hij eeuwig op jacht naar meisjes over het strand.

Ik kon mopperen wat ik wilde en mijn uiterste best doen om hem niet uit het oog te verliezen, maar al rond zijn twaalfde probeerde hij meisjes van een jaar of zeventien te versieren. Met hen kon hij beter overweg dan met leeftijdgenoten. Op zijn elfde waren zijn vrienden zestien, en als puber scharrelde hij openlijk met meisjes van in de twintig of zelfs met moeders van vriendjes. Tot mijn grote ergernis vonden ze hem aantrekkelijk en amusant! Hij was inderdaad charmant, geestig, vrolijk en uitdagend, en tegelijkertijd lief en een vrijkous, dus welke vrouw kon hem weerstaan? Bijna geen enkele, volgens mij, en misschien niet een.

Vooral op Hawaï moesten we hem in de gaten houden en dat viel niet mee. Het hele gezin hielp daarbij en soms moesten we hem zoeken of zijn gedrag verontschuldigen. Toen ik op een avond naar een cocktailparty ging, zei de moeder van een negentienjarig meisje tegen me dat ze het zo 'sneu' vond van Nicky. O jee, dacht ik, wat nu weer. Ze zei het zo meewarig dat ik meteen wantrouwig werd. Hij was twaalf, maar ik wist dat hij een oogje had op haar dochter, die er in een bikini fantastisch uitzag.

'Sneu?' vroeg ik onschuldig, terwijl ik benieuwd was naar wat ik te horen zou krijgen. Nick kennende, zou het weer iets bizars zijn en natuurlijk stelde hij me niet teleur.

'Van zijn ziekte.' Ik knikte zwijgend, kauwde op een borrelhapje en vroeg me af of hij soms gezegd had dat hij leukemie had en één keer met een meisje naar bed wilde voordat hij de volgende morgen dood zou gaan. Dat zou het enige goede excuus zijn geweest, en hij was heel creatief, vooral als hij een seksuele gunst verlangde. 'Zijn klierziekte,' vervolgde de vrouw. Ik knikte weer. Ik moet toegeven dat zelfs ik zijn streken soms nog steeds vermakelijk vond.

'O, zijn klierziekte,' herhaalde ik, nog steeds in het ongewisse. 'Ja, dat is sneu. We maken ons vaak zorgen om hem.' Dat laatste was waar, maar niet bepaald vanwege zijn klieren.

'Hij heeft ons uitgelegd dat hij daardoor sinds zijn twaalfde niet meer gegroeid is. Maar het is een enige jongen, en zo knap om te zien. Natuurlijk zou je niet zeggen dat hij eenentwintig is, maar zodra je met hem praat, realiseer je je dat hij ouder is dan hij eruitziet. U hebt een bijzondere zoon, u zult wel trots op hem zijn.' Ja, ja, eenentwintig. Leuk hoor, Nick. Toen we terug waren in ons hotel vertelde ik het hem en zei dat hij nu toch echt te ver was gegaan. Eenentwintig? Laat me niet lachen, Nick.

'Toe nou, mam,' zei hij, en hij leek vijf in plaats van twaalf, en zeker geen eenentwintig, ook al hunkerde hij naar een negentienjarig meisje in een bikini. 'Wees alsjeblieft lief en verraad me niet.' We spraken af dat ik dat niet zou doen als hij geen al te gekke sprongen zou maken. Ik heb me aan mijn belofte gehouden, maar ik weet niet of hij dat ook heeft gedaan. Hij had hun zelfs verteld naar welke universiteit hij ging; ik weet niet meer welke het was, maar hem kennende was het waarschijnlijk Harvard. O Nicky.

Hij ging rustig over naar de achtste klas, want het was een verdrietig jaar voor hem. Ook voor de anderen, vanwege Sarah. In september, vier maanden na haar dood, was iedereen nog terneergeslagen. Het jaar werd ook niet beter. Hij maakte een gedeprimeerde indruk en praatte voortdurend over Sarah. Niemand scheen het verlies te kunnen aanvaarden en over het verdriet heen te kunnen komen. Nick ging nog steeds naar dezelfde therapeut, maar die deed geen verrassende ontdekkingen. Nick had nog steeds geen duidelijke symptomen van manisch-depressiviteit. Later hoorde ik dat een geestesziekte zich vaak pas in de puberteit openbaart.

Het verontrustende was dat Nicky door niets of niemand geholpen kon worden en ik ook niet wist wat ik met hem aan moest. Ik kreeg steeds vaker telefoontjes van school met klachten over zijn gedrag en gebrek aan ijver. Hij werd scherp in het oog gehouden en de directeur dreigde hem van school te sturen als hij niet beter zijn best deed. Ik hield ellenlange verhalen tegen hem om hem de ernst van de situatie te laten inzien, maar ik kon niet tot hem doordringen.

De feestjes werden steeds wilder. De jongens werden steeds losbandiger en de meisjes treurden om Sarah.

Nick werd verliefd op Sarahs beste vriendin en ze hadden het vaak over haar. Net als Nick was Sarah een opvallende persoonlijkheid en daarom was het moeilijk haar te vergeten. Haar dood was nog een open wond en haar vrienden leden nog steeds pijn.

Volgens Nicks dagboek gebruikte hij op zijn dertiende marihuana en dronk hij alcohol, en als ik dat zo nu en dan merkte, was ik er niet blij mee. Of beter gezegd, dan was ik hoogst ontdaan. Hij was wel zo slim dat hij ervoor zorgde dat ik hem niet op heterdaad kon betrappen, maar als ik het van iemand anders hoorde, ging ik meteen naar hem toe om hem de les te lezen. En dan was hij wel zo eerlijk om het toe te geven, wat me aan de ene kant plezier deed, maar wat aan de andere kant een nog grotere schok was.

De dingen die hij die winter in zijn dagboek schreef, zijn vreselijk. Als ik ze destijds had gelezen, was ik volkomen in paniek geraakt, maar ik besefte toen niet hoe diep de depressie was waar hij door het verlies van Sarah in terechtgekomen was.

Hij zonderde zich steeds vaker af door in zijn kamer te blijven en de rest van het gezin te ontlopen. Dat was geen goed teken, maar hij liet zich steeds minder gemakkelijk overhalen uit zijn isolement te komen. Bovendien was hij in de puberteit. Opeens was ik vaak zijn vijand, hoewel hij me wel dankbaar was dat ik steeds weer naar school ging om zijn boetekleed aan te trekken. Dan bedankte hij me vriendelijk, maar zijn gedrag verbeterde niet en zijn cijfers werden steeds slechter, ook al wist hij dat die belangrijk waren voor de toelating tot een goede middelbare school.

Ik wist dat hij trouw een dagboek bijhield, maar ik wilde geen inbreuk op zijn privacy maken en las het niet. Nu lees ik ze wel, en er staat in dat hij zich toen eenzaam, verdrietig en bang voelde en zich daar soms voor schaamde. Hij schreef: Ik voel me altijd gedeprimeerd... altijd eenzaam. Ik hoor nergens meer bij en voel me altijd alleen. Ik voel me niet meer thuis in een groep en ben erg verdrietig. Hij zegt dat hij zich ellendig voelt en geen hoge dunk van zichzelf heeft. Hij verwijt zichzelf dat hij egoïstisch is - op zijn dertiende nota bene - en beoordeelt zichzelf heel streng. Hij schreef ook: Ik vind het moeilijk om van andere mensen te houden. En overal staat: Ik mis Sarah. Ze was mijn beste vriendin. Ik hou zoveel van haar dat ik zonder haar niet wil leven.

In januari 1992 - hij was nog steeds dertien - staat er: Ik zie in de toekomst alleen maar meer verdriet. Ik mis Sarah heel erg. Ik heb geen doel meer in mijn leven. Ik denk aan zelfmoord. Dit is de eerste keer dat hij het over zelfmoord heeft. Ik tril nog steeds als ik het lees.

In februari staat er weer: Ik wil er een eind aan maken. En hij zegt hoeveel hij Sarah mist en dat hij zich verschrikkelijk veel zorgen maakt. Hij begint brieven aan Sarah te schrijven om haar te vertellen hoe eenzaam en ongelukkig hij is. Een ervan eindigt met: Hou een stoel voor me vrij, ik kom eraan. Hij beweert dat hij al een keer heeft geprobeerd zich met slaappillen van kant te maken, maar ik weet niet of dat klopt. Ik denk het niet, want dat zou ik beslist gemerkt hebben.

Twee weken later schrijft hij dat hij zichzelf heeft geprobeerd te doden met een vuilniszak over zijn hoofd, maar dat hij zich op het laatste moment heeft bedacht. Hij heeft het nog steeds veel over Sarah, en eind februari (hij is nog steeds dertien) schrijft hij: Ik wou dat ik dood was, dan zou het voorbij zijn. Ik hou van het leven en van iedereen, maar niet van mezelf.

In maart schrijft hij dat hij weer aan zelfmoord denkt, en ik april staat er: Ik ga binnenkort zelfmoord plegen. Over zichzelf vervolgt hij: Ik voel me vreselijk gedeprimeerd. Misschien ben ik manisch-depressief. Ik heb schoon genoeg van het leven. Iedereen haat me, en ik haat iedereen.

Het is duidelijk dat hij het heel moeilijk had en hoewel ik wist dat hij doodongelukkig was en zich steeds meer van ons afzonderde, besefte ik niet hoe wanhopig hij was en kon ik hem niet helpen. Toen ik tegen de therapeut zei dat Nicky er volgens mij heel erg aan toe was, leek hij zich daar niet bijzonder druk over te maken, of misschien liet hij het niet merken. Hij wilde het alleen maar hebben over mijn werk, mijn roem en de andere kinderen, maar ik had het gevoel dat Nick in een crisis verkeerde en niemand dat zag.

Ik moet erbij zeggen dat we het najaar daarvoor naar een groot nieuw huis waren verhuisd, waar Nicks kamer boven mijn kantoor en mijn slaapkamer lag. 's Nachts hoorde ik hem rondlopen en vaak ging ik naar hem toe. Hij sliep zelden en zag er diep ongelukkig uit. Ik voelde me volkomen machteloos. Ik stelde de dokter voor hem een slaapmiddel te geven, maar hij was het niet met me eens, daar vond hij Nick te jong voor. Ik dacht erover een andere therapeut te zoeken, maar aarzelde omdat Nick dat misschien niet prettig zou vinden. En iedereen was vol lof over de therapeut die hij had.

Mijn leven liep ook niet op rolletjes. Ik had inmiddels zoveel succes met mijn boeken en de televisiefilms die van enkele waren gemaakt dat de roddelbladen me ten slotte toch hadden gevonden. Ze groeven mijn hele verleden op en verzonnen er bovendien van alles bij.

Van mijn eerste huwelijk konden ze niets zeggen, dat was een keurige periode in mijn leven. Mijn eerste man was een Franse bankier uit een vooraanstaande bankiersfamilie en we waren negen jaar getrouwd geweest. We hadden rustig geleefd en de scheiding was geruisloos verlopen. Maar de twee jeugdige 'vergissingen' die erop volgden, werden in grote koppen rondgebazuind. De eerste was een kort huwelijk met een man met wie ik maar een paar maanden heb samengewoond en die veroordeeld werd voor verkrachting en naar de gevangenis werd gestuurd. Toen het gebeurde, was ik er kapot van. Ik was jong en onschuldig, en hoewel ik het John had verteld, was ik er niet bepaald trots op. Toen het breeduit in de roddelkranten kwam te staan, bracht het de traumatische ervaring weer naar boven en voelde ik me, vooral omdat het verhaal sterk aangedikt was, vreselijk vernederd. De tweede Vergissing' was mijn zwangerschap en het daaropvolgende korte huwelijk met Nicks vader, wat ook weer op een sensatiebeluste manier werd beschreven. Toen Nick het las, was hij net zo boos als ik.

Ze lieten niets van me heel, vernederden mij en mijn gezin en brachten mijn man in verlegenheid, hoewel hij volkomen op de hoogte was omdat ik geen geheimen voor hem had. Maar ik leed eronder en mijn kinderen ook. Ook al leidden we al jaren een bezadigd gezinsleven, toch moesten we uiteindelijk de prijs voor mijn bekendheid betalen en hoewel er veel onjuistheden werden vermeld, koos ik voor discretie en hield mijn mond. Maar ik vond het verschrikkelijk dat ik zo'n schandaal veroorzaakte, vooral voor mijn man, kinderen en vrienden. Ik was er niet alleen erg ontdaan over, het feit dat ik in het openbaar aan de schandpaal was genageld deed me bijna de das om.

Bill (Nicks vader) was op de tv en voor de krant geïnterviewd en mijn tweede man, die nog steeds gevangen zat, ook. Nick ging door het vuur voor degenen van wie hij hield en wilde me dolgraag verdedigen. Hij vroeg waar hij Bill kon bereiken om hem ervan langs te geven dat hij over me gepraat had, en ik zei dat ik het niet wist. Maar hij wist waar Bills ouders woonden en liet daar een boodschap voor zijn vader achter om hem te laten weten hoe hij over hem dacht. Zijn gebrek aan zelfbeheersing was weer overduidelijk, maar ook zijn goede hart en inlevingsvermogen. Ik weet dat hij het heel erg vond dat ik zo gekwetst was.

Toen Bill Nicks boodschap kreeg, heeft hij hem gebeld. Dat wist ik niet, maar ik lees in Nicks dagboek dat ze elkaar toen een keer ontmoet hebben, wat ik ook niet wist. Hoe Nick dat voor elkaar heeft gekregen, is me een raadsel.

Hoewel het voor ons allemaal een moeilijke tijd was, maakte Nick zich extra zorgen omdat de kranten hadden vermeld dat Bill uit de ouderlijke macht was ontzet en dat John hem had geadopteerd. Op zijn dertiende wilde hij nog steeds niet dat zijn jongere zusjes en broertje wisten dat John niet zijn biologische vader was. Als het ter sprake kwam, pasten we zelfs onze huwelijksdatum aan zijn versie aan om hem 'wettig' te maken. Bij zijn adoptie had hij een nieuw geboortebewijs gekregen - niet op ons verzoek, maar dat gebeurt blijkbaar standaard - waarop John als zijn vader werd vermeld, waardoor het leek alsof we bij zijn geboorte al samen waren geweest. Toch rammelde het verhaal, want onze huwelijksdatum was drie jaar na zijn geboorte, waardoor het weer leek alsof hij een 'onwettig' kind was. Bovendien was het dossier van zijn adoptie automatisch verzegeld, om hem te beschermen, wat kennelijk in de staat Californië de normale procedure is.

Ik kon de kranten niet het zwijgen opleggen en ondanks de maandenlange al dan niet ware, wrede verhalen weigerde ik ze een proces aan te doen. Volgens mij zou dat de zaak nog veel erger maken en was het beter om een waardig stilzwijgen te bewaren. Het leek me de verstandigste weg, maar het betekende wel dat niemand ooit mijn kant van de zaak heeft gehoord.

Kranten in de rest van het land gooiden olie op het vuur door de artikelen over te nemen, zodat er voorlopig geen einde aan de kwelling kwam. Het was een vreselijke periode voor me en Nick was woedend. Zijn machteloosheid maakte zijn depressie nog erger.

Het kwam tot een uitbarsting toen Nick in mei, een paar weken voordat hij de lagere school zou verlaten, op een feestje een jongen drugs zag aannemen van een andere jongen. De school wist dat Nick het alleen maar gezien had en het feestje had niets met de school te maken, maar er waren strenge voorschriften over het gedrag van de leerlingen binnen en buiten schooltijd, zoals je altijd 'als een heer' gedragen, en zo. Omdat Nick het gezien had en niet had ingegrepen en het niet had gemeld, en waarschijnlijk ook omdat hij al twee jaar zo'n lastpak was, stuurden ze hem vlak voor het einde van het schooljaar van school. Ik vond het verschrikkelijk. Hij had negen jaar op die school gezeten en op het laatste moment werd hij weggestuurd, ook al hadden ze daar het volste recht toe.

Nick was diep geschokt en wij waren in alle staten. Dit kon toch niet? We smeekten, beloofden beterschap en kropen door het stof, maar het hielp niet. Nick mocht het jaar niet afmaken. Ze moesten zich aan de voorschriften houden en konden hun niveau niet verlagen, en Nick begreep dat. Het enige dat we voor elkaar kregen, was dat we een privéleraar voor hem konden nemen en hij toch zijn diploma zou krijgen, maar om te laten zien dat ze het meenden, mocht hij niet bij de officiële uitreiking aanwezig zijn. Ik geloof dat ik dat erger vond dan Nicky, want hij nam het nogal filosofisch op. Maar ik vroeg om een officiële verklaring dat Nick geen deelnemer aan, maar alleen een getuige van het voorval was geweest. Een paar andere jongens werden ook van school gestuurd. Het was bedoeld als een duidelijke waarschuwing voor eventuele toekomstige rebellen.

Dus Nick was thuis en ik ging op zoek naar een paar leraren, opdat hij het jaar kon afmaken. Hij haalde uitstekende cijfers, de leraren waren zeer tevreden over hem en zoals beloofd ontving hij zijn diploma, maar niet bij de uitreiking. Na negen jaar op die school ging me dat erg aan het hart en het had heel vervelende gevolgen, want de middelbare scholen waar we om toelating hadden gevraagd, lieten het een voor een afweten. Nick kon niet naar de middelbare school. Opnieuw moesten we smeken, beloven en kruipen. Ik belde alle bekenden die connecties met een schoolbestuur hadden en vond uiteindelijk een kostschool die bereid was hem aan te nemen. Het was een wonder, en ik was iedereen die geholpen had erg dankbaar.

Nick leek zijn les geleerd te hebben, maar hij was nog steeds heel somber. Hij verheugde zich meer op de kostschool dan ik. Ik hou niet van het systeem, want ik vind dat pubers het beste af zijn in hun gezin. Ik wil weten waar mijn kinderen tussen hun veertiende en achttiende mee bezig zijn, en ik wil nog een beetje invloed op hun beslissingen kunnen hebben. Als ze naar de universiteit gaan, kunnen ze het volgens mij wel alleen af, maar voor die tijd wil ik, hoe lastig ze ook zijn, bij hen in de buurt zijn.

Maar in Nicks geval hadden we geen keus. Geen enkele school in de stad wilde hem hebben, want in de achtste klas weggestuurd worden is geen aanbeveling. Dat die kostschool hem accepteerde, stemde me dankbaar.

Ik stuurde hem twee weken naar vrienden in Duitsland om even uit de dagelijkse sleur te zijn en daar leek hij van op te knappen.

In augustus bereidden we ons voor op zijn grote avontuur. Zoals bij de meeste dure kostscholen mocht hij zo ongeveer alles meenemen behalve zijn eigen bungalow.

We kochten lakens, handdoeken, een draagbare radio, een stereo, een computer, een fiets, een koelkast, ingelijste posters en een prikbord, en we pakten allerlei spullen van zijn kamer in opdat hij geen heimwee zou krijgen. En natuurlijk nam hij een stapeltje ingelijste foto's van Sarah mee. Ik begon te geloven dat het goed was dat hij wegging. Een nieuw leven, een nieuwe start op een andere plaats, zou goed voor hem zijn. Zijn slaapkamer in de stad en die op het platteland waren aan Sarah gewijde tempels geworden, en hij ging nog steeds gebukt onder zijn afgang op school. Ik was blij dat hij een nieuwe kans kreeg en hij verheugde zich er ook op.

We vlogen naar de nieuwe school en huurden een vrachtwagen om zijn nieuwe en zijn dierbare oude spullen over te brengen. We hielpen hem zijn kamer inrichten, zetten alles op zijn plaats, sloten de apparaten aan, maakten zijn bed op en lieten hem vol vertrouwen en nauwelijks bezorgd achter. Hij zou het wel redden, hield ik mezelf voor. Hij was niet de enige die naar kostschool ging. Maak je geen zorgen! Maar hoe kon ik dat laten? Ik had me altijd zorgen over hem gemaakt. Ik had altijd voor hem klaargestaan, met hem meegelachen, om hem gehuild, hem verontschuldigd en voor hem gepleit. Toen ik wegreed, dacht ik alleen maar dat ik hem vreselijk zou missen. Het was net zoiets als een vogeltje dat je hebt verzorgd en waar je van bent gaan houden, te laten wegvliegen. Ik kon alleen maar hopen dat hij veilig zou zijn en dat de haviken die altijd boven hem rondcirkelden, hem niet te pakken zouden krijgen.

8

Hij stort in

Nicky's verblijf op de kostschool was helaas maar van korte duur en wat erop volgde, was heel verontrustend. Ik was absoluut nergens op voorbereid, maar tien dagen nadat hij zich daar met zijn hele hebben en houden had geïnstalleerd, kreeg ik een telefoontje. Ze wonden er geen doekjes om en ze hadden gelijk. Ze zeiden dat er iets heel erg mis was met hem en dat een langer verblijf op een ramp zou uitlopen. Ze wilden hem niet voor de tweede keer van school sturen, maar ze waren ervan overtuigd dat hij, als hij zou blijven, grote problemen zou krijgen. 'Hij kan het hier niet aan,' zeiden ze. 'Hij moet behandeld worden.' Dat wist ik ook wel, maar zij waren de eersten die het tegen me zeiden. Ze wisten niet precies wat er met hem aan de hand was, maar ze wisten wel dat hij niet normaal was. Hij kon zich niet aan de regels houden - dat wilde hij waarschijnlijk wel, maar hij was er niet toe in staat. Dat wist ik ook. Zijn gedrag was niet kwaadaardig bedoeld, maar hij kon niet in de maat lopen en om dat te verdoezelen, deed hij net alsof hij daar geen zin in had. Maar ze hadden hem door.

Ze hadden dus gemerkt dat er iets mis was met hem. Hij was veel te impulsief en deed vreemde dingen, en er moest iets aan gedaan worden. Maar wat en door wie? Ondanks hun inspanningen had ik het gevoel dat de twee psychiaters die Nick hadden behandeld, hem eigenlijk helemaal niet geholpen hadden. Hij wist hun steeds weer te ontglippen, vooral de laatste. Ik had geen flauw idee waar ik dan wel met hem naartoe moest, maar het was duidelijk dat Nick in een gewone omgeving niet meer kon functioneren. Hij onttrok zich aan elke discipline en verloor stukje bij beetje steeds meer van zijn zelfbeheersing. Ik wist dat ik moest ingrijpen voordat er iets onherstelbaars gebeurde.

Opnieuw ging ik rondbellen en ik kreeg de naam van een therapeut die met moeilijke kinderen werkte, scholen voor hen vond en met onorthodoxe oplossingen aankwam. Perfect, zo iemand hadden we nodig! Ik maakte een afspraak voor de volgende morgen. Terwijl ik telefoneerde, liet ik Nick met zijn stapels bagage door iemand anders van het vliegveld halen en toen ik zo kalm mogelijk naar de woonkamer liep, zat hij daar op me te wachten.

Ik was vastbesloten me niet op te winden. Het hielp geen spat en hij voelde zich waarschijnlijk al rot genoeg omdat hij weer van school was gestuurd. Ik wilde hem alleen maar helpen.

Maar toen ik binnenkwam, schrok ik vreselijk. Hij zat voor een rij varens en ik zag meteen dat hij al zijn haar afgeschoren had. Op zijn gezicht lag de schaapachtige grijns die betekende dat hij wist dat hij zich misdragen had.

'Ik heb het weer verpest, mam,' zei hij een beetje troosteloos toen ik naar hem toe liep om hem een kus te geven.

'Nee hoor. Ze hebben je niet weggestuurd, maar ze vonden dat het niet de geschikte omgeving voor je was. Je zou er niet gelukkig zijn geweest, Nick.' Toen hij opstond om zijn armen om me heen te slaan, kreeg ik weer een schok omdat ik zag dat de varens hadden gecamoufleerd dat hij zijn haar in precies dezelfde kleur groen had geverfd. Toen hij mijn blik zag, grijnsde hij breed.

'Vind je het leuk staan?' vroeg hij hoopvol.

'Ja hoor, heel leuk.' Dat was het begin van de periode van de buitenissige haarkleuren. We gingen van groen naar blauw en weer terug, van saffierblauw naar turquoise naar blond, en van een vlammend mengsel van rood en blond naar pikzwart. Dat laatste paste bij hem en stond hem goed. Naast zijn passie voor muziek hield hij zich intens bezig met de kleur van zijn haar. Ik heb zijn eigen kleur nooit teruggezien, en eerlijk gezegd wist ik uiteindelijk ook niet meer wat dat was. Maar dat groen was een hele schok. (Ik ben zo conservatief als maar kan en niet iemand die groen haar 'amusant' vindt, maar ik had inmiddels aanvaard dat voor Nick andere regels golden dan voor mij en ieder ander.)

Hij vond het jammer dat hij niet op de kostschool mocht blijven, want hij had er een paar aardige jongens ontmoet en het had hem best leuk geleken. Ik beloofde hem dat ik een oplossing zou vinden en nam me voor koste wat kost een school in de stad te vinden - nu was gebleken dat een kostschool geen geschikte plaats voor hem was - en een manier om zijn problemen aan te pakken. Ik wist toen niet dat hij al negen maanden met zelfmoordplannen rondliep, anders was ik veel wanhopiger geweest, maar ik maakte me al genoeg zorgen.

Het hele gezin was blij dat hij weer thuis was. Hij werd weer wat vrolijker en de volgende morgen gingen we al vroeg (tot Nicks ergernis) naar de therapeut die een school voor hem zou zoeken. Nick was geen ochtendmens, omdat hij slecht sliep en 's morgens eerst op gang moest komen.

De therapeut deed twee suggesties, die we geen van beiden acceptabel vonden en waar we beiden van schrokken. De man had de informatie van de lagere school doorgelezen en had al over Nick gehoord (hij had blijkbaar een paar bevriende leerkrachten van die school gebeld). Hij had ook een telefoongesprek gehad met iemand van de kostschool en zei botweg dat geen enkele school Nick zou willen hebben. Volgens hem hadden we twee opties. De eerste was een school in Utah, Nevada of Colorado of zoiets, een soort gevangenis. Hij was afgesloten van de buitenwereld en ik zou Nick een jaar lang niet mogen zien. Er waren geen vakanties en telefoontjes of ander contact met de buitenwereld was verboden. Nicks gezicht betrok toen de therapeut zei dat ze hem daar binnen de kortste keren in het gareel zouden krijgen en dat dat precies was wat hij nodig had. Er was nog zo'n school, in Zuid-Californië, maar die beval hij niet aan. De tweede optie was een bekende school in Europa, waar Nick dan twee tot vier jaar opgesloten zou worden, maar de omgeving was er mooier. Er zaten allemaal kinderen op van rijke families die hun lastige kroost zelf niet aankonden en gewoon wegstuurden om de problemen door anderen te laten oplossen. Maar dat wilde ik absoluut niet; ik wilde Nicky niet wegsturen en laten opsluiten en ik wilde zelf zoveel mogelijk bij de behandeling betrokken zijn.

Ik verzekerde Nick dat hij niet weggestuurd zou worden en dat hij thuis privéles zou krijgen als het niet anders kon. Dat zei ik ook tegen de therapeut, die me zijn suggesties bleef opdringen. Maar ik zei dat daar geen sprake van kon zijn en dat hij nog eens goed moest nadenken, want we zochten een dagschool voor Nick die niet te ver van huis lag. Hij zei dat dat niet mee zou vallen en tijd zou kosten. Ik knikte.

Een paar dagen later kwam hij met een interessant voorstel. Hij zei dat hij nog geen school had gevonden, maar dat hij iets bedacht had om Nick intussen bezig te houden. Het was een overlevingskamp, net zoiets als Outward Bound, maar dan voor probleemkinderen. Het klonk aantrekkelijk. Een beetje wantrouwig vroeg ik of het veilig was, en hij antwoordde dat hij jongelui kende die eraan hadden meegedaan en die het goed was bevallen. Het was een perfecte omgeving waar Nick drie weken aan zijn zelfrespect kon werken terwijl wij verder zochten naar een school waar hij na afloop meteen naartoe kon.

Er was eigenlijk niets op tegen en er was zelfs heel veel voor, behalve dat het me niet aanstond dat de therapeut me vertelde dat het een verrassing voor Nick moest zijn. Volgens hem liepen kinderen soms weg als ze wisten dat hen iets onbekends of engs te wachten stond. Ik dacht niet dat Nick het eng zou vinden en hij was ooit één keer weggelopen, drie jaar geleden, toen ik hem met een zak donuts op die bank had zien zitten. Ik hield er niet van om Nick te verrassen of aan het schrikken te maken, want dat zag ik als een soort verraad. Maar de therapeut wist me te overtuigen, hoewel ik beter had moeten weten. Ik kende mijn kind van haver tot gort en liet anderen zelden invloed hebben op onze manier van met elkaar omgaan, maar ik kon niet ontkennen dat Nick erg somber gestemd was en ik geloofde de therapeut toen hij zei dat Nick misschien weg zou lopen als hij wist waar hij naartoe zou gaan.

Een paar dagen later stond 's morgens om zes uur de man van het overlevingskamp op de stoep. Op blote voeten en in mijn nachthemd deed ik open, en met zijn ongeveer twee meter lengte beschouwde ik hem als een soort beul. Dat moet Nicky, die toen veertien was en eigenlijk gewoon in de eerste klas van de middelbare school had moeten zitten, ook gedacht hebben toen hij slaperig en met verward haar voor hem stond. (Ik had hem overgehaald het knalgroen te laten oververven in een natuurlijker lichtbruin - wat niet meeviel, de kapper heeft het er nog steeds over.) Toen ik zijn gezicht zag, zonk de moed me in de schoenen. Hij keek doodsbenauwd. Wie was deze vreemdeling in zijn slaapkamer? Ik wilde niets liever dan tussenbeide komen en hem redden, maar dat was niet de bedoeling, hadden ze me op het hart gedrukt.

John en ik hadden er uitgebreid over gepraat en ik had al mijn bezwaren geuit, maar we hadden besloten dat het waarschijnlijk het beste was. Het was tenslotte maar voor drie weken, niet voor de rest van zijn leven. Ik was me ervan bewust dat ik Nick te veel in bescherming nam en dit leek me een mooie gelegenheid om hem een beetje los te laten. Maar ik voelde me een monster toen de man Nick uitlegde dat ze naar het kamp zouden vliegen. Nick keek me aan alsof hij me wilde vermoorden en dat kon ik me best voorstellen. Als iemand mij om zes uur 's morgens uit mijn bed zou komen halen om me mee te sleuren naar de een of andere wildernis, zou ik hem ook kunnen schieten. Ongetwijfeld voelde Nick zich net zo, en zag hij het avontuur dat de man zo geestdriftig aanprees, absoluut niet zitten. Maar omdat de man eruitzag alsof hij Nick, als die tegenstribbelde, zonder pardon over zijn schouder zou gooien en meenemen, protesteerde hij niet.

Een halfuur later vertrokken ze. Ik probeerde Nick een afscheidskus te geven, maar daar gaf hij me geen kans toe. Voor het eerst van zijn leven. Snikkend liep ik weer naar binnen. Ik vond dat ik hem had verraden en misschien zelfs in gevaar had gebracht en zelden had ik me zo ellendig, verlaten en angstig gevoeld. Ik had hem zomaar aan vreemden toevertrouwd, maar stel dat ze niet te vertrouwen waren? Stel dat er iets met Nick gebeurde? Ik moest er niet aan denken, maar de gedachte liet me niet los.

Nick mocht op het vliegveld naar huis bellen en hij zei dat hij me haatte en dat ik een rotmens was omdat ik hem dit had aangedaan. Ik was het eigenlijk wel met hem eens, maar zei dat ik vond dat het voor zijn bestwil was. Hij bleef boos en hing abrupt op.

De volgende drie weken leken eindeloos. Nick had een begeleider die overkwam als een ruig natuurtype, maar ook als een aardige, wijze, zachtmoedige man. Toen hij me belde, klonk hij alsof hij Nick graag mocht. Maar het was voor het eerst dat ik geen contact met Nick had en ik vond het vreselijk. Ik droomde elke nacht over hem en was doodsbang dat er iets met hem zou gebeuren. Zijn begeleider belde om de paar dagen en vertelde me steeds dat het goed met hem ging en dat hij als herboren thuis zou komen. Dat hoefde helemaal niet van mij, maar ik besefte heel goed dat hij moest veranderen en meer zelfvertrouwen en zelfbeheersing moest krijgen, hoe dan ook.

Ik was heel teleurgesteld toen de begeleider me tegen het eind van het project vertelde dat ik toch een geschikte kostschool voor Nick moest zien te vinden, want dat hij er nog niet aan toe was om thuis te blijven wonen. Hij moest eerst een jaar of twee naar een speciale school, tot zijn problemen opgelost waren. We wisten al dat hij zijn impulsen niet kon onderdrukken en dat hij zich steeds slechter kon concentreren, maar ik bleef ervan overtuigd dat we hem thuis konden laten behandelen en verzette me hevig tegen wegsturen. Nick was nog steeds mijn kleine jongen en alle scholen die de begeleider aanbeval, lagen veel te ver van huis. Hem bezoeken zou moeilijk zijn, ik had nog vijf jongere kinderen thuis en de genoemde scholen vonden het niet leuk als er bezoek voor de leerlingen kwam. Een van de scholen die de begeleider aanraadde, was de school die de therapeut ook al had genoemd, die halve gevangenis. Nick was geen boefje, zei ik, maar een jongen met een ziekte. Volgens de begeleider maakte dat geen verschil. Nick kon niet in een gezin leven en had meer 'structuur' nodig om hem in toom te houden. Hij deed alsof Nick achter prikkeldraad moest worden gezet.

Dus terwijl Nick vocht met de elementen, zand, beestjes en de natuur waar hij zo'n hekel aan had, ging ik weer op zoek naar een school. De therapeut had, ondanks al zijn inspanningen, nog niets gevonden. Een arts die ik kende, kwam met een mogelijke oplossing: een kleine kostschool voor kinderen met een stoornis, in een stad waar ik nog nooit van had gehoord. We zouden hem in de weekends mogen opzoeken en hij mocht zelfs af en toe naar huis, als hij zich gedroeg. De arts wist er niets dan goeds over te vertellen, want een van zijn beste vrienden kende de school en vond hem uitstekend. Ik praatte met deze man en wat hij zei, beviel me helemaal niet. Ook deze school leek weer net een gevangenis - zo'n oord waar mensen hun kinderen deponeerden als ze die zelf niet aankonden of daar geen moeite voor wilden doen. De vriend van de arts had een zoon die gewelddadig was en die hem een paar keer had aangevallen, maar zo was Nicky helemaal niet. Nicky had emotionele problemen en koelde zijn woede op zichzelf en zijn spullen, nooit fysiek op een ander. Maar omdat ik nergens anders met hem terechtkon, besloot ik deze school een kans te geven. Er waren inwonende therapeuten en een psychiater die elke dag met de kinderen praatte, en dat klonk redelijk.

Intussen liep het overlevingskamp op zijn eind en mocht ik een paar dagen voor Nicks thuiskomst met hem telefoneren. Hij had zelfs een 'solo' gedaan: een of twee dagen alleen in de natuur, waarbij hij voor zijn veiligheid in de gaten gehouden was, hoewel hij dat niet wist. Hij had eerste hulp en mond-op-mondbeademing geleerd en een jongen die verdwaald was, gered. Hij klonk heel opgewekt en ik was blij dat ik hem ondanks mijn bezorgdheid en zijn tegenzin had laten gaan. Hij wist zeker dat hij het leven weer aankon en verheugde zich op zijn thuiskomst om ons dat te bewijzen. En toen moest ik hem vertellen dat hij naar die kostschool voor speciale kinderen zou gaan. Ik voelde me opnieuw een beul, en hij stortte helemaal in. Hij huilde en smeekte en beloofde me dat hij op welke school dan ook zijn best zou doen, maar dat hij niet weer weggestuurd wilde worden. Ik huilde even hard, en smeekte hem het te proberen. Ik had de school wel gebeld, maar omdat ik griep had gehad, was ik er nog niet geweest. Toen ik wilde gaan kijken, bood John aan dat te doen. Meestal was ik degene die alles voor Nicky regelde, maar deze keer nam John het van me over. Hij vloog erheen en toen hij terugkwam, zei hij dat hij een uitstekende indruk had gekregen. Allebei hoopten we dat Nick het er naar zijn zin zou hebben. Nick zou over twee dagen van het kamp terugkomen en we waren van plan naar het vliegveld te gaan, daar met hem te lunchen en een poosje met hem door te brengen en hem vervolgens door te sturen naar de school. Op aanraden van de begeleider zouden we hem niet mee naar huis nemen, omdat het dan te moeilijk voor hem zou zijn om weer weg te gaan.

Aan die laatste paar dagen leek geen eind te komen. Ik verlangde ontzettend naar hem; ik wilde mijn armen om hem heen slaan en hem kussen, voelen en ruiken. Hij was het jonge dier dat ik in het oerwoud kwijt was geraakt en ik moest en zou hem weer vinden. Misschien vanwege de manier waarop ons leven samen begonnen was, of omdat hij gebreken had die ik eerder aanvoelde dan kon verwoorden, of misschien alleen maar omdat we elkaar zo goed begrepen en in bepaalde opzichten zo op elkaar leken, heb ik altijd een heel sterke band met Nicky gehad. Alsof hij een deel van me was, zodat het pijn deed als hij niet in de buurt was. Die band is nooit verslapt, alleen sterker geworden. Ik heb ook een band met mijn andere kinderen en ben het gelukkigst wanneer ik ze vlak bij me heb, maar omdat zij gezonder zijn, kan ik ze gemakkelijker loslaten. Voor korte tijd, als het moet. Maar met Nick was dat veel moeilijker.

In de laatste paar dagen van zijn overlevingskamp heb ik hem deze brief geschreven, die ik onlangs tussen zijn papieren terugvond.

Dinsdag, 13 okt. '92 Nicky, mijn lieve schat.

De woorden verdringen zich in mijn hoofd en mijn hart en op mijn tong... ik verheug me er verschrikkelijk op je weer te zien!!! Duizend miljoen biljoen keer heb ik sinds je vertrek in gedachten allerlei berichten en gekke bedenksels naar je toe gestuurd. Ik heb erover gedacht een dagboek hij te houden... te tellen hoe vaak iemand zegt dat hij of zij je mist (maar ik ben de tel kwijtgeraakt). Ik snakte ernaar jouw hart met het mijne aan te raken en besloot uiteindelijk stilzwijgend aan je te denken. De gedwongen stilte tussen ons is een bijna onmogelijke opgave geweest. Als een gekooide leeuwin heb ik op allerlei tijdstippen van de dag en de nacht door het huis gelopen, urenlang, vol verdriet, doelloos, terwijl ik je miste, terwijl je in mijn hart en hoofd vastgeklemd zat als een deur die niet dicht wil. Ik kon je geen seconde uit mijn hoofd zetten. Geen enkele man zal ooit beseffen wat een vreemde, sterke hand een vrouw heeft met haar kinderen. Mijn verlangen naar jou deed letterlijk pijn; ik snakte ernaar je gezicht te zien, je aan te raken, je in mijn armen te voelen en te weten dat het goed met je gaat. (Soms, als ik Zara of Maxx moet achterlaten, voel ik me gewoon ziek. Dan wil ik voortdurend weten hoe het met ze gaat en dat ze veilig zijn, en dat ze niet ver van me vandaan zijn.) Jij zit net als zij vastgeketend aan mijn hart, met een onbreekbare band die jij, goddank, niet zo hevig zult voelen als ik - omdat jij moet opgroeien en een eigen leven moet gaan leiden. Maar de band met kinderen moet heel langzaam verslappen en hanteerbaar worden. Ik hou van je. Ik hou heel veel van je. En ik mis je verschrikkelijk!!!!! Ik ga duizendmaal per dag naar je kamer, want het is heel belangrijk dat je kleedjes en kussens precies goed liggen en je lampen geen millimeter verkeerd staan, en dat je tijdschriften zo liggen dat je ze onmiddellijk kunt gaan lezen.

Ik zal nooit precies weten wat je hebt doorstaan, de pijn in je ziel, de angst, het martelende proces van opgroeien, veranderen, het leren van dingen die we allemaal met vallen en opstaan moeten leren. We hebben allemaal onze eigen demonen te bevechten en niemand anders weet ooit hoe moeilijk dat voor ons is. Maar ik denk dat ik weet hoe het voor jou is. Dat wil ik ook weten. En ik doe mijn uiterste best om het allemaal te begrijpen, maar als ik het soms niet zie, als het langs me heen gaat, vertel het me dan alsjeblieft, alsjeblieft, leg het me zo goed mogelijk uit, en vergeef het me als ik traag van begrip ben. Ik doe heus mijn best. En als ik bepaalde dingen moet weten om onze relatie te verbeteren, zeg me dat dan ook. Ik beloof je dat ik mijn best zal blijven doen, Nicky, echt waar. Maar we moeten allemaal leren met de situatie om te gaan.

In de afgelopen 3 1/2 week - 24 dagen - ben je verschrikkelijk dapper geweest. Wil je de uren of seconden ook weten? Die kan ik je ook nog vertellen. Maar heus, schat, ik meen het. Hoewel ik er weinig van weet - je denkt dat je het weet, maar dat kan niet als je er niet bij bent. Hoe kan ik me, in mijn comfortabele bed, voorstellen hoe het is om onder barre omstandigheden in de wildernis te leven, waar je niet alleen moet vechten voor elke kruimel eten of elk beetje warmte, maar ook je hele idee van emotioneel overleven moet aanpassen? Ik bewonder je, Nicky, om wat je hebt moeten doormaken, emotioneel nog meer dan fysiek. En ik ben vreselijk trots op je.

Je zult nooit weten hoeveel moeite en verdriet het me heeft gekost om jou daarheen te sturen, en ik kan je alleen maar vertellen dat mijn eigen wanhoop ten slotte de doorslag heeft gegeven. Ik besefte dat je helemaal op het verkeerde spoor zat, maar ik kon je niet meer tegenhouden. Het was net zoiets als wanneer je iemand ziet verdrinken, je gooit hem zelfs een pianokruk toe als je niets anders bij de hand hebt. Mijn enige angst was dat het middel erger zou zijn dan de kwaal, en als het toch een goede beslissing is geweest, dan boffen we allemaal. Ik heb hem niet in wijsheid genomen, maar in doodsnood gedaan wat me het beste leek.

Ik zei ook al tegen papa dat ik, als het goed afloopt, nog nooit zoiets flinks heb gedaan, en jij ook niet!! Als er toch nog iets misgaat, vergeef ik het mezelf nooit. Ik heb er vreselijk over ingezeten en het ergste was dat we elkaar niet mochten bellen. De eerste tien dagen hoorden we helemaal niets en mijn duurbetaalde fantasie schiep scenario's waarvan Stephen King zou verbleken. Als ik mijn gang kan gaan, kan ik het behoorlijk bont maken!!! Godzijdank gaat het goed met je en is het de moeite waard gebleken.

Ik weet dat het moeilijk voor je zal zijn weer in het gewone leven terug te keren. Je hebt waarschijnlijk heel veel nagedacht, over jezelf, je leven, de mensen om je heen... Mijn therapeut heeft me heel lang geleden duidelijk gemaakt dat, hoewel ik hard gewerkt heb en veel verder gekomen ben, anderen in mijn leven geen spat vooruitgegaan zijn. Ze (het was een vrouw) drukte me op het hart dat ik niet te veel moest verwachten van mijn omgeving. De mensen om me heen waren niet veranderd, maar ik wel. Dat is soms een schok. Je bent als een pasgeborene in je leven, je bent zo vooruitgegaan dat zij domkoppen lijken, dat je boven ze uittorent. Sommigen bewonderen je, sommigen beseffen het niet eens, sommigen kan het niets schelen, sommigen bewonderen je helemaal niet en sommigen verwachten dat je nog meer verandert. Probeer geduld te hebben. Geef jezelf voortdurend schouderklopjes voor wat je hebt bereikt en ga stug door met het beklimmen van de berg. Maar je zult ontdekken, schat, dat je nooit de top bereikt, want net als je denkt dat het gezwoeg voorbij is en je een poosje lekker kunt uitrusten, zet het leven een nieuw obstakel voor je neer. De meeste zijn heel vervelend en sommige zijn de moeite waard, maar ja, zo is het nu eenmaal. Je moet de uitdagingen aannemen en de problemen oplossen, en daartoe heb jij nu een paar geweldige hulpmiddelen in jezelf ontdekt. Blijf die gebruiken, ga zo door!!! Je bent nu op de goede weg en dat beseffen wij voor 100%.

Ik weet dat het een teleurstelling voor je is dat je nu een poosje naar een vrij strenge school moet, maar dat hoort ook bij het leven. Wij - jij, papa of ik - zijn niet degenen die de regels opstellen. We weten hoe je bent en wat je hebt bereikt, maar nu moet je verder in de grote wereld, en dat zal je lukken. Deze school lijkt helemaal niet gek. Als je je goed gedraagt en je best doet, word je daarvoor beloond en krijg je steeds meer vrijheid. Zo niet, dan is het toch beslist geen gevangenis. Ik zou je in geen geval naar een van die andere scholen hebben gestuurd, en gelukkig is dat ook niet nodig. Zorg er alsjeblieft voor dat het ook niet nodig wordt. Ik zou het niet kunnen verdragen als je naar zo'n soort school moest, zo'n strafkamp. (Dat is deze niet, deze is heel prettig.) En ik geloof oprecht dat dit een kleine stap naar verbetering, naar de vrijheid is. Maar het is ook een vangnet. Want het zou jammer zijn als je al het goede wat je hebt bereikt op een kwade dag, in een zwak moment, zou bederven.

Ik geloof niet dat het een slechte keus is, en je moet het tegen me zeggen als ik het mis heb. Maar volgens mij zal het wel meevallen, anders zou ik het niet hebben gedaan. Beschouw het als een interessant stukje van je leven, een onderdeel van je nieuwe groeiproces, een brug van de ene goede plek naar de andere, een deel van de reis. Het zal je helpen je doel te bereiken en hoe beter je het er afbrengt, hoe sneller je er bent. Ik denk dat je op een dag terugkijkt en beseft hoe je geboft hebt dat je al zo jong zoveel leerde. Veel mensen verpesten hun hele leven, of het grootste deel ervan. Veel mensen beseffen pas wat ze hebben als ze al een stuk ouder zijn dan jij. Dit inzicht, deze veranderingen, dit leerproces, is een groot geschenk, van de mensen die je tot nu geholpen hebben, maar ook van jezelf. Je doet dit voor jezelf, Nick. En ik kan je niet vaak genoeg vertellen hoe trots ik op je ben, en papa is dat ook.

Ik beschouw deze nieuwe school niet als een soort straf, dat moet je goed beseffen. Dat is het ook helemaal niet. Ik zie het als een opstapje naar wat je in je leven wilt bereiken: vrijheid, thuis wonen, goede waarden, een goed leven en ook een goede opleiding. Dus zet alsjeblieft alles eens voor jezelf op een rijtje, want ik vind kostscholen maar niks. Ik heb het nooit wat gevonden, en daar blijf ik bij. Ik wil het liefst dat je thuis bent en in de keuken een pan chili kookt, en dat ik je steeds weer moet zeggen dat je je kamer moet opruimen. Ik wil gewoon dat je hier weer bij ons bent, en dat willen de anderen ook. Het enige dat we willen - wij allemaal, ik, papa en de kleintjes - is dat je je leven weer zo op orde hebt dat je weer thuis kunt komen. Ik weet wel dat jij denkt dat je al zover bent, maar dat denken de scholen natuurlijk nog niet. En dat kun je ze niet kwalijk nemen, want zij kunnen niet in je hoofd kijken. Zij weten niet hoe netjes het er daar uitziet. Als ze je op een speciale lamp zouden kunnen aansluiten om te kijken of je neus groen wordt, zou het een stuk gemakkelijker zijn. Maar op deze manier hebben ze er tijd voor nodig, een bewijs, goede cijfers, een vermelding van goed gedrag. Dat is ook begrijpelijk, en je bent verstandig genoeg om dat te beseffen.

En als we je thuis hadden en je was nog steeds een beetje van streek, zou dat zowel voor jou als voor ons heel naar zijn, dus misschien zal dit voor een poosje de juiste oplossing blijken te zijn. Je vrienden en de rest van de wereld hebben tijd nodig om in te zien dat er een nieuwe Nick is opgestaan. Sommigen zullen nog steeds denken dat je de oude Nick bent, en het zou een grote last voor je zijn jezelf voortdurend te moeten bewijzen. Daarom is het waarschijnlijk prettiger voor je om een poosje naar die school te gaan. Meestal vallen de dingen erg mee en blijken ze achteraf de beste oplossing te zijn geweest. Als het feit dat je van de vorige school weg bent gestuurd je naar een plek heeft gebracht waar ze, zoals je zelf zei, 'je leven waarschijnlijk hebben gered', dan was dat korte verblijf op de vorige school wellicht het beste dat je had kunnen overkomen. (En als je later toch naar een kostschool wilt, mag dat. Ik heb je liever thuis, maar je mag het zelf zeggen.)

Ik ga je vervelen met nog een klein stukje filosofie, namelijk een gezegde in mijn kerk: 'Goddelijke liefde heeft elke menselijke behoefte altijd vervuld en zal dat ook altijd blijven doen.' De sleutelwoorden hierin zijn voor mij 'altijd', 'elke' en 'menselijke'. Er staat niet dat sommige behoeften soms worden vervuld, er staat dat elke behoefte altijd zal worden vervuld, en er staat 'menselijke', niet 'verheven', 'spirituele' of 'religieuze'. Goddelijke liefde heeft elke menselijke behoefte altijd vervuld en zal dat altijd blijven doen. Daar vind ik soms veel troost in, en jij misschien ook.

Het enige belangrijke is dat we ontzettend veel van je houden. De rest is kattenpis. Soms is het leven kattenpis. Maar echt waar, en dat is het belangrijkste, we houden van je... o, wat houden we veel van je!!!

En hopelijk, hoewel het op je veertiende misschien te veel gevraagd is - ook al ben je de afgelopen drie weken een stuk volwassener geworden — weet je dat je volwassen bent als je beseft dat alles voorbijgaat, dat niets moeilijks of vervelends eeuwig duurt. Ik hoop dat je de nieuwe school leuk zult vinden, onorthodox maar gezellig. Dat je ervan geniet dat je met maar een stuk of veertig medeleerlingen onder een boom zit te leren, of wat dan ook. Jullie gaan zo nu en dan fijn ergens skiën en elk voorjaar maken jullie een reisje naar het buitenland. Ik hoop dat het je zal bevallen, misschien niet zo goed als het overlevingskamp, maar ik hoop dat je het een waardevolle periode in je leven zult vinden. (Het is niet zo'n grote uitdaging als dit kamp, maar meer zoals het normale leven.) Ik hoop dat je het er fijn zult vinden, dat je er plezier zult hebben, maar als het er saai of slaapverwekkend of soms zelfs heel vervelend is, probeer dat dan te relativeren. Het is niet voor de rest van je leven, en zelfs niet voor de rest van je middelbareschooltijd. Het is alleen maar voor zolang het nodig is, niet langer. Word er beter van, leer ervan, maak er het beste van. Maar wind je er niet over op. Beschouw het als een vaartocht, die bijna afgelopen is, onderga het gewoon. Geen enkele school, plaats of persoon, niets is perfect. Zoals Alex Haley altijd zei: 'Vind het goede en prijs het!' (In elk geval zul je er lekkerder eten dan waar je nu bent.) En geloof me maar als ik je verzeker dat de moeilijke tijden in mijn leven me waardering hebben gegeven voor elke luxe, elke opdracht, elk moment van gezondheid, elk prachtig, gezond kind en elk gelukkig ogenblik. Ook jij zult alles meer waarderen door wat je in het kamp hebt geleerd. Ik hoop dat je er in elke vezel van doordrongen bent dat ik weet wat je er gepresteerd hebt. Niemand ontkent wat je allemaal hebt bereikt... maar het leven is een bergketen, niet één enkele berg. Net als de gekleurde banden van karate... je hebt een van de hoge kleuren in het midden gehaald, maar de zwarte nog niet, daar moet je nog naar streven.

Ik hou van je, schat. Ik ga nu naar bed en als ik wakker word, zie ik je een paar uur later. Ik heb wel een miljoen keer per dag geprobeerd te bedenken wat je aan het doen bent: slapen, eten, wandelen, denken... die nacht dat je bijna niet geslapen hebt, heb ik je de hele nacht in mijn hart gevoeld. Ik hoop dat je nu weer beter slaapt. Je zult het wel spannend, maar ook een beetje eng vinden dat je daar nu weer weggaat.

Ik heb er schoon genoeg van om wat jou betreft altijd volgens de regels van anderen te moeten leven. Leer een paar goede regels van jezelf, zodat we weer allemaal vrij zijn, lieverd. Het leven is een groeiproces en jij bent een stuk gegroeid... mijn lieve boompje waar ik zoveel van hou. Moge God je altijd liefhebben en beschermen; ik weet dat Hij dat zal doen, en ik hoop dat je altijd beseft hoeveel ik van je hou.

Met mijn hele hart en ziel, liefste Nick... en met al mijn liefde,
je mama
p.s. Ik heb genoten van je telefoontje en al die lieve dingen die je zei over dat je ons mist en van ons houdt!!! Ik hou van jou!!!

M.

Terwijl ik hem miste en op hem wachtte, schreef hij in zijn dagboek. De volgende stukjes schreef hij in het overlevingskamp, in een schriftje dat hij altijd bij zich had en dat ik bij zijn dagboeken vond nadat we hem verloren hadden. (Hij was veertien toen hij ze schreef.)

Ik heb twee persoonlijkheden. In wezen is de ene goed, de andere slecht. Op dit moment wil ik alleen maar beslissen welke van de twee ik wil zijn, en me daaraan houden. Er is zelfs een derde persoonlijkheid: de ongeduldige, die wil dat ik beslis.

Eerste persoonlijkheid: ik wil naar huis, naar mijn familie, en ik wil goed, liefdevol en geliefd zijn. Ik weet dat ik daartoe in staat ben, als ik besluit dat ik dat echt wil. Ik geloof dat ik het kan.

Tweede persoonlijkheid: ik wil naar de een of andere school worden gestuurd, met geld en mijn spullen, en weglopen. De rest van mijn leven feestvieren, niet achteromkijken en voor mijn vijfentwintigste doodgaan. In elk geval heb ik dan plezier gehad.

Mijn opdracht:

Ik wil iets voor andere mensen betekenen en eerlijk, betrouwbaar en zorgzaam zijn. Alles wat ik wil bereiken, wil ik zonder hulp doen.

Het komt er in feite op neer dat ik de enige hen die mijn opdracht kan verpesten! Wat er ook om me heen gebeurt, ik hoef me er niet door te laten afleiden.

Wie ik wil zijn:

Ik wil sterk zijn. Daar oefen ik in. Ik wil niet in de schaduw van mijn vader staan. Ik wil mezelf zijn. Ik wil eerlijk zijn, niet alleen weten wat goed en kwaad is, maar het goede doen. Ik wil mijn familie laten zien hoeveel ik van ze hou, en ik wil erbij horen. Ik wil me niet anders voordoen dan ik ben. Ik wil dat de mensen zien dat ik veranderd ben en ik wil me niet langer achter mezelf verbergen. Ik wil dat ze weten dat ze me kunnen geloven en vertrouwen, daarom moet ik minder wispelturig zijn. Ik wil een goed mens zijn. Ik wil Nick zijn.

Ik vind het vreselijk om mensen verdriet te doen. Als ik dat per ongeluk toch doe, wordt dat altijd gevolgd door enorme vloedgolven van schuldgevoel. En zelfs als ik het soms expres doe, voel ik me daarna schuldig, daarom doe ik dat zo weinig mogelijk.

Ik wil dat ze mij als een betrouwbaar, verantwoordelijk mens zien. Ik wil gelukkig zijn met mezelf en ik wil dat anderen gelukkig zijn met mij. Ik wil heseffen dat ik een uitdaging heb aangenomen en daarmee kan bewijzen dat ik veranderd ben. Ik wil niet meer zijn wie ik was. Ik was ongelukkig en zelfs ik kon mezelf niet meer geloven. Ik wil alleen geluk, zelfrespect en het respect van anderen, nadat ik afmaak wat ik begonnen ben.

Ik borrel over van liefde voor mijn moeder. Ik hou zoveel van haar dat het pijn doet. Dat zeg ik ook tegen haar, maar ik weet niet of ze beseft dat ik het meen. Als ik haar verdriet doe, is mijn schuldgevoel daarna vijfmaal zo groot. Ik haat het. Ik weet niet hoe ik haar moet laten zien of vertellen hoe ik me voel. Als ik het haar vertel, voel ik me een stuk beter, maar als ik daarna iets doe waarmee ik haar per ongeluk of met opzet verdriet doe, denk ik dat ik bewezen heb dat ik niet oprecht ben. Ik hou onvoorwaardelijk van haar, net als zij van mij, maar ik weet echt niet of ze dat weet. Ik hoop van wel. Ik hoop dat ik in dit kamp genoeg moed heb gekregen om het tegen haar te zeggen en mijn woord te houden.

Ik zie een vermoeide, verwarde jongen
hij is hoos, maar niet erg boos
hij is verdrietig... ja, zoiets,
hij voelt pijn... denk ik
hij houdt van me... hoop ik
hij heeft me nodig... maar kan of wil dat niet toegeven
hij begrijpt me niet... misschien begrijp ik hem niet
hij probeert me te vertellen wat hij voelt, ik zie zijn gevecht...

maar het komt er verkeerd uit
ik zie een jongen die te veel heeft gezien
maar, zoals ik zei, hij is nog maar een jongen.

Als ik vandaag dood zou gaan, zou ik dat niet eens erg vinden. Wel zou ik teleurgesteld zijn. Ik doe aan dit project mee om te proberen op een andere manier te gaan leven, en mijn vrienden en familie steunen me. Dit is de laatste, moeilijkste tree van de ladder naar een normaal, fatsoenlijk leven. Als ik op deze tree zou sterven, zou dat jammer zijn. Ik zou het natuurlijk naar vinden dat ik dan geen afscheid van mijn familie zou kunnen nemen en niet tegen ze zou kunnen zeggen dat ik van ze hou, en niet tegen mijn vrienden zou kunnen zeggen wat ik voor ze voel, maar ik geloof dat teleurstelling het overheersende gevoel zou zijn.

Als ik doodga, wil ik dat ze zich mij herinneren als een sterke persoon die zijn leven zonder dreigementen of straf kon veranderen, helemaal alleen. Ik wil dat ze zich mij herinneren als degene die ik wil zijn, niet als degene die ik was.

Ik ben een heel wispelturig iemand, maar in de grond hen ik een liefdevol mens.

Een echte vriend is iemand die oprecht van me houdt en zich om me bekommert. Iemand die iets voor me over zou hebben, net als ik voor hem. Iemand die betrouwbaar is, iemand die dezelfde principes en meningen heeft als ik, iemand die me niet in de steek laat als het slecht met me gaat (trouw). Een echte vriend is iemand die je nooit in de steek laat, wat er ook gebeurt. Iemand die me niet in gevaar brengt en die me voor moeilijkheden behoedt, zoals ik ook bij hem zou doen.

Ik zou die eigenschappen van een vriend nooit op de proef stellen. En ik geloof ook dat je nooit een echte vriend kwijtraakt, tenzij je iets doet wat tegen hun verwachtingen van jou als vriend ingaat.

Ik ben een iemand van 'wat voor mij geldt, geldt ook voor jou'. Ik verwacht zoveel van een vriend omdat ik hetzelfde, en zelfs meer, voor hem zou doen.

Bij het lezen van deze stukjes uit Nicks dagboek moet ik aan twee dingen denken. Het eerste is dat hij ziek was, dat hij een woekerende ziekte had die de overhand kreeg. Hij was een goedaardige jongen met een kwaadaardige ziekte. Heel vaak worden jongens zoals hij, mensen zoals hij, behandeld alsof ze slecht zijn, en gestraft voor iets wat ze niet kunnen helpen. Ik heb uit alle macht voor Nicky gevochten. Ik heb nooit gewild dat hij gestraft werd omdat hij ziek was. Hij kon er niets aan doen. Hij was mijn verantwoordelijkheid en daar heb ik me nooit aan onttrokken. Ik haatte de plaatsen waar ze deze mensen opsloten, buiten de maatschappij hielden, straften voor hun eigenaardigheden en duidelijk maakten dat niemand van ze hield. Ik heb altijd geloofd dat zoveel mogelijk liefde Nicky zou helpen of misschien zelfs genezen. Het heeft hem weliswaar niet genezen, maar hij heeft nooit een seconde betwijfeld dat we van hem hielden. Dat was mijn geschenk aan hem, het enige echte geschenk dat ik hem kon geven.

Het tweede waar ik aan moet denken, is dat hij zoveel vrienden had. Echte, goede vrienden, die hem trouw bleven en die hij trouw bleef. De vrienden die het einde hebben meegemaakt en die nu nog zo nu en dan komen eten, zijn de vrienden met wie hij opgegroeid is, op de kleuterschool heeft gezeten, en enkele die hij later heeft leren kennen. Veel van zijn vrienden kende hij al van jongs af aan, en hij heeft er bijzondere mensen die later zijn pad kruisten aan toegevoegd. Hijzelf was een goede vriend, en zijn vrienden hielden van hem. Hoewel hij zich soms terugtrok, vergat hij ze nooit en zij hem ook niet, en ze hielden hem op de been als hij neerslachtig was. Ze hebben hem nooit in de steek gelaten.

Toen Nick na zijn overlevingskamp uit het vliegtuig stapte, zag hij er gezond en opgewekt uit, en hij was gegroeid. Terwijl we in het restaurant op het vliegveld een pizza aten, vertelde hij ons zijn belevenissen, en we praatten een paar uur met elkaar voordat hij naar zijn nieuwe school vertrok. Hij was er niet helemaal gerust op, maar hij was bereid het te proberen. Ik beloofde hem dat hij, als hij er niets aan had of zich er niet thuisvoelde, weer naar huis mocht komen. John wees me erop dat hij, ook al beviel het hem niet, moest blijven. Hij kon nergens anders heen. Ik zei niets, maar ik was van plan me aan mijn belofte aan Nick te houden. En we beloofden hem dat we hem het volgende weekend zouden komen opzoeken.

We hoorden de hele week niets van hem, maar ik wist dat hij niet mocht bellen. Op zondag gingen we met het hele gezin naar hem toe, en iedereen verheugde zich erop hem weer te zien.

De school was klein, maar zag er niet onaardig uit. De jongens sliepen op slaapzalen en er was een recreatiezaal. Maar ik vond dat de leraren eruitzagen als uitsmijters in een kroeg, en de leerlingen hadden een doffe blik in hun ogen. Ze maakten een verlaten, hopeloze indruk en staarden naar ons als overlevenden van een concentratiekamp die hun levenslust kwijt waren. Het beviel me absoluut niet. Wij waren die dag de enige bezoekers en toen ik Nick zag, kromp mijn hart ineen van ellende. Ik zag paniek in zijn ogen.

Hij nam me apart en vertelde me dat het verschrikkelijk was. De directeur woonde niet, zoals hij had gezegd, op de campus, de surveillanten waren streng en het merendeel van de leerlingen was gewelddadig en abnormaal. Ook was er geen psychiater.

'Ik ben bang, mam,' zei hij. Ik moest aan de lange, verzonnen verhalen denken over de zomerkampen, de brieven waarin hij vertelde dat hij geslagen en gemarteld werd, gewoon voor de lol en om te zien of ik erin zou trappen. Maar ik wist dat dit anders was, dat hij me smeekte hem te helpen. Ik keek hem aan en was ervan overtuigd dat hij de waarheid sprak.

We praatten er een poosje over en toen ik de slaapzaal verliet, zag ik ontlasting op de trap liggen. Toen wist ik zeker dat ik hem daar niet achter kon laten. Dat zei ik tegen John, maar hij vond dat we het nog een poosje moesten aanzien, in elk geval tot we een andere oplossing hadden gevonden. Met een zwaar gemoed kuste ik Nick, zwaaide ten afscheid en vertrok met de andere kinderen. Zelden heb ik me zo'n verrader gevoeld.

Ik liep de hele nacht door het huis, deed geen oog dicht en toen John wakker werd, vertelde ik hem wat ik ging doen. Hij had gelijk, we hadden geen andere oplossing, maar dat was geen reden om hem daar te laten. Ik belde de therapeut om te vragen of hij een andere school voor Nick wist, en hij gaf schoorvoetend toe dat er nog een mogelijkheid was, maar dat hij nog niet met die mensen had gesproken. Dat interesseerde me geen biet. Desnoods zou ik Nick zelf wel les geven, maar ik liet hem niet waar hij was.

Ik belde de school en zei dat ik Nick weer thuis wilde hebben. Het eerste wat ze zeiden, was dat ik het schoolgeld niet terug zou krijgen. Hij was er vijf dagen geweest. Maar ik wilde hem daar zo gauw mogelijk weg hebben, dat was ik aan hem verplicht, dus ik zei dat ze het geld mochten houden, maar dat ik mijn zoon terug wilde hebben. Ik vroeg of ze hem diezelfde morgen nog op het vliegtuig wilden zetten, en 's middags kwam hij met een grijns van oor tot oor weer thuis. Van alle dingen die ik in mijn leven heb gedaan, dom en verstandig, goed en slecht, was het nakomen van die belofte aan Nick een van de beste. Mijn zelfvertrouwen was hersteld en Nick wist beter dan ooit dat hij me kon vertrouwen, dat ik altijd mijn woord hield. Hij omhelsde me innig en ik besefte eens te meer hoeveel ik van hem hield. Het was een perfect moment, vol vertrouwen en liefde. Ik heb er nooit spijt van gehad dat ik hem naar huis heb gehaald, want dat was het beste voor hem en dat wist ik.

Jaren later werd ik gebeld door een advocaat, die me vertelde dat de school gesloten was. Er waren daar kinderen misbruikt en gewond geraakt, en iemand was naar de rechter gestapt. Lang geleden was de schoolleiding ook al eens aangeklaagd. De man was zo stom me te vragen of ik voor ze wilde getuigen en zeggen dat het een goede school was, en ik heb hem in niet mis te verstane termen verteld wat ik ervan dacht. Ik wilde graag tegen ze getuigen, zei ik voordat ik neerlegde. Ik heb nooit meer iets gehoord. Dus ik had toch gelijk gehad, maar dat wist ik al.

Ik geloof dat Nick me daarna altijd voor honderd procent heeft vertrouwd, en vanaf dat moment wist ik dat ik hem nooit meer naar een plaats zou sturen waar ik geen goed gevoel over had en dat ik hem als het enigszins mogelijk was gewoon thuis zou houden. Ik beloofde mezelf, en hem, dat ik altijd mijn uiterste best voor hem zou blijven doen. Ik zou hem niet meer laten opsluiten of aan anderen overlaten. We zouden een andere oplossing voor hem vinden, hoe dan ook. En ik geloof dat ik me, voor de rest van zijn leven en voor zover het hem niet in gevaar bracht, aan die belofte heb gehouden.

9

Demonen

Toen we Nick van de tweede kostschool hadden gehaald, waren we weer terug bij af. Wat moesten we met hem beginnen? Hoe moesten we hem helpen? Ik hing uren aan de telefoon om iedereen te bellen die wellicht met ons mee zou kunnen denken. We moesten zo gauw mogelijk een andere school voor hem vinden, en een andere psychiater en daarnaast bekwame begeleiding. Ik belde vrienden, therapeuten, scholen, artsen, psychiaters... wie en wat ik ook maar kon bedenken.

Om te beginnen vond ik een psychiater - opnieuw iemand die me sterk werd aanbevolen. Hij zei dat hij tijd had en bereid was Nick als patiënt aan te nemen.

Daarna was de school aan de beurt. Weer belde ik de therapeut en hij noemde een kleine school in een ander deel van de staat. Het zou betekenen dat Nick elke dag heen en weer moest reizen, maar dat was niet zo'n probleem. Nick, John en ik gingen de school bekijken en die maakte een prettige indruk op ons. De leiding bestond uit aardige mensen met goede ideeën, en ze wilden Nick wel hebben. We moesten rapporten sturen van zijn vorige scholen en omdat dat zo voor elkaar was, werd Nick er een paar dagen later aangenomen.

Toen hadden we dus een psychiater en een school, maar we waren er nog niet. Een kinderarts die ik kende, vertelde me over een nieuw programma voor aan drugs verslaafde jongeren, geleid door mensen met een andere aanpak. Ik zei dat het niet was wat ik zocht, maar hij vond dat ik toch met ze moest gaan praten omdat ze misschien een praatgroep voor Nicky konden aanraden.

Ik haalde Nick over met me mee te gaan voor een gesprek. Hij had er geen zin in, maar ik vroeg hem het dan voor mij te doen. Ik geloof dat ik hem zelfs omkocht, met een film die hij graag wilde zien of een keer naar de Chinees of zo. Ik was al zo ver dat ik omkoperij niet meer schuwde; ik zou zelfs tovenarij hebben geprobeerd als ik had gedacht dat ik hem daarmee kon helpen. Door Nick heb ik geleerd zo creatief mogelijk te denken!

Dus we gingen naar de instelling voor drugsverslaafden voor een gesprek met de vrouw die ik aan de telefoon had gehad. Ze had jong, energiek en enthousiast geklonken, en de manier waarop ze had gereageerd toen ik de problemen met Nick uitlegde, sprak me aan. Ik had niet gezegd dat ik geloofde dat mijn zoon geestesziek was, alleen dat hij om verschillende redenen van twee scholen was gestuurd. Toen ik haar over het overlevingskamp vertelde, vond ze dat flink van Nick. Ik had haar ook verteld over de afschuwelijke school waar ik Nick meteen weer afgehaald had. Ik wilde haar graag ontmoeten, maar Nicky niet.

Op weg naar haar toe luisterde hij met een verveeld gezicht naar zijn walkman, en hij zei dat hij niet lang wilde blijven. Het was inmiddels eind oktober, een heldere, koele dag, en ik dacht aan alle hoepels waar Nick sinds de zomer doorheen had moeten springen en alle keren dat hij zich aan een andere omgeving had moeten aanpassen. Ik wist dat het niet gemakkelijk voor hem was, maar sinds het fiasco van de laatste school maakte hij een redelijk opgewekte indruk en hij verheugde zich op zijn nieuwe school.

In de wachtkamer van het afkickcentrum, een vrij groot huis, moesten we een paar minuten wachten. Aan de muur hing een poster met de twaalf stappen van hun credo, en er liepen enkele jongeren rond. Algauw kwam de vrouw met wie we de afspraak hadden ons halen. Ze was jong en knap, ze had lang, donkerblond haar en grote, groene ogen, en ze heette Julie. Ik weet nog dat ze een lange, gebloemde jurk droeg en ons met een warme glimlach een hand gaf toen ze zich voorstelde. Ik mocht haar meteen, ik kan niet precies uitleggen waarom. Ze maakte een intelligente, hartelijke indruk, ze snapte meteen waar we het over hadden en ze toonde belangstelling voor Nicky.

We vertelden haar over de nieuwe school en de nieuwe psychiater en zeiden dat we Nick een nieuwe start wilden laten maken, maar dat we eigenlijk niet wisten wat we bij haar kwamen doen of wat we van haar verwachtten. Maar binnen vijf minuten wist ik met absolute zekerheid dat ik deze vrouw in Nicks leven wilde hebben. Ik voelde me meteen tot haar aangetrokken en ik had het gevoel dat zij hem zou kunnen helpen. Ik besefte natuurlijk niet hoeveel ze voor mij en Nick zou gaan betekenen. Hoe kon ik ook vermoeden dat ze mijn zuster, mijn partner in de strijd om Nicks leven en een vriendin voor het leven zou worden?

We besloten dat Nick één keer per week naar haar toe zou gaan voor een gesprek, ter ondersteuning van de behandeling bij de psychiater. Het had geen zin hem aan het verslaafdenprogramma te laten deelnemen, maar ik was onder de indruk van de manier waarop ze geestdrift, hoop en levensvreugde uitstraalde. Ze was bereid hem als particuliere patiënt aan te nemen en de leiding van het afkickcentrum gaf daar toestemming voor. We wisten geen van beiden wat ze precies met Nick zou gaan doen, maar ik vond haar zo aardig en had zo'n bewondering voor haar oprechte, directe houding en de manier waarop ze Nick benaderde dat ik wilde dat hij met haar in contact zou blijven. Nick was net zo enthousiast over haar als ik. Ze vertaalde de psychiatrie in een methode die Nick kon toepassen op zijn leven, en ze sloeg een brug tussen Nicks levensangst en behoeften als puber en mijn alledaagse, conservatieve ideeën.

Julie legde ons uit dat ze deskundig was op het gebied van afhankelijkheid van chemische stoffen, en dat haar aanpak werkte omdat ze zich zo goed in de problemen van tieners kon inleven. Ze werkte graag met ze en behandelde in de eerste plaats jongelui met drugsproblemen en daarnaast pubers met gedragsproblemen, wat van toepassing was op Nick. Ze zei dat ze zelf al een jaar of tien van de drugs af was en bijna al die tijd als therapeute had gewerkt. Daar was ze blijkbaar bijzonder goed in, maar ze zei dat ze ondanks al haar ervaring geen officiële opleiding had genoten. Toen ik zag hoe diplomatiek ze Nick al meteen bij het gesprek betrok, vond ik dat absoluut niet belangrijk.

Bij de instelling waar we haar ontmoetten, was ze het hoofd van het jongerenprogramma en daarvoor had ze een ander bekend verslaafdenproject geleid. Ze vertelde Nick dat ze in haar jeugd zelf ook een drugsprobleem had gehad, maar het belangrijkste was dat ze goed naar hem kon luisteren en zijn woorden kon vertalen in redelijke behoeften en begrijpelijke gevoelens. Niet alleen begreep ze wat hij nodig had en waar hij bang voor was, maar ook wat hij zei, terwijl mij dat soms ontging.

Nick was nog maar een paar dagen thuis en we hadden al flink wat resultaat geboekt, wat een geweldige opluchting voor me was. Eindelijk begon ik een beetje optimistisch te worden en Nick ook. Hij kreeg zelfs plezier in de ontwikkelingen. Als we boften, konden we hem helpen het roer om te gooien. Dat zou op zijn veertiende een groot succes zijn, en voor het eerst in lange tijd had ik hoop voor de toekomst.

Vervolgens werd zijn leven een soort wedloop met hindernissen. Hij reisde de ene brug over naar school en terug en een paar keer per week naar de psychiater, en één keer per week over de andere brug naar Julie. Als het meezat, was hij net op tijd voor het avondeten thuis, maar hij leek het erg naar zijn zin te hebben. Een poosje.

Binnen een paar maanden ging het op school weer minder goed. Ze maakten daar gebruik van een ingewikkeld systeem, waarin een leerling punten moest halen en straf kreeg als hij punten verloor. Nick had er moeite mee - opnieuw regels! Maar hij deed zijn best en er werd nog niet over hem geklaagd. En Julie had een goede invloed op hem, hij ging graag naar haar toe. Maar de psychiater was een teleurstelling; ik kreeg het gevoel dat hij weinig sympathie of belangstelling voor Nick voelde. Hij gaf mij de indruk dat hij Nick een verwend joch vond en dat zijn problemen nauwelijks de moeite waard waren. Nick kreeg een hekel aan hem en vond hem een idioot. Ik overwoog weer een ander te zoeken, maar ik wist eigenlijk niet waar en Nick was blijkbaar allergisch voor psychiaters. Waarschijnlijk vonden we nooit een goede; bovendien leek Nick genoeg te hebben aan Julie.

We lieten het een paar maanden zoals het was. Eerst ging het goed op school, maar toen ging Nick weer achteruit. Hij werd weer gedeprimeerd en begon opnieuw met drugs te experimenteren. Ik raakte in paniek toen ik een leeg flesje lachgas in zijn kamer vond en op school dachten ze dat hij dat in de pauze ook een keer had gebruikt, hoewel hij het heftig ontkende. Deze keer geloofde ik de school, niet Nicky.

Nu ik zijn dagboeken heb gelezen, weet ik dat hij die winter, nog voor zijn vijftiende verjaardag, een keur van drugs heeft geprobeerd om zich op te peppen: marihuana, lsd, paddo's, xtc en amfetamine. Volgens mij vooral marihuana, waar hij waarschijnlijk nog zwaarmoediger van werd.

Om het gezin te ontlopen, trok hij zich weer veel terug in zijn kamer en hoewel hij op school nog niet echt in moeilijkheden was geraakt, had hij het er niet meer naar zijn zin. De enige die hem blijkbaar nog een beetje kon helpen, was Julie.

Hoewel ik hem zo goed mogelijk in de gaten hield, wist ik niet dat hij weer aan de drugs was. Ik geloof dat hij zelfs cocaïne probeerde. Hij was nog nergens aan verslaafd, maar hij probeerde wel van alles uit. Ik had inmiddels ook gehoord dat problemen zoals de zijne, met regelmatige depressies, in de puberteit steeds erger werden. De voortdurende toename van hormonen in zijn lichaam zou, als hij werkelijk geestesziek was, een toenemend effect hebben. Maar nog steeds had niemand geopperd of bevestigd dat hij ernstig gestoord was. Nog steeds werd hij beschouwd als een zeer intelligente, verwende jongen, een lastige puber. Ik wou dat ik, en de deskundigen die met hem te maken hadden, toen zijn dagboeken hadden gelezen. Dan hadden we beter geweten waar we aan toe waren. Maar ik wilde zijn privacy nog steeds niet aantasten.

In het voorjaar gaf Julie het project waaraan ze verbonden was op en ging privépatiënten bij hen thuis behandelen: tieners die zich op school niet konden gedragen of niet met hun ouders konden opschieten. Ik vroeg of ze ook Nick aan huis wilde bezoeken. Hij werd steeds moeilijker in de omgang, zonderde zich steeds vaker af en werd steeds neerslachtiger, opstandiger en vijandiger. Het was elke avond een gevecht om hem voor het avondeten aan tafel te krijgen, en dan verscheen hij soms in zijn ondergoed en soms in zijn bedsprei. Botweg gezegd begon hij zich te gedragen alsof hij niet goed snik was. Zelfs Julie gaf toe dat hij anders was, en moeilijker dan haar andere cliënten, maar ze liet zich niet ontmoedigen. Steeds weer kwam ze met nieuwe ideeën om het leven voor Nicky iets prettiger te maken, en als wij niet meer tot hem door konden dringen, leek zij dat nog wel te kunnen. Het viel me steeds weer op hoe goed ze was in wat ze deed. Zij was de enige naar wie Nick luisterde.

Omdat ik me zoveel zorgen over Nick maakte, praatte ik erover met mijn eigen therapeute en zij zei iets dat nog niemand anders had gezegd. Hoewel ze hem nooit ontmoet had, vermoedde ze dat hij ernstig geestesziek was, waarschijnlijk schizofreen of manisch-depressief. Ik schrok vreselijk, en zij verbaasde zich erover dat Nicks psychiater zich niet grondiger in hem verdiept had. Eerst hield ik vol dat hij normaal was - ook al wist ik wel beter - omdat ik haar conclusie heel bedreigend vond.

Ze zei ook dat het beter zou zijn als ik ophield met normale dingen van hem te verwachten en hem te behandelen als onze 'geschifte tante op de zolderkamer'. Ik moest de werkelijkheid onder ogen zien. Maar hij was pas veertien en ik kon de gedachte dat hij echt geestesziek was, en misschien zelfs ernstig, nauwelijks verdragen. Toch kon ik het niet blijven ontkennen, want ze had gelijk. En wat deed het ertoe als hij niet aan tafel kwam eten? Als hij dat niet deed, zou het voor de rest van het gezin een stuk gemakkelijker zijn. Elk dag was het avondeten een nachtmerrie, want hij ruziede over alles, beledigde iedereen, liet winden, boerde, deed misprijzend, schreeuwde als hem iets niet beviel en zat eindeloos te zeuren over dingen die pas maanden later aan de orde waren, zoals een concert drie maanden later en met wie hij erheen zou gaan. Een normaal gesprek was onmogelijk en de andere kinderen kwamen nauwelijks aan bod. Ik had geprobeerd regels op te stellen opdat hij niet elke maaltijd voor iedereen kon bederven, maar natuurlijk kon of wilde hij zich niet aan die regels houden. En het was hartverscheurend hem daar te zien zitten. Hij verzorgde zich niet meer, weigerde zijn haar te borstelen of te kammen, en scheen het leuk te vinden om iedereen en vooral mij te pesten door overal op een kwetsende manier tegen in te gaan.

Ondanks al onze pogingen om hem te helpen, leek hij binnen een paar maanden al zijn zelfbeheersing en zelfrespect verloren te hebben en was hij in een diepe depressie geraakt. Voor het eerst van zijn leven was hij ook ruw en agressief. Hij was veertien en verliefd op een meisje van zeventien, en hij hield vol dat hij met haar ging trouwen. Zijn leven was één grote warboel van uiterst irrationeel gedrag geworden.

Julie kwam een of twee keer per week bij ons aan huis en toen het schooljaar ten einde liep en Nicks vijftiende verjaardag naderde, kwam ze dagelijks. Zonder haar had ik het niet overleefd. Haar kalmerende invloed, messcherpe inzicht en wijze woorden maakten niet alleen zijn leven draaglijker, maar ook dat van ons. Ze was een bemiddelaar tussen oorlogvoerende partijen. Soms loste ze een klein praktisch probleem op, door hem bijvoorbeeld over te halen een douche te nemen of schoenen aan te trekken, en soms ging het om veel belangrijker zaken.

Daar kwam nog bij dat John en ik, zoals alle ouders met problematische kinderen, zo nu en dan van mening verschilden. Het was bijna onvermijdelijk dat de voortdurende spanning van Nicks aanwezigheid ook wat ons huwelijk betrof zijn tol eiste. Nick stond soms driemaal per nacht in onze slaapkamer om te bekvechten over iets onbenulligs, en dan was Julie er niet om ons te helpen. Het was voor ons allemaal een uitputtende, droevige tijd.

Iedereen leed onder Nicks gedrag, hoewel we ons best deden om de jongere kinderen van Nick en zijn problemen af te schermen. Dat lukte niet altijd, en het viel zeker niet mee. Vooral in die tijd was de situatie met Nick heel ernstig, en John en ik zagen het somber in. We moesten overal aan denken: zijn lichamelijke gezondheid, zijn opleiding, zijn gedrag thuis en het voorbeeld dat hij gaf, en we waren erg bang dat zijn tegendraadsheid door iets veel ergers dan de puberteit werd veroorzaakt.

Ik had het gevoel dat ik de hele dag alleen maar met Nick bezig was en niet genoeg tijd vrij kon maken voor de andere kinderen. Alleen wanneer Julie Nick bezighield, kon ik aandacht aan hen besteden.

Er waren zelfs dagen dat ik aandrang voelde om op de grond te gaan liggen trappelen en gillen omdat ik dacht dat ik gek werd. Het ergste was dat ik me zo hulpeloos voelde. Geduld en logica hadden geen enkel effect op Nick en hij liet zich ook niet door dreigementen vermurwen. We sloten overeenkomsten, waar we urenlang over onderhandelden voordat hij ze tekende en die hij even later gewoon negeerde. Verspilde moeite.

Ik maakte me bezorgd omdat alle tijd die hij bij de psychiater doorbracht ook nauwelijks effect had, en niemand had nog medicijnen voorgesteld. Toen ik de psychiater vertelde wat mijn therapeute over Nick had gezegd - dat hij misschien ernstig geestesziek was - kreeg ik de indruk dat hij nog niet aan die conclusie toe was, en hij kende Nick tenslotte beter dan zij. Hij stelde meer 'structuur' voor en een nieuw contract. Ik had de muren inmiddels kunnen behangen met de contracten die we alweer verscheurd hadden en wist dat dat geen enkele zin had. Hoe redelijk ze ook klonken als we ze opstelden, Nick trok zich er geen snars van aan. Nog geen dag. De inkt was nog niet droog of hij verbrak ze.

Ik weet nu dat zijn dagboeken ons, en zeker zijn artsen, hadden kunnen vertellen wat er aan de hand was. Daarin lag de sleutel, maar Nick was er de baas over. Alleen hij wist hoe gekweld hij werkelijk was en hij zei het tegen niemand. Wij zagen alleen een jongen met grote problemen - vijandig, agressief, verdrietig, bang - die nauwelijks sliep en die met ongekamd haar en gehuld in een bedsprei door het huis zwierf en ten slotte ergens op de vloer indommelde. Nog steeds deelde niemand mijn ongerustheid.

Hier volgen weer een paar stukjes uit Nicks dagboeken, uit een onderdeel dat hij 'Apenjong' noemde - in die tijd zijn naam voor zichzelf Hier en daar is er geen touw aan vast te knopen, maar andere delen zijn, zeker voor een jongen van veertien, briljant.

'Demonen'

Demonen springen mijn hoofd binnen, wervelend en lachend. Mijn zintuigen werken niet meer. Ik verafschuw hun timing. Ze giechelen en knijpen me, en drukken hun duivelse nagels in mijn vlees. Ik draai me om, kokhalzend, en kots stervend braakselkleurig bloed uit. Het valt niet mee om hier aan deze haak te hangen, heen en weer zwaaiend terwijl ik gemarteld en opgeslokt word door de grote ontsnapping. Ik heb geen ander uitzicht dan de groene stalen wand, die kwaadaardig oprijst boven de door mijn kwelgeesten achtergelaten puinhopen...

Dit dagboek staat nog steeds vol verhalen over Sarah, het vriendinnetje dat bijna twee jaar eerder in de zevende klas gestorven was. Hij miste haar nog steeds heel erg en wilde graag naar haar toe.

We gaan verder, zijn eigen hel in, waar hij zo verschrikkelijk eenzaam moet zijn geweest. Bij het lezen ervan breekt mijn hart.

De lucht van verbrand vlees prikt in mijn neus. Ik zit hier voorover gezakt, slaperig, met overal jeuk. Ze praten. Alles is zacht en wazig. Ongefocuste ogen, nevelig, ze schudden met hun vuisten naar me, met rode gezichten. Ze zeggen: 'Je bent slecht. Je bent een stoute jongen.' Dat vind ik niet. Ik ben niet slecht. Ik ben niet gek. Ik wil alleen maar dat iedereen stil is en me met rust laat. Ik wil het warm en comfortabel hebben, en tintelen over mijn hele lichaam. Maar ik kan de plek niet vinden. Die vredige plek, waar ik mijn hoofd neer kan leggen en het me gemakkelijk kan maken. 'Kom binnen, blijf een poosje, zet je hoed af, trek je schoenen uit, doe alsof je thuis bent.' Ik wil gewenst zijn, omhelsd worden, gezien worden. Ik wil horen dat ik mooi ben. Ik ben perfect. Maar dat zeggen ze niet. Het is een eindeloos gevecht om te komen waar ik wil zijn, weg van alle anderen, waar ik wil rondhangen in de rokerige zaal van mensenhaat. Daar wil ik mijn laarzen uittrekken en mijn voeten op de lage tafel leggen. En zo wil ik me altijd blijven voelen, ver van de boze wereld, de gemene mensen, de eindeloze, grijze tredmolens vol lijdende, grijze mensen, oud en nors, vol wrok en koude, bijtende haat voor dingen die ze niet snappen. Ik mag ze niet. Ze kijken raar naar me, lachen me stiekem uit, wijzen naar me. Ze kwetsen me en geven me het gevoel dat ik ongewenst ben. Dat haat ik.

Nog meer stukjes uit het dagboek:

'Pijn'

Ik heb er schoon genoeg van! Ik doe alleen maar mijn best! Ik doe wat ik doen moet, ook al moet ik ervan huilen en bonst mijn hoofd. Ik heb het gevoel dat het niemand iets kan schelen. Niemand ziet hoe ik me inspan. Ik doe het en doe het en doe het tot ik zweet en snik en tril. Ik stroom zo vol haat en woede dat ik niet meer kan zien. Alles begint rond te draaien. Ik rek me uit en grijp naar het touw dat me naar mijn redding zal slepen, maar steeds als ik een centimeter dichterbij kom, trekt iemand het weer weg, lachend om mijn tranen, zweet en bloed. Ik word er niet goed van. Het is de moeite niet waard. Ik sta op, veeg mijn kleren af en was het bloed van mijn gezicht. En dan ga ik weg. Ik laat je achter met je gelach en je lol. Al mijn gevechten en inspanningen zijn zinloos. Ik moet dwars door een muur heen lopen. En je bottige, zinloze haat steekt me waar ik ook naartoe ren om eraan te ontkomen. Ik kan niet rennen, hoe snel mijn benen zich ook bewegen. Kan me niet verbergen, hoe smerig ik ook bereid ben te worden. Voor jou is het alleen maar een spel, een truc om te zien hoever je me kunt dwingen te gaan. En nu ben ik te ver gegaan. Jouw spel is mijn leven.

'Kracht'

Heb je ooit je armen om jezelf heen geslagen en net gedaan alsof een ander je omarmde? Heb je ooit gewenst dat je met ze kon praten en hun handen kon vasthouden? Heb je ooit gevonden dat je lelijk en waardeloos was, en dagen achtereen in de spiegel naar jezelf gestaard om je gebreken te ontdekken? Ben je ooit uitgelachen? Heb je je ooit als een rare buitenstaander gevoeld? Is er ooit met jou als enige gerotzooid, werd je ooit in gedachten verbrand en verkracht? Je kon niet zien wat ze van je wilden. Kon niet vinden wat ze wilden hebben. Heb je ooit je gevoeligheid, je ware gevoelens, verborgen omdat je bang was dat je gekwetst zou worden? Nou, ik wel. Ik heb al deze dingen gedaan. Ik heb ze doorstaan. Doorsta ze nog steeds. Ik hou mezelf gezelschap en probeer me voor te stellen dat er iemand is die van mijn door haat verteerde lichaam en ziel houdt. Daar moet ik sterk voor zijn. Ik moet mijn vuisten ballen, mijn kaken opeenklemmen, doen alsof ik smetteloos ben en doorgaan waar ik mee bezig ben, ondanks de gevolgen. Ondanks de pijn en de vlammen die mijn borst zullen verschroeien, moet ik mijn gevoelens onderdrukken en doorgaan. Geen eten, geen gelach, geen applaus, alleen overleven. Met alleen het zwetende skelet met rotte tanden dat me leidt en me de stuipen op het lijf jaagt. Ik moet mijn eigen toppunt van verslaving vinden en me daar volledig aan overgeven, zodat ik met een harde, rokerige knal naar de kloten kan gaan.

'Stiekem rotjochie'

Ik ben alleen maar een boze jongen. Ik ben geen imbeciel. Ik zit op zijn vensterbank en laat mijn rug natregenen. Ik weet niet waar ik nu naartoe ga. Elke keer dat ik me vooroverbuig, druipt de zwarte teer uit mijn mond. Dan klappen mijn longen in en stroomt mijn maag vol bloed. Als ik doodga, verga ik tot stof Dan laat ik mijn kleine vlieger op en ren over het grote veld. Dan heb ik vrienden. Dan hoor ik bij een gezin. Ik ben levensmoe. Moe van mijn zin doordrijven, moe van mijn zin moeten doordrijven. Ik moet altijd doen wat anderen willen en verlang er alleen maar naar niet meer vervuld te zijn van de smerige zwarte haat die mijn binnenste verteert.

'Ontploffing

Normaal is slecht, evenwicht is gelul. Ik wil voor de rest van mijn leven kwaad en angstaanjagend zijn, met ontbloot bovenlijf zweten, zo hard mogelijk schreeuwen en mezelf tot bloedens toe krabben. Ik wil op het vuile kleed rollen terwijl het geloei van het luchtalarm de lucht aan flarden scheurt. Ik wil kwaad en alleen zijn, de wereld haten, mijn ouders haten en mezelf haten. Ik wil niemand opbellen en doen alsof ik gelukkig ben, alsof ik ben wat ik niet ben. Ik kan er niet meer tegen. Ik wil mezelf in de machine gooien en in mijn eigen binnenste verward raken en daar blijven, hijgend, gewelddadig en luidruchtig. Dat is het enige waarvan ik ooit droom, het enige dat ik ooit heb gewild. Heel eenvoudig. Maar ze vinden het niet goed. Ze houden mijn armen vast en lachen boosaardig om mijn logische uitleg. Ze vragen me waarom ik doe wat ik doe, waarom ik zo kwaadaardig ben en zo slecht. Maar dat weet ik ook niet. Ik vecht tegen hun muur van psychose en denk dat ik binnenkort zal barsten als ik niet kan ontsnappen, als ik de ander kant niet haal waar ik kan schreeuwen, bonzen en doen wat mijn hart me ingeeft. Ze knellen hun vingers om mijn hart en knijpen, terwijl ze me vertellen dat ik beter word. Ik genees. Ik zie niets door het water en de rode, opgezwollen draken die zo ver uit mijn hoofd puilen dat mijn oogleden bol staan. Ik moet aan ze ontsnappen, naar de veiligheid vliegen. Waarom gaan zij niet weg? Zo eenvoudig is het niet meer, denk ik.

'Mooie, lelijke, wrede wereld'

Waarom ben ik altijd zo in de war, zo ongelukkig en zo verdomd kwaad? Wat is er met mijn hersenen aan de hand waardoor alles zo verwrongen en ellendig is? Of is alles echt zo lelijk en slecht? Dat kan niet. Iedereen zegt van niet. Maar als het niet zo is, waarom ligt er dan bloed op de grond en zit er bloed op de muren en op mijn handen? Sex is gewelddadig, pijn is stil. Ik sta in het oog van de tornado, temidden van vliegende rotzooi en bloederige lichaamsdelen. En ik kan me niet bewegen, omdat ik bang ben dat ik dan terechtkom in die draaikolk die ze Gezondheid noemen. Kijk je op straat ooit naar paren? Als ze jong zijn, lopen ze hand in hand om elkaar niet te vermoorden. Als ze oud zijn, lopen ze hand in hand om niet te vallen.

Verliefd zijn
is als een ijsblokje
dat zijn gevoelloze spoor
trekt. Ik ben misselijk maar
tevreden, nerveus maar opgewonden.

Het is het summum
van angst en hoop.

Geliefd zijn
is als koude handen op mijn huid
prettig, maar akelig.

Ik voel me niet op mijn gemak,
ook al zit ik op een donzige, roze wolk.

Ik voel me alleen.

'Beheersing'

Gebroken, kwaadaardige zonneschijn filtert door de muren van mijn cel. Ik sluit mijn ogen, ik heb geen warmte of genezend licht nodig. Ik wil in het donker blijven, bleek, snakkend naar adem en bloedend, verlangend naar een vluchtweg naar de werkelijkheid, die ik niet kan vinden. Mijn ziel is leeg. Ik ben zwak, hol, alleen, 's Nachts bid ik tot de lege, zwarte hemel en vraag het Wezen waarover mijn ouders me hebben verteld me te redden, maar het weigert. Er is geen God die over me waakt, geen hemel die op me wacht. Ik schreeuw in de weergalmende afgrond en zwaai met mijn vuisten door de donkere lucht. Ik wou dat ik iets raakte, zodat ik wist dat ik niet alleen was. Maar dat ben ik wel. Ik kan nergens heen en zie niks. Ik zit als een dier opgesloten in mijn kooi en begin me een dier te voelen. Het enige dat ik weet, is dat ik de ene na de andere wurgende nacht hier alleen in mijn kamer moet doorbrengen.

'Droom'

Vanmiddag stortte er een droom neer op mijn hoofd. Hij brak mijn schedel, spleet mijn geest en scheurde mijn hart. Ik weet dat ik de schade kan herstellen, maar misschien is dat net zo moeilijk als het laten zoals het is. Ik huil bij de gedachte en weet dat dat niet kan. Ik kan mezelf niet weg laten glijden van het licht dat ik met zoveel moeite heb geprobeerd te bereiken. Ik wil niet langer in het donker leven. Ik heb te veel te verliezen. Er zijn meer goede, fijne dingen in mijn leven dan ik ooit had of dacht te zullen hebben. En de wapens om de werkelijkheid van me weg te houden, heb ik niet meer. Ik kan mezelf niet langer gevoelloos maken, en ik weet ook niet of ik dat nog wil. Ik snak naar geluk en heb nieuwe middelen om me bij mijn speurtocht te helpen. Ik moet een prettige manier van leven zien te vinden en dat zal me alleen lukken als ik erg mijn best doe. Ik weet dat ik het kan, en ik weet hoe eng het is om te proberen iets van mezelf te maken. Ik weet dat ik het kan. De liefde houdt mijn rechterhand stevig vast en helpt me met mijn linkerhand het leven vast te pakken. Ik heb liefde nodig om weer sterk te worden. Ik wil niet langer bang en zwak zijn. Ik heb het licht gezien, en ik wil er gauw naartoe.

De verschrikkelijk pijnlijke, martelende zielenroerselen eindigen enigszins hoopvol. Hij was nog veertien. Desondanks wisten we dat hij steeds zieker werd. De demonen die hem kwelden, werden steeds brutaler. Julie en ik hadden lange gesprekken over manieren om hem weer 'normaal' te laten worden.

Tegen het eind van het schooljaar, toen hij vijftien werd, kreeg hij steeds meer problemen op school. Uiteindelijk werden we gebeld en we kregen te horen dat hij na de zomervakantie niet terug mocht komen als hij niet behandeld werd. John en ik dachten erover na, en Julie ging op onderzoek uit. Nick was aan het experimenteren met drugs, niet intensief, maar wel op zoek naar verlichting. Een afkickprogramma was niet geschikt voor hem en een psychiatrische inrichting leek ons een te wrede oplossing; bovendien zou zijn psychiater het daar niet mee eens zijn. Omdat hij Nick niet van dag tot dag meemaakte, besefte hij niet hoe erg het was. Ik vroeg hem naar een behandelmethode of kliniek voor Nick, maar volgens hem was Nick er niet erg genoeg aan toe om opgenomen te worden.

In het voorjaar ging ik een keer met Nick mee naar zijn psychiater en hoorde hoe Nick de man alleen maar zat te beledigen terwijl de arts geduldig tegen hem bleef praten. Ik had meteen door dat Nick geen respect of genegenheid voor hem voelde. In medisch/psychiatrisch opzicht hadden we nog steeds niets bereikt. Nick had inmiddels zijn derde psychiater in vier jaar tijd en was niet van plan aan zijn behandeling mee te werken.

Julie was de enige die Nick aankon, hoewel ze had gezegd dat ze geen ervaring op het gebied van geestesziekten had. Ze was gespecialiseerd in afkickprogramma's en lastige pubers, maar ze was erg op Nick gesteld geraakt en wilde hem per se blijven helpen, ook al moest ze zich daarvoor op onbekend terrein wagen. In elk geval had ze geen vooroordelen en was ze bereid alles te proberen, net als ik. Inmiddels waren we het erover eens dat Nick inderdaad geestesziek was, of zijn probleem nu een naam had of niet.

Julie, John en ik begonnen op eigen houtje naar een methode te zoeken om Nicks zieke geest te genezen. Het was alsof we uit alle macht probeerden te verhinderen dat hij dood zou bloeden. Hij had een gesprongen ader diep in zijn ziel, die we moesten vinden en dichtnaaien. Zo vlug mogelijk, voordat hij eraan zou overlijden.

10

Programma’s, onderzoeken en eindelijk medicatie;
er gloort weer hoop

Vlak voor het einde van Nicks eerste jaar op de middelbare school beval Julie, om de schoolleiding tevreden te stellen en hem hopelijk te helpen, een kliniek met een programma voor jongeren aan. Hij lag in een andere staat en Nick zou er die zomer naartoe kunnen gaan. Nick was net vijftien geworden. We wisten niet zeker of een kliniek wel de geschikte plaats voor hem was, omdat men zich daar op chemische afhankelijkheid concentreerde, maar dit soort hulpbronnen was Julies terrein en zij was van mening dat Nick er iets aan zou hebben. We besloten dat het geen kwaad kon, mits er psychiaters waren om met hem te praten. We wisten geen andere oplossing en de kliniek had een uitstekende naam.

Omdat Nicks psychiater nog steeds geen reden tot ongerustheid zag, wisten we dat wij zelf iets moesten ondernemen. De man had geen suggesties voor andere behandelingen, ook al was het voor iedereen duidelijk dat Nick steeds gedeprimeerder werd en soms gewoon wartaal uitsloeg. Dat blijkt ook uit zijn dagboeken.

Nick was bereid bij wijze van experiment naar de kliniek te gaan, hoewel niet van harte. Omdat de school eiste dat hij voor het begin van het nieuwe schooljaar werd behandeld, had hij trouwens geen keus. De psychiater maakte geen bezwaar.

Nick miste bijna zijn vliegtuig doordat hij zich vlak voor ons vertrek naar het vliegveld in de badkamer opsloot. Hij zei dat hij per se eerst nog iets moest doen, maar ik raakte in paniek toen iemand zei dat hij met rubberen handschoenen naar binnen was gegaan. Ik bonsde op de deur en dreigde dat we het slot zouden forceren, omdat ik het vreselijke gevoel had dat er iets heel ergs aan de hand was. Maar toen hij ten slotte de deur opendeed, zag ik dat ik het volkomen bij het verkeerde eind had gehad. Hij keek me grinnikend aan terwijl blauwe haarverf langs zijn gezicht en in zijn hals droop. Hijzelf, de vloer en de rest van de badkamer zaten onder de verf.

'Het is een nieuwe kleur, turquoise. Hoe vind je het, mam?' Zo trots als een kind dat op de kleuterschool zijn eerste vingerverf tekening heeft gemaakt, keek hij me aan. Je kon niet anders dan hem vertederd zijn rare streken vergeven. 'Vind je het niet prachtig?' Ja Nick, ik ben er weg van. Ik maande hem op te schieten om zijn vliegtuig niet te missen.

Julie ging met hem mee naar de kliniek en hij zou er een maand blijven. Ik zou met de andere kinderen naar Napa gaan en Nick zou daar na afloop bij ons komen.

Tegen beter weten in hoopte ik dat het een rustig verblijf zou worden. Dat hij de hele maand zou blijven, ons zo nu en dan zou bellen om te zeggen dat het goed ging en opgeknapt terug zou komen. Julie zou minstens een week bij hem blijven en pas weggaan als hij ingeburgerd was, en ze zou hem na afloop van de behandeling ophalen.

Het was natuurlijk een naïeve droom. Hopen dat iets dergelijks met Nick zonder problemen zou verlopen, was mezelf voor de gek houden. De eerste paar dagen was alles in orde - dat staat ook in zijn dagboek. Zijn geest was nog helder.

Als je aardig bent, zijn anderen ook aardig tegen jou. Als je je stom gedraagt, verdien je niet beter dan dat anderen dat ook doen. Ik doe mijn best om beleefd te zijn, zelfs tegen mensen die ik niet mag, zodat ze ook beleefd zijn tegen mij. Degene die dat dan niet is, is de sukkel, niet jij. Vooral hier is dat belangrijk, omdat je niemand kunt ontlopen, vooral je eigen groep niet, waar je de hele dag mee optrekt. Het is een goede oefening voor de toekomst, omdat je op je werk ook niet zomaar kunt weglopen en verwachten dat iedereen dat pikt.

1. Ik bewonder eerlijkheid, trouw, vriendelijkheid, gulheid, creativiteit, gevoeligheid en kracht. Niet fysieke kracht, maar ik bewonder mensen die moeilijke tijden hebben doorstaan en daar wijzer en slimmer uit te voorschijn zijn gekomen.

2. Ik bewonder mijn moeder, omdat ze voor alles wat ze bezit hard gewerkt heeft. Ze is arm begonnen en heeft het vaak niet gemakkelijk gehad, maar het heeft haar sterker gemaakt en niet verbitterd. Ze is heel aardig, liefhebbend, gul en eerlijk. Ze kan haar gevoelens uiten en ze is bijzonder trouw aan haar gezin.

Maar na een paar dagen ging het mis en had hij zichzelf niet meer onder controle. Dat lees ik in zijn dagboek. Hij denkt dat hij manisch-depressief en gek is, en schrijft over de dood, bloed, pijn en ontlasting, in gewelddadige beelden vol razernij. Er staat ook:

Ik zit vast in mijn jongenstijd. Ik heb mezelf met mijn reis door de wringer tot staan gebracht. Ik ben vuil. Ik lieg. Ik ben een statistiek, zichtbare achteruitgang. Ik ben het laagste schepsel in de cyclus van de evolutie. Ik ben een en al smerigheid. Ik ben haat. Ik ben oorlog.

Het was dus weer helemaal mis met hem en ik weet niet waardoor dat kwam.

Hij begon therapeuten te beledigen, weigerde zich aan de regels te houden en naar de groepssessie te gaan, en toen - volgens Julie misschien door iets wat er in de groep gezegd was - bedacht hij dat hij ons haatte en dat hij nooit meer naar huis wilde. Blijkbaar had iemand hem aangepraat dat het een hele last voor hem moest zijn een beroemde moeder te hebben, en geopperd dat ik waarschijnlijk nooit tijd voor hem had gehad of hem ergens anders geparkeerd had opdat ik mijn eigen leven kon leiden. Nick zette het met de hem toegespeelde bal op een lopen en raakte door het dolle heen. Hij wilde een doelpunt maken, maar hij wist niet voor welk team en na een week of twee was hij volkomen de kluts kwijt. Hij haatte de mensen daar, hij haatte mij, John en Julie. Hij haatte iedereen en toen ze hem vroegen of hij zich door ons 'misbruikt' voelde, zei hij 'ja'. En toen zeiden ze dat hij zichzelf onder voogdij van de rechtbank kon laten stellen, als hij dat wilde.

Toen Julie weer naar de kliniek ging, zag ze meteen hoe erg hij eraan toe was. Hij was helemaal in de war en erg manisch, doodsbang en vastbesloten zich onder voogdij van de rechtbank te laten stellen, hoewel hij niet meer wist waarom. Julie zei dat hij daar zo gauw mogelijk weg moest en de mensen in de kliniek waren het met haar eens. Hij had te zeer onder druk gestaan en dat niet kunnen hanteren. Hij was door het lint gegaan en volgens Julie wist hij nauwelijks meer wie en waar hij was, en hij had de situatie verergerd door dat voogdijschap aan te vragen. Uiteindelijk belde ik mijn advocaat, die iemand in een stad in de buurt van de kliniek kende. Deze vriend van mijn advocaat belde de mensen daar en kreeg te horen dat Nick zo'n groot probleem voor ze was dat hij maar beter weer naar huis kon gaan. Nick was in paniek geraakt en wist niet meer wat hij deed. Hun behandeling was niet gericht op psychopaten, maar op verslaafde jongeren. Nicks problemen waren veel erger. Ja, dat wisten wij ook wel.

Zij wilden zo gauw mogelijk van hem af en wij wilden hem zo gauw mogelijk weer thuis hebben. Hij had het er twee weken volgehouden. Hoewel hij bij zijn vertrek gedeprimeerd was geweest, had hij nog wel gefunctioneerd, maar nu was hij blijkbaar knettergek en niet meer voor rede vatbaar.

Julie vroeg of we een lijfwacht wilden sturen om haar te helpen hem heelhuids thuis te brengen. Nick was zo overstuur dat ze bang was dat hij ervandoor zou gaan of tijdens de vlucht in paniek zou raken. We stuurden een aardige man naar haar toe, maar toen ze uit de kliniek waren en op het vliegveld stonden, belde ze op om te zeggen dat Nick al aardig gekalmeerd was. Maar we waren ontzettend geschrokken van de mate waarin hij in die kliniek gestoord was geraakt en beseften dat hij zo niet thuis kon komen, hoewel we geen flauw idee hadden waar we hem dan wel naartoe moesten sturen. Hij moest naar een soort tussenstation om tot rust te komen. Ik belde zijn psychiater, die niets kon bedenken. Nick was geen gevaar voor zichzelf of een ander, hoorde niet in een ziekenhuis en had volgens hem nog steeds geen medicijnen nodig. Voor de zoveelste keer was ik ten einde raad. Ik besefte dat Nick niet rechtstreeks naar huis kon komen omdat ik hem in mijn eentje niet aankon en ook aan de rest van het gezin moest denken.

Tamelijk nerveus ging ik hem van het vliegveld halen. De week daarvoor had hij me door de telefoon verteld dat hij me haatte, dat ik hem in de steek gelaten had, dat ik niet genoeg om hem gaf en dat ik alleen in mijn carrière en mijn roem geïnteresseerd was. Hij had geen verstandig woord geuit, en ik was de schuld van al zijn problemen.

Het had geen zin gehad hem er tijdens die telefoongesprekken aan te herinneren hoeveel tijd ik altijd aan hem en de andere kinderen besteedde. Bovendien had hij inmiddels voortdurend aandacht nodig en kostte het me uren om met zijn school, zijn psychiater en Julie over hem te praten. Mijn dagen waren veel te kort, want ik had ook tijd nodig voor de andere kinderen en werkte tot diep in de nacht aan mijn televisieseries en boeken. Ik sliep nauwelijks, liep altijd achter mezelf aan en moest me overal verontschuldigen omdat ik laat was of lang aan de telefoon had gehangen om hulp voor Nicky te zoeken. Het was een enorme opgave en ik denk dat Nick zich daar helemaal niet van bewust was. Hij had geen flauw idee hoeveel tijd ik aan hem besteedde en beklaagde zich eeuwig over alles wat hem niet beviel, zoals de meeste pubers. En zoals de meesten van zijn leeftijdgenoten was hij heel egocentrisch. Iedereen moest hem op zijn wenken bedienen, vooral ik.

Maar toen ik op 5 juli 1993 op het vliegveld op Nick stond te wachten, verdwenen mijn problemen als sneeuw voor de zon toen ik zijn gezicht zag - net als vlak na zijn geboorte. Ik zag alleen zijn glimlach, zijn ogen en zijn geliefde gezicht. Zodra hij mij zag, begon hij te stralen en rende hij naar me toe om me innig te omhelzen. 'Ik hou van je, mam,' was het eerste wat hij zei, en met de schaapachtige blik die ik zo goed kende, voegde hij eraan toe: 'Ik weet niet waarom ik zo kwaad op je was. Ik geloof dat ik helemaal in de war was. Maar ik ben niet kwaad meer en alles is weer in orde.' Dat wist ik al zodra ik hem zag, maar ik wist ook dat hij de spijker op de kop geslagen had. Hij was helemaal in de war geweest. De behandelmethode was absoluut niet geschikt voor hem geweest en waarschijnlijk hadden de groepssessies hem, buiten de schuld van de behandelaars, onder druk gezet. Ik wist niet precies waarom, maar het verblijf in die kliniek had hem geen goed gedaan. We waren in onze verwachtingen teleurgesteld. Hij was er erger aan toe dan toen hij wegging, maar erg opgelucht mij weer te zien. Ik vroeg me af of dit allemaal bij zijn ziektebeeld hoorde en of het ergens anders ook zo zou zijn gegaan. Want de tijdbom van zijn ziekte tikte door.

Bij gebrek aan beter had Julie een tijdelijke oplossing gevonden. We wisten nog steeds niet wat Nick precies mankeerde, dat bleef een groot raadsel voor ons. Niemand had nog een diagnose gesteld en niemand had een doeltreffende behandeling bedacht.

Julie had voorgesteld hem aan een programma te laten meedoen waarvan ze enkele leiders kende. Ze had hen gebeld en om hulp gevraagd, en goddank mocht Nick er rechtstreeks vanaf het vliegveld naartoe. Het was weer een behandelmethode voor drugsverslaafden en we wisten dat zijn problemen meer met een geestesziekte dan met een verslaving te maken hadden, maar hij was nog niet ziek genoeg voor een psychiatrische inrichting en geen arts wilde hem daarheen sturen. Dus we zochten alleen maar een plek waar hij zijn evenwicht kon hervinden. Julie was de enige die ons kon helpen en we waren er nog niet achter dat zulke programma's hem meer kwaad dan goed deden. We waren aan het eind van ons Latijn.

Toen ik de instelling zag waar we hem die dag naartoe brachten, wist ik zo goed als zeker dat hij zich daar ook weer niet op zijn gemak zou voelen. Het was een klein gebouw zonder tuin of groen eromheen, en zonder plek voor beweging in de buitenlucht. Maar we hadden geen keus. Hoewel hij al iets tot bedaren gekomen was, was hij nog te veel in de war om thuis bij de anderen te functioneren. We hoopten dat hij het er een paar weken uit zou houden en hij legde zich er zonder tegenstribbelen bij neer. Hij besefte dat hij niet naar huis kon, maar de instelling beviel hem absoluut niet. Het enige wat ik kon doen, was beloven dat hij zo gauw mogelijk thuis mocht komen. Ik wist dat hij me op mijn woord zou geloven.

Maar waar we geen rekening mee hadden gehouden - hoewel we inmiddels beter hadden moeten weten - was de reactie van de therapeuten op mij. Ik stond weer tegenover de bekende tegenstrijdigheid. Aan de ene kant waren ze onder de indruk van mijn bekendheid en wilden ze allemaal een handtekening, aan de andere kant bekeken ze me argwanend. Maar Julie kende er een paar mensen en had het project zelf uitgekozen, en ze mocht onofficieel aan Nicks behandeling meewerken. Ze had veel ervaring en kende Nick beter dan zij. Een van de problemen met Nick in een afkickprogramma was dat, terwijl de andere jongelui zonder drugs het goede spoor terugvonden, hij binnen de structuur van zo'n programma zonder drugs steeds verder uit het lood raakte. Hij was veel gestoorder dan de anderen en veel gestoorder dan hij eruitzag. Maar met zijn intelligentie, vriendelijkheid en humor hield hij iedereen voor de gek; zijn charme werkte als afleiding. In het begin maakte hij altijd een 'normale' indruk.

Al gauw gaven ze hem de gelegenheid zich uit zichzelf aan een aantal van hun regels te houden. Het ging om bepaalde verantwoordelijkheden, deelname aan praatgroepen en manier van kleden. Maar Nick weigerde dat of kon zich er niet aan houden, en toen besloten de therapeuten dat Julie toch niet mocht meehelpen. Toen ik Nick belde, zeiden ze dat hij niet aan de telefoon kon komen, en ik vond dat ze ons op allerlei slinkse manieren probeerden tegen te werken. Ik had het gevoel dat we ons uiterste best moesten doen om te laten zien dat we ook maar gewone mensen waren en geen speciale behandeling verwachtten. Maar één ding was duidelijk, voor ons en ten slotte ook voor hen, en dat was dat Nick naarmate de regels strenger werden steeds slechter ging functioneren en uiteindelijk volkomen onhandelbaar werd.

Hun houding was echter van minder belang dan Nicks gezondheidstoestand. Deze keer veroorzaakte hij geen problemen. Hij vroeg niet om onder curatele te worden gesteld, maar hij negeerde wat men van hem verlangde. Hij trok zich volkomen in zichzelf terug en bleef de hele dag in bed liggen. Hij kon niet doen wat er van hem gevraagd werd en vluchtte deze keer in totale passiviteit. Hij communiceerde niet meer en verloor zijn wil om te leven, en de therapeuten konden er niets tegen doen. Deze reactie hoorde waarschijnlijk ook bij zijn ziekte.

Na urenlang telefonisch overleg met de instelling namen Julie en ik het besluit hem naar huis te halen. Onze pogingen om hem die zomer te laten behandelen waren op niets uitgelopen en hadden zijn toestand zelfs verergerd. Hij was er nog nooit zo slecht aan toe geweest.

Ik nam hem mee naar Napa, waar ik hem vertroetelde en zoveel mogelijk bemoedigde, maar enige verbetering liet lang op zich wachten. Julie noch ik kon hem opbeuren. Ze kwam elke dag langs en zat soms na een bezoekje aan hem alleen maar in de keuken te huilen. We vonden het verschrikkelijk dat hij zo leed. Hij kwam nauwelijks meer zijn kamer of zelfs zijn bed uit, en ik besefte dat het tijd was om drastisch in te grijpen. Op aanraden van Julie belde ik de psychiater bij wie Nick al een jaar onder behandeling was en zei dat Nick volgens ons medicijnen nodig had en gauw ook. Hij zei dat hij Nick dan eerst door iemand anders moest laten beoordelen, en hij gaf me de naam van een psycholoog. Ik was boos omdat ik wilde dat hij Nick onmiddellijk iets zou voorschrijven, maar ik noteerde de naam en belde de man meteen op.

Pas twee dagen later belde hij terug, terwijl Julie en ik nog ongeruster waren geworden. Nick was net vijftien en zo depressief dat hij nauwelijks meer in beweging kwam. Toen ik de psycholoog de situatie uitlegde, beloofde hij ons te helpen. Hij zou Nick zo gauw mogelijk onderzoeken en als hij vond dat Nick medicijnen nodig had, zou hij dat aan de psychiater doorgeven. Maar hij wilde er alle tijd voor nemen, omdat hij zich geen slordigheden kon veroorloven. Ik was echter bang dat Nick geen uitstel meer kon velen.

Nick kon niet meer opstaan. Ik was van mening dat hij in levensgevaar verkeerde, en naar zijn dagboeken te oordelen zat ik er niet ver naast. Volgens mij had Nick bijna alle hoop verloren, en Julie en ik wachtten met angst en beven af hoe het zou aflopen.

Het was een ellendige tijd. Voor het onderzoek zouden een paar gesprekken nodig zijn en ik kon Nick slechts met de grootste moeite uit bed krijgen om naar de psycholoog op het Peninsula te gaan. Het was gewoon een wonder dat hij nog bereid was dit te doen, maar misschien besefte hij dat het kantje boord met hem was. Op dat moment was hij niet manisch, alleen depressief. Ik was opgelucht toen hij zei dat hij de psycholoog een aardige man vond en aan het onderzoek wilde meewerken. Maar na één gesprek zei de psycholoog verontschuldigend dat hij op reis moest en het niet kon afmaken.

Hij vertelde ons nog wel dat hij vermoedde dat Nick atypisch manisch-depressief was, maar hij wilde geen te snelle diagnose stellen. De psychologische test moest compleet zijn. Bovendien was het heel ongewoon, legde hij geduldig uit, dat een vijftienjarige jongen manisch-depressief was, en daarom wist hij niet zeker of Nick medicijnen moest hebben. Hij wilde geen haastig oordeel vellen, maar ík had wel haast.

Toen ik Nicks psychiater belde om te vragen of hij niet wat sneller in actie kon komen, hoorde ik dat ook hij de stad uit was. Er zat niets anders op dan te wachten. Ik smeekte om tijdelijke medicijnen om Nick tot de terugkomst van de psycholoog op de been te houden: Prozac, valium, aspirine, Rolaids, wat dan ook. Om dat joch even wat rust te gunnen. Maar de psychiater die ik aan de lijn had, zei dat we geduld moesten hebben tot het onderzoek afgerond was.

We waren vreselijk gefrustreerd. Ik ben een capabele, redelijke, verstandige, intelligente, vrij koppige vrouw met meer dan genoeg financiële middelen, overal kruiwagens en een doortastende manier van doen. Als iemand zoals ik al niets voor Nick voor elkaar kon krijgen, moet ik er niet aan denken wat mensen die te verlegen of te bang zijn om hun mond open te doen zich moeten laten welgevallen - mensen die niet weten waar ze terecht kunnen of die niet iemand zoals Julie hebben om ze raad te geven. Julie was het helemaal met mijn oordeel over Nicks geestestoestand eens en moedigde me aan voor hem door te vechten. Maar wat doen mensen die geen Julie hebben die achter hen staat? Met mijn ervaringen kan ik alleen maar zeggen dat, als je denkt dat iemand voor wie je verantwoordelijk bent, lijdt aan manisch-depressiviteit of een ziekte die erop lijkt, en als je vindt dat je niet genoeg geholpen wordt, je niet moet afwachten of je aan het lijntje laten houden. Ga naar een ander. Zoek stad en land af naar mensen die je misschien kunnen helpen. Er zijn dokters genoeg: goede, slechte, luie, briljante, domme, zorgzame en ongeïnteresseerde, en daar zijn mensen bij die bereid zijn je naar beste weten en kunnen bij te staan. Je hebt recht op hulp, op iemand die je zorgen om een geliefde deelt. Blijf zoeken, vragen, smeken. Een goede arts is een noodzaak, en je moet net zo lang zoeken tot je er een vindt. En luister altijd naar je intuïtie, want jij kent de patiënt beter dan zij.

Vraag me niet hoe, maar we hielden al watertrappend nog een maand ons hoofd boven water en gingen toen terug naar de psycholoog. Hij rondde het onderzoek af en zei dat hij zijn conclusie zou laten uittypen. Ik nam aan dat dat een paar dagen zou duren en dacht niet dat Nick het nog veel langer zou kunnen uithouden.

Hij was weer een beetje aanspreekbaar, maar het ging nog helemaal niet goed met hem. Met haar liefhebbende, ferme, toegewijde aanpak had Julie hem gered. Ze weigerde de handdoek in de ring te gooien en probeerde van alles om hem de hoop dat we hem uiteindelijk zouden kunnen helpen niet te laten verliezen. Zelfs hij besefte nu dat hij medicijnen nodig had en was bereid die te slikken, als we tenminste iemand konden vinden die hem iets wilde voorschrijven.

Hij was in staat om weer naar school te gaan en tot mijn verrassing en ons aller vreugde voelde hij zich zelfs goed genoeg om een band op te richten. Julie moedigde hem daarbij aan, want het gaf hem iets om naar te streven. Hoewel alles hem moeite kostte, waren we minder somber gestemd. Ook al gaf hij de band de niet zo leuke naam 'Shanker' - iemand die misslaat of -trapt - was het zijn enige ontspanning en hij hervond zijn vroegere liefde voor muziek. Maar als hij niet op school was of aan het repeteren met de band, zat hij in het donker in zijn kamer tv te kijken of lag hij te slapen. De klassieke symptomen van een depressie. Ik kreeg het gevoel dat hij overmand was door een fatale hopeloosheid, en omdat ik bang was dat het verkeerd zou aflopen, belde ik een paar keer de psycholoog van het onderzoek. Zijn rapport was nog niet klaar, maar hij beloofde steeds dat het niet lang meer zou duren. Julie raadde me dringend aan nogmaals om medicijnen te vragen, maar die weigerde hij opnieuw. Toen ik Nick vroeg terug te gaan naar de psychiater, wilde hij dat niet. Maar hij vond de psycholoog van het onderzoek aardig, dus vroeg ik hem of hij Nick verder wilde behandelen en we maakten een afspraak voor een paar keer per week. Maar hij wilde geen medicijnen voorschrijven voordat hij met zijn rapport klaar was. Ik weet niet waar híj op wachtte, maar ík wachtte al heel lang op drie wijzen uit het oosten op kamelen die ons Prozac kwamen brengen.

Wat ik me van dat najaar in 1993, toen Nick vijftien was, nog het duidelijkst herinner, is dat ik bang was zijn kamer binnen te gaan. Ik voelde zijn wanhoop (en wie kon hem die kwalijk nemen terwijl we alleen in staat waren pleisters op dodelijke wonden te plakken?) zo sterk, dat ik elke keer weer doodsbenauwd was voor wat ik eventueel zou aantreffen als ik de deur opendeed. Ik was bang dat hij zelfmoord zou plegen voordat we hem echt hadden kunnen helpen. Uiteindelijk zei ik botweg tegen de psycholoog dat we Nick binnenkort aan de ceintuur van zijn badjas aan het plafond zouden zien bengelen, en wat zou hij dan nog te zeggen hebben? Dat het hem speet? Wat moest er nog gebeuren voordat iemand Nick hielp met de medicijnen die hij volgens mij zo dringend nodig had?

Ik weet niet of ik hem toen overtuigd heb, maar binnen twee weken was zijn rapport klaar. Ernstig vertelde hij ons zijn conclusie. Volgens hem had Nick leerproblemen en deed zijn gedrag 'hypomanische aspecten die op een variant van een bipolaire stoornis zouden kunnen duiden' vermoeden. Voor het eerst suggereerde iemand dat Nick bipolair, al was het atypisch, zou kunnen zijn. En hoewel hij het niet in zijn rapport had vermeld, geloof ik dat hij ook zei dat Nick add had - aandachtstekortstoornis - en wellicht suïcidaal was. Hij zei dat Nicks gedrag gedeeltelijk aan een depressie te wijten was, maar dat hij niet honderd procent depressief was. Toch was hij bereid medicijnen voor te schrijven. Halleluja! Ik vond het een wonder dat Nick nog leefde en in staat was die medicijnen te slikken.

Hij gaf een middel dat verwant was aan Prozac en dat hielp een beetje, maar volgens mij niet genoeg. Nick was nog vaak heel zwaarmoedig en ik vond dat het veel beter moest kunnen.

Het volgende nummer, dat Nick voor zijn band 'Shanker' schreef, maakt duidelijk hoe hij zich toen voelde:

Ik ben helemaal alleen.

Ik ben helemaal alleen,
de hemel is hel
de pijn is fel
was ik maar heel ver heen.

Lot, mijn lot,
dans met mij, dans met mij, lot, lot,
mijn lot.

ik kan geen kant meer op.

Mijn moeder zeurt, leg neer die 'foon,
ik hou niet van die kleretoon
mama may have
and papa may have
but God bless the child that's got his own

God bless the child that's got his own.*

Ik heb mijn hart van steen gezien
voel mijn gebroken botten
liefde mag ik niet
de vader wil ik niet
het kind is achtergelaten
ik ben achtergelaten.

Lot, mijn lot
dans met mij, dans met mij, lot
lot, mijn lot
ik kan geen kant meer op...

[Wellicht heeft mama het,
wellicht heeft papa het,
maar God zegene het kind dat het zelf heeft.

Song van Billie Holiday, vert.]

Het lied heeft een prachtige, klaaglijke melodie en toen ik het voor het eerst hoorde, brak mijn hart.

Het was een zware winter voor Nick. Het geneesmiddel hielp niet genoeg, maar hij knapte er wel iets van op.

Ook de rest van ons gezin had het moeilijk. We hadden in de zomer gehoord dat er weldra twee ongeautoriseerde biografieën over mij zouden verschijnen en daar was ik behoorlijk boos over. Wat het erger maakte, was dat we ook hadden gehoord dat een van de biografen erachter was gekomen dat Nick geadopteerd was, ook al zijn in de staat Californië alle adoptiegegevens verzegeld en was dat op zijn zevende vanzelfsprekend ook met die van Nick gebeurd.

Toch dreigde de biograaf het in zijn boek te verklappen, en daar was Nick woedend over. Hij wilde nog steeds niet dat het bekend werd en vooral zijn jongere broer en zussen mochten het niet weten, opdat ze niet zouden denken dat hij anders was dan zij. Op dat punt was hij onvermurwbaar. John stapte naar de rechter om te voorkomen dat Nicks adoptie bekend zou worden gemaakt. We wilden hem koste wat kost beschermen, want hij was nog minderjarig en bovendien moest de staat Californië dat wat dit betreft ook doen. Nicky was zo breekbaar dat we wilden voorkomen dat biografen hem nog meer uit zijn evenwicht zouden brengen.

De kranten vermeldden dat we de publicatie van het boek probeerden tegen te houden en de biograaf wilden aanklagen, wat allemaal niet waar was. Maar John verloor het proces omdat de rechter van mening was dat ook Nick door mijn beroemdheid geen recht op privacy had. Onze advocaat was woedend en Nick was diep teleurgesteld. We konden in hoger beroep gaan, maar dan zou Nick waarschijnlijk moeten getuigen en daar was hij niet toe in staat. Dus we lieten het erbij, en inmiddels hadden we ook weer andere zorgen.

Dat hele najaar - september, oktober, november - gedroeg Nick zich op school heel vreemd. Hij was stil en maakte een kalme indruk, maar hij werkte niet en zijn gebrek aan zelfbeheersing was steeds moeilijker aan zijn leraren uit te leggen. Op een dag liep hij, toen hij zich verveelde, kalm naar de leraar voor de klas toe, schonk bedaard een blikje fris over zijn voet leeg en liep met het lege blikje in zijn hand weer rustig terug naar zijn plaats. De leraar was in alle staten en de school belde me verontwaardigd op. Ik vond het vreselijk om het toe te geven, maar Nick kon alleen nog maar als een 'moeilijk opvoedbaar kind' worden beschouwd. Hij kon niet langer op een normale school het normale lesprogramma volgen, maar moest voortaan als 'emotioneel gehandicapt' worden behandeld... als ze bereid waren hem te houden. Maar dat waren ze niet, daar waren ze niet op ingesteld.

In de week voor Thanksgiving kreeg ik een telefoontje dat ik hem van school moest nemen. Hij had het er precies een jaar uitgehouden, en nu moest er weer een andere school worden gezocht. Een paar maanden eerder hadden Nick en ik een enigszins ongewone school bezocht, die nu in aanmerking kwam.

In een gesprek met het hoofd van de school vertelde ik hem openhartig alles over Nicks situatie, en de man was bereid Nick toe te laten en te proberen hem te helpen. Toen ik het Nick vertelde, was hij erg blij. Het leek hem een leuke school: klein, informeel en met een intelligente, creatieve directeur, die Nicks problemen verbazingwekkend kalm aangehoord had.

Nick ging er in december naartoe en de eerste paar maanden was er geen vuiltje aan de lucht. Maar het was duidelijk dat hij steeds zieker werd en Julie besloot dat ze weer eens op onderzoek uit moest. Ze kwam nog steeds elke dag bij ons thuis om met Nick te praten, en hij ging nog steeds naar de psycholoog die hem onderzocht had, maar er zat niet veel schot in de behandeling.

Julie wilde een psychiatrische kliniek vinden waar we Nick zo nodig een poosje naartoe konden sturen als hij weer helemaal in de war was of zelfmoordplannen had, of waar ze hem op z'n minst grondiger konden onderzoeken om de mate van zijn bipolaire stoornis te kunnen vaststellen. Ik vond dat de beoordeling door Nicks psycholoog te wensen overliet en dat hij ook niet genoeg maatregelen nam.

John stelde een beroemde psychiatrische kliniek in Kansas voor en we overwogen een lang of zelfs permanent verblijf. Dat leek John een goed idee, want het was allang duidelijk dat we Nick eigenlijk niet thuis konden houden. Maar ik wilde hem alleen voor langere tijd laten gaan als er geen andere mogelijkheid meer was. Ik had Nick beloofd dat ik hem nooit meer zou wegsturen en zolang hij thuis nog te handhaven was, wilde ik die belofte houden. Bovendien was ik ervan overtuigd dat wij, zijn familie, voor hem van levensbelang waren. Als we hem zo ver weg zouden sturen, zouden we hem niet regelmatig kunnen opzoeken. We hadden nog kleine kinderen en er was geen sprake van dat we voortdurend heen en weer naar Kansas zouden kunnen reizen. Hoewel het een heel goede kliniek was en John dacht dat ze er Nick zouden kunnen helpen, wilde ik niet dat hij wegging. We zeiden niets over onze discussie tegen Nick, want dan zou hij weer in paniek zijn geraakt. Hij wilde geen moment meer bij mij, John, Julie en zijn broertje en zussen vandaan.

Dus Nick kreeg nog een poosje respijt. Hij slikte zijn medicijnen en raakte gewend aan zijn nieuwe school, en toen gebeurde er iets fijns dat zijn zelfrespect opkrikte en zijn stemming verbeterde. Soms hoopte ik nog steeds dat er van buitenaf iets zou gebeuren dat zijn leven een nieuwe wending zou geven, maar zoals bij alle manisch-depressieve mensen komen de krachten die hen aandrijven of te gronde richten van binnenuit. Deze ervaring had echter een positieve invloed op hem. Er werd een televisieprogramma voorbereid, een nieuwsprogramma voor kinderen, dat onder begeleiding van volwassenen door kinderen zou worden geschreven en geproduceerd en waarin ook de verslaggeving door kinderen zou worden gedaan. Na een sollicitatiegesprek werd Nick aangenomen als een van hun belangrijkste verslaggevers. Het was een leuke kans, en hij had er een hele poos plezier in.

Hij interviewde jongeren met aids, tatoeëerders en iemand die piercings aanbracht. Ook praatte hij in de Haight met kinderen die van huis weggelopen waren en gaf na afloop commentaar. Het programma bestond uit serieuze en komische onderdelen, en Nick met zijn charme en knappe uiterlijk was er geknipt voor. Hij deed het een poos heel goed en iedereen was blij met hem. Vooral het programma dat hij op Halloween bracht, viel bij ons in de smaak. In een enorme roze tutu vroeg hij met een bloedserieus gezicht personeel in kledingverhuurzaken naar hun gekste vermommingen van dat jaar. Hij vermaakte zich kostelijk met het programma en wij vonden dat hij het fantastisch deed.

Maar wat hem de das omdeed en een eind aan zijn korte loopbaan bij de televisie maakte, was zijn vaste godin der wrake: zijn gebrek aan zelfbeheersing. Hij ging moeilijk doen over zijn opdrachten, maakte er met de producer en de regisseur meer dan eens ruzie over en ten slotte liep hij midden onder de opnamen weg met de mededeling dat hij het gesprek dat hij moest voeren 'te stom voor woorden' vond. Achteraf beschouwd denk ik dat hij opnieuw de druk niet aankon. Hoe leuk hij het ook vond en hoe goed hij ook was, hij kon het ook deze keer weer niet volhouden. Naderhand zei hij dat hij er geen zin meer in had, maar net als alle andere keren was het niet dat hij het niet wilde, maar dat hij het niet kon. We waren teleurgesteld dat hij ermee ophield, omdat het hem zoveel goed leek te doen. Maar toen hij nog als model werkte, was hetzelfde gebeurd. Hij had geweigerd bepaalde kleren aan te trekken en was weggelopen.

Op hetzelfde moment dat Nicks ontluikende televisiecarrière in de kiem werd gesmoord, beëindigde Julie haar speurtocht van drie maanden door het land. Ze had een geschikte kliniek gevonden, die Nick wanneer nodig kon opnemen. Hij was vrij gemakkelijk bereikbaar voor mij, mijn moeder en stiefmoeder konden hem daar ook bezoeken en als zijn verblijf niet te lang duurde, kon Julie haar gezin achterlaten en meegaan.

Ze wilden Nick daar tijdens de voorjaarsvakantie in februari een week onderzoeken en daarna zouden ze ons vertellen hoe we hem het beste konden helpen. Het was een reddingsboei en we haalden Nick over erheen te gaan. Hij was niet enthousiast en we beloofden dat het maar voor een week zou zijn, en hij wist dat hij daarop kon vertrouwen.

Hij ging er tamelijk gedwee heen, maar hij moet heel nerveus zijn geweest want later ontdekten we dat hij een uur voor zijn aankomst zonder het iemand te vertellen een enorme hoeveelheid valium had geslikt. Desondanks kon het onderzoek doorgaan. We kregen het resultaat een stuk sneller te horen dan dat van de psycholoog en hoewel Nick een hele reeks psychologische problemen bleek te hebben, was er tot onze verbazing geen sprake van manisch-depressiviteit of add.

Zoals we Nick hadden beloofd, was hij een week later weer thuis. Het was niet zo erg geweest als hij gevreesd had, maar we waren er eigenlijk niet veel mee opgeschoten. We hadden meer vragen, maar
geen antwoorden.

11

Op en neer, op en neer,
beter, slechter, beter,
net een wip,
en eindelijk een diagnose

Toen Nick na die week in het ziekenhuis weer thuis was, ging hij terug naar de school waar hij inmiddels twee maanden op zat en kwam Julie met het goede nieuws dat ze een nieuwe psychiater voor hem had gevonden. Ik weet niet wat ik zonder haar had moeten beginnen. Als we Julie niet hadden gehad om Nick te begrijpen en te hanteren, om ons en hem te troosten en om steeds weer nieuwe ideeën aan te dragen en te helpen uitvoeren, was ons leven een hel op aarde geweest. Ze deed me soms denken aan Anne Sullivan, de steun en toeverlaat van de dove, blinde Helen Keiler. Julie was een engel die wonderen verrichtte, en daar zal ik haar eeuwig dankbaarder voor blijven dan ik kan zeggen. Ik weet niet waarom het lot ervoor zorgde dat we haar op die winderige oktoberdag vonden, maar het was ons die dag beslist goed gezind.

Voordat Julie met de nieuwe psychiater aankwam, had ik weer eens stad en land afgebeld om zelf een andere te vinden. Iedereen was er inmiddels aan gewend regelmatig door mij gebeld te worden om informatie over artsen, psychiaters, scholen en klinieken. Ik was een eenpersoonsorkest dat langer hetzelfde nummer speelde dan me lief was. Ook deze keer had ik weer een aantal namen gekregen, verspreid over het hele gebied rondom de baai, en had ik weer allerhande redenen moeten aanhoren waarom we niet in aanmerking kwamen. De meesten zeiden vriendelijk dat ze geen nieuwe patiënten aannamen, maar ik weigerde het op te geven. De psycholoog die Nick het afgelopen half jaar had behandeld, had nauwelijks iets gepresteerd en daar was Nick net zo teleurgesteld over als ik. De laatste domper kreeg ik toen hij, nadat ik hem een recent voorbeeld van Nicks wangedrag had gegeven, vroeg of ik ooit 'nee' tegen Nick had gezegd. Natuurlijk had ik dat, maar het feit dat hij het vroeg, gaf me het gevoel dat hij de ernst van Nicks toestand totaal niet inzag. Nee, Nicky, niet gedeprimeerd zijn en drie dagen in het donker in je kamer blijven zitten, hoor! Nee, Nicky, niet de hele nacht door het huis spoken en ergens op de vloer in de bedsprei in slaap vallen! Nee, Nicky, niet halfnaakt aan het avondeten verschijnen, hoor! Nicky, kijk in 's hemelsnaam niet alsof je van plan bent zelfmoord te plegen of zo intens treurig dat ik het niet kan verdragen!

Men scheen moeilijk te kunnen begrijpen dat het niet alleen een kwestie van discipline was, maar dat hij vaak nauwelijks kon functioneren. Dat de eenvoudigste taak dan nog te veel voor hem was: in huis meehelpen, een dier te eten geven, zijn prullenbak legen, om vier uur 's nachts de koelkastdeur dichtdoen zodat niet de hele inhoud opwarmde, zijn bed opmaken. Hij was er niet toe in staat. Hij was niet lui, hij was disfunctioneel. Door zijn gebrek aan zelfbeheersing was hij ook steeds moeilijker in de hand te houden en hoe ouder hij werd, hoe vaker dat voorkwam.

Toen hij vijftien was, was zijn zesjarige zusje tot meer in staat dan hij en ze bood dan ook vaak aan hem te helpen. We konden er zo weinig op vertrouwen dat hij de hem opgelegde taak zou uitvoeren dat we al juichten als hij de wc doortrok. Nog erger was dat hij zich naast die onbetrouwbaarheid nergens meer van bewust was: hij liet brandbare dingen tegen een gloeilamp aan liggen, een kaars te lang doorbranden of een kind ver uit het raam hangen. Daardoor was hij een gevaar voor zichzelf en voor zijn omgeving. Om terug te komen op de vraag van de psycholoog: ja, ik zei wel degelijk 'nee' tegen Nicky, maar het hielp geen zier.

Ik maakte afspraken met vier psychiaters om eerst zelf een oordeel over hen te vellen voordat ik Nick naar hen toe stuurde, omdat onbekende mensen en plaatsen en nieuwe uitdagingen hem erg zenuwachtig maakten. Hij kon absoluut niet tegen opwinding of stress, en hij kon ook niet meer met ons mee ergens heen. Ons kinderrijke gezin met dieren, personeel, bezoek en alle bijbehorende bedrijvigheid was eigenlijk al te veel voor hem. Wij waren eraan gewend, maar hoe ouder hij werd, hoe minder hij het rumoer om zich heen kon verdragen.

Dus ik wilde hem extra stress besparen door eerst zelf met een psychiater te praten. Terwijl ik van de een naar de ander ging, moest ik steeds aan de film Baby Boom denken, waarin Diane Keaton babysitters ondervraagt. Ze zijn allemaal even ongeschikt, van een vrouw die net uit een sekte komt tot een die eigenlijk in leer gehuld met een zweep had moeten zwaaien. Weliswaar waren de psychiaters iets minder bizar, maar ik viel van de ene verbazing in de andere.

De man die vond dat ons hele gezin in therapie moest, plus alle tantes, ooms en grootouders, spande de kroon. Geamuseerd vertelde ik hem dat ons gezin bestond uit elf personen, van wie de jongste zes, zeven en acht waren en andere iets ouder, en dat zij dus nauwelijks verantwoordelijk konden worden gehouden voor Nicks problemen. En als de rest van de familie er ook aan te pas moest komen, zouden er zelfs mensen uit Londen, New York en Tokio moeten komen overvliegen. Dat vond hij geen bezwaar. Alles bij elkaar zou hij tweeëntwintig mensen willen ondervragen voordat hij zijn aandacht op Nick richtte. Dat vertelde hij me zonder een spier te vertrekken.

Een ander maakte zo'n gedeprimeerde indruk dat ik er zelf treurig van werd; ook hij was dus niets voor Nick.

De goeden (nam ik aan) hadden geen tijd voor nieuwe patiënten, de vreemde figuren hadden meer dan genoeg tijd (het was duidelijk waarom), maar die wilde ik niet hebben.

Julie vond uiteindelijk een geweldige man: dr. Seifried. Hij is intelligent, gevoelig, praktisch en voor rede vatbaar. In een arts-patiëntrelatie met een jongen die zo gestoord was als Nick moest de ander logisch kunnen denken, want Nicky kon dat niet. Tijdens ons eerste telefoongesprek zei dr. Seifried heel verstandig dat het hem een chemische kwestie leek en dat ons gezin er, voor zover hij dat kon beoordelen, waarschijnlijk niets mee te maken had. Hij had geen belangstelling voor de andere kinderen, John, mij, de vogels, de honden of het konijn van Maxx, maar alleen voor Nick, en hij zei dat dit soort problemen meestal niets met de omgeving van de patiënt te maken heeft. 'Als het inderdaad een chemische kwestie is,' zei hij tot mijn blijde verrassing.

'kan het zijn dat zelfs ik in eerste instantie niet veel met hem kan doen, maar dat hij eerst de goede medicijnen moet hebben.' Halleluja! Ik barstte bijna in tranen uit en kon hem wel zoenen! Ik wist al een jaar dat de juiste medicijnen het belangrijkste waren.

Toen Nick uit de kliniek terugkwam, ging hij meteen naar dr. Seifried toe en deze had een paar gesprekken met Nick voordat hij mij thuis kwam opzoeken. Ik vond hem meteen aardig. Hij heeft een opgewekt, intelligent gezicht met warme ogen, hij glimlacht vaak en hij heeft gevoel voor humor. Hij is scherpzinnig en heel praktisch ingesteld, en het was meteen duidelijk dat hij wist wat hij deed. Bovendien mocht Nick hem heel graag en dat was meegenomen.

Wat Nicks problemen betrof, nam hij geen blad voor de mond. Hij had alle documentatie doorgelezen, inclusief de twee psychologische beoordelingen en de schoolrapporten, en hij stelde een heleboel indringende vragen. Volgens hem leed Nick aan add - aandachtstekortstoornis - en was hij depressief, en waarschijnlijk was hij neurologisch licht beschadigd. Daar kwam bij dat Nicks experimenten met drugs in de afgelopen drie jaar de schade wellicht hadden vergroot, en het kon zijn dat Nick, zoals ons eerder was verteld, ook atypisch bipolair was, wat de diagnose bemoeilijkte. Blijkbaar is manisch-depressiviteit bij tieners moeilijker vast te stellen dan bij volwassenen, en daarom had de vorige psychiater waarschijnlijk zo geaarzeld met zijn diagnose. Ik had jarenlang geleden onder het goedbedoelde commentaar van vrienden die zeiden dat Nick een 'normale puber' was of alleen maar een 'overmaat aan levenslust' had. Als ik probeerde duidelijk te maken dat hij volgens mij ernstig gestoord was, werd ik gesust en voelde ik me daardoor vreselijk in de kou staan.

Luisterend naar dr. Seifried werd ik in eerste instantie overmand door een gevoel van opluchting. Mijn jarenlange vermoedens waren juist. Nicky was inderdaad niet in orde, hij was zelfs behoorlijk gestoord en dat had ik me niet verbeeld. Maar de blijdschap over het feit dat ik het nu ook uit de mond van een ander hoorde, dat ik me niet voor niets eeuwig zorgen had gemaakt, maakte algauw plaats voor paniek: 'O verdomme, wat nu?'

Zoals hij al meteen had gedacht, vervolgde de dokter, was het van het grootste belang om eerst Nicks chemische balans in evenwicht te brengen, de juiste medicijnen voor hem te vinden. Zijn toestand had niets te maken met de manier waarop ik hem zindelijk had gemaakt of waarop John of de andere kinderen hem behandelden, noch met 'nee' zeggen of contracten opstellen. Hij was chemisch uit balans en dat moest met medicijnen hersteld worden, en daarnaast moest hij psychiatrisch behandeld worden om zijn gedrag aan te passen. We zouden alles doen om hem te helpen een zo normaal en gelukkig mogelijk leven te leiden, en geneesmiddelen waren daar een essentieel onderdeel van.

'Hoe weten we wat geschikt voor hem is?' vroeg ik, naïef hopend dat er een wondermiddel bestond dat Nicks leven van de ene dag op de andere zou verbeteren, in tegenstelling tot de pillen die nauwelijks invloed hadden gehad.

'Daar gaat het 'm inderdaad om,' antwoordde de dokter. Met een glimlach ging hij verder: 'Wetenschappelijk gezegd gooien we van nu af aan een heleboel pijlen naar een schijf en hopen dat er een paar blijven hangen. Het is een heel grove methode, maar het is de enige. Nick moet geduld hebben.' Geduld was niet Nicks sterkste punt en ook niet het mijne, maar we hadden blijkbaar geen keus. De eerlijke houding van de arts was een pluspunt en ik waardeerde hem meer dan ik had durven hopen. Hij had me opluchting, troost, genoegdoening en nieuwe hoop gegeven, maar nu moest ik de werkelijkheid en weer andere problemen onder ogen zien. Ik probeerde uit te vissen wat Nicks kansen op lange termijn waren, maar daar wilde de dokter zich niet over uitlaten. Eerst moest er van alles uitgezocht worden, en Nick was nog jong. Volgens dr. Seifried kwam het niet vaak voor dat een vijftienjarige als manisch-depressief werd gediagnosticeerd en daarom had geen enkele arts dat durven doen. Hij had het bij het verkeerde eind kunnen hebben, en een bipolaire stoornis is geen kleinigheid. Bovendien was het met Nick al sinds zijn twaalfde bergafwaarts gegaan en had de ziekte zich bij hem dus buitengewoon vroeg gemanifesteerd. Gewoonlijk gebeurde dat pas als iemand begin twintig was, en ik vroeg me dan ook af hoe Nick er op die leeftijd aan toe zou zijn. Zou hij, met zijn voorsprong van tien jaar, in een veel ergere conditie zijn of zouden we zijn geestesziekte tegen die tijd onder controle hebben, zodat hij er met de juiste medicijnen mee kon leven? De arts die ik inmiddels zo sympathiek vond, zei dat er niets van te zeggen was, maar ik had het akelige gevoel dat hij niet erg optimistisch was. Dat wilde ik echter niet horen, want hoewel ik zo langzamerhand al heel wat met Nick had meegemaakt, en ondanks mijn opluchting dat zijn ziekte een naam had gekregen, moest ik de uitspraak eerst verwerken.

Zoals ik de volgende vier jaar vaak deed, vergeleek ik Nicks probleem met jeugddiabetes, wat meestal ernstiger is dan de suikerziekte die volwassenen krijgen. Deze ziekte vereist ook zorgvuldige toediening van medicijnen om goed te kunnen functioneren en net als bij Nicks ziekte kun je er niet achteloos mee omspringen, omdat dat fataal kan zijn. En ook Nicks ziekte was des te ernstiger omdat hij deze al zo jong had gekregen.

Ik wilde dus dolgraag weten wat de dokter Nick zou gaan voorschrijven, maar dat wist hij nog niet. Hij wilde niet meteen met een zwaar middel als lithium beginnen, omdat hij niet zeker wist of dat wel nodig was en het op Nicks leeftijd veel risico's met zich meebracht, vooral eventuele beschadiging van zijn nieren. Nick zou nooit beter worden en zou dus de rest van zijn leven medicijnen moeten slikken. Er bestond geen geneesmiddel voor zijn kwaal en al helemaal niet als hij uiteindelijk typisch manisch-depressief zou worden. Het kwam niet bij me op dat manisch-depressiviteit dodelijk kon zijn; ik wist niet hoeveel lijders aan deze ziekte zelfmoord pleegden. Inmiddels heb ik gehoord dat zestig procent zelfmoord probeert en dat dertig procent daarin slaagt. Als ik het wel had geweten, zou ik in paniek zijn geraakt, maar waarschijnlijk net zo gehandeld hebben. We deden alles wat binnen onze mogelijkheden lag, maar ik dacht dat we vochten voor de kwaliteit van zijn leven, niet voor zijn leven zelf. Ik had geen flauw idee hoe groot de kans was dat we de strijd zouden verliezen.

Als ik dr. Seifried zo hoorde, had ik niet het gevoel dat Nick met zijn ziekte gestigmatiseerd was. Ik voelde me alleen maar diepbedroefd om wat hij moest dragen, en ik was blij dat we iets meer voor hem konden doen. Ik schaamde me niet voor hem, of voor ons gezin, maar ik wilde hem nog meer beschermen en was dankbaar dat we het tot op dat moment hadden gered en ten slotte een arts hadden gevonden die hem waarschijnlijk zou kunnen helpen.

Dr. Seifried wilde met Prozac beginnen en als dat effect had, er iets aan toevoegen, maar hij wist nog niet wat. We hoopten dat Prozac zijn depressie zou verlichten en zoals de dokter al gezegd had, was alles vanaf dat moment een gok en moesten we daarmee leren leven. We spraken af dat we Nicks diagnose voor ons zouden houden, want hij was niet sterk genoeg om die te kunnen verwerken. Voorlopig hoefde hij alleen maar te weten dat hij Prozac zou moeten slikken in plaats van het middel dat hij al kreeg.

In het begin leek hij ervan op te bloeien. Hij vond zijn nieuwe psychiater aardig en 'cool', hij ging graag naar zijn nieuwe school en door dit alles was hij veel opgewekter. Julie kwam nog steeds vijfmaal per week met hem praten en ook in het weekend als er een crisis ontstond. Dat kon gebeuren als we het niet eens waren over een concert waar hij naartoe wilde, of als hij wekenlang zijn haar niet had gekamd. Hij wilde per se met dreadlocks rondlopen - rastavlechtjes - en met zijn gladde, dunne haar was dat een culturele uitdaging. Hij zag eruit als een zwerver, maar hij was er gelukkig mee. Ik niet, maar ik wond me er niet al te veel over op. Het was belangrijker wat er onder zijn schedel aan de hand was dan erop. Maar het kan zijn dat ik dat nu denk, terwijl ik me er destijds mateloos over opwond als hij er als een schooier bij liep. Hoewel Nick me al heel wat over normen en regels bijgebracht had, was ik nog steeds vrij conservatief. En ik moet toegeven dat hij er soms met zijn bizarre uiterlijk best leuk uitzag.

Toen het weer lente werd, leek hij te blijven vooruitgaan, ook al was hij soms nog heel neerslachtig en vaak lastig, en leed hij nog steeds aan slapeloosheid. Als een hamster in een hok scharrelde hij 's nachts door het huis - nu weet ik dat dat een van de typische symptomen van manisch-depressiviteit is. Patiënten draaien de dag en de nacht om en vaak viel Nick pas tegen een uur of vijf 's morgens in slaap en konden we hem nauwelijks op tijd wakker krijgen. We moesten het medicatieschema aanpassen, want Prozac hield hem ook wakker, zodat we het 's ochtends moesten toedienen. Er was nog geen ander middel bijgekomen, want de arts wilde het langzaam aan doen, maar als het nodig was, zou hij niet aarzelen. Dr. Seifried was totaal anders dan alle vorige psychiaters. Hij stond altijd klaar en was erg geïnteresseerd in Nick, en hij begreep hoeveel we met hem te stellen hadden. Om hem altijd te kunnen bereiken, had ik een bladzij vol telefoonnummers in mijn agenda staan, zelfs dat van zijn zus en van zijn ouders in Ohio. Als ik hem belde, belde hij altijd zo gauw mogelijk terug, soms zelfs een paar minuten later.

We moesten heel wat experimenteren met de dosis van Nicks medicijn voordat we de juiste balans hadden gevonden tussen te veel, waar hij nerveus en opgewonden van werd, en te weinig, wat niet hielp en hem traag en zwaarmoedig maakte. Maar hij was veel minder agressief en voelde zich lang niet zo ellendig. Het was niet de perfecte oplossing, maar wel een grote verbetering.

Nogal optimistisch besloten Julie en ik dat Nick die zomer iets moest gaan doen in plaats van maar wat in Napa rond te hangen. Hoewel hij in mei zestien zou worden, was hij niet volwassen, betrouwbaar of gezond genoeg om een vakantiebaantje aan te kunnen, want hij was nog steeds net zo wispelturig en zorgeloos als een tienjarige. Maar zonder iets om handen en zonder zijn vrienden zou hij weer gedeprimeerd raken, dus moesten we een project voor hem vinden dat hem de hele zomer bezig zou houden.

Met haar gebruikelijke ijver ging Julie op zoek en ze kwam met een heleboel suggesties aandraven. Maar het viel niet mee om iets geschikts te vinden, omdat Nick ondanks zijn medicijngebruik een lastige jongen was die nog steeds impulsief bijna alles deed wat er bij hem opkwam. Nog maar een paar weken daarvoor had hij tijdens een bezoek aan Julie zin in een wandeling gekregen en was hij de snelweg op gelopen, zich totaal onbewust van het gevaar. Hij zag nooit ergens het gevaar van in en dr. Seifried had ons uitgelegd dat Nicks gewaarwording van pijn ook minder was, niet ten gevolge van de medicatie, maar door zijn add en waarschijnlijk ook zijn manisch-depressiviteit. Dat had hij al een keer bewezen toen hij op een avond in zijn kamer besloot dat hij zijn haar niet langer leuk vond en het eerst met een schaar en daarna met een scheermes te lijf ging om het zo kort mogelijk af te knippen. Maar toen het resultaat hem - niet verwonderlijk - niet beviel, besloot hij zichzelf kaal te scheren en sneed zichzelf daarbij af en toe flink in zijn hoofdhuid. Terwijl het bloed over zijn gezicht droop en hij eruitzag alsof hij met een mes aangevallen was, verscheen hij in mijn kamer. In tranen, niet vanwege de wonden, maar vanwege zijn haardos. Ik moest er ook van huilen, omdat dit weer zo'n schrijnend bewijs van zijn ziekte was. Hij heeft wekenlang een pet gedragen om de littekens te verbergen. Eens te meer was het me duidelijk geworden dat hij in de eerste plaats een gevaar was voor zichzelf. Met zijn gebrekkige pijnbesef zou hij bij het brood snijden voor een sandwich net zo gemakkelijk een stuk van zijn vinger kunnen afsnijden. Mensen met aandachtstekortstoornis merken het blijkbaar niet altijd als ze gewond raken en gaan gewoon door met wat ze aan het doen zijn. Hij moest voortdurend in de gaten gehouden worden en dat bemoeilijkte het vinden van een zomerbezigheid.

We waren op zoek naar een kamp voor normale jongeren, waar ze bereid waren voor zijn medicatie te zorgen. Net als een diabeet mocht hij niet één keer overslaan. Maar in gesprekken met kampleiders kregen we steeds weer te horen dat ze geen faciliteiten hadden voor jongelui zoals Nicky en ook niet verantwoordelijk voor hen wilden zijn. Een kamp voor normale jongeren konden we dus vergeten. Op aanraden van John belden we ook Outward Bound, maar daar zeiden ze dat iemand zoals Nick niet alleen zichzelf in gevaar zou brengen, maar ook jongelui die van hem afhankelijk waren. Hoeveel we ook van hem hielden, we konden niet zeggen dat hij betrouwbaar was.

Vervolgens wendden we ons tot kampen voor moeilijk opvoedbare jongeren, die ook te kust en te keur te vinden zijn. Maar we kwamen er algauw achter dat de kinderen die daar naartoe gaan, veel erger gestoord zijn dan Nicky. Aan de buitenkant functioneerde Nicky een stuk beter dan zij, daarom vonden we zoiets ook niet geschikt voor hem. Wat nu?

En toen vonden we iets dat volgens Julie, John en mij perfect voor hem was. We dachten zo creatief dat ík me nog verbaas over de ideeën waar we steeds weer mee voor de dag kwamen. Pas nu ik dit schrijf en door albums en documenten blader en in mijn geheugen graaf, besef ik wat we allemaal geprobeerd hebben. Hoeveel min of meer krankzinnige dingen we allemaal met hem hebben gedaan om hem te helpen.

Julie had een kamp gevonden dat gericht was op kinderen die speciale zorg nodig hadden. Het merendeel van de jongelui had drugsproblemen, maar ze zeiden dat er ook kinderen zoals Nick bij waren. Daarom leek het ons een goede keus. Het was een jongenskamp en ze werden er beziggehouden met gezonde activiteiten in de natuur, en Julie en ik overtuigden Nick ervan dat hij het er, ondanks zijn hekel aan de natuur, erg leuk zou vinden. Het was maar voor vier weken en in die tijd zou ik de jongere kinderen mee op vakantie nemen. Helaas kon Nick niet met ons mee; hij kon de reis niet aan en dat wist hij maar al te goed.

Ik wil niet de indruk wekken dat Nick al die jaren alleen maar met doffe ogen in zijn kamer zat te huilen. Integendeel. Op het eerste gezicht was hij voor de meeste mensen een normale tiener: eigenwijs, bizar gekleed en recalcitrant. Hij had overal een mening over en spuide die te pas en te onpas, hij had vrienden en hij was nog steeds intensief met zijn muziek bezig. Maar achter dat beeld hield zich een bende demonen schuil. Dat wisten Nick, wij, Julie en zijn artsen, maar niemand anders. Meestal kon hij zich voor korte perioden beheersen en daarom dacht men dat hij gewoon een moeilijke jongen was. Maar hij was toch een puber? Ze lieten zich door zijn intelligentie, knappe gezicht en charme voor de gek houden. Alleen degenen die hem dagelijks meemaakten, wisten hoe ziek hij was. De zeldzame keren dat ik een vriend of vriendin deelgenoot maakte van mijn zorgen, wuifden ze die weg door te zeggen dat alle tieners lastig waren en Nick dus ook. Maar met Nick was iets veel ergers aan de hand. Voor zover ik wist, had geen enkele andere tiener een hele groep mensen nodig om hem aan te kleden, te verzorgen en te behoeden voor het afsnijden van vingers. Geen enkele andere tiener had moeite met lichten aan- en uitdoen, de koelkast dichtdoen of de wc doortrekken. Geen enkele andere tiener werd elke nacht gekweld door demonen. Maar Nick probeerde zijn uitwassen zo goed mogelijk te camoufleren en wij hielpen hem om een 'normale' indruk te maken - wat dat dan ook is.

Dat voorjaar namen we een belangrijke beslissing, om zelf niet gek te worden. Deze keer was het mijn idee en moesten we Nick ertoe overhalen, maar het bleek een van de maatregelen te zijn waardoor we met Nick konden blijven leven en ik min of meer vrede met de situatie kreeg. En Nick ging het uiteindelijk niet alleen normaal vinden, maar zelfs prettig. We besloten verzorgers voor hem in dienst te nemen.

Vanaf de tijd dat de kinderen klein waren, en nu nog steeds, gun ik mezelf het gemak van oppassers bij het grote zwembad van ons zomerhuis. Met zes kleine kinderen en drie tieners was ik voortdurend bang voor ongelukken of dat er iemand zou verdrinken. Maar als ik 's zomers studenten huurde om goed op de kinderen te passen, hoefde ik me daar tenminste geen zorgen over te maken en dat was me heel wat waard. Bovendien had ik niet alleen negen kinderen, maar negen kinderen plus tien vriendjes en vriendinnetjes. Elke dag maakten er wel vijftien tot twintig kinderen van het zwembad gebruik, dus die oppassers waren noodzakelijk.

Zo beschouwde ik de oppassers voor Nick ook. Ze moesten Nick dag en nacht in de gaten houden en beschermen, en hem overal naartoe brengen. Zoals alle tieners moest Nick voortdurend gebracht en gehaald worden, maar hij had nog meer aandacht nodig dan mijn zoon van zes en voor mij was dat een ontzettende last geworden, omdat ik ook nog andere kinderen had. Nick moest iemand hebben die hem onder de douche zette, zijn haar waste (na zijn rastakapsel), zijn medicijnen gaf, hem opdracht gaf zijn kamer op te ruimen (dat hoorde Nick van ons niet eens) en zijn huiswerk te maken. Die hem als een klein kind verzorgde. Oppassers zouden een uitkomst zijn. Eerst moesten we Nick daarvan overtuigen en daarna geschikte mensen vinden.

Julie sprak met de sollicitanten. We wilden graag mensen die ervaring hadden met moeilijke kinderen, en Julie boorde haar vroegere bronnen aan: medewerkers van afkickprogramma's voor pubers. Nick was een ander geval, maar sommigen waren bereid van baan te veranderen en dachten optimistisch dat Nick ook alleen maar een opstandige puber was, die ze weleens zouden bijschaven. Omdat Nick vaak zo 'normaal' overkwam, hield hij ook hen voor de gek, tot hij een aanval van razernij kreeg, extreem koppig of beledigend werd, of zich als een kleuter ging gedragen. Stuk voor stuk wisten de mannen (en later ook een vrouw) niet waar ze aan begonnen, maar de meeste waren ongelooflijk goedhartig en leergierig, en raakten erg op Nicky gesteld.

Sommigen van hen begrepen algauw wat er van hen verlangd werd en mochten Nick graag, anderen niet en die gingen weer weg. Het duurde even voordat we precies wisten wat wij, en Nick, nodig hadden. In de vier jaar dat we oppassers voor hem in dienst hadden, troffen we enkele fantastische mensen van wie Nick veel ging houden, en zij hielden van hem.

De oppassers maakten mijn leven een stuk gemakkelijker en minder gestresst. Ik hoefde me geen zorgen over Nicks veiligheid meer te maken omdat ik wist dat hij in betrouwbare handen was, en Nick raakte aan de nieuwe routine gewend en protesteerde er niet meer tegen. Ik had hem uitgelegd wat de oppassers zouden doen en dat deden ze ook, en hij had het altijd fijn gevonden alle aandacht te krijgen en die kreeg hij nu weer. Tegen zijn vrienden zei hij dat ze zijn lijfwachten waren, en zo voelde hij zich belangrijk.

Later, toen we steeds beter begrepen wat Nick nodig had, schakelden we over op psychiatrisch verpleegkundigen. We hadden er altijd twee, die de hele week dag en nacht om beurten dienst hadden en elkaar konden vervangen. Vooral de laatste twee waren geweldig en raakten erg op Nick gesteld. Paul heeft Nick drie jaar verzorgd, Cody ruim een jaar. We hebben ontzettend geboft met hen en Nicky beschouwde hen op het laatst bijna als zijn oudere broers.

Nicks oppassers brachten meer tijd met Nick door dan met hun partner, vrouw, vrienden of kinderen. Hoewel ze erg op hem gesteld waren, was dat soms slopend. Nick leefde heel intens, alles moest onmiddellijk gebeuren, alles was dringend. Hij had slechts een vaag besef van tijd, zodat iets dat een paar uur of een paar dagen geleden was gebeurd, voor zijn gevoel al in een grijs verleden lag. En iets dat in de toekomst lag, moest op stel en sprong gebeuren.

Julie woonde een uur rijden bij ons vandaan en in de spits was dat anderhalf uur. Volgens Paul heeft Nick in de drie jaar dat hij met hem heen en weer reed, steeds volgehouden dat de rit nog geen twintig minuten duurde. Daardoor was hij nooit op tijd klaar en vertrokken ze vaak te laat, en dan zei hij: 'Zeg maar tegen mijn moeder dat er op de brug een ongeluk is gebeurd, Paul, dan vindt ze het niet erg.' Nu besef ik dat als al die ongelukken inderdaad waren gebeurd, er meer slachtoffers zouden zijn gevallen dan in de Koreaanse oorlog! Maar Nick wond zich er niet over op. Met een brede lach stormde hij halverwege het avondeten het huis binnen, kuste en omhelsde me en zei dat het hem speet.

Nick had een kinderlijke behoefte aan knuffelen, die toenam naarmate hij ouder werd. Hij wilde zowel fysiek als emotioneel dicht bij de mensen zijn van wie hij hield. Vaak liep hij als een hondje achter me aan om bij me in de buurt te zijn, en dat deed hij ook bij Julie, en hij hing ook graag zomaar een beetje rond met zijn oppassers. Paul zei onlangs dat hij, wanneer hij Nick bij Julie of mij achterliet om zelf iets te gaan doen, vaak onmiddellijk opgepiept werd met de code '911' om aan te geven dat het een noodgeval was. Omdat met Nick alles mogelijk was, belde hij dan meteen terug om te horen wat er aan de hand was, en dan reageerde Nick enthousiast met: 'Hoi Pauly, wat ben je aan het doen? Ik wilde alleen maar weten hoe het gaat.' Je kon er niet boos om worden, want het was eigenlijk ontroerend. Het was zijn manier om je te laten weten dat hij je nodig had en van je hield. Dat kon hij natuurlijk ook rechtstreeks zeggen, maar hij wilde je op allerlei manieren laten weten dat je belangrijk voor hem was. En de mannen die Nick overal vergezelden en voor hem zorgden, waren dat ook. Vooral Cody en Paul, die hij bewonderde en respecteerde, en van wie hij ging houden. Het was duidelijk dat ze ook van hem gingen houden, en dat hij dat wist.

Ze leerden Nick door en door kennen: zijn eigenaardigheden, zijn zwakheden, zijn angsten, zijn sterke punten en zijn ware aard. Cody vertelde me hoe gul Nick was. Als ze ergens een zwerver tegenkwamen, ging Nick naar hem toe, maar in plaats van geld gaf hij hem een vol pakje sigaretten. Als hij dat niet bij zich had, ging hij het kopen. Zonder aarzelen gaf hij zijn dierbaarste bezittingen aan vrienden en kocht hij bijzondere cadeautjes voor hen of voor ons. Hij vond het heerlijk om cadeaus te geven (net als ik).

Vooral de jaren dat Nick met zijn band op reis ging, eisten veel van de oppassers. Niet alleen moesten ze hem dan verzorgen, maar ze moesten ook mee naar oorverdovende concerten. Tussen zwetende, getatoeëerde lijven moesten ze onder flitsende lampen toekijken terwijl Nicky stond te zingen, en hem en zijn bandleden helpen de instrumenten en andere apparatuur het toneel op en af te zeulen. En op weg van de ene stad naar de andere vijftien uur lang met negen tieners in een busje zitten. Het ging ten koste van hun gezin, hun vrije weekends en hun vakanties, en waarschijnlijk hun gehoor, maar Nick was hen er intens dankbaar voor. Het leven met Nick was vol verrassingen.

Zijn oppassers namen hem ook mee naar twaalfstappenbijeenkomsten, ook al was Nicks drugsgebruik niet het grootste probleem. Zijn zwaarste opgave was te leven met manisch-depressiviteit, maar als hij neerslachtig was of bijna uit zijn vel sprong, als zijn medicijnen niet meer hielpen, wilde hij niets liever dan zijn toevlucht nemen tot drugs. De twaalfstappenbijeenkomsten stelden hem in staat de verleiding te weerstaan, want drugs verergerden zijn problemen en verstoorden de werking van de medicijnen. Nick wist heel goed dat hij van alcohol en drugs moest afblijven. Om hem in de gaten te houden, werd zijn urine elke dag gecontroleerd en als hij zich een enkele keer vergaloppeerd had, kreeg hij ervan langs. We waren ervan overtuigd dat die controle absoluut noodzakelijk was.

Wat me in die tijd griefde, waren de verhalen die hij rondstrooide over de keren dat hij opgenomen was geweest. Hoewel hij meestal verbazingwekkend eerlijk tegen ons was, zat hij er niet mee de buitenwereld bizarre verhalen te vertellen als hij dacht dat hij daar iets mee kon bereiken of er zijn imago mee op kon schroeven. Als hij naar een kliniek was geweest, zei hij tegen vrienden dat het een afkickprogramma was of dat hij in de gevangenis had gezeten. Dat vond hij interessanter klinken. Als ik hem erop aansprak, zei hij lachend: 'Maak je toch niet zo druk, mam.' Ik leerde me steeds minder druk te maken, veel minder dan ik ooit verwacht had. Het is een van de lessen die ik van Nick heb geleerd.

Hoewel hij drugs eerst 'cool' vond, werd hij er later een fervent tegenstander van. Niet alleen voor zichzelf, maar ook voor zijn jongere broer en zussen. Hij werd wat ze straight edge noemden: rechtlijnig, een fel tegenstander van drugs, alcohol en sex. Twee van de drie kon hij weerstaan, met nummer drie plaagden we hem. De enige keren dat hij in de laatste paar jaar van zijn leven toch drugs gebruikte, waren wanneer hij een zelfmoordpoging deed. Als hij daarnaast ook maar een slok bier of een trekje van een stickie nam, grepen we drastisch in door hem naar de kliniek te sturen om zijn medicijnen te laten bijstellen en hem te laten waarschuwen voor het risico dat hij nam met zijn gezondheid en zijn geestelijk evenwicht. Uiteindelijk paste hij goed op zichzelf en gebruikte hij zijn verstand. Niet zo lang geleden zei Julie nog tegen me dat Nick een zwaar gevecht met zichzelf heeft moeten leveren om ondanks de last van zijn ziekte niet door middel van overal verkrijgbare drugs de gemakkelijkste weg te kiezen. Het was een grote overwinning voor hem en hij was er terecht trots op.

Zo was de situatie in het voorjaar van zijn zestiende verjaardag. Hij slikte Prozac, ging naar school, werd altijd vergezeld door een van zijn twee oppassers en ging in juni naar het kamp voor 'speciale jongens'. Hij stond er een beetje aarzelend tegenover, maar dat kwam omdat hij geen natuurliefhebber was en liever thuis was gebleven om naar concerten te gaan. Bovendien was hij kort daarvoor lid geworden van een band met de naam 'Link 80' en wilde hij dolgraag terug naar de stad om vaker met ze te oefenen en te spelen. Maar we konden hem ervan overtuigen dat een verblijf in de natuur hem goed zou doen, en plagend zei hij hetzelfde tegen mij, omdat ik net zo'n hekel aan het buitenleven heb als hij had.

Julie bracht hem naar het kamp met een voorraad medicijnen voor een maand en een lijst met telefoonnummers, ook de mijne terwijl ik met John en de andere kinderen door Europa reisde, en een reeks instructies van Nicks arts. Toen we naar Parijs vlogen, was alles in orde. Het was een bijzondere reis voor me omdat ik er een groot deel van mijn jeugd heb gewoond, er op school heb gezeten en er nog vrienden en familie heb wonen. Ik was in geen jaren teruggeweest en ik verheugde me erop de kinderen de plekjes uit mijn jeugd te laten zien. Helaas kon Nick niet mee, maar misschien later...

Al na een paar dagen kwam zijn eerste telefoontje. Voor hem was het midden in de nacht en hij klonk paniekerig. We hadden ook niet moeten verwachten dat alles van een leien dakje zou gaan, en nu zat ik negenduizend kilometer bij hem vandaan pannenkoekjes te eten of reed rond in de metro.

'Wat is er?' vroeg ik, zo luchtig mogelijk. Maar ik hoorde hoe zenuwachtig hij was, en vermoedde dat dat vooral kwam omdat ik voor het eerst een heel eind bij hem vandaan was, terwijl hij me graag altijd in de buurt wilde hebben. Voor een jongen van zijn leeftijd was hij te sterk aan me gebonden en de psychiater zei dat dat niet alleen door zijn ziekte kwam, maar ook omdat ik nooit op reis ging. 'Hoe gaat het met je, schat?' Ik hoopte dat mijn stem hem gerust zou stellen. Hij vond het vreselijk om ergens achtergelaten te worden en voor het eerst moest hij het zonder mij, John, Julie en zijn oppassers stellen. Maar we hadden gehoopt dat hij er op zijn zestiende tegen zou kunnen, en nu vreesde ik dat we ons vergist hadden.

'Ze geven me geen medicijnen, mam, en ik word steeds gekker.' Hij klonk bang en hij zei zelden van zichzelf dat hij 'gek' was of dat hij zijn medicijnen nodig had. Even dacht ik dat hij deze smoes verzon om ons te dwingen hem weer thuis te laten komen, net als met zijn verhalen over martelingen wanneer hij als tienjarige in een zomerkamp zat.

'Weet je dat wel zeker?' Ik was meteen bezorgd, maar dat wilde ik niet laten merken.

'Natuurlijk weet ik dat zeker,' antwoordde hij verontwaardigd.

'Ik zal Julie bellen,' beloofde ik.

'Ik wil naar huis, mam.' Hij klonk als een vij^arig kind en ik was hevig met hem begaan.

'Dat weet ik, lieverd, maar hou het nog even vol,' zei ik bemoedigend. 'Over een poosje zijn we allemaal weer thuis.'

'Maar ik wil hier nu weg! Ze geven me geen medicijnen!' Ik hoorde de tranen in zijn stem.

'Jawel hoor,' beloofde ik. 'Ik zal meteen Julie bellen.' Julie, de crisismanager en problemenoplosser, die al lang geleden al haar andere cliënten opgegeven had om fulltime met Nick te werken. Wat had ik zonder haar moeten beginnen?

Ik drong er bij Nick op aan dat hij het nog even volhield en belde meteen Julie, hoewel het ook voor haar midden in de nacht was. Maar als het belangrijk was, mochten we haar altijd bellen en ze klaagde nooit. Net als ik kon ze zich niet voorstellen dat Nick zijn medicijnen niet kreeg, maar toen ze het kamp belde, kreeg ze te horen dat hij die zelf moest innemen en zich daarvoor om zeven uur 's morgens in de ziekenboeg moest melden. Dat was hem nog niet gelukt.

We schrokken er allebei van, want we hadden erop gerekend dat het kamp die taak zou overnemen in plaats van de verantwoordelijkheid aan hem te geven, wat hij niet aankon.

Nick moet nog meer in paniek zijn geraakt dan wij, want in zijn wanhoop brak hij die avond in de ziekenboeg in en pakte god weet welk middel weg om weer kalm te worden, en dat werd hoog opgenomen. Maar ze hadden niet van hem mogen verwachten dat hij elke morgen om zeven uur zijn pillen kwam halen.

Toen we de volgende dag op het punt stonden ons hotel in Parijs te verlaten om naar Londen te vliegen, rinkelde de telefoon. Voor Nick was het twee uur 's nachts en hij klonk volkomen overstuur.

'Ik ga hier weg, mam. Ik kan hier niet langer blijven. Ze hebben me nog steeds mijn medicijnen niet gegeven.' Verdomme! In de Verenigde Staten was het vaderdag, ik was negenduizend kilometer bij hem vandaan en nu zouden we het vliegtuig naar Londen waarschijnlijk missen. Maar ik kon hem niet aan zijn lot overlaten, want ik hoorde dat hij wanhopig en bang was. Zonder zijn pillen had hij zichzelf niet in de hand en wie weet wat hij dan zou uithalen. Het enige dat ik kon doen, was hem kalm toespreken.

'Nick, je mag niet weggaan. Blijf nog een dag, nog één dag, dan zorg ik ervoor dat Julie je morgen komt halen.' Arme Julie, alweer het vliegtuig in om Nick te redden. Wat jammer dat dit kamp ook weer een fiasco was, want het zou zo fijn zijn geweest als hij een poosje iets normaals had gedaan. Ik was bezorgd en teleurgesteld.

'Ik kan niet langer wachten,' zei Nick botweg.

'Jawel, dat kun je best. Tot morgen. Ik kan niet van Julie verwachten dat ze je op vaderdag gaat halen. Ze komt morgen, en ik kom er ook aan. Je mag bij haar logeren tot ik thuis ben.' Hij had een paar keer een weekend bij haar doorgebracht wanneer de oppassers vrij moesten hebben, en ik wist dat hij dat leuk gevonden had. 'Hoor eens, ik bel je over...' Ik rekende het razendsnel uit.'... over ongeveer drie uur, vanuit Londen. Blijf dus gewoon waar je bent.'

'Mam, ik ga hier weg.'

'Nee, Nick, dat doe je niet.' Ik deed mijn best om vastberaden te klinken en niets van mijn paniek te laten merken. 'Je blijft daar tot iemand je komt halen. Over vierentwintig uur, dat zweer ik je.' Toen kwam iemand tussenbeide, en ik hoorde op de achtergrond dat iemand van de kampleiding hem ervan langs gaf dat hij zijn moeder in Californië belde.

'Niet waar,' zei Nick eerlijk. Ik wist dat hij bedoelde dat ík niet in Californië was, maar in Parijs. Hij belde vanuit het kantoor van de directeur; hij zat er nooit mee als hij iets buitensporigs moest doen om zijn zin te krijgen. Deze keer ook niet.

'Ik bel je over drie uur, Nick. Dat beloof ik je.' Ik legde neer en op het nippertje haalden we het vliegtuig. Toen we onze hotelkamer in Londen binnenliepen, rinkelde de telefoon. Het was Nick. Hij hield ons reisschema precies bij en ik was blij dat hij dat deed, omdat het nodig bleek.

'Gaat het?' vroeg ik. Hij klonk opgewekter, en kalmer, wat me enigszins geruststelde.

'Ja hoor, het gaat prima.' Opeens was ik weer ongerust, want hij klonk te vrolijk, misschien zelfs een beetje manisch. Maar zonder zijn medicijnen kon dat ook niet anders.

'Waar ben je, Nick?' vroeg ik kalm.

'In een telefooncel langs de snelweg.' Hij had het toch gedaan! Midden in de nacht was hij het kamp uit gelopen. Hij had twee weken geen medicijnen geslikt en stond zomaar ergens langs een snelweg. Mijn grootste angst was dat hij met een vrachtwagenchauffeur zou meeliften en voorgoed zou verdwijnen. Nu sloeg de paniek echt toe, hoewel ik mijn best deed die te onderdrukken.

Ik vroeg of hij om mij een plezier te doen terug wilde gaan naar het kamp, maar dat weigerde hij pertinent en ik wist dat ik daar niet op hoefde te rekenen. Er viel niet verstandig meer met hem te praten en het kamp was verleden tijd. Ik moest iets anders verzinnen. 'Waar ben je in de buurt, Nick? Kun je iets zien? Ben je dicht bij een stad?' Ik probeerde razendsnel na te denken en John liep met een bezorgd gezicht langs me heen. Met Nick vielen we van het ene drama in het andere, we hadden geen dag vrij en konden een zorgeloze vakantie ook wel vergeten. Zoals gewoonlijk was ik weer alleen met Nicky bezig.

'Daarginds ligt een motel,' zei hij onbekommerd.

'Waar?'

'Aan de overkant.' Hij had al een heel eind langs de snelweg gelopen, ik wilde er niet aan denken.

'Hoe heet het?' Hij noemde de naam, die ik opschreef. 'Oké. Nu moet je goed naar me luisteren, Nick, en dat meen ik. Ga naar dat motel en neem een kamer. Als het nodig is, kun je me daarvandaan bellen, dan zal ik ze mijn creditcardnummer geven voor de betaling. Ga naar die kamer en blijf daar. Ik zal ervoor zorgen dat iemand je daar zo gauw mogelijk komt halen, maar je moet me beloven dat je die kamer niet uit gaat, want dan krijg je er ongelooflijk van langs.' Ik deed mijn best om dreigend te klinken in plaats van zo angstig als ik me voelde. Ik had geen flauw idee wie ik naar hem toe moest sturen om hem te gaan halen.

'Mag ik een pizza bestellen?' vroeg hij tevreden. Hij klonk opgewekter dan ik me voelde, maar gelukkig stond dat motel er.

'Natuurlijk, je mag bestellen wat je wilt. Ik zal bellen zodra ik weet wie je komt halen. En denk eraan dat je daar blijft!'

'Oké, mam. Ik hou van je.' Alsof er geen vuiltje aan de lucht was. Wat een vreselijk kind, maar wat hield ik veel van hem!

'Ik hou ook van jou, Nick.'

Alle plannen voor die middag moesten worden veranderd omdat ik weer om hulp moest bellen, maar we wisten niet beter. John nam de kinderen mee voor een tocht door de stad. 'Mammie moet voor Nicky zorgen.' Hoe vaak hadden ze dat al niet gehoord? Te vaak, dat wist ik. Maar zo was ons leven, en we hadden geen keus. Ik moest altijd iemand teleurstellen om voor Nick te zorgen. Maar daar waren ze mee opgegroeid en ik hoopte dat ze het begrepen.

Ik belde Julie en vertelde haar wat er aan de hand was. Ze schrok net zo erg als ik had gedaan, maar het was vaderdag en ze kon haar man en kinderen niet in de steek laten.

Daarna belde ik Camilla, onze geliefde kinderjuf die al heel lang bij ons was. Gelukkig was ze niet met ons mee op reis gegaan, en nu wist ik waarom. God had dat zo geregeld. Ik belde en ze was thuis, en ik vertelde wat er was gebeurd. Vijf minuten later belde ze terug. Als ze geen bagage meenam en als een dolle naar het vliegveld reed, kon ze twee aansluitende vluchten nemen en over vijf uur bij hem zijn. Dus als we hem zo lang in die motelkamer konden houden, zou hij daarna in bekwame, liefhebbende handen zijn. Dan was hij veilig. Camilla zou de situatie beoordelen en hem in alle rust bij Julie afleveren.

'Oké, ga maar gauw,' zei ik. Zonder verschoning of tandenborstel, zoals ze me later vertelde, rende ze het huis uit.

Toen belde ik Nick weer en zei dat Camilla op weg was naar hem toe. Ik hield een donderpreek over wat er met hem zou gebeuren als hij de motelkamer zou verlaten en hij beloofde dat hij zou blijven waar hij was. Hij klonk heel kalm; hij zei dat hij een pizza had besteld als ontbijt en naar de tv keek. Prima. Ikzelf was te zenuwachtig geweest om te lunchen en nu moest ik die vijf uur nog zien door te komen. Ik belde Julie om haar op de hoogte te stellen en zij was ook heel opgelucht. En daarna belde ik, in de hoop dat alles nu geregeld was, het kamp waaruit Nick weggelopen was. Ik wilde weleens horen wat zij ervan zouden zeggen. Ze hadden thuis geen boodschap voor me achtergelaten, dat had ik eerst gecontroleerd. Ze hadden mijn reisschema, maar ze hadden me ook in Londen niet gebeld.

Tegen degene die de telefoon opnam, zei ik dat ik Nick wilde spreken. Hij zei dat Nick ergens mee bezig was.

'O ja? Waarmee dan?' vroeg ik vriendelijk.

'Hij is aan het paardrijden,' loog de persoon.

'Wat leuk.' Nick hield niet van paarden. 'Wanneer komt hij terug?'

'Over een poosje,' was het vage antwoord. De persoon loog gewoon door in plaats van me te vertellen hoe de vork in de steel zat.

Die middag belde ik weer naar het kamp en weer kreeg ik te horen dat Nick te druk was om aan de telefoon te komen. De derde keer vroeg ik door, en toen zeiden ze dat ze me al de hele dag thuis en in mijn hotel hadden geprobeerd te bellen. Dat logen ze ook en dat zei ik. Toen ik vroeg of ze wisten waar hij was, bekenden ze eindelijk dat ze dat niet wisten. Toen ik vroeg of ze de sheriff hadden gewaarschuwd dat een emotioneel gestoorde jongen weggelopen was, antwoordden ze ontkennend, 'maar dat wilden we net doen'. Ik was woedend. Om te beginnen hadden ze het leven van mijn zoon in gevaar gebracht door hem de medicijnen te onthouden die hem in evenwicht hielden en die zij hem hadden moeten geven. Geen enkel excuus was goed genoeg. Wat zouden ze hebben gedaan als mijn zoon in zijn toestand iets ergs was overkomen? Ik zei dat ik weer zou bellen als we hem gevonden hadden - dat wil zeggen wanneer Camilla bij hem was, want ik wilde niet dat ze hem zouden gaan halen. Ik vertrouwde hen niet meer.

Kort daarna belde Camilla dat ze bij Nick in het motel was. Hij was heel opgewekt en had voor vierhonderdtachtig dollar aan pizza's besteld, wat bewees dat hij manisch was, zoals ik al had gedacht. Toen Camilla de kamer binnenkwam, rookte hij een sigaar, die hij ook had gekocht.

Toen vertelde Camilla me iets dat Julie ten voeten uit typeerde. Camilla had zoals beloofd haastig een vliegtuig genomen en was overgestapt op een kleiner vliegtuig naar de plaats waar Nicky was. In gedachten verzonken had ze niet om zich heen gekeken, maar bij het uitstappen had ze achter zich een bekend gezicht gezien: Julie. Ondanks vaderdag was Julie zo ongerust over Nick geworden dat ze haar gezin toch had achtergelaten om naar hem toe te vliegen, en vanaf een andere vlucht was ze in hetzelfde vliegtuig gestapt als Camilla.

Ze waren samen naar het motel gegaan, waar Nick hen met sigaar en al grinnikend had begroet.

De rest van hun verhaal was minder vermakelijk. Nick had bijna meteen gezegd dat hij helemaal uit zijn evenwicht was en had voor het eerst gezegd dat hij naar een ziekenhuis wilde tot hij weer 'normaal' was. Hij besefte dat hij te lang geen medicijnen had gehad. Ik was ervan onder de indruk, maar ook ongerust over het feit dat hij voor het eerst zelf om een behandeling vroeg omdat hij, zoals hij tegen Julie zei, volkomen van slag en bang was. Gelukkig was hij nu veilig.

Ik belde het kamp om dat door te geven en daarna zijn arts, die vond dat een ziekenhuis de beste oplossing was. Julie stelde de kliniek voor waar hij vier maanden daarvoor onderzocht was, en dr. Seifried beloofde dat hij Nick daar zou gaan opzoeken. Vervolgens belde ik het ziekenhuis, dat beloofde een bed voor hem vrij te maken.

Ik had de hele dag aan de telefoon gezeten. John en de kinderen waren inmiddels terug, maar ik was nog te zeer met Nick bezig om met ze te praten. Julie en Camilla zouden allebei met hem mee naar het ziekenhuis vliegen en hoewel ik daar heel blij om was, voelde ik me schuldig dat ik er zelf niet bij was.

Julie noch Camilla had extra kleren bij zich, en Nicks bagage was nog in het kamp en zou naar huis worden gestuurd.

Twee uur later zaten ze in het vliegtuig. Opnieuw hadden we de situatie weten te redden, maar toen ik uiteindelijk de telefoon neerlegde, kon ik geen pap meer zeggen. Ik had al besloten dat we op de terugweg uit Europa Nick zouden ophalen, en gelukkig was hij nu in goede handen. Julie zou in een hotel vlak bij het ziekenhuis logeren, en we wisten dat Nick met behulp van Prozac over een week of twee weer tot rust zou zijn gekomen.

Eindelijk had ik weer tijd voor de andere kinderen. Het viel me soms zwaar om vrolijk te zijn, maar ze beseften hoeveel Nick van me eiste en ook al vertelde ik het hun soms niet dat er iets aan de hand was, ze hadden het altijd door. Vooral Sammie, die inmiddels twaalf was. De oorlog tussen Nick en Sammie was allang voorbij en ze was stapel op hem en nam hem altijd in bescherming.

Met een blik op mijn gezicht vroeg ze dan ook onmiddellijk: 'Er is iets met Nick, hè?' Ik beaamde het en zei er geruststellend bij dat hij op weg was naar een ziekenhuis en binnenkort weer thuis zou zijn. Maar ze bleef bezorgd kijken. Ze was boos omdat ik hem naar het ziekenhuis stuurde en beschouwde dat als een soort straf, omdat ze wist hoe afschuwelijk hij al die programma's en behandelingen vond. Als hij die moest ondergaan, zag ze dat als een verraad in plaats van een veiligheidsmaatregel. Ik zei dat hij er deze keer zelf om gevraagd had, maar ze geloofde me niet. Victoria, die pas elf was en hoorde waar we het over hadden, reageerde veel minder emotioneel. Toen Sam me verweet dat ik Nick liet opsluiten, keek Victoria haar aan, haalde haar schouders op en zei: 'Toe nou, Sam, hij is ziek, dat weet je best. Het is nodig.' Zo jong, en toch al zo verstandig. Ze hadden Nicky vanaf hun geboorte meegemaakt en wisten allemaal hoe Nicky was, en ze accepteerden hem zoals hij was, ook al maakte hij hun soms het leven zuur en eiste hij bijna al mijn aandacht op. Ze hielden van hem en gelukkig was hij daar goed van doordrongen.

12

Een lange, moeilijke zomer

De rest van onze reis door Europa was heel leuk. De kinderen genoten ervan en John en ik ook, hoewel de berichten uit het ziekenhuis niet optimistisch waren. Wij hadden op een korte opname gerekend, maar het zou een tijdje gaan duren. Ze vonden dat Nick langer behandeld moest worden, maar konden niet zeggen hoe lang. Misschien zelfs de hele zomer, of nog langer. Nick vond het vreselijk.

Ik wist niet wat ik ermee aan moest. Nick klonk ongelukkig, maar de artsen verzekerden me dat ze hem konden helpen. Ik had met de directeur gepraat en hij maakte een sympathieke indruk, en de therapeuten leken in Nick geïnteresseerd te zijn. Maar een paar dagen later ging de directeur met vakantie en begonnen de therapeuten nors over te komen. Nick werkte steeds minder mee. Hij klonk boos en agressief, en het personeel kwam met de conclusies die we al ontelbare keren eerder hadden gehoord: verwaarloosd kind van rijke ouders, verwend, liefdeloze moeder. Fantastisch. Maar Nick was nog steeds niet in orde. Ondanks de medicijnen leek hij achteruit te gaan in plaats van op te knappen. Ik wist niet of dat kwam omdat hij zich in dat ziekenhuis niet op zijn gemak voelde of omdat zijn ziekte erger werd. Zoals hij beloofd had, vloog dr. Seifried naar hem toe en hij verklaarde ook dat Nick nog niet naar huis kon. Maar net als de vorige keren was Nick er, eenmaal in het ziekenhuis, steeds slechter aan toe en werkte hij steeds minder mee.

Op de terugweg gingen John en ik bij hem langs en ik schrok toen ik hem zag. Hij was bleek en moe, en hij klonk verward en wanhopig. Hij wilde mee naar huis, maar hij was zo van slag dat we niets met hem konden beginnen. Hoe graag ik hem ook wilde bevrijden, hij moest eerst tot rust komen en dat probeerde ik hem uit te leggen. Maar het hielp niet; hij vond dat ik hem aan zijn lot overliet en was bang dat hij nooit meer naar huis mocht.

Het probleem van het ziekenhuis was dat Nick in geen enkel hokje paste. Hij was te intelligent en wereldwijs voor leeftijdgenoten, maar hoewel hij met de volwassenen goed kon opschieten en ook aan hun groepsgesprekken kon meedoen, had hij niets met hen gemeen. Ze hadden heel andere achtergronden en Nick had geen baan, vrouw of kinderen. Sommigen van de therapeuten hoefden hem ook niets wijs te maken, en zoals gewoonlijk had hij overal lak aan. Hij hield zich niet aan de regels, hij rookte en had het vloerkleed van zijn kamer in brand laten vliegen, en een hele muur was zwartgeblakerd omdat hij een paperclip in een stopcontact had gestoken en er iets heel raars en gevaarlijks mee had gedaan om een sigaret aan te steken. Gelukkig was hem niets overkomen, maar iedereen had allang schoon genoeg van hem. Dr. Seifried wilde nieuwe medicijnen proberen, maar dat hadden ze nog niet gedaan en Nick zei dat hij het ook niet wilde.

Het enige dat ik kon doen, was hem dringend aanraden mee te werken, hem sussen en beloven dat hij naar huis mocht zodra hij in staat was om te reizen. Dat meende ik. Geen haar op mijn hoofd die eraan dacht hem voor weet ik hoe lang ergens in een ziekenhuis achter te laten, tenzij ze me konden aantonen dat ze hem konden helpen. Ze beloofden natuurlijk van alles, maar waar bleven de resultaten? Zijn toestand was verslechterd en hij was veel nerveuzer en verwarder dan voordat hij naar het kamp ging. Maar hij had het natuurlijk twee weken zonder medicijnen moeten doen, en ik wist hoeveel schade dat aanrichtte. Dus nu zat er niets anders op dan afwachten wat er zou gebeuren.

Bedroefd nam ik afscheid van Nick en vloog met John en de andere kinderen naar huis. Ik maakte me ernstig zorgen, want ik wist niet of Nick alleen maar een inzinking had doordat hij twee weken geen Prozac had ingenomen, of dat hij veel zieker was geworden. Niemand kon me dat vertellen, de tijd zou het leren.

Toen we weer thuis waren, belde Nick me een paar keer per dag op, altijd met dezelfde tirade dat ik hem in de steek had gelaten, dat hij me haatte en dat ik hem bedrogen had. Hij was ervan overtuigd dat we tegen hem logen en hem voorgoed daar zouden laten. Zelfs Julie kon hem niet tot bedaren brengen. Het enige dat hielp, waren de bezoeken van mijn moeder. Ze moest een heel eind reizen om bij hem te komen en ondanks de vermoeienissen van de reis verscheen ze gewoontegetrouw in een zijden jurk met een parelsnoer. Onberispelijk, zoals altijd. En ze speelde scrabble met Nick met zijn ongekamde haardos. Maar hoe langer hij daar bleef, hoe verwarder hij werd en hoe onmogelijker het leek hem naar huis te halen. Het was een vicieuze cirkel die we niet konden doorbreken.

Als ik zijn dagboek uit die tijd in het ziekenhuis doorlees, besef ik pas goed hoe erg hij eraan toe was en hoe wanhopig hij moet zijn geweest. Ik ben er kapot van. De volgende delen zijn geschreven in juli 1994. Hij was toen zestien en een diep gekwelde ziel, maar hij was nog steeds in staat om zijn dagboek bij te houden.

'De stille kamer'

Gekooid, opgesloten, een spugend, krijsend dier, er niet heter aan toe dan een hondsdolle rat waarvan het schuim uit zijn verkrampte bek druipt. Ik sla met mijn hoofd tegen de muren, in de rondte, wit plafond, matras midden op de vloer, kaal, eenpersoons. Zo lijkt het nog leger. Op mijn knieën gil ik tegen de ondoordringbaar dikke muren dat ze me moeten redden. Ik smeek de lege hemel die ik niet kan zien en de lege God die er niet woont om mijn pijn te verlichten, me op te lappen, te genezen, te redden. Geen antwoord. Ik zit in de hoek met mijn handen voor mijn ogen om deze smakeloze, kale werkelijkheid, deze afschuwelijke werkelijkheid waaraan ik niet kan ontsnappen, niet te zien. Ik ben alleen, met hangend hoofd, opgesloten in mijn van hout en plastic gemaakte kooi. Het enige licht valt naar binnen door een raam midden in de deur, met kippengaas ervoor zodat ik zelfs niet aan vluchten hoef te denken. Ze geloven dat ik mezelf dan iets aandoe. Ik kijk in de plastic spiegel en zie er een hologige jongen. Door dat raam kunnen ze naar me kijken tot ze zeker weten dat er niets meer van me over is en ik schreeuw om redding en smeek om genade, maar ze kunnen me niet breken. Dit eindigt nooit, wat er ook gebeurt.

Mijn geestelijke evenwicht is tot zijn bittere einde gekomen, al mijn zintuigen zijn besmet. Ik zal deze hel nooit verlaten. Mijn geestelijke gezondheid wordt op alle fronten op de proef gesteld. Daardoor verlies ik de controle. Ik kan mezelf niet meer vertrouwen. Als iemand me kan horen, breng me dan alsjeblieft tot rede, maar ze draaien zich om en ik praat alleen nog tegen mezelf Ik ben gefrustreerd en in alle staten van angst, dus ik weet niet meer wat ik zeg en sla met mijn hoofd tegen de muur. Alleen en kwaad zit ik mijn genezing in de weg en zo word ik niet beter.

Ik ben in de war, gespannen en wanhopig. Mijn hele wereld bestaat uit desillusie en medelijden, is niet meer dan een luchtspiegeling, doorzichtig, niet bestaand. Ik stak mijn hand uit in een poging mijn ziel aan te raken, maar die was weg. Ik ben hem ergens kwijtgeraakt. Ik ben een angstig jongetje dat niet weet waar hij heen moet. Mijn jongetjesbenen kunnen me niet lang meer dragen. Ik hen zwak, terwijl ik altijd dacht dat ik sterk was. Mijn voeten steken de lucht in, mijn hoofd staat op de grond. De werkelijkheid doet me rondtollen. Ik dacht dat ik kon opstaan, maar daar is meer voor nodig en ik vroeg mezelf.. waar is mijn geest? Ik dacht dat ik zou weten hoe het is een man te zijn, maar nu weet ik dat ik er niets van begrepen heb. Geheimen raken bestoft of zijn langgeleden achter in mijn hoofd tot as vergaan, en ik zie overal spoken.

In dit dagboek heeft hij het ook over zijn vrienden, en over een meisje op wie hij verliefd is. En hij schrijft over het feit dat hij ziek en waanzinnig is. Voor het eerst zijn veel stukken volkomen wartaal, heel anders dan de rest. Toch zijn er ook briljante delen bij.

'Op een scooter'

De verwarring trekt me alle kanten op. Woede gooit tulpen in mijn gezicht en de hemel weigert open te splijten zodat mijn ego het zich gemakkelijk kan maken. Hoe hou ik dit uit? Hoe zal mijn lichaam de rit volbrengen? Ik bijt op mijn lippen, ruk aan de bedsprei. Ren, ren, ren, spuwend product van de lendenen van onze vader, vergiftig de moedermelk en maak de kinderen aan het huilen vanwege de ontsteking. Er loopt bloed uit mijn ogen, ik sla in het luchtledig, ik krab mijn borst om erachter te komen of mijn hart nog klopt, of ik nog wel een hart heb. Denk je dat ik gek ben? Ze duwen en knijpen me, ze dumpen me in een smalle kist en hangen er een label aan. Ik ben verdomme knettergek en dat hebben ze me hier gemaakt Voordat ik hier kwam, was ik normaal, en toen hebben ze mijn werkelijkheid van me afgepakt, in de blender gegooid en al mijn geestelijke kwaliteiten gepureerd. Elke dag maken ze hier figuren zoals ik, pompen ze ons leeg alsof het een fabriek is. En dat is het eigenlijk ook.

'Nodig'

Ik heb het nodig. Ik wil het hebben. Ik snak naar rust, naar vrede in mijn ziel. Ik wil niet dat deze etterende woede dag en nacht aan me knaagt, ik wil geen razernij als een lege tombe waarin ik dag en nacht opgesloten ben... Het is een eenzaam gevoel als je jezelf niet eens kent. Ik ben leeg. Ik ben zwak. Ik wou dat ik vervuld was van prettige gevoelens en geluk. Niet van deze haat, deze minachting die al jaren mijn buik doet wegrotten. Hoe kan ik mezelf genezen? Hoe vind ik een manier om deze kanker uit mezelf weg te halen? Ik wil dat een zachte regen de angst en de walging uit me wegspoelt Ik wil dat de woede en de afkeer van me weg worden genomen. Hoe kan ik rust vinden? Ik snak ernaar. Ik heb het nodig. Nodig. Nodig...

'Verdomde rotzakken'

Waarom zegt hij zulke dingen? Waarom komt er zulke liederlijke taal over de lippen van een hoogopgeleide man? Ik heb een hart, ik heb een ziel, ik kan liefhebben, ik heb lief Men heeft mij lief Hij geeft me het gevoel dat ik waardeloos ben, een soort emotieloze, onnadenkende, zielloze neukpartij, en dat is niet waar. Nog geen vijf minuten nadat hij me een hand heeft gegeven weet hij al dat ik een nul hen, dat er niets van me terechtkomt, dat ik een slap omhulsel van een menselijk wezen ben. Gelooft hij dat heus? Denkt hij echt zo over me? Nou, ik Weet wel heter. Hij kan opsodemieteren. Hij heeft geen flauw idee wie ik hen. Wie denkt hij wel dat hij is om zo'n oordeel te vellen, om iemand die hij niet kent zo te grieven? Maar hij heeft de touwtjes in handen en ik kan niet tegen hem zeggen dat hij het mis heeft, dat hij de pot op kan. Ik zit daar maar stom te knikken en zijn wrede conclusie te beamen. Die verdomde rotzak. Hij kent me niet en wil me ook niet kennen. Ik kan van iemand houden. Ik hou van veel mensen. En ik kan mensen laten weten dat ik van ze hou. Ik ben waardevol. Ik hen een goed mens. Het is al heel langgeleden dat iemand me zo'n rotgevoel heeft gegeven. Het is wreed, oneerlijk, en onwaar, al zijn beschuldigingen, al zijn valse waarheden, er klopt niets van. Ik heb een ziel en een hart en ik weet wat ik ermee moet doen. Hij heeft me het gevoel gegeven dat ik niets voorstel, dat ik nutteloos en zielig ben. Is dat de reden waarom ik hier ben? Om afgebroken te worden, om te horen dat ik niets waard ben, dat het met mij nooit iets zal worden? Ja, dat klinkt leuk, laten we ons eens door een paar deskundigen laten afkraken... maar wat kan ik eraan doen? Niets, helemaal niets, want zijn wil is wet. En wie zal mij geloven? Als hij beweert dat er nooit meer iets van me terechtkomt, dan komt er verdomme nooit meer iets van me terecht. Zo is dat. Want hij is deskundig! Verdomde rotzak. Wat weet hij er nou van? Hij zit in zijn kantoor en leest rapporten en zorgt ervoor dat andere mensen zich waardeloos voelen, dat we denken dat we voor geen cent deugen. Misschien voelt hij zich dan beter. Misschien heeft hij geen hart en geen ziel en kan het hem geen barst schelen wat hij iemand aandoet. Maar ik heb wel degelijk gevoel en het is ellendig als iemand je in de modder trapt.

'Onwetendheid'

Wat is er aan de hand? Wat gaat er gebeuren? Ik zit in mijn stille cel. Het is zo stil dat het pijn doet. Mijn trommelvliezen bonzen en smeken om geluid, om de zoete troost van een menselijke stem. Woede borrelt op en zakt net zo snel weer weg. Alleen de verwarring houdt me voortdurend gezelschap, de verwarring en de agitatie die mijn geest doen wegrotten. Me langzaam tot waanzin drijven. Waar eindigt deze weg, waar kom ik terecht? Wat gebeurt er? Ik weet het niet. Misschien wil ik het ook niet weten, misschien is het antwoord net zo'n hel als de onwetendheid, de donkere, onbewuste afgrond waar ik in rondzweef. Vanmorgen heb ik de zon zien opkomen. Ik zag hoe hij zijn genezende licht wierp op de vogels die tjilpten en de bomen die rilden in de ochtendbries. Er kwam een hert uit het bos, dat langzaam begon te grazen in het bedauwde gras. Dit schouwspel, dit visioen, heeft me onbeschrijflijk diep geroerd. Ik werd vervuld van vrede, een vrede die me hopelijk tot diep in mijn ziel zou helen. Maar dat gebeurde niet. Ik lijd nog steeds pijn.

'Moe'

Ik ben zo moe van het tegenstribbelen, van het terugvechten. Ik voel me als een hamster op zijn tredmolentje, die al zijn energie gebruikt om nergens heen te gaan. Ik heb schoon genoeg van de strijd, van het steeds maar weer schoppen en schreeuwen. Maar ze willen niet ophouden met hun gepest. Ze willen me niet met vrijheid en liefde tot rust brengen, omdat ze het leuk vinden me te zien vechten. Ze willen dat ik in mijn razernij ontplof omdat ze weten dat ik niet winnen kan, dat ik ze nooit zal kunnen verslaan omdat ze te sterk voor me zijn. Ze vernederen me en grijpen elke kans aan om me af te breken, en elke keer word ik boos en voel ik me gekwetst. Maar dat kan ze niets schelen, en zo langzamerhand kan het mij ook niets meer schelen. Niets kan me meer tegenhouden, want ik geef het op. Ik word hier gek, ik word hier gek gemaakt. Ik kan er niet meer tegen. Ze ontmenselijken me, omdat ze me willen zien smeken en huilen. Verdomde rotzakken. Ik kan ze wel vermoorden. Ze kunnen opsodemieteren. Ik geef het niet op. Nooit.

'Eindelijk'

De waarheid is me duidelijk geworden: ik moet baas over mezelf worden, ik moet mijn uiterste best doen. Einde leugens, einde rottigheid. Einde stom gedrag. Licht aan het eind van de tunnel! Ik voel me heel licht, de last van mijn geheimen is van me afgevallen en ik weet duidelijk wat ik moet en verlang. Deze keer doe ik het, doe ik eerlijk mijn uiterste best. Ik weet dat ik het kan en ik hen doodsbang, maar ik word overmand door vreugde, de vreugde heeft eindelijk de overhand en ik weet dat ik het deze keer echt voor elkaar kan krijgen. Ik hoef alleen maar eerlijk en oprecht te zijn en gewoon te doen wat ik altijd heb gezegd te willen doen. Ik heb het altijd verpest, ongeacht de gevolgen. Nu wil ik eerlijk en goed zijn, ongeacht de gevolgen. Ik voel in mijn binnenste dat ik op de terugweg ben. Het kan me geen donder meer schelen wie me in de zeik zet of kwaad op me is. Het laat me ijskoud. Ik doe het voor mezelf, om beter te worden en mezelf te waarderen, niets staat me meer in de weg. Behalve mijn ego en mijn achterbaksheid natuurlijk. Maar het kan me echt geen barst meer schelen wat de mensen zeggen of denken, ik doe het gewoon. Mijn dromen zullen me eindelijk duidelijk worden, zodat ik kan zien wat ik echt wil en wie ik echt hen. Het zal waarschijnlijk niet meevallen, maar dat kan me geen moer schelen. Ik ben er eindelijk aan toe de weg te volgen die mijn woorden beschreven hebben, de weg van waarheid, geluk, goedheid, zelfrespect en liefde. Die weg wil ik gaan, met hart en ziel, met elke cel van mijn lijf Elke keer dat ik ademhaal, voel ik me beter. In het afgelopen kwartier was ik eerlijker dan in het laatste halfjaar! Ik ben er, ik sta aan het begin van de weg en ik sta op het punt om mijn kaken op elkaar te klemmen, mijn ogen dicht te doen en te rennen. Ik kan het!!!

'Vergeet die rotzooi'

Dit is zo'n stomme miskleun. Ik doe mijn best. Ik doe verdomme mijn uiterste best om eerlijk te zijn en me perfect te gedragen, en dan word ik aangevallen. Met een stortvloed van scheldwoorden van alle kanten. Net als ik probeer mijn ziel te openen en moed te verzamelen, word ik van alle kanten beschoten. Teruggezet in mijn kooi, beschimpt en uitgejouwd, uitgemaakt voor leugenaar en iemand die geen goed van kwaad kan onderscheiden. Ik wilde alleen maar eerlijk zijn, en wat is het resultaat? Ze kunnen de klere krijgen. Ik heb er alleen maar ellende van. Scheldwoorden zijn in mijn boekje geen eerste beloning voor een eerste stap. Ik voel me zo eenzaam, ik heb zo'n heimwee. Waarom moet me dit allemaal overkomen? Ik voel me hier niet thuis, maar dat kan ze geen reet schelen. Ze verstoppen me liever, dan hebben ze zo weinig mogelijk last van me. Eerlijk is eerlijk, nietwaar? Het is de moeite niet waard, ik sloof me uit voor niets. Ik word gebroken en krankzinnig aan mijn lot overgelaten, ver weg van de rest van de wereld. Ik mis mijn familie, ik mis mijn meisje. Ze denken allemaal dat ik ziek ben. Weten zij veel. Wat een verdomde klerezooi!

Ze beloofden me in dat ziekenhuis dat ze alles zouden proberen om Nick te genezen: therapie, andere behandelingen, medicijnen. Maar elke keer dat ik hem belde, klonk hij gedeprimeerder en uiteindelijk gaf hij het op en zei geen woord meer. Hij kon zich niet aan de regels houden, de behandeling hielp geen snars en hij wilde alleen maar naar huis. Hij werkte absoluut niet meer mee en hun oplossing was hem vol te stoppen met Thorazine en hem in de 'stille kamer' te leggen om hem het grootste deel van de dag te laten slapen.

Daar kwam ik achter doordat ze me, elke keer dat ik belde, vertelden dat hij 'een dutje' deed. Hoeveel dutjes doet een mens per dag? Ik belde vier of vijf keer per dag en altijd sliep hij. Ik voelde me weer echt een verrader. We hadden dit geprobeerd, maar het had niet geholpen, integendeel. En ze hadden de nieuwe medicijnen ook nog steeds niet geprobeerd.

De therapeuten drongen erop aan dat we hem daar zouden laten, maar Julie, Nicks arts en ik bespraken de situatie en kwamen tot een ander besluit. Voor de zoveelste keer was een behandeling op een teleurstelling uitgelopen en dr. Seifried was het met me eens dat het geen zin had er nog langer mee door te gaan. Ze hadden Nick van de wal in de sloot geholpen en het was tijd dat hij weer naar huis kwam, ongeacht zijn conditie. Hij hoorde niet versuft van de Thorazine in een ziekenhuis ver van zijn familie vandaan, maar bij ons thuis. Wij zouden wel voor hem zorgen. Die middag belde ik weer en eiste dat ze hem wakker maakten. Hij klonk slaperig, maar hij begreep heel goed wat ik zei.

'Je mag thuiskomen, lieverd,' zei ik met tranen in mijn ogen.

'Echt?' Ik wist precies hoe zijn gezicht opklaarde. 'Wanneer?'

'Morgen.'

Hij gaf een gil van plezier en klonk opeens veel normaler dan de afgelopen weken. Hij had negenendertig dagen in dat ziekenhuis gelegen, verspilde dagen, de meeste in de 'stille kamer' omdat ze niet wisten wat ze met hem aan moesten. Ze hadden een mooie, gewonde vogel in een kooi gezet en ik hoopte alleen maar dat zijn gebroken vleugels hem in staat zouden stellen weer te vliegen. De afgelopen zeven weken waren afschuwelijk voor hem geweest. Arme Nicky.

Voor zijn vertrek namen ze hem nog één keer te grazen. Blijkbaar stak hij op de ochtend voordat hij wegging weer een sigaret op. Hij stichtte geen brand, veroorzaakte geen schade, maar overtrad de regels. Julie kreeg in haar hotel een telefoontje dat Nick pas de volgende dag weg zou mogen, omdat hij voor straf nog een dag in de stille kamer moest doorbrengen. We hadden begrip voor hun houding, maar waren boos omdat we wilden dat hij zo gauw mogelijk thuiskwam.

Julie was woedend en ik belde het ziekenhuis en zei dat Nick een uur later met zijn bagage klaar moest staan. Eerst sputterden ze tegen, maar algauw drong het tot ze door dat ik het meende. Ik liet me niet langer afschepen. Ze hadden Nick als een auto in een garage achter slot en grendel gezet en verder niets voor hem gedaan. En nu was het genoeg, nu kwam mijn zoon naar huis.

In afwachting van Julies komst zetten ze hem, om hun zin zo ver mogelijk door te drijven, toch in de stille kamer, maar dat vond Nick niet erg meer omdat hij wist dat we eraan kwamen. De nachtmerrie was voorbij.

'Ik heb het weer verknald'

Nou ja, laatste foutje. Gelukkig mag ik nog steeds naar huis. Ik tril van opwinding en vreugde over wat er gaat gebeuren. Ik popel om in dat vliegtuig te stappen. Jammer genoeg moet ik hier in de stille kamer blijven zitten tot ik wegga. Ik haat het hier en ik kan nauwelijks wachten tot ik hier wegga. Ik zal deze plek absoluut niet missen en wil zo gauw mogelijk weg. Ze willen me allemaal nog even vertellen dat ik het niet zal redden, dat het me niet zal lukken, dat ik alweer achteruitga.

Ze kunnen de klere krijgen. Ik ken mezelf beter dan wie ook en ik weet dat het me zal lukken. Ik wou dat mensen meer vertrouwen in me hadden en niet alles wat ik doe op de weegschaal legden. Ik heb in de badkamer een sigaret opgestoken omdat ik daar behoefte aan had, niet omdat ik eigenlijk hier wil blijven of omdat ik een verdomde pyromaan ben. Ik moet naar huis. Ik moet in een normale omgeving wonen. Ik moet mijn evenwicht hervinden. Ik moet een normaal leven leiden.

Dat wilden wij ook voor hem. En we hoopten van harte dat het hem zou lukken.

13

Een nieuw thuis voor Nicky

Op 29 juli kwam Nick naar ons huis in Napa en deze keer was hij blij dat hij er was. Na die vijfeneenhalve week in dat ziekenhuis vond hij zelfs Napa geweldig. We vonden hem zenuwachtig en gespannen, minder goed dan toen hij wegging, maar hij klonk al beter dan aan de telefoon. De afgelopen periode had hem geen goed gedaan en hij was verre van gezond.

Hij oefende een paar keer met zijn band, en toen Napa hem ging vervelen, stuurden we hem een paar dagen naar Julie. Maar kort na zijn aankomst bij haar belde ze me in paniek op en zei dat hij haar voorgelogen had en weggelopen was. Na de keer dat hij ons met een zak donuts op die bank in het park had zitten uitlachen omdat hij zijn sportschoenen niet had willen uittrekken - wat dus eigenlijk niet telde - was dit veel ernstiger. Hij was nu ouder, en zieker, en zo labiel dat het veel gevaarlijker voor hem was. Bovendien had hij geen medicijnen meegenomen, dus we wisten dat hij er al gauw nog veel erger aan toe zou zijn.

Ik probeerde mijn paniek te onderdrukken en belde een inspecteur van politie die ik kende, terwijl Julie Nicks vrienden belde omdat zij ons misschien een tip konden geven. Deze keer was hij echt weggelopen, deze keer was het menens, en we hadden geen flauw idee waar hij naartoe was.

Hij was inmiddels tweeëneenhalve week thuis en nog steeds in de war en onberekenbaar. Maar een paar uur later had Julie uitgevogeld dat hij bij een vriendin moest zijn. We stuurden er twee agenten naartoe, maar haar ouders hielden vol dat hij niet bij hen was. Ik belde hen op en legde de situatie uit, en moest er wel bij zeggen dat Nick ziek was. Even later lieten ze de agenten binnen en ja hoor, dat zat hij.

Ik belde de psychiater om te bespreken wat we moesten doen. Nick was nog te zeer van slag om thuis te zijn. De arts stelde voor dat we hem in een kleine kliniek zouden laten opnemen waar hij wel vaker patiënten naartoe stuurde, in de East Bay. Het was geen ziekenhuis met allerlei onderzoeksfaciliteiten, maar Nick zou er in goede en veilige handen zijn en de dokter zou elke dag naar hem toe gaan. Ik vond het vreselijk dat we hem weer moesten opsluiten, maar als hij ging weglopen, hadden we een groter probleem dan we verwacht hadden. Als hij buiten ons bereik was, verkeerde hij in gevaar, en hij mocht zijn medicijnen niet overslaan.

John en ik reden naar San Francisco om hem op te halen en hem naar de East Bay te brengen. Hij vroeg niet waar we hem naartoe brachten, ik denk dat hij te bang was. Via de autotelefoon belde hij zijn vrienden en deed zijn best om nonchalant te klinken. Julie en Nicks arts waren al in het ziekenhuis - een fris, goed onderhouden gebouwtje dat eruitzag als een leuk hotel. Nick protesteerde niet en vroeg ook niet hoe lang hij moest blijven. Huilend vulde ik de formulieren in en ging toen naar boven om hem een afscheidskus te geven. Hij keek me niet aan en zag er verslagen uit. Ik was er kapot van. We konden hem nog steeds niet helpen en de medicijnen waren ook niet sterk genoeg, dus wat konden we anders doen dan hem opnieuw te laten opnemen? Vooral omdat hij had geprobeerd weg te lopen.

Maar het ziekenhuis stond me wel aan. Het was er brandschoon en het personeel was vriendelijk. Nicks kamer was gezellig en comfortabel, en er was een zwembad waar hij gebruik van mocht maken. Ik had het gevoel dat ze er goed voor hem zouden zorgen. Vooral de artsen en verpleegkundigen maakten een sympathieke, zorgzame indruk.

Toen we terugreden naar Napa, vroeg ik me bedroefd af of hij ooit weer gezond zou worden. Naarmate de zomer vorderde, ging hij steeds verder achteruit. Een keer of twee, drie per week maakte ik in de hitte en in druk verkeer de bijna drie uur durende rit naar de kliniek en nam een pizza of geroosterde ribbetjes voor hem mee, die hij opat terwijl we in zijn afgesloten kamer zaten. Hij was woedend op me, elke keer dat ik kwam. Hij schreeuwde tegen me of smeet een stoel tegen de muur, maar hij raakte me niet aan en gooide niets naar mij. Hij gedroeg zich als een gekooid dier; hij had niet alleen zijn verstand verloren, maar ook alle hoop.

Nadat ik dan een paar uur had aangehoord hoe erg hij me haatte, reed ik weer drie uur terug naar Napa. Die bezoeken kostten me een hele dag. Nicks besognes gingen opnieuw ten koste van de andere kinderen, en van ons gezinsleven. Ik kon het zelf ook nauwelijks meer aan, ik was doodmoe en ik zag het eigenlijk niet meer zitten met Nick. Achteraf beschouwd was het einde van die zomer, toen hij zestien was, de moeilijkste tijd van zijn hele leven. Hij was nog nooit zo gestoord geweest en zou dat later ook niet meer worden. Als ik hem bij mijn bezoeken zag razen en tieren, dreigen en beschuldigen, kon ik me niet voorstellen dat hij ooit weer een normaal leven zou leiden. Ik was bang dat we hem voorgoed zouden moeten opsluiten en elk sprankje hoop leek gedoofd.

De autoritten naar de kliniek waren eindeloos, de vooruitzichten waren ellendig en mijn huwelijk met John was ook in het slop geraakt. We waren allebei ontmoedigd vanwege Nick en zoals mensen vaak doen als ze zich hulpeloos voelen, gaven we onszelf en elkaar de schuld. Mijn dagen werden gevuld door gesprekken met de kliniek, Julie en de artsen en door de bezoeken aan Nick, en ik was kribbig omdat ik niet meer tijd met de andere kinderen kon doorbrengen en omdat Nick niet vooruitging. Waarschijnlijk vond John dat ik te vaak van huis of met mijn gedachten ergens anders was, maar dat weet ik niet zeker, want we praatten er niet veel over. Wel beseften we dat we allebei ongelukkig waren. We hadden moeilijke jaren achter de rug vanwege de roddelbladen, de ongeautoriseerde biografieën, de situatie met Nick en de normale spanningen in een huwelijk. Tot overmaat van ramp werd ik in een radioprogramma van de lokale omroep ook nog afgekraakt en dat maakte me extra verdrietig.

Het werd Labor Day, en daarna gingen de kinderen weer naar school. Mijn bezoeken aan Nicky gingen gewoon door en eind september leek hij iets opgewekter te worden en iets minder agressief.

Hij had zijn schoolwerk bijgehouden en was niet achter. Ondanks het feit dat hij alweer een hele poos Prozac slikte, vond ik hem nog steeds heel labiel. Na een verblijf in de kliniek van zes weken kwam hij op 1 oktober thuis, dus behalve de twee weken thuis in augustus had hij drieëneenhalve maand in een ziekenhuis gezeten - een hele tijd. Zijn hele conditie was ervan achteruitgegaan en hij moest nu dag en nacht verzorgd worden. Hij was prikkelbaar, nerveus en eenkennig, hij had woedeaanvallen en was vooral vaak boos op mij. Ons huiselijk leven werd een nachtmerrie, zowel voor John en mij als voor de andere kinderen, en daardoor ook voor Nicky. Hij was onhandelbaar en ik besefte dat als het zo doorging, de andere kinderen daarvan het slachtoffer zouden worden. We hadden geen rustige avond, kalm uurtje of gezellige maaltijd meer, zelfs geen rustig moment nu Nick weer thuis was. Zijn volume stond veel te hoog en werd steeds harder gezet.

De dokter en ik praatten erover, Julie was voortdurend bij ons en binnen een maand deed ze een voorstel dat ik onmiddellijk afwees omdat het een te grote ingreep zou zijn in ons leven, dat van haar en haar gezin en dat van Nick. Ik wilde er niet eens over nadenken. Ze stelde voor dat Nick bij haar en haar gezin zou komen wonen, en ik wist wat een offer dat voor haar en wat een verlies dat voor mij zou zijn.

Julie heeft twee kinderen: Serena, die toen acht was, en Chris, die vier was. Ze had er met haar man Bill over gepraat en hij was bereid het te proberen. Ik vroeg me af of hij wel besefte wat ze ons aanboden. Ik wist maar al te goed dat ze, als Nick bij hen in huis kwam, geen seconde rust of privacy meer zouden hebben. Hun huis was een stuk kleiner dan het onze en bood geen ruimte om zich even terug te trekken. Zelfs thuis leek Nick elke centimeter in beslag te nemen, en ik wist dat hij een drastische ommekeer in hun leven zou veroorzaken. Mijn kinderen kwamen elke avond met een bedrukt gezicht aan tafel, wetend dat Nick wel weer voor ruzie zou zorgen.

Maar ook al bleven Bill en Julie bij hun aanbod, ik wilde mijn kind niet verliezen. Hij hoorde thuis, bij zijn eigen familie; ik was zijn moeder en daarom was ik verplicht om tot mijn laatste snik al het mogelijke voor hem te doen. Hem laten gaan was een absolute nederlaag. Toch dacht ik erover na, vanwege de andere kinderen. Ik besefte dat ik, als Nick achteruitging of zelfs als hij hetzelfde bleef, veel te weinig tijd voor hen zou overhouden. Ze kregen toch al te weinig aandacht, omdat ik bijna volledig in beslag werd genomen door Nick met zijn eeuwige geprotesteer en op tien plaatsen tegelijk moest zijn om ervoor te zorgen dat hem niets overkwam. Hij was eigenlijk niet te handhaven en in de nachten dat hij helemaal niet meer sliep, ijsbeerde hij soms urenlang door onze slaapkamer en dramde door over concerten, plannen, zijn haar, zijn vrienden, eten, zijn kamer... wat hem maar te binnen schoot. En wanneer hij me niet manisch met woorden het leven zuur maakte, zat hij somber in zijn kamer en was ik doodsbang voor wat hij daar zou uithalen. Het was een afschuwelijke toestand en ik besefte dat ik hem niet kon helpen en ook mijn verplichtingen jegens de andere kinderen had. Ik kon hen niet de dupe laten blijven van Nick. Tot op dat moment was ik ervan overtuigd geweest dat ik de situatie aankon, maar zonder dat hij het kon helpen, maakte hij me dat steeds moeilijker. De anderen trokken aan het kortste eind en zolang Nick bij ons woonde, zou dat zo blijven. Dus met bloedend hart besefte ik dat het tijd was om een keus tussen hem en hen te maken. Ik was niet van plan Nick los te laten, maar ik kon de andere kinderen niet langer de prijs voor Nicks aanwezigheid laten betalen. Daarnaast had mijn huwelijk met John er ook zwaar onder te lijden, ook al kan ik het stuklopen ervan niet aan Nick wijten.

Het was een zware beslissing, de ergste die ik ooit had moeten nemen. Als Nick me 's nachts eindelijk met rust liet, huilde ik mezelf in slaap. Ik wilde hem niet laten gaan, ik wilde altijd voor hem klaar blijven staan. Dat had ik hem zodra ik hem zag beloofd en ik vond dat ik die belofte niet nakwam door hem op te geven, vooral nu hij zo ziek was.

Ik besprak de kwestie met mijn eigen therapeute en met Nicks psychiater, die beiden vonden dat het voor hem het beste was, ook al zat ik ermee. Zelfs met de hulp van de oppassers was ons huis te groot om Nick voortdurend in de gaten te kunnen houden, en ons drukke gezin maakte hem nerveus terwijl hij behoefte had aan rust. We konden het in elk geval een poosje proberen, zeiden ze. Maar ik kon er geen vrede mee hebben, omdat ik vond dat ik gefaald had. Voor mij was hij nog steeds twee, geen zestien, nog steeds mijn baby.

Ik heb het altijd betreurd dat ik Nick toen heb laten gaan. Hoewel hij er heel veel baat bij heeft gehad en bij Julie en Bill een goed leven heeft gehad, heb ik me jaren schuldig gevoeld. Vijf maanden voor zijn dood hebben we er toevallig over gepraat. Terwijl de tranen over mijn wangen rolden, heb ik hem mijn excuses aangeboden en gezegd hoe erg ik het vond dat ik hem dat verdriet had moeten aandoen. Hij omhelsde me en zei dat het de beste oplossing was geweest en dat hij heel veel van me hield. Ik geloof dat hij het meende. Ik was heel blij dat ik het gezegd had en voelde me bevrijd omdat hij het me niet kwalijk had genomen. Hij noemde het 'wisselmoederschap' en ik wist dat hij ook heel veel van de Campbells hield.

Voor Nick bleek het de beste oplossing te zijn en de Campbells hebben alles voor hem overgehad. Op het laatst voorkwamen zij dat hij naar een inrichting moest. Ze bezorgden hem gelukkige jaren en gaven daardoor mijn andere kinderen de gelegenheid zich te ontplooien zonder dagelijks met de ziekte van hun broer te worden geconfronteerd.

Dat het werkte, was te danken aan Julies grote, liefhebbende hart, gulle natuur en respect voor mij als Nicks moeder. Ze heeft nooit geprobeerd mijn plaats in te nemen, mijn rol over te nemen, spelletjes met hem of mij te spelen. Ze hield me in ere als zijn moeder en we zijn elkaar in die tijd diep gaan respecteren en veel van elkaar gaan houden, en dat doen we nog steeds. Het was inderdaad wisselmoederschap, zoals Nick zei. Hij zei ook dat we er ooit een boek over moesten schrijven, en misschien kan dit ervoor doorgaan. Soms lachten we om het feit dat hij twee moeders nodig had. Wanneer hij bij mij was, belde ik haar soms op om met een paniekerig stemmetje te jammeren over iets dat hij had uitgespookt en dan kalmeerde ze me. En wanneer hij bij haar was, belde ze me soms vijfmaal per dag hysterisch op dat ze knettergek van hem werd, maar op de een of andere manier vonden we een balans die zowel hem als ons beviel. We werden meesters in het jongleren, maar alle beslissingen namen we samen. We stonden altijd op één lijn, vielen elkaar nooit af en als we het eens een keer oneens waren, sloten we een compromis. Wat de ingewikkelde kunst van het moederschap betreft, hebben we veel van elkaar geleerd. Zij leerde me nieuwe methoden, ik haar oude, beproefde. Soms reageerde ze door mij wat ouderwetser, ik leerde van haar dat ik hem meer vrijheid moest gunnen en de kans geven om zijn zelfrespect op te bouwen.

In het begin sliep hij ook een paar keer per week thuis, alsof we het ouderschap deelden, maar uiteindelijk woonde hij alleen bij Julie. Ons drukke huishouden maakte hem te nerveus, het voortdurende komen en gaan van volwassenen, kinderen en honden maakte hem in de war. Bij Julie voelde hij zich meer op zijn gemak, ook al kwam hij vaak overdag naar huis of 's avonds eten om zijn broers en zussen te zien. In de vakanties en met Kerstmis bleef hij slapen.

Als ik geweten had hoe goed het zou gaan, had ik op de dag van zijn vertrek heel wat minder hard gehuild. Hij bofte dat hij twee vrouwen had die zoveel van hem hielden en hem wilden bemoederen. Het wisselmoederschap, dat we drie jaar volhielden, was een zegen voor Nicky en we hadden er allemaal baat bij. Tot op het laatst was Nick er gelukkig mee en hij heeft ontzettend veel van Julie gehouden. We waren een fantastisch team voor hem - zijn wisselmoeders.

Julies woorden over mij zeggen alles wat ik ook voor haar voel:

Ik wil graag iets zeggen over mijn gevoelens voor Nick en Danielle. In de eerste plaats wil ik duidelijk maken dat ik zonder de volledige, voortdurende steun van Danielle niets met Nick had kunnen beginnen. Danielle is een verbazingwekkend mens; ze heeft me heel veel geleerd over het moederschap en alles wat dat inhoudt zonder de gemakkelijkste weg te kiezen. Voordat Nick bij ons kwam wonen, hadden een heleboel mensen haar aangeraden hem naar een inrichting te sturen. Hij had geen enkel programma afgemaakt en was van elke school weggestuurd. Thuis had hij zich aan geen enkele afspraak gehouden; niemand had enige greep op hem. Danielle had hem zonder meer kunnen laten opnemen in de overtuiging dat hij daarmee het beste af was. In plaats daarvan vond ze het goed dat hij bij mij kwam wonen. Ze heeft het nooit opgegeven. Ook al woonde hij bij mij, ze was betrokken bij alle beslissingen. Ik kan me niet herinneren dat ik haar ooit niet te pakken kon krijgen. Als Nick iets wilde en ik vond het niet goed, liep hij me urenlang argumenterend door het huis achterna. Om de paar uur belde ik haar dan op en tierde en jammerde dat ik gek van hem werd, en dan nam zij het weer een paar uur over om mij de kans te geven weer op adem te komen. Daarna was ik weer aan de beurt. Als ik terugdenk aan wat we allemaal met Nick hebben meegemaakt, ben ik stomverbaasd dat we het voor elkaar hebben gekregen. Ik ben ervan overtuigd dat dat kwam omdat we elkaar altijd steunden. We hadden afgesproken dat, als een van ons tweeën iets per se wel of niet wilde, de ander daar hoe dan ook achter zou staan, opdat we tegenover Nick op één lijn stonden. Op die manier kon Nick ons niet tegen elkaar uitspelen en zijn zin doordrijven.

Nick was ongelooflijk intelligent en kon zichzelf en anderen van alles wijsmaken. Ik ben nog steeds verbijsterd over de verhalen die hij over ons vertelde om zijn daden te rechtvaardigen, en vooral over het feit dat mensen die dan ook geloofden. Als er iemand op bezoek kwam, vroeg ik me altijd af wat hij of zij over mij te horen had gekregen. Toen hij eens voor een poosje naar een kliniek moest, overtuigde hij het personeel ervan dat hij daar alleen maar naartoe was gestuurd omdat ik mijn kaak gebroken had en chagrijnig was. Dat hij van school was gestuurd had er niets mee te maken. Een andere keer vertelde hij de therapeut en de praatgroep dat hij zijn lange haar had moeten afknippen omdat zijn moeder hoofdpijn had. Dat hij midden in de nacht door de beveiligingsagent van een hotel wegens diefstal en vernieling van een golfkarretje bij zijn ouders op hun kamer werd afgeleverd, was niet belangrijk. Ik hoef niet te zeggen dat de eerste paar jaar met Nick me grijze haren hebben bezorgd.

Ik weet niet waarom Danielle en Nick die dag in mijn spreekkamer terechtkwamen, maar ik ben ervan overtuigd dat het ons lot was elkaar tegen te komen en te helpen betere mensen te worden. Terugkijkend ben ik er ook van overtuigd dat we ruimschoots voor onze inspanningen beloond zijn. Ik ben heel veel van Nicholas gaan houden en heb bewondering voor de manier waarop hij dag in dag uit vocht voor zijn geluk, en ook voor zijn pogingen om ons in zijn leven toe te laten. Een voor een haalden we de stenen uit zijn verdedigingsmuur en soms, als we er drie tegelijk hadden weggehaald, schrok hij zo van zijn kwetsbaarheid dat hij er zes nieuwe voor in de plaats metselde. Toen we leerden hem als een mens te beschouwen in plaats van als een gedragsprobleem, begon hij volgens mij te geloven dat hij de moeite waard was.

Op een dag had hij iets gedaan wat niet door de beugel kon en mocht hij eigenlijk niet naar een concert waar hij zich vreselijk op had verheugd. We zaten al ongeveer een jaar vast in een patroon waarin hij, als hij iets heel graag wilde, vlak ervoor iets uithaalde waardoor het hem verboden werd. Daardoor had hij het gevoel dat er voortdurend op hem gevit werd en haatte hij iedereen, en voelden wij ons gefrustreerd en hadden we met hem te doen. Dus die dag besloten we hem niet te straffen en toch te laten gaan en toen hij vroeg waarom, zeiden we dat we beseften hoe belangrijk het voor hem was en dat zijn gevoelens ook respect verdienden. Daardoor begon er langzaam iets te veranderen. Hij legde uit hoe moeilijk het voor hem was zijn opwellingen te negeren, in plaats van te zeggen dat het hem 'geen donder' kon schelen. Ik gaf hem oefeningen om hem te helpen. Een daarvan was dat hij, wanneer hij iets uitgehaald had, zijn moeder niet moest bellen om haar uit te foeteren, maar om te zeggen dat het hem speet en dat hij zich rot voelde omdat hij haar weer teleurgesteld had. En dan belden we haar met de luidspreker aan, zodat ik het gesprek kon volgen, nadat ik had opgeschreven wat hij moest zeggen. Toen hij dat ook precies bleek te doen, besefte ik dat hij inderdaad vol goede bedoelingen zat, maar niet wist hoe zich te uiten. Hij was gewoon niet in staat om zich in de wereld te handhaven en had zichzelf zo slecht onder controle dat de gemene opmerkingen er uitflapten voordat hij er erg in had. En dan voelde hij zich zo ellendig en kon hij zijn spijt zo slecht onder woorden brengen dat hij er iedereen de schuld van gaf behalve zichzelf. Hij vond altijd wel een goed excuus. Gelukkig heeft God mij gezegend met een even goed en snel werkend stel hersenen als het zijne.

We bespraken urenlang de eenvoudigste zaken, en op een bepaald moment begon hij te luisteren en te leren. Ik luisterde en leerde ook. Net als Danielle. Langzamerhand veranderden we om aan onze eigen verwachtingen te kunnen voldoen en daarbij hielpen we elkaar. Nick leerde me spellen en grammatica. Danielle leerde Nick liefhebben en het onderscheid tussen vriend en vijand. Ik leerde Nick meer op zijn hart dan op zijn hoofd te vertrouwen. Nick leerde zijn moeder dat er vragen zonder antwoord bestaan. Als ik het over moest doen, zou ik dat doen en waarschijnlijk net zo. Danielle en Nick hebben meer aan me gegeven dan van me genomen, ook al wist ik vanaf de dag dat Nick stierf een paar maanden niet hoe ik verder moest. Ik was verlamd van verdriet. Langzamerhand kwam ik tot het besef dat zo volkomen lief te hebben en te vertrouwen, en zo volkomen geliefd te zijn en te worden vertrouwd, een geschenk is dat maar eens per meerdere levens voorkomt. Het verdriet is tijdelijk, de liefde is eeuwigdurend. Ik hou van je, Danielle, en ik dank je omdat je je zoon met me gedeeld hebt, omdat je zo onvoorwaardelijk van me houdt en vooral omdat je me hebt geleerd wat integriteit werkelijk betekent.

14

Eindelijk een wonder

Terwijl ik op zoek was naar psychiaters en nieuwe oplossingen voor Nick, en eindeloze afstanden reed om hem in het ziekenhuis te bezoeken, en terwijl Julie leerde hoe ze met hem in één huis kon leven, oppassers voor hem in dienst nam en zijn was deed, kwam John soms met nog belangrijker zaken aan. Als. moeder hou ik me met praktische, concrete taken bezig. Ik koop schoenen voor de kinderen, neem ze mee naar de tandarts en de dokter, ga naar hun balletuitvoeringen, smeer boterhammen met pindakaas en koop nieuw speelgoed als het oude kapot is. Ik sta altijd voor ze klaar en doe de dagelijkse dingen.

Johns kracht ligt in ongrijpbaarder zaken. Hij broedt op ideeën tot ze uitgevoerd kunnen worden en leest artikelen over nieuwe middelen en methoden die ons kunnen genezen. Hij vindt farmaceuten en nieuwe medicijnen, en komt met originele suggesties. Ik moet erbij zeggen dat het soms niet meevalt om aandachtig te luisteren naar een verhandeling over een nieuw middel tegen malaria terwijl niemand daaraan lijdt wanneer je op het punt staat een nieuwe hondenriem te gaan kopen en Zara's andere schoen niet kunt vinden.

John is een bloedhond als hij zich in iets vastbijt dat hem interesseert. Een paar maanden voor Nicks overlijden had hij een gesprek met een psychofarmacoloog van Stanford en kwam er niet alleen achter dat bij toevoeging van een derde medicijn aan de twee die Nicky al slikte, de eerste twee fout op elkaar zouden reageren, maar hij vond ook een paar volkomen nieuwe medicijnen voor Nicky. Helaas hebben we die nooit kunnen proberen.

Kort nadat Nick bij Julie was gaan wonen, hoorden we over een arts op de ucla die gespecialiseerd was in manisch-depressiviteit en aandachtstekortstoornis. We praatten erover met dr. Seifried, die ons aanraadde naar hem toe te gaan. Ik geloof dat die arts in L.A. zelf aan add leed, en hij wist ongelooflijk veel van beide stoornissen af Hij heeft Nicks kwaliteit van leven enorm verhoogd en ik denk dat Nicks leven zonder hem veel eerder op een tragische manier zou zijn geëindigd.

Ze stuurden ons een vragenlijst van honderd bladzijden, die ík invulde, omdat ik het meeste over Nick wist. Veel vragen gingen over mijn zwangerschap, de bevalling en de eerste jaren van Nicky's leven. Op sommige dingen kon ik geen antwoord meer geven. Voor de medische informatie maakte ik gebruik van Nicks uitgebreide medische dossier, dat in omvang niet onderdeed voor het telefoonboek van New York. Met het ingevulde formulier gingen John, Julie en Nick naar L.A., en het gesprek verliep goed. Nadat de arts de lijst doorgenomen had, verspilde hij geen tijd. Hij praatte met Nick en gaf hem een recept voor lithium, omdat Nick volgens hem manisch-depressief was. Dat was de eerste duidelijke diagnose. Hij zei dat als lithium niet geschikt voor Nick zou zijn, hij er niets van zou merken, maar als het wel geschikt was, zouden we binnen een week of vier een wonder zien gebeuren. In het begin moest zijn bloed steeds gecontroleerd worden om de juiste dosis te vinden. Het klonk een beetje ingewikkeld toen ze het me allemaal vertelden, maar ik vond het ondanks het risico voor Nicks nieren de moeite van het proberen waard. We hadden eigenlijk geen keus meer, het was zijn nieren of zijn leven. Als hij zelfmoord zou plegen, of de rest van zijn leven in een inrichting zou moeten doorbrengen - wat ik tegen elke prijs wilde voorkomen - zouden we ons over zijn nieren niet langer druk maken.

In november, een jaar nadat hij zijn eerste medicijnen voorgeschreven had gekregen, begon Nick met lithium. Daarnaast ging hij door met Prozac omdat de arts in L.A. dit een ideale combinatie vond en dr. Seifried het ermee eens was, en ook met de diagnose. Nick gedroeg zich inmiddels helemaal als iemand die leed aan manisch-depressiviteit.

Door de lithium zou Nick het gevoel krijgen dat hij normaal was, maar het vooruitzicht dat hij het altijd zou moeten blijven slikken omdat hij ziek was, moet heel traumatisch voor hem zijn geweest. Op de avond dat hij met het recept in zijn hand uit L.A. terugkwam, liep hij meteen door naar zijn kamer met de mededeling dat hij van het dak zou springen. Gelukkig konden we hem tot rede brengen, maar na die dag in L.A., die best meegevallen was, was dat zijn reactie. Voor de zoveelste keer beseften we hoe hard hij hulp nodig had, maar vanaf die dag had hij het tegen ons of in zijn dagboek niet meer over zelfmoord.

Het slikken van lithium zat Nick niet lekker, maar hij liet zijn bloed gedwee controleren. Een paar keer beweerde hij dat het een stom idee was en niet nodig, want hij wilde zijn manisch-depressiviteit niet erkennen en de lithium zou de doorslag geven. Als het werkte, zou dat het bewijs zijn van de chemische stoornis die we al zo lang vermoed hadden. De proef was de laatste etappe van de heksenjacht. Maar we deden net alsof het niet belangrijk was en gingen over tot de orde van de dag. Het viel niet mee om Nick niet als een proefkonijn voortdurend in de gaten te houden en hij moet zich onder onze scherpe blikken hoogst onbehaaglijk hebben gevoeld, maar hij ging terug naar school en kwam regelmatig bij ons langs. Hij speelde nog steeds in de band, Link 80.

Drie weken later konden we niet ontkennen dat Nick een ander mens was geworden. Hij was tevreden, opgewekt, verstandig en kalm, en haalde op school hoge cijfers. Het wonder was geschied. De diagnose klopte als een bus. Omdat ik zeer allergisch ben voor penicilline en het zelfs mijn dood kan betekenen, heb ik het, in tegenstelling tot de meeste mensen, nooit als een wondermiddel beschouwd. Maar voor Nick was lithium een wondermiddel. Onze lange speurtocht naar hulp was met succes bekroond. Het middel werkte! Hij kon geholpen worden! En met dat wondermiddel begon Nicky aan een heel nieuw leven, en dat gold ook voor ons. Ik kan het middel niet genoeg prijzen. In het begin voelde Nick zich een beetje misselijk, maar dat ging over. En we moesten de dosis regelmatig iets bijstellen. Maar eindelijk kon hij het soort leven leiden waar hij tot dan toe geen kans voor had gehad. Een normaal, productief leven, en hij ging ervoor. Zijn nieren zijn in perfecte staat gebleven.

De werking van het middel hing af van het delicate evenwicht tussen de dosis en de werking van zijn lichaam. We konden er nooit slordig mee omspringen. Als hij het een keer zou vergeten in te nemen of er één keer te weinig van innam, zou hij zo depressief kunnen worden dat hij zelfmoord zou kunnen plegen. Maar drie jaar lang werden Nicks dromen bewaarheid, en de onze voor hem. Net als zuurstof, bloed en het kloppen van zijn hart gaf lithium hem zijn leven. Zonder lithium hadden we hem niet kunnen helpen, lithium was zijn paspoort naar een volwaardig leven.

In het jaar daarna ging hij driemaal voor hoogstens een week naar het ziekenhuis om zijn medicatie bij te laten stellen. Vergeleken met de perioden die hij in de anderhalf jaar daarvoor in klinieken had doorgebracht, was alleen dat al een wonder. Hij ging steeds naar de kleine, vriendelijke kliniek in de East Bay, waar hij zich op zijn gemak voelde. Hij protesteerde nooit en ik was het ermee eens omdat ik wist dat hij er goed verzorgd werd.

In die periode bracht Nick op een middag een paar uur door met zijn biologische vader. Bill ging naar zijn school, en ik weet niet of het toeval of afgesproken was. Ik geloof dat Nick schrok toen hij zag wat een wrak Bill door de drugs was geworden, en dat was dan ook hun laatste ontmoeting. Nick had zijn nieuwsgierigheid bevredigd en kon verder met zijn leven.

Zoals ik al zei, kreeg Nick door de lithium een normaal bestaan. Hij ging naar school en concentreerde zich daarnaast op zijn muziek, zijn band. Hoewel ik wist dat muziek belangrijk voor hem was, had ik geen idee dat hij zo muzikaal was. Maar hier en daar ving ik op dat het een heel goede band was en dat ze succes hadden.

Het beste en tevens het ergste van de lithium was dat Nick niet meer besefte dat hij ziek was. Het grootste gevaar is - en de meeste manisch-depressieve patiënten die dit middel slikken ontkomen daar niet aan - dat ze denken dat ze genezen zijn en geen medicijnen meer nodig hebben. En dan slaat het noodlot toe, zo zeker als de zon elke morgen opkomt. Nick slikte het bijna twee jaar zonder morren, en in die tijd genoot hij van het leven. En wij genoten met hem mee.

15

Er zit muziek in!

Toen ik Nick voor het eerst met Link 80 zag spelen, was ik verbijsterd. Zijn talent, artistieke persoonlijkheid, energie en charisma benamen me de adem. Zoals ik daarna tegen een vriendin zei, voelde ik me net de moeder van Mick Jagger, zo leuk en spannend vond ik het.

Nick had het vaak over de band, maar vertelde er hooit bij wat hij allemaal kon. Ik weet niet eens of hij zich wel van zijn talent bewust was. Hij was net zo druk met het schrijven van nieuwe nummers, repeteren en optreden als met de organisatie van de voorstellingen. Tot ze een agent in de arm namen, regelde hij lange tijd alle optredens, posters en advertenties, spullen om tijdens de voorstelling te verkopen, reizen en de rest van de public relations. Hij kon alles en was bereid alles aan te pakken om succes te hebben. En nu weet ik pas hoeveel respect men in de muziekwereld voor hem had.

De vriendschap tussen Nick en mij is begonnen tijdens een Link 80 Subincision-voorstelling in de Club Cocodrie in San Francisco. We hadden al veel over elkaar gehoord en elkaar in het voorbijgaan gezien, maar die middag maakten we pas kennis met elkaar. Nadat ik Link 80 had zien optreden, stelde ik voor dat we een keer samen met mijn band, The White Trash Debutantes, een concert zouden organiseren en we wisselden telefoonnummers uit. Drie weken later - ik weet het nog goed - stond ik om 1 uur 's nachts op het punt het licht uit te doen toen de telefoon ging. Het was Nick, die belde vanwege dat concert. Ik had de neiging hem te vragen of hij wist hoe laat het was en te zeggen dat hij de volgende morgen terug moest bellen, maar voor ik het wist, waren we in een druk gesprek gewikkeld dat een uur duurde. Nick was een charmeur en een doordrijver met grote plannen voor zijn band, en de capaciteiten om die te realiseren. Ruim 75 procent van de mensen in de muziekwereld is lui, en het was verfrissend een jongeman met zoveel energie en enthousiasme te ontmoeten. Maar ons concert ging niet door, omdat er in de club een week eerder een vechtpartij was geweest en de show afgelast werd. Onze vriendschap bleef echter bestaan; zijn kinderlijke onschuld was ontwapenend. Hoewel hij pas zeventien was, vond ik hem een wijs mens. Hij probeerde mensen uit alle lagen van de bevolking te begrijpen en stond vaak aan de kant van de zwakken, ook al was dat niet 'cool'. Misschien voelde hij met hen mee omdat hijzelf ook zoveel had moeten doorstaan. Zijn strijd was een onderdeel van zijn muziek en ik weet zeker dat die ook een soort therapie voor hem was. Op het toneel gebruikte hij al zijn frustraties om de voorstelling meer inhoud te geven. Wat me diep raakte, was de nederige manier waarop hij het publiek bedankte. Hij deed zijn uiterste best om iets van zijn leven te maken, zijn moeder trots op hem te laten zijn en succes te hebben met zijn ware liefde: de muziek.

Ik zal Nicky missen, niet alleen vanwege zijn muzikale talent, maar ook vanwege de gesprekken die we hadden over de ups en downs van ons leven. Hij had altijd tijd en aandacht voor me, en ik voor hem. Hij had grote plannen met zijn nieuwe band, Knowledge. Nick Traina was een heel bijzonder mens; hij liet niemand onberoerd. Ik zal hem erg missen.

Ginger Coyote

White Trash Debutantes

Nicks agent schreef over hem:

Nick was veel meer dan zomaar een ontwortelde punker. Zijn persoonlijkheid werd gekarakteriseerd door zowel schoonheid, kunst, poëzie en welwillendheid als door woede, verdriet en kwaadaardigheid. Hij inspireerde anderen met zijn geestdrift voor alles wat hij deed, en ik hoopte dat we in de loop van zijn persoonlijke en muzikale ontdekking van zichzelf en het leven vrienden en partners voor het leven zouden worden. Ik mis hem en denk vaak aan hem. En ik ben kwaad op hem, omdat hij mij en iedereen die van hem hield van goede tijden met hem heeft beroofd. Ik heb van hem gedroomd - hem ontmoet - net als ik dat doe van andere geliefde mensen die eerder dan ik uit deze wereld zijn vertrokken. Hij maakte een gelukkige indruk, alsof de demonen hem nu met rust laten. Ik bid om vrede in zijn ziel.

Steve Ozark

Boekingsagent, Ozark Talent

Myk Malin van de Burnt Ramen Studio maakte een demo waarop Nick zong, eind 1995 toen hij zeventien was, en schreef me dat Nick toen nog heel lastig was. Nick vond het blijkbaar eng om zonder eerst te repeteren te zingen, maar hij deed het wel.

In de brief staat ook: 'Daarna ontmoette ik Nick in mei '97. Hij had een paar goede opnamen van onze studio gehoord en wilde nog twee nummers laten opnemen. Ik kreeg toen een heel andere indruk van hem; hij was zelfverzekerd en erg aardig.'

Ze namen twee titelnummers op en Nick gaf Myk een kopie van zijn laatste Link 80-cd, Seventeen Reasons, en een Link 80-sweatshirt. Myk vroeg Nick of hij twee nummers van hem mocht gebruiken voor een verzamel-cd met de titel Ramen Core, en Nick vond dat goed. Hij beloofde dat hij gauw weer iets zou laten opnemen. Verder schrijft Myk dat Nick grote invloed op zijn omgeving had en dat hij het jammer vindt dat hij Nick niet heeft kunnen helpen. 'In het algemeen is het moeilijk te zeggen wat iemand nou zo uniek maakt, maar de meedogenloze poëzie van zijn korte leven heeft diepe indruk op me gemaakt.' Myks brief maakte diepe indruk op mij.

Een van mijn geliefde herinneringen aan Nick is de keer dat ik naar hem ging luisteren in een kleine, rokerige club met spotlights en vol nogal wild uitziende jongelui, voor het merendeel punkers. Tussen al die regenboogkleurige haardossen voelde ik me honderd, terwijl ik in afwachting van Nicks optreden om me heen keek. Er hing een sfeer van gespanhen verwachting. Ik vond het leuk hem eindelijk te zien optreden, maar rekende niet op iets bijzonders, en ik was dan ook absoluut niet voorbereid op het laaiende enthousiasme van het publiek toen de band het toneel opkwam.

De muzikanten controleerden hun instrumenten en microfoons en opeens knalde de muziek door de zaal. Hoewel ik niet bepaald onbevooroordeeld ben, vond ik Nick fantastisch. Ik had niet vermoed dat hij zo professioneel was, zo'n uitstekende artiest met zo'n geweldige stem, en dat hun muziek me zo zou overweldigen. Nick was een en al beweging, hij danste en sprong als een boemerang, en ik vond het prachtig!

In een pauze tussen twee nummers vertelde hij het publiek dat ik in de zaal zat en dat hij daar alleen maar stond omdat ik zoveel voor hem had gedaan. Mijn ogen schoten vol tranen, en ik genoot ervan toen het publiek naar hem reikte, zijn naam schreeuwde, met hem meezong en om meer smeekte. Na afloop werd hij omringd door fans. Het was een ongelooflijke ervaring voor me en ik was vol bewondering voor zijn persoonlijkheid en uitstraling als artiest. Voor het eerst was ik er volkomen van overtuigd dat Nick het als rocker ver zou brengen.

Toen hij uiteindelijk naar me toe kwam, prees ik hem uitbundig. Onze vriendin Jo Schuman was met me meegekomen en zelfs zij, met haar grote kennis op het gebied van muziek, was onder de indruk van zijn talent. Ik was apetrots toen hij, nat van het zweet, zijn arm om me heen sloeg en meisjes elkaar verdrongen om bij hem in de buurt te komen. Het was een onvergetelijk moment, een van de vele die ik altijd zal blijven koesteren. Zijn vrienden hebben me verteld dat hij, of ik in de zaal zat of niet, tijdens elk optreden een nummer aan mij opdroeg.

Daarna ben ik ook een keer in een grotere nachtclub naar hem gaan kijken. Het publiek was ouder en verwender, en veel groter. Toen de bandleden hun plaatsen innamen, werd er nauwelijks op ze gelet en Nick was nerveus - dat zag mijn scherpe moederoog. Hij begon vrij kalm, maar binnen een paar minuten aten ze weer uit zijn hand. Een grote zaal vol onbekenden veranderde in een zee van deinende, schreeuwende, dansende, zingende mensen. Nick was een tovenaar.

Ik ging dus dolgraag naar zijn optredens, want ik vond hem steengoed en genoot ervan hem als zanger bezig te zien. Toen ik voor de tweede keer naar die kleine club ging, probeerde ik hem te bekijken als een buitenstaander en ik zag een ongelooflijk knappe jongeman, die tot mijn verbazing heel sexy was. Hij had een gespierd, goedgevormd figuur en ik snapte meteen waarom meisjes zo gek op hem waren. Hij was heel charmant, had een stralende glimlach en hij leek zijn hele publiek te willen omhelzen. Naast zijn geweldige charisma had hij veel talent. En een uitstekende stem, en als je de woorden van zijn liedjes kon volgen, besefte je hoe goed ze geschreven waren. Ik barstte van trots en genoot van zijn muziek. Het leuke is dat we trots op elkaar waren.

Mijn zoon en ik boften allebei omdat we al jong wisten wat we met ons leven wilden doen. Ik was negentien toen ik mijn eerste boek schreef. Nick was op zijn zeventiende bereid om zich rot te werken om zijn doel te bereiken en hij vond het heerlijk. Niets ter wereld was belangrijker voor hem dan zijn muziek en zijn band.

Een van Nicks vrienden, of misschien wel zijn beste vriend, was een andere jonge muzikant, Sam Ewing. Iedereen noemde hem 'Sammy the Mick', en Nick en hij waren altijd aan het dollen, ook op het toneel. Sammy heeft het nog steeds over Nicks hartstochtelijke liefde voor muziek en zingen. Als je Nick en Sam zag stoeien, leken ze net kinderen, maar als Nick begon te zingen, was hij een en al concentratie.

Als we optraden, probeerde ik Nick altijd af te leiden door hem pootje te haken, met dingen naar hem te gooien of hem omver te duwen. Op een keer viel hij hard. Ik sprong op, hees hem weer overeind en zag dat hij zich pijn had gedaan, maar hij zong gewoon door. Ik ging weer naar mijn plaats, maar draaide me nog even snel om en schopte zijn voeten onder hem vandaan. Hij viel op zijn knieën, maar zong door. Toen ik me bukte om hem tegen de grond te duwen, trok hij me mijn overhemd van het lijf. Ik sprong boven op hem en we begonnen te worstelen. En Nick bleef de sterren van de hemel zingen. Ik greep een fles water en goot die over zijn hoofd leeg. Hij deed hetzelfde. Iedereen was kletsnat. En Nick zong door, alsof er niets aan de hand was!

Ze waren niet altijd zo door het dolle heen, maar ze vermaakten zich altijd kostelijk. Soms ging Sammy op een korte tournee mee om Nick op te peppen als hij somber was of na een reeks optredens doodmoe. Sammy the Mick stond altijd als steun en toeverlaat voor hem klaar. Ze hadden allebei een tatoeage met het woord 'broers' erop. Nick was gek op tatoeages, ook weer een van zijn passies.

Na een optreden in de Club Cocodrie gaf Nick Sammy op het toneel een verjaarstaart, en dat eindigde natuurlijk in een taartgevecht. Er doen honderden Nick-en-Sammy verhalen de ronde; ze versierden samen meisjes, zongen samen, jutten elkaar op en maakten overal een potje van. Dat jaar ging Sammy the Mick met Pasen met ons mee naar Hawaï, en met Thanksgiving zagen hij en Nick er in grijze pakken uit om door een ringetje te halen. Ze waren boezemvrienden en hadden altijd plezier, en het deed me goed ze samen te zien.

Op zijn achttiende was Nick niet alleen de zanger, maar ook de leider van de band en boekte hij tournees door de hele staat. Hij zorgde voor de publiciteit en liet een videofilm maken. En tussen de repetities en optredens door regelde hij allerlei zaken met een tiental mensen die zijdelings ook iets met zijn carrière te maken hadden. Nick en ik hadden elkaar altijd gerespecteerd en bewonderd, maar nu hadden we ook iets gemeen: we deden creatief werk waar we dol op waren.

Ik praatte graag met hem over zijn werk en ik wist dat hij het ver zou schoppen, omdat hij er alles voor overhad. Dat lag in zijn aard; de muziek was zijn leven. Na de playbackshows op school was hij nu een echte musicus op weg naar een loopbaan als rocker.

Volgens mij was een van zijn beste perioden, waar ik het liefst aan terugdenk, zijn laatste voorjaar. Voordat hij op tournee ging, deed zijn broertje Maxx mee aan de playbackshow op dezelfde school waar hij vroeger op gezeten had, en de band die hij nadeed, was Link 80. Samantha verkleedde Maxx als Nick, verfde zijn haar zwart en kamde het met gel, en Victoria schilderde net zulke tatoeages als die van Nick op zijn lichaam. Ik vond het enig om mijn ene zoon op het toneel mijn andere zoon te zien nadoen en Nick vond het prachtig. Met een brede grijns moedigde hij Maxx vanuit de zaal aan. Tot grote vreugde van Maxx had hij de hele band meegebracht. Het was een van die perfecte momenten die ik in mijn herinnering altijd zal koesteren. Nooit zal ik Nicks glimlachende gezicht vergeten terwijl hij naar Maxx keek, of de bewonderende blik waarmee Maxx naar zijn oudere broer keek. Maxx vereerde Nick en Nick was dol op Maxx.

Ook met zijn zusjes kon Nick het heel goed vinden. Na de problemen met de kleintjes toen hij jonger was, was hij, ouder en met behulp van de lithium, een lieve, zorgzame oudere broer geworden. Hij had een speciale band met Maxx, misschien omdat ze broers waren, en gaf hem voor zijn elfde verjaardag een poster met daarop geschreven: 'Voor de tofste Traina op mij na, veel liefs van je grote broer, Nick.' Maxx vond Nick het toppunt van 'cool' en was dol op diens muziek en gevoel voor humor. Nick is altijd speels gebleven, maar na zijn dappere jaren vol verdriet en ellende was hij ook een wijze, scherpzinnige, gevoelige en meelevende ziel geworden. Hij was de onbaatzuchtigheid zelve en daarnaast borrelde hij over van plezier. Hij vond het leuk zijn zusjes te plagen of met hen te spelen; hij had grote bewondering voor hen en in het laatste jaar van zijn leven bekeek hij hen soms net zo verbijsterd als ik en fluisterde als ze het niet konden horen: 'Wat zijn ze opeens volwassen en mooi geworden!' Hij hield erg veel van hen, adoreerde de jongste, Zara, en beschermde hen als een moederkloek, vooral Sammie.

Nick en Sam hadden een heel bijzondere relatie, een speciale band die alle anderen buitensloot. Sam had alles voor hem over, dat is me door de jaren heen duidelijk geworden. Ze waren verwante zielen. Ook al bestreed ze altijd heftig dat er iets 'fout' zat bij Nick, ik denk dat ze het wel geweten heeft, maar hem tegen nog meer verdriet wilde beschermen. Ze was zijn vertrouwelinge en besprak alles met hem. Hoewel ons hele gezin diep bedroefd was toen we hem ten slotte toch verloren, kwam de klap bij haar waarschijnlijk het hardst aan. Maar verdriet en pijn zijn niet te meten, dus wie ben ik om over het lijden van anderen te oordelen? Ik weet dat zijn broertje en jongere zussen zijn dood als een onherstelbaar verlies beschouwen, net als ik en natuurlijk Beatie. Hij is altijd haar kleine broertje geweest, de baby die ook een geschenk voor haar was. Net als Sam sprong ze altijd voor hem in de bres, en later paste ze waar mogelijk haar psychiatrische kennis op hem toe.

De laatste twee jaar van Nicks leven nam Beatrix, wanneer ik zo nu en dan met vrienden op vakantie ging, mijn plaats in. Dan nam zij de beslissingen en steunde ze hem zo goed mogelijk. Eén keer liet ze hem opnemen, toen hij naar niemand meer wilde luisteren en zijn lithium niet meer innam. Ze praatte op een zachtmoedige, overtuigende manier met hem en hij luisterde naar haar. Hij hield veel van haar en was er heel trots op dat hij een rol kreeg bij haar huwelijk. Nick kon over het algemeen ook goed met de rest van de familie opschieten en nam een belangrijke plaats in.

Toen Nick er niet meer was, schreef Beatie om uitdrukking te geven aan haar verdriet het volgende:

Tranen

Ik verdrink in mijn tranen.

Ik slof versuft door de dagen en vrees de nachten
waarin nachtmerries en het donker me gevangenhouden.

De schemering herinnert me eraan dat de nachtmerrie nog
lang niet voorbij is.

Ik kan niet ontsnappen.

Mijn hart schreeuwt het uit van pijn.

Niemand kan me helpen.

Er is geen zalf voor mijn wonden, ze zijn te diep.

Ik schrijf, maar ik kan er geen troost in vinden.

Iedereen om me heen mist je en is hulpeloos in zijn verdriet.

Jij was mijn zonneschijn, mijn zorgeloze overgave.

Jouw glimlach was mijn hoop.

Ik weet niet hoe ik zonder jou verder moet.

Ik ben pas dertig, maar ik voel' me honderd.

Mijn ziel is oud.

Ik blijf hectisch bezig, omdat het alternatief heel verleidelijk is
en ik bang ben om in bed te blijven, in mijn cocon.

In de droom smeekte ik je te blijven.

Je ogen dansten, je glimlach omvatte me.

Ik smeekte om de genade van je terugkeer,
maar steeds weer klonk de echo van je woorden 'je weet het best'.

'Je weet het best' betekent 'ik kan niet blijven'.

Ik probeerde je hand, je geur, je aanraking niet te verliezen en als ik eraan denk dat ik zonder jou Kerstmis moet vieren, ben ik radeloos.

De kerstman bestaat niet.

Elke dag sta ik op om de demonen van me af te schudden. Ik vind geen vrede, maar loop kilometers door allerlei steden.

Ik ben doodmoe en de reis lijkt eindeloos.

Ik doe mijn best maar het helpt niet.

Ik ben niet gewend te vechten.

Ik hang aan een draad boven de afgrond die jij hebt achtergelaten.

Nieuwsgierig tuur ik in de diepte.

Niets is vanzelfsprekend.

Zelfs mijn ademhaling daagt me uit. Astma is een tiran en vaak hoor ik mijn raspende ademhaling voordat ik me ervan bewust ben.

Het zagende geluid overstemt zelfs de muziek van mijn walkman
en dan raak ik in paniek.

Er zit een steen in mijn keel.

Ik hijg, hoewel ik stilsta.

Ik steek niet lekker in mijn vel.

Ik ben een slak zonder huis
en probeer een veilige schuilplaats te vinden.

Nick had ook een sterke band met Trevor en Todd, zijn oudere broers. Zij zijn Johns zonen, maar onze opzet om de kinderen als behorend tot één gezin groot te brengen, is van meet af aan gelukt. Nick, Trevor en Todd hebben zich altijd volledig elkaars broers gevoeld. Naast Beatie is Trevor waarschijnlijk het 'respectabelste' lid van de familie: een goede burger, een jonge zakenman met een conservatieve aard, maar hij houdt ook van lachen en pret maken. Nick vond hem altijd 'perfect', 'cool' (Nicks grootste compliment) en 'door en door fatsoenlijk en aardig'. Hij had respect voor Trevor en hield van hem, hij was graag bij hem en ze gingen samen naar films en shows. Maar als ik ze samen zag, moest ik altijd glimlachen omdat ze uiterlijk elkaars tegenpool waren: de een met zijn oor- en neusring en bizarre punkrocker-uiterlijk en de ander als een wandelende reclame voor Ralph Lauren. Beiden aantrekkelijke jongemannen, maar door het leeftijdsverschil van tien jaar en hun verschillende interesses leefden ze in verschillende werelden. Trevor ontwierp een website voor Nick en zijn band, maar helaas heeft Nick er geen gebruik meer van kunnen maken.

Hoewel Nick van beiden evenveel hield, had hij met Todd meer gemeen. Uiterlijk was Todd 'cooler'; hij woonde in L.A. en was als moeizaam beginnend filmproducer beter op de hoogte van Nicks buitenissige muziekwereld. Ze bewonderden jarenlang dezelfde bands en hadden plezier om dezelfde dingen, en hoewel Todd negen jaar ouder was dan Nick, kon hij dezelfde gekke streken uithalen. Net als ik waren ze dol op kussens met grappige plaatjes, ze hadden hetzelfde gevoel voor humor en als Nick ook maar enigszins de kans kreeg, ging hij achter dezelfde meisjes aan. Ook zij waren in zekere mate verwante zielen. En net als voor ons is het verlies van Nick voor Todd alsof er een stukje van zijn hart afgebroken is, alsof hij een deel van zichzelf heeft verloren.

Todd en Nick hadden bewondering en begrip voor elkaar, en voelden elkaar goed aan. Nicks favoriete uitstapje was een bezoek aan Todd in L.A., en Todd vond het zelfs goed dat de hele band bij hem logeerde wanneer ze daar moesten optreden. Net als wij was hij trots op Nick, en dat liet hij in zijn grafrede duidelijk blijken: 'Ik ben trots op Nick omdat hij heeft bereikt wat hij het liefst wilde. Hij heeft ons allemaal verteld hoeveel hij van ons hield. Nick was sterk, liefdevol, zorgzaam, begaafd en oprecht, en hij kreeg het voor elkaar om zijn leven zo in te richten als hij het wenste. Hij werd wie hij wilde zijn, en hij had succes. Nick Traina was een van de succesvolste mensen die ik heb gekend.'

Op het gedenkteken voor Nick liet hij iets schrijven dat me diep ontroert, en dat Nick ook geweldig zou vinden: 'Lieve Nick, je was mijn schaduw. Je was mijn makker. Je inspireerde me. Ik ben blij dat we zoveel samen hebben gedaan. Je zult altijd mijn broer blijven. Ik zal je erg missen. Liefs, Todd.'

Toen Todd negentien was, liet hij een heel kleine paarse vos op zijn heup tatoeëren, die niemand mocht zien. Maar Nick zag hem toch, vond hem het summum van 'cool' en zei dat hij hetzelfde zou laten doen. Maar zoals altijd nam Nick geen halve maatregelen en was het woord 'subtiel' hem onbekend, dus werden zijn tatoeages levensgroot en felgekleurd - niks minuscuul vosje dat niemand mocht zien! (We hebben het nog weleens over Todds tatoeage, maar ik betwijfel of ik hem ooit te zien zal krijgen.)

Op zijn zeventiende wilde Nick zich voor het eerst laten tatoeëren en daar hebben we heel wat mee te stellen gehad. Ik vond het vreselijk en Nick was er na afloop helemaal niet tevreden mee. Hij heeft hem laten weghalen, wat een pijnlijke procedure moet zijn geweest. Hij liet een nieuwe tatoeage aanbrengen en om mij een plezier te doen, liet hij die ook weer weghalen. Bij de derde gaf ik het op, en uiteindelijk zaten zijn' beide armen vol tatoeages. In zijn laatste zomer liet hij in grote gotische letters 'Traina' op zijn schouderbladen schrijven. En op het laatste moment liet hij daar op zijn borst profetisch 'Alleen God kan me beoordelen' aan toevoegen. Eigenlijk haat ik tatoeages, maar op de een of andere manier konden ze er bij Nick mee door. Hij was een knappe jongen en ze pasten bij zijn artistieke persoonlijkheid. Bij de laatste optredens die ik van hem bijwoonde, had hij geen shirt aan en zijn tatoeages dansten over zijn gespierde, van het zweet glanzende lijf. Zijn manier van optreden was uitputtend, maar leek hem niet moe te maken. Hij zag er altijd uit alsof hij met gemak eindeloos door kon gaan.

Op zijn zeventiende maakte hij twee singles, en op zijn achttiende kwam zijn eerste cd uit. Ik barstte van trots. Hij maakte er nog een paar en werd ook gevraagd om mee te werken aan opnamen van anderen. Hij was heel goed en werd steeds bekender. De liedjes die hij schreef, hadden altijd een boodschap die bij zijn publiek in de smaak viel. Ze gingen over broederschap, saamhorigheid en jonge mensen die het beter moesten doen dan de ouderen. Ze keurden geweld en racisme af en er waren er zelfs een paar bij die mij en zijn vader als onderwerp hadden. Jongeren waren dol op zijn liedjes en hoewel ik ze niet altijd kon verstaan, schenen zij daar geen moeite mee te hebben.

'Tijd'

De hele tijd hoop ik
dat je blijft en voor me vecht
dat je me niet de mond snoert
voordat ik alles heb gezegd.

Als je alleen voor het geluk leeft
zal veel je ontgaan
ik wou dat ik meer tijd had
want ik wil niets overslaan.

Je schouders ophalen
is het makkelijkst van al
maar alleen met open ogen
loop je niet in de val.

Iedereen heeft iets te melden
en wie weet wie het weet?

maar eerlijk bekennen: man,
ik snap er ook geen donder van
vereist een sterke geest.

Sla de juiste richting in
blijf op het goede spoor
koester elk moment dat God je geeft
vecht tot het laatst toe door.

'Vroeger'

Val me niet meer aan
want ik heb al verloren
in de strijd om het bestaan
verdiende ik al mijn sporen.

Elke dag buig ik mijn hoofd
en laat ik me gaan
vroeger was ik sterk
kon ik het leven aan.

Vroeger was ik een jongen
nu ben ik een man
maar ik leef niet echt
ik weet niet wat ik kan.

Een leven van sterven
is een hel op aarde
dit leven zo beleven
heeft geen enkele waarde.

Ik sta klaar om te vertrekken
geen dag is me meer te vroeg
ik weet dat het nog erger kan
maar het is al erg genoeg.

uit 'Spacey'

... alsof ik in het donker loop
wil ik een geheim zijn
niemand kent me, niemand mist me
en niemand doet me pijn.

In halfopen dromen zie ik mezelf
rechtop staan
maar als ik wakker ben, zit ik
half in slaap.

Deze wereld heeft me niets te bieden
was bij mijn geboorte al leeg
ooit had ik een doel, maar in een doelloze wereld
heeft het geen zin dat ik ergens naar streef...

uit 'Ha ha ha'

... deze wereld is een chaos
meelijwekkend en mislukt
en hoewel het me goed gaat
niets me meer in de weg staat
ga ik eronder gebukt.

Alles eindigt
zoals het begint
ik ga met lege handen
het is de dood die wint.

Julie zei eens dat zijn liedjes de brieven zijn die hij bij zijn zelfmoord heeft achtergelaten, en inderdaad geven ze vaak uiting aan zijn verdriet. Maar naast de treurige, de boze en de opstandige liedjes schreef hij ook een heleboel positieve, vrolijke nummers, vooral later, voor zijn nieuwe band, Knowledge.

Hij ging graag op tournee, dat vond hij een avontuur. Hij ontmoette graag nieuwe mensen en speelde graag in andere clubs. Hij genoot van de hele muziekwereld, hij was er geknipt voor. En ik genoot van zijn plezier in een leven dat hij zich wenste. Hij kon urenlang spelen, springen, dansen, schreeuwen en zingen zonder ooit moe te worden, en zo vergaat het mij ook als ik 's nachts als een razende mijn verhalen op mijn typemachine zit te tikken. Als ik schrijf, word ik niet moe. Als Nick zong, werd hij niet moe.

Ik vond het geweldig zoals hij naast zijn muziek gewoon naar school ging en het op de laatste middelbare school vrij goed deed. Toch geloof ik dat hij blij was dat hij in de hoogste klas meer de gelegenheid tot zelfstudie kreeg zodat hij, ondanks zijn huiswerk, meer tijd kon vrijmaken om met de band te repeteren en tournees te organiseren.

Hoewel Nick deze overgang naar zelfstudie als een zegen beschouwde, waren er verschillende redenen voor. Omdat hij 's avonds pas laat ging slapen, was hij 's morgens altijd doodmoe. Voor de school stond een bank en hij zag er geen been in zich daarop uit te strekken en verder te slapen, luid snurkend. Zijn leraren waren niet bepaald blij met deze uiting van leergierigheid, bovendien zat hij er ook niet mee als hij in de klas in slaap viel. De directeur belde me af en toe op om erover te praten. Hoewel Nick nooit een blad voor de mond nam en zich nauwelijks ergens iets van aantrok, mocht iedereen hem graag en lieten ze hem, zolang zijn cijfers goed waren en hij het niet te bont maakte, zijn gang gaan.

Het voorval dat ertoe leidde dat ze hem van het normale lesprogramma ontsloegen, was iets erger en overtuigde hen ervan dat hij te onafhankelijk en excentriek was om in de schoolbank te houden. Op een dag was hij het niet met iemand eens en als grap liet hij voor de hele klas zijn broek zakken. Ik werd meteen gebeld en nam er Nicky later die dag ernstig over onder handen. Maar hij keek me alleen maar geamuseerd aan en zei: 'Wind je niet zo op, mam.' Deze keer wel, zei ik, want ik vond dat hij over de schreef was gegaan.

'Dat doet iedereen weleens, mam,' verweerde hij zich met die malle grijns van hem, die anders was dan de verleidelijke glimlach of de stralende lach van de artiest. 'Nee,' zei ik, 'niet iedereen, en daarom hebben ze me gebeld.'

Dus de school vond dat hij te lastig was om nog langer in de klas te houden, maar ze zouden hem niet wegsturen zolang hij aan proefwerken meedeed en zijn huiswerk inleverde. Daar was Nick heel gelukkig mee. Daarna heeft hij nog één keer zijn broek laten zakken, toen hij achttien was, tijdens een optreden op een feestje van Samantha's school. Ik was er woedend over en Samantha moet zich rot geschaamd hebben, maar ze hield zoveel van hem en vond zijn muziek zo geweldig dat ze achteloos zei dat iedereen erom gelachen had. Het was weer eens een staaltje van Nicks gebrek aan zelfbeheersing, dat af en toe de kop opstak. Dat was de enige keer dat hij die grap op het toneel uithaalde, maar ik weet zeker dat zijn fans het geweldig zouden hebben gevonden!

Ik was heel trots op Nicks carrière. In korte tijd heeft hij veel voor elkaar gekregen en Link 80 heeft het, ondanks hun jeugd en onervarenheid, ver geschopt. En toen ik tijdens een reis naar Europa, terwijl Nick op zijn grote tournee was, in een muziekwinkel een cd van hem zag liggen, was ik zo trots dat ik wel door de hele zaak had willen roepen: 'Dat is mijn zoon! Mijn baby! Hij is een ster aan het worden!' Hij deed het fantastisch, hij was een komeet. Een felle streep licht door de hemel van de muziekwereld. Had hij daar maar kunnen blijven, hoog in de lucht, zingend dat het een lieve lust was...

16

Twee waarschuwingsschoten door de stilte

De hele familie was diep geschokt toen John en ik in de zomer van 1995 uit elkaar gingen. Nick was toen zeventien. In augustus besloten we te gaan scheiden, maar we vertelden het de kinderen pas in september. We zochten naar een geschikt moment om het hun te vertellen, maar voor slecht nieuws bestaat geen geschikt moment.

De kinderen schrokken er vreselijk van, omdat we onze meningsverschillen altijd vrij goed verborgen hadden gehouden. Maar al een jaar of drie waren er spanningen tussen ons en praatten we soms nauwelijks met elkaar, en misschien waren de kinderen daar al zo aan gewend dat ze dachten dat we gewoon zo door zouden gaan. Soms had ik dat zelf ook gedacht.

De dag dat we hun het nieuws vertelden, was een van de ergste dagen van mijn leven. Helaas volgden er nog ergere.

In dat weekend van Labor Day zeiden we alleen dat we apart zouden gaan wonen. Meer waren we ook nog niet van plan. We vonden het allemaal ellendig. Voor mij, en voor John, betekende dit het einde van onze droom, en voor de kinderen markeerde het het einde van een veilige, heerlijke tijd. Maar John en ik hadden lang en breed over de beslissing nagedacht.

Toen Nick het hoorde, vertrok hij geen spier. In tegenstelling tot de anderen leek hij het kalm op te nemen. Maar twee dagen later werd hij onhandelbaar en nadat hij zich een paar weken onmogelijk gedragen had, lieten we hem in oktober twee weken opnemen. Hij kon de verandering niet aan; ikzelf en de anderen hadden er ook grote moeite mee. Het was een moeilijke winter, een moeilijk jaar, maar uiteindelijk schikten we ons allemaal in de nieuwe situatie. John en ik deden ons best om in gesprek te blijven en brachten zelfs samen tijd met de kinderen door, vooral op feestdagen. Maar iedereen moest het verwerken, de anderen net zo goed als Nick. Uiteindelijk legde ook hij zich erbij neer.

Een keerpunt dat me is bijgebleven vond plaats toen ik in december van dat jaar hardop tegen een groep vrienden aan tafel zei dat Nick manisch-depressief was. Het waren niet mijn beste vrienden en het was voor het eerst dat ik dit in het openbaar toegaf. Ik vond het een belangrijke stap en ik maakte ermee duidelijk dat ik van Nick hield zoals hij was, hem bewonderde zoals hij was en aanvaardde wat het lot ons toebedeeld had. Mijn tafelgenoten reageerden niet meteen en stelden vervolgens een paar vragen, die ik met trillende stem beantwoordde. Voor het eerst had ik Nicks probleem ter sprake gebracht en daarbij de gelegenheid aangegrepen om te zeggen hoe trots ik op hem was. Hij werkte hard aan zijn muzikale carrière en slikte trouw zijn lithium, het wondermiddel dat hem had gered. Dat laatste vind ik nog steeds.

In mei 1996 werd hij achttien, en dat was een belangrijke dag voor hem. Misschien hechtte hij er te veel waarde aan. Hij zag het als het begin van zijn vrijheid, zijn volwassenheid. Hij leek kanonschoten te verwachten, en dacht dat iedereen hem vanaf dat moment anders zou behandelen. Dat gebeurde natuurlijk niet. Hij moest nog steeds door zijn oppassers vergezeld worden, Julie bleef hem begeleiden, hij was nog steeds onder behandeling van de psychiater en hij slikte zijn medicijnen. Maar ik denk dat hij ergens diep in zijn hart hoopte dat zijn ziekte met alle bijbehorende problemen op zijn achttiende op wonderbaarlijke wijze zou verdwijnen. Toen dat niet gebeurde, was hij teleurgesteld.

Hij begon te dreigen dat hij niet langer bij Julie bleef wonen, bij wie hij twee jaar in huis was geweest, en weigerde opeens dingen te doen die van hem verwacht werden of noodzakelijk waren. 'Ik ben nu achttien, je kunt me niet meer dwingen!' Hij klonk als een vij^arige. En hij maakte weer overal ruzie om. Hij wilde dat zijn leven zou veranderen, maar dat gebeurde niet. Dat kon ook niet. Emotioneel was hij nog steeds te jong voor zijn leeftijd en hij kon zichzelf nog steeds niet onder controle houden, ook al hielpen de medicijnen daar iets bij. Maar hij deed nog voortdurend heel gekke dingen, en zelfs voor 'normale' kinderen is de achttiende verjaardag niet automatisch de deur naar de vrijheid. Nick had er echter schoon genoeg van altijd aan de leiband te lopen.

In de psychiatrische ziekenhuizen waar Nick af en toe een poosje doorbracht, legden verpleegkundigen mensen zoals Nick uit wat hun rechten waren en zeiden dat een daarvan het recht op eigen keuzes was. In september maakte Nick de keuze om met het innemen van lithium te stoppen, en we konden hem niet dwingen ermee door te gaan. Officieel was hij volwassen.

Wel hadden we geprobeerd hem op andere manieren onafhankelijk te laten zijn. In juni had hij zijn einddiploma van de middelbare school gehaald en sindsdien volgde hij tot onze vreugde cursussen aan een plaatselijk college. Julie was in het najaar met haar gezin verhuisd naar een huis dat perfect was voor ons allemaal. Het was een groot, fijn huis met een kamer voor Nick als hij die nodig had en een tuinhuisje erbij waar hij apart kon wonen en toch veilig was. Als het goed met hem ging, mocht hij daar slapen en dat vond hij geweldig.

Toch had hij er behoefte aan zijn meerderjarigheid nadrukkelijker te markeren, en dat deed hij door te weigeren met zijn medicijnen door te gaan. We wisten allemaal dat dit rampzalige gevolgen zou hebben, maar niet welke. Hoe we ook smeekten of zelfs dreigden, hij was onvermurwbaar. Hij zei dat het prima met hem ging, dat de lithium hem genezen had en dat hij die dus niet langer nodig had. Dit soort gedrag is typerend voor manisch-depressieve patiënten, omdat ze ten onrechte geloven dat de lithium weer 'normale' mensen van ze heeft gemaakt. Maar naarmate de tijd verstreek, werd hij lastiger en onhandelbaarder, en ten slotte was hij als een trein die over een verkeerd spoor dendert. Ik was vreselijk ongerust, maar ik kon een korte reis naar Engeland niet afzeggen en daar belde Julie me dan ook in paniek op om te zeggen dat Nick opgenomen moest worden, maar weigerde te gaan. Ook dat kon omdat hij achttien was.

Als wij vonden dat hij een poosje naar de kliniek moest of dat zijn medicijnen bijgesteld moesten worden, konden we hem daar niet meer toe verplichten. Hij moest ermee instemmen. Maar hoe erger hij eraan toe was, hoe stugger hij natuurlijk bleef weigeren er iets aan te laten doen. Het is een krankzinnig systeem. Deze keer ging Beatrix naar Julies huis om te proberen Nick over te halen. Ze moeten hun handen vol aan hem hebben gehad en belden me 's avonds laat een paar keer op. Ten slotte gaf hij zich gewonnen en ging naar de kliniek, maar twee dagen later was hij alweer thuis. Toen ik die avond van mijn reis terugkwam, ging ik meteen naar hem toe. Nog steeds zonder medicijnen was hij op weg manisch te worden, en we wisten dat er een verschrikkelijke depressie op zou volgen.

De volgende dag belde ik zijn psychiater, maar we konden niets doen. We konden niet bewijzen dat hij een gevaar voor zichzelf was - dat was hij eigenlijk nooit geweest - en hij was beslist geen gevaar voor anderen. Hij was niet agressief, maar hij had alle remmen losgegooid. Julie moet knettergek van hem zijn geworden. Het leven met iemand in een manisch stadium is als een vakantie in een keukenmachine - niet bepaald een oase van rust.

Ik merkte er zelf ook iets van toen hij me bijna twee weken later om vier uur 's morgens vanuit Julies huis belde om te vragen of hij de volgende week iemand mee mocht brengen voor het eten. Toevallig zat ik nog te werken, al was het ook voor mij erg laat, maar ik wilde iets afmaken. Ik zei dat het goed was en elk halfuur belde hij me weer om het te bevestigen. Hij klonk lief, maar ik hoorde hoe gespannen hij was. De volgende dag belde ik hem met een idee waarvan ik hoopte dat het zou werken. Ik had er alles voor over om hem zo ver te krijgen dat hij zijn medicijnen weer ging slikken.

Zonder omwegen vroeg ik hem of er iets was dat hij dolgraag wilde hebben. Als ik hem kon omkopen, prima. Alles was geoorloofd, mits hij zijn lithium en Prozac weer zou innemen. Nick dacht een poosje na en antwoordde bevestigend.

'Ben je bereid je lithium weer in te nemen als ik het voor je koop?'

'Oké,' zei hij nonchalant. In afwachting van zijn wens hield ik mijn adem in, maar soms vergat ik hoe kinderlijk hij nog was, vooral zonder zijn medicijnen.

'Wat wil je dan hebben?'

'T-shirts voor de band.' Was dat alles? Hij was bereid zijn lithium weer in te nemen als ik hem t-shirts voor de band gaf? Ik huilde bijna van opluchting. Ik belde meteen de dokter, maar om de een of andere reden besloot deze tot maandag te wachten. Het was een praktische reden die iets met bloedonderzoek of zo te maken had, maar Nick leefde al zes weken zonder medicijnen. Toch vond de arts dat het weekend er nog wel bij kon, en daar moest ik me bij neerleggen. Nick leek niet in gevaar te verkeren, hij was alleen heel prikkelbaar en opgewonden. Vooruit dan maar, als Julie het nog drie dagen met hem kon uithouden, kon ik dat ook.

Dat weekend ging ik naar L.A. met Tom, de man met wie ik sinds mijn scheiding, ruim een jaar daarvoor, regelmatig uitging. Nick mocht hem erg graag en op een typisch-Nickmanier hadden ze meteen vriendschap gesloten. Nick mocht iemand graag of absoluut niet, en hij doorzag iemand meteen. Tom is recht door zee, aardig, intelligent en integer, en dat voelde Nick direct aan. Hij zei vaak dat hij Tom een fijne vent vond en moedigde me aan met hem in zee te gaan.

Hoewel ik voortdurend in contact stond met Nick en Julie, brachten we bij vrienden in L.A. een heerlijk weekend door. Nick gedroeg zich redelijk en we voelden ons gerustgesteld omdat hij 's maandags weer met zijn medicijnen zou beginnen. Voor het eerst hadden Tom en ik het over een gezamenlijke toekomst. Natuurlijk hadden we het ook over Nick; Tom was net zo bezorgd over diens toestand zonder medicijnen als ik. We praatten vaak over Nick, en Tom gedroeg zich als een bezorgde buitenstaander. Hij was erg op Nick gesteld geraakt en vroeg altijd naar hem.

Toen ik thuiskwam, genoot ik na van het weekend, maar maandagochtend stortte mijn wereld in toen Julie belde en hysterisch schreeuwde dat Nick dood was. Ziekenbroeders probeerden hem te reanimeren. Hijgend van ontzetting en met trillende handen belde ik John, en daarna Tom, die ook vreselijk schrok. Daarna belde ik ik weet niet hoeveel anderen.

Het lukte de ziekenbroeders zijn hart weer op gang te krijgen, maar onderweg naar het ziekenhuis moesten ze dat nog tweemaal doen. Hij had iets ingenomen, maar niemand wist natuurlijk wat of waarom. Julie was aan het stofzuigen toen ze een vreemd voorgevoel kreeg en bij Nick in zijn tuinhuis was gaan kijken. De ziekenbroeders zeiden dat hij een paar uur bewusteloos moest zijn geweest, maar dat zijn hart waarschijnlijk pas was gestopt toen Julie binnenkwam. We waren allemaal volkomen in paniek. John en ik gingen meteen naar het ziekenhuis en Tom bood ook aan te komen, maar dat zou de situatie te onbehaaglijk hebben gemaakt en ik beloofde hem dat ik zou bellen. De hele weg de baai over bad ik dat Nick als ik aankwam nog zou leven. Ik was volkomen overstuur.

Toen ik het ziekenhuis binnenrende, was Nick er niet best aan toe. Julie stond op me te wachten en even later kwam Nicks psychiater binnen, en nog later Camilla. Voor mij was het een hel; ik was doodsbang dat ik Nicky zou verliezen.

We kwamen tot de conclusie dat het gebrek aan lithium zijn dieptepunt had bereikt en dat hij had geprobeerd zelfmoord te plegen. Hij had heroïne gebruikt plus een onbekende hoeveelheid andere drugs en vergiffen.

Beatrix was inmiddels ook gekomen. Nick lag met wilde ogen en onsamenhangende geluiden brallend in een kamer van het traumaziekenhuis waar ze hem naartoe hadden gebracht. Men waarschuwde me dat zijn toestand uiterst kritiek was en dat hij, als hij het overleefde, waarschijnlijk een hersenbeschadiging had opgelopen. Hij herkende niemand. Hoewel zijn ogen open waren scheen hij niets te zien, hij kon niet praten, hij zwaaide wild met zijn armen en maakte een soort loeiende geluiden. Ik zal dat geluid nooit vergeten, een soort monsterachtig gekreun, en ik vroeg me af of hij, als hij het overleefde, voortaan in deze staat zou blijven. Maar één ding werd me heel duidelijk: ook al zeg je, als je niet in een dergelijke situatie verkeert, dat je niet zou willen dat je kind met een hersenbeschadiging zou blijven leven, als het eropaan komt, kan het je niet schelen hóé hij leeft, als hij maar leeft. Ik wilde hem niet kwijt. Wat er ook voor nodig was om hem in leven te houden, ik wist zeker dat ik hem niet wilde verliezen.

Urenlang was hij er heel slecht aan toe. Men vertelde me dat hij, om daarna nog te kunnen functioneren, vrij gauw bij bewustzijn moest komen. Een uur of vijf later was er nog geen verbetering. Ik liep een paar keer de kamer uit om te huilen en Tom te bellen, maar er was niet veel te zeggen. De toestand leek hopeloos.

Het hele traumateam was met hem bezig, maar het hielp niets.

Ten slotte ging ik naast hem zitten. Hij kreunde nog steeds en was zich van niets bewust. We waren al acht uur in het ziekenhuis. Ik pakte zijn hand en begon tegen hem te praten, ook al kon hij me waarschijnlijk niet horen. Julie had dat ook steeds geprobeerd en af en toe geschreeuwd dat hij wakker moest worden, naar ons moest kijken, luisteren. Zij had hem mond-op-mond beademd tot de ziekenauto hem kwam halen. Ze had hem gered. En als ze ook maar vijf minuten was doorgegaan met stofzuigen, was hij dood geweest. Ik besefte haarscherp wat ik aan haar te danken had: het leven van mijn zoon, als hij het overleefde. Wat nog de vraag was.

Ik praatte een uur lang tegen Nick, vlak bij zijn oor. Steeds weer vertelde ik hem hoeveel ik van hem hield, dat ik hem nooit in de steek zou laten, dat ik op hem zat te wachten. John en Beatie stonden er hulpeloos bij.

'Toe dan, Nick, ik zit naast je, doe je ogen open, kijk me aan, mammie zit naast je, ik hou van je, Nicky...' Een eindeloze litanie die geen gehoor leek te vinden, maar ik hield mezelf voor dat hij me ergens in dat diepe gat waarin hij was gevallen, toch kon horen. En net toen ik het op wilde geven, keek hij me met een verwilderde blik aan, kreunde weer op die vreselijke manier en tuitte zijn lippen in een poging iets te zeggen. Ik wist niet of hij me zag of niet.

'Mmmmmaaammmm,' zei hij toen. Ik begon te huilen. Het had vreselijk geklonken, maar hij had 'mam' gezegd. Ik had het gevoel dat ik hem uit de klauwen van de dood hield door met hem te praten terwijl het medisch personeel zijn werk deed. Alsof ik hem uit de afgrond omhoogtrok.

Een paar uur later werd hij naar de intensive care gebracht. Hij was iets tot bedaren gekomen, maar zijn toestand was nog lang niet stabiel. Ze wisten bij lange na niet wat hij allemaal gebruikt had en ook maar nauwelijks welke schade hij zichzelf toegebracht had. Zijn lever, nieren en milt waren aangetast, hij was al dan niet tijdelijk doof en zijn benen waren verlamd. De motoriek van zijn armen werkte niet goed meer, zijn ogen waren beschadigd en misschien ook zijn hart. In hoeverre zijn hersenen beschadigd waren, wisten ze nog niet.

Toen ik 's avonds laat naar huis ging, waren ze van mening dat hij het wel zou overleven, hoewel zijn toestand nog een paar dagen kritiek zou blijven. Ik ging een poosje naar huis om de andere kinderen te vertellen wat er aan de hand was, en ze waren natuurlijk allemaal vreselijk bezorgd om hem.

John bleef in het ziekenhuis tot ik terugkwam, en daarna spraken Julie, Camilla en ik af dat we om de beurt acht uur bij Nick zouden blijven. Beatrix zou na haar werk zo vaak mogelijk komen.

De volgende dag was er een kleine verbetering. Men deed allerlei onderzoeken en Paul, Nicks oppasser, zat naast het bed te huilen als een kind. We huilden allemaal. Mijn fantastische zoon balanceerde tussen leven en dood en ik kon alleen maar raden wat hem tot zijn daad gedreven had.

De week die volgde was nog steeds een nachtmerrie, maar hij was elke dag een stukje beter. Ze brachten hem van de ene afdeling naar de andere voor allerlei onderzoeken en observatie, en op een gegeven moment keek hij me met die gekke grijns van hem aan en zei: 'Waarom zetten ze me ook niet even op het parkeerterrein zodat ik een sigaretje kan roken?' Ha ha. Ik kon hem wel rammelen om wat hij had gedaan en wilde hem laten zweren dat hij me nooit weer zo'n streek zou leveren. De gedachte aan wat er bijna was gebeurd, bezorgde me koude rillingen.

Hij gaf toe dat hij gedeprimeerd was geweest, overal schoon genoeg van had gehad en niet helder meer had kunnen denken. Een paar uur na zijn aankomst in het ziekenhuis had de neuroloog hem weer lithium en Prozac toegediend.

Drie dagen na zijn opname in het ziekenhuis was het Halloween en ik bracht een armvol versieringen voor zijn kamer, een gek t-shirt en sinaasappel-chocoladecakejes voor hem mee. Nick was dol op Halloween en ik wilde niet dat het aan hem voorbij zou gaan. Natuurlijk vermoedde ik in de verste verte niet dat het zijn laatste zou zijn. Om hem te vermaken, had ik me verkleed als een heks met een paarse pruik.

Hij bofte. Aan het eind van de week had hij nog geen gevoel in zijn benen, maar kon hij wel weer een beetje rondstrompelen. Zijn hart was onbeschadigd en hij kon weer horen. Verder was er nog van alles mis, maar hij was buiten gevaar.

Tweemaal per dag reed ik naar het ziekenhuis, een rit van een uur, en ik verdeelde mijn tijd tussen Nick en de andere kinderen. We waren allemaal diep geschokt door wat er was gebeurd en zowel woedend als panisch over wat Nick bijna gelukt was. Vooral de jongsten hadden tijd nodig om weer tot zichzelf te komen.

Nick bleef acht dagen in het traumaziekenhuis en toen vroegen ze ons terecht of we hem ergens anders naartoe wilden brengen. Het was geen psychiatrische inrichting en het was niet aan hen Nick te beschermen. Ze waren bang dat hij het nog eens zou proberen, wat ik belachelijk vond. Ik was ervan overtuigd dat hij zijn les had geleerd. Hij was vreselijk aanhankelijk en leek blij te zijn dat hij nog leefde, en waarschijnlijk werkte de lithium alweer en zeker de Prozac. Zijn vrienden gingen bij hem op bezoek en hij maakte een opgewekte indruk. De rest van de familie, vooral Julie en ik, was uitgeput. Ik had nog nooit zoiets vreselijks doorgemaakt. Wonderbaarlijk genoeg dacht men inmiddels dat Nick weer helemaal zou genezen. Hij bleek geen hersenbeschadiging te hebben opgelopen en dat was nog het grootste wonder. Alleen zijn lever werkte niet goed meer en zijn benen waren nog gedeeltelijk gevoelloos. Dat laatste kon nog wel een halfjaar duren en hij zou fysiotherapie moeten hebben.

In het traumaziekenhuis was hij fantastisch behandeld en daar was ik het personeel diep dankbaar voor. Ik was een heleboel mensen dank verschuldigd: Julie, de ziekenbroeders die hem in leven hadden gehouden, de staf van de eerstehulpafdeling, de fantastische neuroloog die heel erg zijn best voor Nick heeft gedaan en een buitengewone psychiater die meteen besefte wat er met Nick aan de hand was. Zij stelde na die acht dagen voor hem naar een plaatselijk ziekenhuis met een psychiatrische afdeling te sturen, waar hij voortdurend in de gaten zou worden gehouden en waar ik hem zonder dat ik de brug of het spitsuur hoefde te trotseren gemakkelijk tweemaal per dag zou kunnen opzoeken. Toen kreeg ik dus meer tijd voor de andere kinderen en kon ik me weer wat ontspannen, in de wetenschap dat hij in goede handen was. Het enige wat we moesten doen, was hem letterlijk weer op de been krijgen, zijn lever in de gaten houden en hem genoeg lithium geven om zijn evenwicht te hervinden. Maar na alle ellende was dat geen grote opgave meer en ik was elke minuut dankbaar dat we hem hadden mogen houden.

Toen hij zich in het ziekenhuis had geïnstalleerd, was hij niet alleen opgewekt maar zelfs een beetje baldadig. Zijn vrienden kwamen regelmatig langs en op de een of andere manier negeerde ik de alarmsignalen, hoewel dat eigenlijk niets voor mij is. Maar ik beschouwde zijn daad als een uitzondering, het gevolg van zijn weigering zijn medicijnen in te nemen. Ik dacht dat het nooit meer zou gebeuren, maar ik besefte absoluut niet - niemand had me dat verteld - dat zijn ziekte dodelijk kan zijn. Ik dacht dat hij er alleen maar zijn hele leven last van zou hebben, er ongelukkig door zou kunnen zijn, maar ik vermoedde niet dat hij eraan zou kunnen doodgaan. Die boodschap was volkomen aan me voorbijgegaan.

Naar schatting probeert zestig procent van de manisch-depressieve patiënten zelfmoord te plegen en slaagt dertig procent daarin. Althans voor zover ik weet. Als het klopt, is het schrikbarend. Ik heb nooit geweten dat Nick dertig procent kans had aan zijn ziekte te overlijden; als ik dat wel had geweten, had ik me nog veel meer zorgen gemaakt.

Ik schreef een gedicht voor hem waarin ik hem heel openhartig vertelde wat ik voor hem voelde en hoe ik zijn daad had ondergaan. Nick vond het prachtig en droeg het in zijn portefeuille altijd bij zich.

voor nicky
omdat ik van je hou

Je bent niet vanzelfsprekend
zonder meer
mijn leven binnengegleden
gedachteloos
probleemloos,
je was een verrassing
en ik moest beslissen
of ik je wilde houden
of niet.

Ik wilde je wel
maar kende je niet
en aarzelde,
maar ik koos voor jou
zonder te weten
hoe ik voor je moest
zorgen.

Niemand hielp me
niemand deelde mijn last
alleen Beatie
en je was van ons alleen.

Ook kwam je niet gemakkelijk
ter wereld
de watermeloen onder
mijn jurk
was een grote baby
die zijn tijd nam
en met een
oorverdovend
spektakel zijn weg
baande.

Ik pakte je hand
en beloofde eeuwig
van je te houden en
je altijd te beschermen.

Je at als een wolf
en mijn liefde voor jou was
onmeetbaar:

mijn perfecte geschenk
mijn geliefde kind
grappig, mooi
en gretig
happend naar het
leven.

Je praatte honderduit
veel te vroeg
veel te wijs,
je droeg mijn hoeden
mijn kralen,
je danste op discomuziek
je was dol op clowns
en je stal mijn hart.

In je hansopje
was je al baas
over mijn leven
mijn bed en mijn hart.

Op school droeg je
zwarte coltruien
geen witte, en leerde je
alles zeggen en schrijven
maar andersom,
je maakte me aan het lachen
en huilen
je gebruikte mijn hart
als speelgoed
en jij en ik wisten altijd
hoe bijzonder je bent.

Te bijzonder
te wijs
te alwetend
en te blind,
je ziet de wereld
te scherp
en helemaal niet.

Jij en ik
kennen elkaars ziel
en hart en geest,
maar binnen in jou
brandt een vuur
dat je bijna verteert.

Door jouw ogen
zie ik je donkerste uren
en het felste licht
en prachtige
zonsondergangen,
we hebben stormen
doorstaan
en hand in hand
in de regen gestaan
en ik heb je beloofd
dat ik er altijd voor je
zal zijn.

Maar gisteren
mijn lieve jongen
verstopte je je
op een plaats

waar ik je, dacht je,

niet zou kunnen vinden,
verstopte je je zoals vroeger
onder mijn
bed in mijn hoofd
achter het gordijn
in een doos,
overtuigd dat ik je
deze keer niet zou
kunnen vinden.

Ze belden me en zeiden
dat je dood was
dat je uit mijn hart was
gerukt
uit mijn hoofd was
gerukt
dat je weg was
naar een plek
waar niemand je kon
vinden
waar je een poosje
een dag of wat
wit licht wilde zien
waar je wilde spelen
en jezelf bevrijden
van de pijn die je
ketent.

Maar ik wist waar je was
want je bent mijn kind
ik wist dat ik je
zou vinden.

Ik rende door het donker
door de regen
wetend van je pijn
en ik vond je
opgerold als een
zwart balletje
vol doodsangst en stilte
met lege ogen,
niets gewonnen,
en toch kon je
niet zonder meer
gaan.

Ik laat je niet gaan
ik laat je niet vluchten
ik laat je niet sterven.

Ik stak mijn hand uit
de diepe afgrond in
en greep je vast
want zonder jou
houdt het leven op
houdt het lachen op
blijft alleen diep
verdriet.

Het was jouw keuze
niet de mijne
maar ik stak mijn hand
naar je uit
en wilde je niet zonder
meer laten gaan.

Lang zat je op de rand
en wist niet welke kant
je moest kiezen
en ik voelde je pijn
kende je doodsangst,
maar langzaam
nauwelijks merkbaar
keerde je je
naar me toe en zei,
mam...

en heel langzaam
kroop je uit het gat
omhoog.

En nu zit je nog steeds
op de rand
maar aan mijn kant
nog steeds vol verdriet
om de laatste zonsopgang
die niet kwam
het laatste uur
dat niet sloeg
en je hand ligt weer in
de mijne.

Ik laat je niet zonder
meer gaan
ik haal je altijd terug
ik voel altijd je pijn
ik laat je niet het donker in
rennen
je gaat niet zoals je kwam
je mag dit niet weer doen
je moet blijven
al is het alleen maar
omdat ik van je hou.

Toen Nick veilig en wel in het nieuwe ziekenhuis lag, probeerde ik weer tot rust te komen en verheugde me op een weekend met de andere kinderen. Tom en ik gingen op donderdagavond bij Nick op bezoek en Tom liet Nick beloven - voor zover Nick in staat was iets te beloven - dat hij zoiets nooit meer zou doen. Nick beloofde het met een ernstig gezicht. Todd kwam ook langs en we zaten een poos met z'n vieren te praten. Beatrix en Trevor waren er ook al geweest en ik liet Samantha even naar hem toe gaan om hem iets lekkers te brengen. Hij vond het ziekenhuiseten vreselijk, maar los daarvan leek hij het er naar zijn zin te hebben. Vooral Sam was blij dat ze hem zag. We waren zo geschrokken dat we hem allemaal wilden zien en aanraken om ons ervan te overtuigen dat hij nog bij ons was.

Vrijdagavond zaten Tom en ik met zijn arm om me heen gezellig thuis met de andere kinderen toen we een telefoontje uit het ziekenhuis kregen met de mededeling dat Nick opnieuw had geprobeerd zelfmoord te plegen. Ze hadden het bijna meteen ontdekt, maar ze hadden zijn hart driemaal op gang moeten brengen, en nu was hij buiten gevaar. Het was allemaal heel vlug gegaan; ze dachten dat hij een overdosis had genomen van drugs die vrienden voor hem mee hadden gebracht. Zijn 'vrienden'! Drugs meenemen voor een geesteszieke jongen die net een zelfmoordpoging heeft gedaan en op een psychiatrische afdeling ligt, kan ik geen vriendschap noemen. Ik was te ontsteld om meteen te reageren en Tom was geschokt toen ik hem vertelde wat er aan de hand was. Even later ging hij naar huis, hij was moe en wilde naar bed. We waren allemaal uitgeput.

Tom vond dat ik meteen naar het ziekenhuis moest gaan, maar dat deed ik niet. Ik was te boos op Nick. Ze hadden gezegd dat hij buiten gevaar was, en ik wilde hem niet zien. Ik kon het niet opbrengen, en ik kon hem ook niet helpen. Hij was veilig, hij leefde nog, en ik had tijd nodig om het te verwerken. Ik belde Julie en we praatten erover, daarna belde ik John en dr. Seifried. Het was ieder van ons duidelijk dat Nicks demonen het van hem gingen winnen. Toen ik naar bed ging, voelde ik me ellendig, maar ook dankbaar dat hij het opnieuw overleefd had. En ik vroeg me af hoe vaak ik nog dankbaar zou moeten zijn nadat Nick het lot had getart.

Te moe om me uit te kleden viel ik in slaap. De volgende morgen ging ik naar Nick toe. Hij zag er vreselijk uit. Zijn lichaam had weer een enorme knauw gehad. Zijn benen waren achteruitgegaan en zijn huidskleur getuigde van de aanslag op zijn hart. Hij was bijna doorzichtig en nauwelijks aanspreekbaar.

Toen ik naar huis ging, maakte ik me ernstig bezorgd over de wending in Nicks leven. Ik had die middag tevergeefs geprobeerd hem duidelijk te maken dat hij ons allemaal meesleepte. Als hij onderging, zouden wij, als de passagiers op zijn schip, mee ondergaan. Als gezin waren we een eenheid, onherroepelijk met elkaar verbonden. Maar ook al wist ik dat het hem speet, ik wist niet of hij me had begrepen. Als hij zichzelf om het leven bracht, zou hij niet alleen Samantha's hart en dat van mij breken, maar ook dat van veel anderen. Ons leven zou nooit meer hetzelfde zijn.

Toen Tom 's avonds langskwam, bleek dat hij over ons nagedacht had. Hij zei dat hij de relatie een poosje wilde verbreken omdat hij tot op dat moment niet had beseft waar hij aan begonnen was en de zaken eerst eens goed op een rijtje wilde zetten. Ik schrok er ontzettend van, maar ondanks mijn teleurstelling kon ik het hem niet kwalijk nemen. Nick had zich binnen tien dagen tweemaal bijna van kant gemaakt en natuurlijk vroeg Tom zich af wat hem nog boven het hoofd zou hangen als hij met me trouwde. Zelfs ik zag de toekomst somber in, omdat ik wist hoe fragiel Nick was en hoe kwetsbaar we waren als gezin. Ik wist wat Nick bezielde, maar voor het eerst was ik woedend op hem. Voor het eerst kostte zijn ziekte en alles wat die met zich meebracht me iemand die ik oprecht liefhad. De dagen daarna werd ik heen en weer geslingerd tussen verdriet en wrok.

Hoewel ik er geen woord over zei toen ik weer bij Nick op bezoek ging, voelde hij mijn verdriet, omdat we elkaar zo goed begrepen. Hij vroeg wat er was en ik probeerde het te omzeilen, maar toen hij naar Tom vroeg en me aankeek, hoefde ik het niet eens uit te leggen. Ik probeerde er luchtig over te doen en zei dat het allemaal wel mee zou vallen, en Nick stelde me nadrukkelijk gerust door te zeggen dat Tom een prima vent was en terug zou komen. Daar was ik niet zo zeker van, maar in elk geval kon ik Nick opnieuw proberen duidelijk te maken dat zijn daden ook ons leven beïnvloedden. Ik begreep nog steeds niet dat hij niet anders kon, ik dacht dat hij steeds een weloverwogen besluit had genomen, maar dat was natuurlijk niet waar. We hadden een fijn gesprek, huilden samen, omhelsden elkaar en ik zei dat ik zonder hem kapot zou gaan van verdriet. Ik wou dat hij dat begrepen had en er rekening mee had gehouden, maar dat kon hij natuurlijk niet.

Wat Tom betreft, had Nick gelijk. Hij had drie weken nodig om na te denken, voor mij drie eindeloze weken, en kwam de avond voor Thanksgiving met verontschuldigingen en een nieuw inzicht terug. We spraken af bij de dag te leven en geen toekomstplannen te maken. Ik had dus heel wat om dankbaar voor te zijn: Tom was terug en Nick had het overleefd. De dag voor Thanksgiving mocht Nick terug naar Julie, waar hij dag en nacht zou worden bewaakt.

We vierden Thanksgiving met alle kinderen en met John, omdat hij de feestdagen nog steeds bij ons doorbracht. Nick en zijn vriend Sammy the Mick kwamen voor het avondeten, keurig in pak met overhemd en das. Het was een Thanksgiving om nooit te vergeten: sfeervol, vrolijk en vol dankbaarheid voor de belangrijkste dingen in het leven.

Toen we de kalkoen aansneden, keek ik zwijgend naar Nick en telde mijn zegeningen. Ik bad dat zo'n tragedie nooit meer zou gebeuren, dat hij ons nooit zou verlaten, en ik deed mijn best om dat te geloven. Het was zijn laatste Thanksgiving.

17

De derde waarschuwing

Met zijn tweede zelfmoordpoging had Nick ons een troefkaart in handen gespeeld. Ik had liever gehad dat het nooit was gebeurd, maar doordat hij zijn leven tweemaal in gevaar had gebracht, kregen wij het recht om hem naar ons goeddunken te laten opnemen. Hij had bewezen dat hij, als hij zijn medicijnen niet innam, een risico voor zichzelf werd. In het vervolg hoefden we geen zes weken meer te wachten als hij weigerde zijn lithium te slikken, maar konden we hem zonder meer meteen naar het ziekenhuis sturen.

Ons wapen was wat men een 5150 noemt: een wet die een patiënt drie dagen zijn rechten ontneemt. We konden hem dus dwingen drie dagen in het ziekenhuis te blijven. Daarna konden we hem met een 5250 dwingen nog twee weken langer te blijven, enzovoort. We bespraken of we hem onder curatele moesten laten stellen, maar dat had te veel nadelen.

Toen Nicks lithiumniveau eenmaal hoog genoeg was, ging hij zich weer normaal gedragen. Hij genas, repeteerde met de band en leek vrij opgewekt. Van de afschuwelijke ervaringen in het traumaziekenhuis kon hij zich niets herinneren. Wij moesten de schok verwerken, hij wijdde zich weer gewoon aan Link 80.

Tegen Kerstmis was hij weer even goed ter been als vroeger en weer helemaal de rocker. Mijn romance was in volle bloei, de andere kinderen waren ook tot rust gekomen en het leven was goed, ondanks mijn voortdurende ongerustheid over Nicky. Hij had ons laten zien waar hij zonder medicijnen toe in staat was, maar nu hadden we tenminste een wettig dwangmiddel. Voorlopig protesteerde hij niet meer tegen zijn medicijnen en nam ze braaf in.

In januari ging hij voor korte tijd met de band naar L.A., waar ze het ene concert na het andere gaven. Ik begon me langzamerhand te ontspannen. De laatste nachtmerrie lag alweer tweeëneenhalve maand achter ons. En toen kreeg ik 's morgens vroeg een telefoontje van Julie met de mededeling dat hij het opnieuw had geprobeerd, bij haar thuis, in de buurt van haar kinderen. Hij had zichzelf 's nachts, maar heel laat en in het grote huis, zodat hij zo goed als zeker wist dat ze hem op tijd zouden vinden, opnieuw een overdosis toegediend. Het was een hulpkreet. En opnieuw redde Julie zijn leven, en deze keer was hij al weer bij bewustzijn toen de ziekenbroeders aankwamen. Opnieuw stuurden we hem naar de psychiatrische afdeling van het ziekenhuis in de stad, en Julie en ik spraken af dat we het deze keer alleen tegen John zouden zeggen. Het drama moest afgelopen zijn en we zouden alleen doen wat noodzakelijk was.

Het bleek dat zijn lithiumniveau iets te laag was geweest en dat hij daardoor toch weer zo neerslachtig was geworden dat hij een nieuwe zelfmoordpoging had gedaan. Ondanks onze wederzijdse belofte tot zwijgen beseften Julie en ik wel degelijk hoe ernstig dit was en deze keer praatte ik met de artsen niet alleen over een eventuele curatele, maar ook over een levenslange opname in een inrichting. Ik vond het vreselijk, maar blijkbaar konden wij hem niet langer goed genoeg in de gaten houden. Ik praatte ook met enkele advocaten en een bevriende rechter, maar het kwam erop neer dat de rechtbank dan een voogd zou aanwijzen of zelf als voogd zou optreden en ik daar geen zeggenschap in had. Mijn grootste angst was dat ik, als anderen besloten dat Nick een gevaar voor zichzelf, te onhandelbaar of zelfs krankzinnig was, niets meer in te brengen zou hebben. Ze zouden hem zelfs in een inrichting van de staat kunnen stoppen zonder dat ik hem eruit zou kunnen halen. Ik moest er diep over nadenken en besprak de kwestie met John en Julie.

Intussen leek Nick al gauw weer in orde te zijn. We bespraken een langere ziekenhuisopname met zijn artsen en wezen hen erop dat Nick een ander geval was dan de rest van de psychiatrische patiënten. Hij functioneerde weer en had succes met zijn band, dus we vonden het bijna misdadig hem op te sluiten. Hoewel de ziekenhuispsychiater zei dat dat goed functioneren maar schijn was, en na nog meer gesprekken met beide psychiaters en onze advocaat, besloten we van de curatele af te zien en hem twee weken later weer bij Julie te laten wonen.

De ziekenhuispsychiater zei dat als we hem tot zijn dertigste in leven konden houden, hij waarschijnlijk een normale levensduur zou hebben. Zelfmoorden, al of niet per ongeluk, kwamen het meest voor bij oudere tieners en twintigers. De twaalf jaar die Nick het nog zou moeten volhouden, schenen ons een eeuwigheid, maar hij leek eindelijk te begrijpen waar het om ging. We praatten allemaal heel lang met hem en deden een beroep op zowel zijn gezonde verstand als zijn geweten. Met een bedroefd gezicht vroeg hij de arts hoe lang hij dan nog medicijnen zou moeten slikken, maar ik denk dat hij het antwoord op die vraag allang wist.

'De rest van je leven,' zei de arts, en Nick knikte. Eindelijk was het tot hem doorgedrongen dat hij voor eens en altijd manisch-depressief was. Het was een bittere pil voor hem, en we maakten een vergelijking met suikerziekte. We vertelden hem dat als hij ook maar één dosis oversloeg, we hem voor heel lange tijd naar het ziekenhuis zouden sturen. Drie zelfmoordpogingen in drie maanden was een angstaanjagend aantal, en ik was de wanhoop nabij.

Voordat Nick uit het ziekenhuis kwam, schreef ik hem de volgende brief Hij had mij een brief gestuurd waarin hij zijn excuses aanbood en protesteerde tegen zijn verblijf in het ziekenhuis, en voor de zoveelste keer deed ik mijn uiterste best om hem de ernst van de situatie te doen inzien en hem een hart onder de riem te steken.

Donderdagavond, 30 januari 1997

Lieve Nick,

Ik was diep ontroerd door je brief en ik hou meer van je dan ik je ooit duidelijk kan maken. Ik vind het geweldig dat je je hart voor me opent en me laat weten hoe je je voelt, en je spijt betuigt voor de zorgen die ik om je heb. Maar ik wil ook dat je weet hoe ongelooflijk trots ik op je ben, op jou zoals je bent, als mens. Ik zal ook ontzettend trots zijn als je succes krijgt met je muziek en volgens mij heb je enorm veel talent, maar dat is een soort extraatje, want ik ben ook al trots op je zonder dat je iets speciaals bereikt in je leven. Ik vind je een geweldig, heel bijzonder mens, dat ben je van kind af aan geweest en dat zul je altijd blijven.

Het verdriet en de bezorgdheid die je zoals je zegt in mijn ogen ziet, zijn inderdaad omdat ik zorgen heb om jou. Jouw verdriet is ook mijn verdriet, en ik weet dat je weer een heel moeilijke tijd doormaakt. Het doet me verdriet dat je ons weer bijna ontglipt bent. Het doet me verdriet wanneer je ongelukkig bent met je leven, net als jij het verdrietig vindt wanneer ik ongelukkig ben. Maar de teleurstelling die je zegt te zien heeft niets met jou te maken, nu niet en vroeger ook niet. Je stelt me niet teleur, je raakt me tot in het diepst van mijn wezen. Jij kent me door en door en ziet me altijd zoals ik ben. Van alle mensen om me heen ben jij degene die me, in de moeilijke tijden van de afgelopen paar jaar, het meest heeft bemoedigd en getroost. Ik wil dat je dat goed beseft!!!

De teleurstelling die je soms bij me ziet, heeft dus niets met jou te maken (ik schep altijd verschrikkelijk over je op!!!) maar met mijn eigen leven zoals het op dit moment is. Het heeft me jaren gekost om iets op te bouwen, ons gezin, mijn carrière, mijn leven met papa, en nu heb ik het gevoel dat ik naar beneden getuimeld ben (zoals bij Slangen en Ladders, wanneer je bij 99 bent en terugvalt naar 2 - zoals jij je soms ook voelt) en terug ben bij af Maar ik hoop er iets van te leren en weer langs een paar ladders omhoog te klimmen. Dus ik ben teleurgesteld over mezelf, over mijn mislukte huwelijk, over het verdriet als de kranten onaardige dingen over me schrijven, en over de hulpeloosheid omdat ik je niet beter kan helpen. Ik ben niet teleurgesteld in jou.

Maar zo gaat het altijd in het leven. We vallen allemaal op ons gezicht, we glijden allemaal van de berg af en we klimmen allemaal weer naar boven. Eerlijk gezegd begin ik me alweer een stuk beter te voelen. Ik zie de zon weer op de berg schijnen, niet alleen voor mij, maar ook voor jou. Hand in hand met degenen van wie we houden en die van ons houden, en met onze vrienden, en met een klein beetje geluk, bereiken we weer de top nadat het leven ons naar beneden heeft gegooid.

Jij hebt me vaker een hand toegestoken dan je zelf beseft, en ik sta altijd klaar om jou overeind te helpen. Je kunt altijd op me rekenen, lieverd, en als je bedroefd bent, mag je altijd, hoe groot, oud, nors of teleurgesteld je ook bent, even bij me op schoot kruipen om getroost te worden.

Sommige dingen moeten we alleen doen, zoals de eerste sprong over het ravijn dat ons lijkt te willen opslokken. Dat moeten we alleen doen; we moeten genoeg geloof in onszelf hebben om het te proberen, net als jij nu in jezelf moet geloven en in een positieve kracht die nog sterker is dan jijzelf, zelfs nu. Maar na die eerste piepkleine stapjes omhoog - die reuzenstappen lijken — staan er mensen klaar om je op te vangen en van je te houden en je te helpen, zoals ik, zoals Julie, zoals je vrienden en je familie. We staan je allemaal aan te moedigen, lieverd, ik het hardst van al.

Dank je wel dat je je bekommert om hoe ik me voel, en dat je zo'n fantastische jongen bent. Je voelt je waarschijnlijk op dit moment niet bepaald fantastisch, maar dat ben je wel.

Ik wens je allerlei heerlijke dingen toe. Ik hoop dat je muziek je alle vreugde, opwinding en voldoening brengt die je verdient, maar of je nu een bekende 'ster' wordt of niet, voor mij ben je altijd een ster geweest en zul je er altijd een zijn. Je bent een ster als mens, lieve Nick, en je straalt helderder dan je denkt. Sla dus het stof van je af, glimlach, en besef dat je de zon van mijn leven bent, en me niet teleurstelt. Ik wil dolgraag dat je veilig, gezond en gelukkig bent, en als we je zo nu en dan in een 'kast' moeten stoppen om te zorgen dat je veilig blijft, moet je dat vergelijken met het opbergen van een juweel opdat er niets mee gebeurt. Weliswaar 'helpt' dat het juweel niet en wordt het er ook niet mooier van, maar er kan niets ergs mee gebeuren. Ik weet heus wel dat zoiets voor een mens niet zo geweldig is, maar jij bent mijn juweel. Ik zou het niet kunnen verdragen als ik je kwijtraakte, en hoewel je vindt dat ik er zo nu en dan verdrietig uitzie, kun je je in de verste verte niet voorstellen hoe verdrietig ik eruit zou zien als er iets ergs met jou gebeurde. Ik moet er niet aan denken. Laat er dus niets met je gebeuren, probeer flink te zijn, klim al of niet met kleine stapjes uit het gat, spring in het ongewisse en hier sta ik, met mijn armen naar je uitgestrekt, met mijn hart vol liefde... ik hou meer van je dan ik je kan vertellen.

Zelfs onder de ellendigste omstandigheden is er ergens wel iets heel kleins om gelukkig over te zijn. Pak dat vast en laat het niet los. Jij bent vaak dat beetje geluk voor mij geweest, dus misschien kan mijn liefde voor jou soms een donker hoekje voor jou oplichten. We hebben elkaar, en nog veel meer!

Glimlach, mijn schat, en wees net zo trots op jezelf als ik op jou!!! (Morgen is Star Wars weer in de bioscoop, misschien kunnen we daar nog een keer naartoe: 'Moge de Kracht je bijstaan,' weet je nog? Dat doet Hij altijd, denk eraan!)

Pas goed op jezelf, lieverd, pas heel goed op jezelf! Ik hou verschrikkelijk veel van je.

Mama

Vanaf het moment dat hij toen uit het ziekenhuis kwam, stond mijn hart stil elke keer als de telefoon rinkelde. Ik geloof dat ik wist wat er zou gebeuren.

Maar na zijn derde zelfmoordpoging leek Nick beter dan ooit. Voor het eerst van zijn leven leek hij zijn ziekte en de gevolgen daarvan te aanvaarden. Zijn lithiumniveau werd voortaan wekelijks gecontroleerd. Het ging fantastisch met de band, hij maakte cd's en video's en maakte korte tournees. Als hij tijd had, kwam hij langs en dan was hij heel opgewekt. Hij zag er ook heel goed uit. Voor het eerst sinds jaren ging hij zelfs met ons mee op vakantie naar Hawaï. Ik vond het heerlijk hem met de jongere kinderen te zien spelen. Sammy the Mick en Julie waren ook mee om op hem te passen.

We amuseerden ons allemaal kostelijk terwijl Nick over het strand rende, met Sammy the Mick ging zwemmen en ons met zijn videocamera filmde. Hij was oergezellig en we hadden veel plezier met hem. Het was onze beste vakantie met hem, vooral omdat hij al zo lang niet mee was geweest. Hij had al heel lang niet meer kunnen reizen.

We hielden ook zijn lithium- en Prozacniveau scherp in de gaten. Bij de meeste mensen hoeft dit maar eens in de drie of vier maanden te worden gecontroleerd, maar bij Nick moest dat eens per week omdat de medicijnen niet altijd in gelijke mate opgenomen werden. Op deze manier konden we de doses meteen aanpassen. Voor mijn eigen gemoedsrust had ik daar in januari op aangedrongen en Nick was het ermee eens. Hij was nu onder behandeling van twee psychiaters: dr. Seifried, die hem al een paar jaar onder zijn hoede had en die we allemaal graag mochten, en de ziekenhuispsychiater als extra steun. Ook had hij twee maanden een therapie voor externe patiënten gevolgd, maar daar had hij met alle tournees, concerten en repetities geen tijd meer voor. Link 80 werd steeds bekender en Nick was laaiend enthousiast. Hij rook het succes al en genoot.

Voor die zomer stond er een tournee van elf weken door het hele land op het programma en ze waren bezig met het organiseren van een tournee door Europa in de herfst. Misschien zouden ze na Kerstmis zelfs in Japan mogen spelen. Het eiste veel van Nick, maar hij vond het allemaal zo leuk dat we niet wilden ingrijpen zolang hij het aan leek te kunnen. Julie en ik en zijn oppassers verloren hem geen moment uit het oog. Soms ging hij zelfs naar een twaalfstappenbijeenkomst om zichzelf eraan te herinneren dat hij, als zijn lithiumniveau toch een keer te laag was en hij niet lekker in zijn vel zat, geen drugs meer mocht aanraken. Wij deden wat we konden en hij ook, en het werkte. Het ging prima met hem.

We verheugden ons allemaal op Beaties huwelijk, dat een maand later zou plaatsvinden. Alle kinderen mochten meedoen. De meisjes zouden bruidsmeisjes zijn, Maxx zou de ring dragen, Zara zou bloemen strooien en Nick, Trevor en Todd waren bruidsjonkers. We hadden besproken of Nick het aan zou kunnen, maar omdat hij zo'n gezonde, normale indruk maakte en zijn werk zo goed in de hand had, vonden we dat we ons geen zorgen moesten maken. Wel hadden we ons half lachend, half serieus afgevraagd wat er zou gebeuren als Nick, wanneer hij met de andere bruidsjonkers bij het altaar stond, zich zou gaan vervelen en zijn impulsen niet onder controle zou kunnen houden. Maar hij gedroeg zich zo voorbeeldig dat we ons dat niet konden voorstellen.

Eindelijk was hij een liefhebbende, zorgzame, verstandige jongeman geworden die zelfs op een verantwoordelijke manier met zijn ziekte omging. Hij lette op zijn toestand, slikte trouw zijn medicijnen en voor het eerst zei hij het tegen Julie als hij zich niet lekker voelde, en dan paste zijn psychiater zijn doses aan. Zijn laatste zelfmoordpoging was alweer drie maanden geleden en iets dergelijks leek niet meer bij hem op te komen. Hij was opeens een knappe, veel volwassener, succesvolle en gelukkige jongeman. En we hadden het nog nooit zo goed met elkaar kunnen vinden.

Omdat we het in Hawaï zo fijn hadden gehad, spraken we af eens per week samen te lunchen, en daar genoten we allebei van. Hoe ouder hij werd, hoe meer hij op me ging lijken. We waren allebei gevoelig, meelevend, gul, soms dom en naïef, zachtmoedig, snelle denkers en hadden hetzelfde gevoel voor humor. We hadden allebei moeilijke tijden doorgemaakt en we waardeerden het extra als het goed met ons ging. Daarnaast hadden we een heel sterke band, daar waren we ons allebei van bewust.

Ik kon overal met hem over praten. Ik vertelde hem over problemen in het gezin, met John, met mijn werk en zelfs met mijn romance met Tom. Nick mocht Tom immers erg graag en was blij dat we nog steeds met elkaar omgingen. Ik waarschuwde hem voor de valkuilen van het succes, want ik wist zeker dat hij die ook zou tegenkomen. Het was een schok voor hem te ontdekken dat mensen jaloers op hem waren en toch van hem probeerden te profiteren. We konden elkaar vaak raad geven en hadden vaak hetzelfde standpunt, wat ons plezier deed. Hij had een verbazingwekkende mensenkennis. Onze gelijkgezindheid en dikke vriendschap was heel bijzonder. Hij was begripvol en wijs, en het ontroerde me dat hij zo zorgzaam voor me was, dat hij me zo waardeerde en dat hij zo graag wilde dat ik gelukkig was. Ik had nooit gedacht dat hij zou opgroeien tot een man van wie ik zou houden, voor wie ik respect zou hebben en op wie ik zou kunnen rekenen - een zeldzaamheid in mijn leven. En hij wist dat hij altijd op mij kon rekenen. We hebben elkaar nooit teleurgesteld. Tot mijn verbazing was hij soms mijn rots in de branding - een zeldzaam geschenk, waar ik zuinig op was.

Zoals gezegd lunchten we ongeveer eens per week samen en soms vaker, en tussen repetities en afspraken door kwam hij vaak langs om in mijn werkkamer een praatje te maken. We lachten om mensen die we onsympathiek vonden of die zichzelf te serieus namen, en vertelden flauwe grappen. We waren allebei tot op zekere hoogte nogal naïef, we vertrouwden mensen 'niet genoeg en te veel', zoals Nick het noemde. We hadden zo verdomd veel gemeen, en behalve dat we zoveel van elkaar hielden, vonden we elkaar aardig en bewonderden we elkaar.

Na het huwelijk zouden we allemaal een poosje een andere kant op gaan. Ik zou de jongsten zes weken mee naar Europa nemen en Nick zou tien weken op tournee gaan, waar hij zich erg op verheugde. Ik vond het fijn voor hem en maakte me zelfs geen zorgen, want zijn oppassers zouden meegaan en Julie zou eens per week naar hem toe vliegen om te kijken hoe het met hem ging. Ze had al afspraken met ziekenhuizen onderweg gemaakt om steeds zijn lithiumniveau te controleren. We hadden overal aan gedacht, en Nick concentreerde zich op zijn muziek. Hij was nog nooit zo gezond, verstandig en sterk geweest. En eind mei dachten we aan niets anders meer dan aan Beaties huwelijk.

Op de vrijgezellenavond werd tijdens het diner tot groot plezier van Nicky het ene gekke kussen na het andere te voorschijn gehaald. Beatie zag er in een lavendelkleurige satijnen jurk beeldig uit en Nick was een sensatie in een zwart pak met schoenen van luipaardvel. Zijn haar was goed geknipt, glanzend zwart, en hij zag er heel mooi uit. We vermaakten ons kostelijk en de volgende dag poseerden we voor de huwelijksvoltrekking voor de fotograaf. Nick was een plaatje in een nieuwe smoking.

Hij gedroeg zich onberispelijk. Geen moment verloor hij zijn zelfbeheersing, en zoals hij had beloofd begeleidde hij me voorzichtig door het middenpad van de kerk naar voren. Voordat we in beweging kwamen, pakte hij mijn hand en trok die onder zijn arm, en zei dat hij veel van me hield. Mijn hart smolt. Van dat ogenblik is een foto genomen, ik weet het nog precies.

Ik zei dat ik ook van hem hield, dat elk kind een geschenk voor zijn moeder is, maar dat hij extra bijzonder was omdat hij meerdere keren een geschenk voor me was geweest. 'Van nu af aan moet je heel goed voor jezelf zorgen, Nick,' fluisterde ik. 'Ik hou van je.' Ik was zenuwachtig over de wandeling door de kerk en dat wist hij, en hij gaf me een paar klapjes op mijn hand. Hij zei nog een keer dat hij van me hield, gaf me een kus, bracht me naar mijn plaats en liep naar de andere bruidsjonkers bij het altaar. Hij zag er beter uit dan ooit.

's Avonds danste hij een paar keer met mij, maar hield ook zijn reputatie als Casanova hoog. Hij verliet het feest met een van de mooiste vrouwen; ze was dertig en ze vormden een schitterend paar toen ze arm in arm naar de auto liepen met Cody achter het stuur. Nick had nooit leren autorijden; hij wist dat dat niets voor hem zou zijn. En het was ook niet nodig, omdat hij altijd een chauffeur bij zich had. Met zijn gebrek aan zelfbeheersing zou hij een gevaar op de weg zijn geweest.

Het was een prachtige huwelijksdag - een van de mooiste gebeurtenissen uit ons leven. Het was heerlijk om weer eens allemaal bij elkaar te zijn, met iedereen op zijn paasbest uitgedost, en samen zoveel plezier te hebben. En we genoten van Beaties geluk.

Twee weken later, nadat Nick en ik heel vrolijk geluncht hadden, vertrok hij met de band op tournee en ik met de kinderen naar Europa. Ik beloofde dat ik naar het busje zou bellen, en voor hem was ik overal bereikbaar. Ik ging naar Parijs, Zuid-Frankrijk, Londen en een weekend naar het Engelse platteland. Nick zou door het hele land reizen, zijn publiek in extase brengen en nieuwe fans verzamelen. Hij verheugde zich er geweldig op en ik genoot met hem mee. Ik wist dat het een heerlijke zomer zou worden.

18

Een rampzalige zomer

Vlak voordat Nick op reis ging, kreeg hij een wervelontsteking in zijn rug. Dat was heel vervelend, omdat hij op het podium altijd de gekste sprongen maakte en al dat gekronkel en gehop zijn rug geen goed zou doen. Bovendien dacht hij dat hij er bij het organiseren van de tournee voor had gezorgd dat ze niet meer dan een uur of vijf per dag hoefden te rijden, maar aan zijn tijdsbesef mankeerde nogal eens wat en het bleek dat er rijtijden van twaalf tot vijftien uur per dag tussen hun optredens lagen. Hij besefte dat hij er moeite mee zou hebben om regelmatig zo lang met negen anderen in een busje te moeten doorbrengen. Ik zei dat hij ijs tegen zijn rug moest leggen en zoveel mogelijk moest liggen. Hij wilde zijn stofwisseling niet in de war brengen door pijnstillers te slikken, maar zijn rug deed verschrikkelijk pijn.

De tournee begon goed en de optredens waren een succes, maar ze waren nog jong en er vielen weleens woorden. Heet en vermoeid en na te weinig slaap urenlang opeengepropt in het busje begonnen de ruzies, en dat kan ook haast niet anders. Het was veel moeilijker dan ze voorzien hadden, maar Nick vond het belangrijk voor hun toekomst en wilde de tournee niet afbreken. Omdat Nick de leiding had, kreeg hij soms de schuld van vervelende situaties en niemand, ook Nick niet, nam wat de ongemakken en klachten betrof een blad voor de mond.

Later hoorde ik van Julie hoe hij zich die klachten aantrok, en dat hij dacht dat ze hem en al het werk dat hij deed niet waardeerden. Hij voelde de verantwoordelijkheid als een zware last op zijn schouders en omdat hij alles organiseerde - de contacten met de agenten en de zalen, de ontelbare telefoontjes, de repetities en de optredens - en daarnaast de liedjes schreef, was dat natuurlijk ook zo.

Achteraf beschouwd is het duidelijk dat die tournee een potentiële ramp voor Nick was, maar op dat moment vonden we het belangrijk hem te laten gaan. De tournees waren voor hem de beloning voor al zijn zwoegen, en ze waren noodzakelijk om succes te hebben. Zeven maanden eerder was hij van school gegaan omdat hij vond dat hij de kans om met zijn band beroemd te worden niet mocht laten lopen, en hij dacht dat hij zijn opleiding later wel zou kunnen afmaken. Twee andere bandleden hadden hetzelfde gedaan, en een derde lid was zelfs van de middelbare school gegaan om die in zijn eigen tempo af te maken. Ze hadden alles voor de band over, en de tournee van die zomer was het begin van hun roem. Daarna zouden ze vaker op tournee gaan, zoals gezegd misschien naar Europa en Japan. Voor Link 80 waren het tien heel belangrijke weken.

Julie en ik lieten hem toch wel met angst en beven gaan, omdat we wisten wat er voor hem van afhing. Als we het hem verboden hadden, was hij misschien zonder onze toestemming op pad gegaan. Zijn gezondheid was nog nooit zo goed geweest en het leek een perfect moment. We zorgden ervoor dat hij veilig zou zijn door zowel Cody als Paul volgens een ingewikkeld schema met hem mee te laten reizen, en door Julie wekelijks te laten controleren of hij de druk geestelijk en lichamelijk aankon. Toen ze in juni vertrokken, dachten we dat we aan alles hadden gedacht, inclusief zijn lithiumtesten.

Gewoonlijk was Julie degene die ervoor vocht hem meer vrijheid te geven. Zij had hem in eerste instantie aangemoedigd met zijn band te beginnen, terwijl ik altijd aarzelde, en voorzichtiger en bezorgder was. Zij begreep beter dan ik hoe belangrijk het voor hem was om zelf iets te bereiken, om onafhankelijk te zijn. Als ik de kans had gekregen, had ik hem zijn hele leven in de watten gelegd, want hij was 'mijn baby'. Maar ik wist dat Julie gelijk had dat ze hem in elk geval de illusie wilde geven dat hij onafhankelijk was. Als hij zijn hele leven ziek zou blijven, zouden we er allemaal naar moeten streven hem een zo normaal mogelijk leven te laten leiden. Deze tournee was daar een onderdeel van. En het was iets wat hij dolgraag wilde, waar hij keihard voor gewerkt had. Maar alsof Julie een voorgevoel had, was ze deze keer bezorgder dan ik. Ik was er zeker van dat het hem zou lukken. Zoals gewoonlijk namen we op die manier een evenwichtige beslissing - net als over Nicks tuinhuis.

Ik vond dat hij in het grote huis beter in de gaten kon worden gehouden dan in zijn eentje in een apart huisje. De oppassers gingen 's avonds laat weg en kwamen pas 's ochtends terug. Maar Julie vond dat hij privacy en een zekere vrijheid nodig had. Hij moest het gevoel krijgen dat hij volwassen was. Hij werd altijd ■ zo omringd en beschermd dat hij het af en toe gewoon benauwd moest hebben, en we konden hem zelden laten merken dat we hem als volwassen beschouwden. Het aparte huisje vlak bij haar voordeur zou meehelpen hem die illusie te geven. En hij vond het geweldig. Soms had Julie helemaal gelijk en moest ik wat Nick mijn 'paranoia' noemde, onderdrukken. Hij had zelfmoord willen plegen in het tuinhuis, maar ook in het grote huis en op de gesloten afdeling van het ziekenhuis. Dus we hadden allebei gelijk dat hij de kans moest krijgen zich een beetje onafhankelijk te voelen, ondanks zijn voortdurende bewaking. Alles wat met Nicky te maken had, was dansen op het slappe koord.

Julie had zijn muziek altijd gestimuleerd, ik niet. In het begin besteedde ik er niet veel aandacht aan omdat ik dacht dat het een voorbijgaande fase zou zijn, en hoopte ik alleen maar dat hij niet met de verkeerde mensen in aanraking zou komen en zich door hen zou laten meeslepen. Julie had echter helemaal gelijk, want zijn muziek was de levensenergie die hem op de been hield en hem zijn beste jaren bezorgde, zijn passie. Ik ben haar nog altijd dankbaar dat ze haar zin doorgedreven heeft, en dat was Nicky ook.

Toen hij aan de organisatie van die tournee begon, hadden Julie en ik er allebei gemengde gevoelens over, maar voor de verandering was ik degene die ervan overtuigd was dat hij het zou redden. En toen we hem uitzwaaiden, dacht Julie dat ook, want hij was echt in topvorm.

Cody liet een paar keer per dag weten dat alles goed ging, hoewel de jongens klaagden over de hitte, de bus, het eten, de lange ritten en andere ongemakken van een lange reis per auto. We wonden ons er niet over op, en Julie en ik hadden zoals gewoonlijk ook toen ik in Europa was dagelijks een of meerdere malen telefonisch contact zodat ik op de hoogte bleef.

Maar toen ze tien dagen later belde, was ze ongerust. Nick klonk gespannen en was van streek omdat enkele bandleden zich bij hem hadden beklaagd over de gang van zaken. Ze verraste me door eraan toe te voegen dat de tournee volgens haar toch te inspannend voor hem was en dat hij misschien eerder naar huis zou moeten komen. Toen ik echter vroeg of ze ergens haar vinger op kon leggen, zei ze dat het alleen een soort voorgevoel was. Maar haar intuïtie was meestal juist.

De volgende dag zei Nick tegen Julie dat hij zich gespannen en neerslachtig voelde, en dat hij het gevoel had dat hij er niet mee door kon gaan. Toen ze me dat vertelde, werd ik ook ongerust, maar ik wist hoe wispelturig Nick was. Hij was in staat om op het ene moment te beweren dat hij ermee kapte en vijf minuten later koppig vol te houden dat hij ermee doorging. Ik dacht dat, als we hem naar huis lieten komen, hij pas later zou beseffen wat dat voor zijn ontluikende carrière als muzikant had betekend, en dat hij dan zou instorten. Deze keer vond ik dat hij ermee door moest gaan en dacht ik dat het hem zou lukken. Ik was bang dat hij, als hij het opgaf, zou denken dat hij gefaald had en dat hij dus inderdaad gehandicapt was. Het was een verschrikkelijk moeilijke beslissing.

Nick vroeg Julie een paar dagen eerder te komen dan ze van plan was en zei dat hij tegen de band zou zeggen dat hij naar huis ging. Julie vloog die avond naar hem toe, nadat ze hem had laten beloven dat hij de rest van de band pas zou inlichten als zij erbij was.

Maar door zijn gebrek aan zelfbeheersing kon hij die belofte natuurlijk weer niet houden en praatte hij zijn mond voorbij. Geen van de bandleden wist dat hij ziek was, dat hield hij zoveel mogelijk geheim, dus hij zei dat hij er genoeg van had, dat hij hun gezelschap niet langer op prijs stelde en dat hij ervandoor ging. Natuurlijk was iedereen woedend. Julie was van plan geweest er eerst met Nick over te praten en hem te helpen een diplomatieke oplossing te vinden. Hij had een geldige reden, want hij kon zeggen dat zijn eerste zelfmoordpoging negen maanden geleden lichamelijk zo uitputtend was geweest dat hij nog steeds onder doktersbehandeling was, dat het op het moment van vertrek nog niet zeker was geweest of zijn hart was beschadigd en dat er nog een onderzoek nodig was. De uitslagen tot dan toe waren normaal geweest, maar Julie had willen zeggen dat Nick een hartprobleem had, zodat ze hem niets kwalijk konden nemen. Nick was haar echter voor geweest en dat had tot een al acht uur durende ruzie geleid, waarbij Nick was uitgemaakt voor alles wat mooi en lelijk was omdat hij de band in de steek liet.

Nicks probleem was dus dat hij niet wilde dat iemand wist dat hij manisch-depressief was en hoe erg dat was. De andere jongens hadden geen flauw idee van zijn dagelijkse strijd, zijn medicijnengebruik en het belang ervan, en ze wisten ook niet dat Cody en Paul psychiatrisch verpleegkundigen waren. Nick noemde hen altijd zijn lijfwachten, die zijn beroemde, overbezorgde moeder met hem meestuurde. Ik weet niet hoe hij Julies aanwezigheid verklaarde.

Dus toen Julie aankwam, was het hek al van de dam en zei Nick dat hij niet had geweten wat hij moest doen en dat hij zich ellendig voelde omdat hij gefaald had. Voor het eerst gaf hij toe dat hij hulp nodig had, en na zijn drie zelfmoordpogingen leek dat een belangrijke stap naar de erkenning van zijn ziekte. Toen Julie zag hoe hij eraan toe was, vond ze het verstandig van hem dat hij naar huis wilde.

Maar het vertrek van Nick betekende het einde van de tournee en van de band. Hij was het middelpunt, de solozanger, de ster, en de magneet voor de fans, de vertegenwoordigers van de platenmaatschappijen en de journalisten. Zonder hem had Link 80 geen toekomst en dat wisten ze allemaal.

Wat Nick het ergst vond, waren de verwijten. Julie en hij bespraken wat hij daarmee aan moest. Hoewel hij het er door zijn foute aanpak zelf naar gemaakt had, voelde hij zich diep gekwetst. Maar hij had de anderen uitgemaakt voor stommelingen die hij niet meer kon luchten of zien en het was dus geen wonder dat ze hem hadden aangevallen. Omdat Nick zijn angsten probeerde te overschreeuwen, gedroeg hij zich als een verwend rotjoch en omdat de anderen niet wisten dat hij ziek was, konden ze hem niet begrijpen of steunen.

Het lukte Julie om iedereen die avond tot bedaren te brengen. De volgende morgen, toen Nick nog sliep, had ze een vijf uur durend gesprek met de andere jongens om hun de situatie uit te leggen. Ze vond het tijd om hen over Nicks ziekte in te lichten, maar ze kon hen natuurlijk niet opeens duidelijk maken wat die allemaal teweegbracht, hoe ernstig die was en dat het fataal zou kunnen aflopen. Dat laatste was ons na al die tijd nog niet eens voldoende duidelijk. Ze vertelde hun dat Nick had gewild dat de tournee zo normaal mogelijk zou verlopen, maar dat hij, als het hem te veel werd, zijn toevlucht zou kunnen nemen tot drugs of zelfs een nieuwe zelfmoordpoging. Ik vermoed dat ze dachten dat Julie overdreef om hem vrij te pleiten. Ze waren nog jong en vrij naïef, en de ziekte die ze beschreef, was zelfs voor de meeste volwassenen onbegrijpelijk. De jongens wilden dat Nick bleef omdat hij dat aan hen verschuldigd was, en beloofden dat ze zouden opbellen als ze dachten dat Nick zich niet goed voelde of problemen had.

Uiteindelijk kwam Julie met een compromis. Ze zouden hun tournee een week of drie onderbreken en Nick zou met Julie mee naar huis gaan om op adem te komen en zijn medicatie te laten bijstellen. Maar daar waren ze het niet mee eens en de boekingsagenten zouden het ook niet goedvinden, want het zou hun geld kosten en de naam van de band schaden.

Julie had hen wel kunnen overhalen Nick te laten weten dat ze hem waardeerden, en toen hij wakker werd, deden ze dat ook. Toen Nick dat hoorde, besloot hij dat hij de tournee wilde voortzetten. Julie was het er eigenlijk niet mee eens en zei dat Nick goed naar zichzelf moest luisteren en moest stoppen als hij het gevoel had dat het hem te veel werd, maar Nick was als een blad aan de boom omgedraaid. Hij zei dat hij, als Julie hem zou dwingen mee terug te gaan, zou weglopen en deze keer voorgoed. Hij was niet te vermurwen en wilde per se blijven.

Julie en ik bespraken de situatie een paar keer per dag en uiteindelijk besloot ze bij Nick te blijven om te zien hoe het ging. Wat haar noch mij beviel, was dat de andere jongens alleen aan zichzelf dachten en absoluut niet aan Nicky. Niet dat ze wilden dat hem iets overkwam, maar ze begrepen het risico niet en hadden hem te hard nodig. Niemand van ons - Julie, ik, Nicks psychiater - besefte hoe zwaar deze tournee voor hem was en hoe hard hij tegen zijn eigen grenzen aan zou lopen. Dat laatste was de genadeslag. Als we dat hadden beseft, hadden we hem nooit laten gaan, want na alles wat we hadden gedaan om hem te beschermen, waren wij wel de laatsten die hem risico's wilden laten nemen.

Dus Julie reisde een poosje met hen mee om een oogje in het zeil te houden. Nick knapte weer op en ze waren druk met de praktische aspecten van de band, het reizen en de concerten. Ze hadden succes en ze wisten allemaal dat het een paspoort was naar grotere successen. Toen Julie ten slotte weer naar huis ging, was dat met het geruste gevoel dat Nick weer in orde was en de rest van de tournee aankon. Maar eens te meer was het tot ons doorgedrongen hoe kwetsbaar Nick was. Hij had Julie beloofd dat hij, als hij weer depressief werd, regelrecht naar huis zou gaan.

Hij was niet meer zo opgewekt, maar ook niet somber, en zijn relatie met de andere jongens was verbeterd. Pas later beseften we dat hij zich steeds meer ging terugtrekken, en wanneer de anderen in hun vrije tijd ergens de stad in gingen, bleef hij in het motel om. uit te rusten. Hij was erg moe en nadat Julie was vertrokken, brak hij tijdens een optreden zijn voet. Julie vloog weer naar hem toe en ze lieten het bot zetten door een orthopeed in Nashville - een heel aardige man, dr. Greg White, met wie Nick bevriend raakte. Ik ontmoette hem later ook en we hebben nog steeds contact. Hij gipste Nicks voet zodanig in dat hij kon doorgaan met optreden.

Elke keer dat Julie bij hem was, liet ze Nicks lithiumniveau controleren en dat was inmiddels weer in orde.

Onderweg belde ik Nick steeds in het busje en dan klonk hij opgewekt en tevreden over de tournee. Uit bijna elke stad stuurde hij me een gekke kaart, waarop hij me uitbundig bedankte omdat ik hem had laten gaan en altijd achter hem stond. Ik heb de meeste bewaard en laten inlijsten, ze zijn typerend voor Nicky.

Natuurlijk gaf Nick tijdens de tournee ook weer geregeld blijk van zijn bizarre gevoel voor humor en haalde, ondanks de haperende start en zijn gebroken voet, diverse vrij onschuldige streken uit. Hij kon zich zelden rustig houden, ook al was hij moe en zat hij met negen andere mensen als sardines in een blik in een busje: de andere acht bandleden, hun geliefde vriend en tourneemedewerker Stony en Cody achter het stuur.

Toen ze onderweg een keer stopten, vond Nick een stuk karton en schreef daar iets op waar ze volgens hem plezier aan konden beleven: onder een eenvoudige tekening van twee paar borsten schreef hij laat je tieten zien! Nogal onbeschaafd en beledigend, dat moet ik toegeven, maar typisch Nick, en hij dacht dat er dan heel wat te lachen zou vallen, en daar had hij gelijk in.

Volgens Cody lachte hij naar vrouwen die naast hen reden, zwaaide, trok gekke gezichten, maakte gebaren en deed zijn best hen aan het lachen te maken. Als dat lukte, hield hij het stuk karton omhoog. Dat gaf hun natuurlijk een schok en een heleboel werden er waarschijnlijk boos om, maar tot Cody's stomme verbazing en natuurlijk die van de rest gaven heel wat vrouwen gehoor aan het verzoek. Het werkte! Toen Cody het me vertelde, waren we het erover eens dat een ander die zoiets uithaalde in de gevangenis zou belanden, maar van Nick werd het geaccepteerd en zelfs leuk gevonden. Dat kwam omdat in Nick geen greintje kwaadaardigheid stak en hij was absoluut geen engerd, alleen wat kinderlijk. En door die onschuld moest je wel lachen, of je wilde of niet.

Het stuk karton kwam mee naar huis en dat heb ik ook ingelijst, als een souvenir van de tournee. Het hangt op de trap naar zijn kamer, onder zijn microfoon, die ik ook achter glas heb hangen. Ik moet erom lachen, net als om het verhaal toen Cody het me vertelde.

Een poosje ging alles goed. Soms zat Nick wanneer ik belde ergens onderweg in de bus te slapen, maar hij klonk oprecht als hij zei dat hij het fantastisch vond. Door al dat reizen waren ze allemaal erg moe, maar hij genoot van de nieuwe gezichten en de concerten. Het ging beter met zijn rug en ik snapte niet hoe dat kon, terwijl hij overdag ongemakkelijk in de bus zat en 's avond over het podium sprong, en geen arts zou zo'n therapie aanbevelen. Maar hij kon er blijkbaar nog steeds tegen.

Ook Julie was tevreden. Zoals beloofd, vloog ze elke week voor een paar dagen naar hem toe, wat op dat moment niet meeviel. Ze had net ontdekt dat ze weer in verwachting was, maar dat had ze Nick nog niet verteld. Ze wist hoe belangrijk het was dat ze hem geregeld controleerde, dus hoe ellendig ze zich ook voelde, ze zorgde ervoor dat ze kon gaan. Ze huurde ter plekke een auto en dan maakten ze een ritje en kon hij haar vertellen hoe de zaken ervoor stonden.

Elke keer weer stelde ze me gerust, ook al waren we bang dat Nicks lichaam de lithium door het gebrek aan slaap en de onregelmatige maaltijden niet in gelijke mate opnam. Maar de wekelijkse uitslagen van de test bleven normaal.

Nick klaagde over het gips om zijn voet, waar ik hem mee plaagde: 'Je begint al aardig te slijten!'

'Zeg dat wel!' Hij lachte erom. Ik zag zijn glimlach voor me. Hij vroeg me naar mijn romance met Tom, die op dat moment nog bloeide. Voordat ik naar Europa ging, hadden we vage toekomstplannen gemaakt.

Ik was met de kinderen in Londen en Parijs geweest en toen we in Zuid-Frankrijk waren, kwam er een kink in de kabel. Het was een botsing van planeten waarbij alle sterren naar beneden vielen, de mijne tenminste wel. Tom en ik hadden twee maanden gescheiden door verschillende continenten gereisd en toen we elkaar weer ontmoetten, ging alles verkeerd. Vaak zie je naderhand waarom, maar soms weet je niet wat de explosie precies ' veroorzaakt heeft en onze explosie maakte een eind aan onze relatie. Hij vertrok zo gauw mogelijk, in paniek geraakt door mijn ingewikkelde leven en ervan overtuigd dat onze relatie geen enkele kans van slagen had. Ik was het absoluut niet met hem eens, maar hij verzekerde me dat hij er een streep onder zette.

Diep bedroefd ging ik terug naar Parijs en huilde tranen met tuiten op al onze lievelingsplekjes. Het einde van de romance betekende voor mij het einde van mijn hoop voor de toekomst, en bedierf mijn zomer. De kinderen en ik vlogen terug naar New York en door naar huis, waar ik ze bij John afleverde voor hun vakantie met hem. Ik bleef thuis om mijn wonden te likken. De plannen die ik voor de rest van de zomer met Tom had gemaakt, gingen niet door, maar ik zei niets tegen Nicky.

Nicks tournee bracht hem ook naar New York, waar mijn moeder en een vriendin naar een optreden gingen kijken. Ik moest glimlachen bij de gedachte en wilde dat ik erbij had kunnen zijn. Mijn moeder in zijde en parels tussen Nicks fans in een zaal vol punkrockers. Maar ze vond het prachtig en had grote bewondering voor haar kleinzoon. Nu hij succes had, beschouwde ze zijn excentrieke versieringen, zoals zijn geverfde haar, oorringen en neusring, als een soort accessoires voor zijn vak en niet langer als stuitend. En door zijn aangeboren stijl en elegantie zag Nick er nooit uit als een rasechte punker, maar bleef hij een aantrekkelijke jongeman.

¥

In New York had de band een week vrij, waarin Nick kou vatte. Julie was bij hem en zijn vriendin Thea kwam hem ook gezelschap houden, en hoewel hij zich niet lekker voelde, vermaakte hij zich best. Ik trakteerde hem voor de verandering op een goed hotel en hij belde en schreef me diverse keren om me te bedanken. De luxe die hij vroeger zo gewoon had gevonden, had opeens veel meer waarde voor hem gekregen.

Terwijl ze in New York waren, maakte hij van de gelegenheid gebruik om met de band naar een in de muziekwereld bekende advocaat te gaan, die wel iets in hen zag en bereid was hen te vertegenwoordigen.

Na New York ging het bergafwaarts. Nick was nog steeds moe en verkouden, de last van de tournee ging steeds zwaarder wegen en werd ten slotte ondraaglijk. Ze waren al acht weken onderweg en hadden er nog drie voor de boeg, maar wat zwaarder woog dan de uitputting en de spanningen, was een inzicht dat hij Julie toevertrouwde. Hij besefte dat, als hij de tournees en de spanningen die deze met zich meebrachten niet aankon, zijn inspanningen om in de muziek carrière te maken tevergeefs waren. Want als hij succes wilde hebben, hoorde dat er allemaal bij. Maar hij was er in die acht weken achter gekomen dat hij het níet aankon. Hij had zich er redelijk doorheengeslagen, maar hij werd steeds gedeprimeerder. De anderen waren ook moe, maar zij hoefden niet ook nog eens strijd tegen een ziekte met al haar begrenzingen te leveren. Nick stond op het punt zijn evenwicht te verliezen en hij zei tegen Cody en Julie dat hij ervan overtuigd was geraakt dat een leven in de muziek buiten zijn bereik lag. Tegen Cody voegde hij er zelfs aan toe dat hij waarschijnlijk nooit meer een tournee zou kunnen doen. Het was hem allemaal te veel geworden en dat gevoel van falen bezorgde hem een diepe depressie.

Hij moest er niet aan denken dat hij ook nog naar Europa en eventueel Japan zou moeten gaan, maar als hij niet meer op tournee kon, betekende dat het einde van zijn band en dus het einde van zijn leven. De muziek was zijn leven, en voortaan was hij een vogel met een gebroken vleugel. We hadden alles willen doen om te verhinderen dat hij tot die conclusie zou komen, en nu was het dan toch zo ver. We hadden gewenst dat de tournee een succes zou zijn, maar de prijs was te hoog geworden. Nick hield echter nog steeds vol dat hij hun afspraken wilde nakomen en omdat we zijn teleurstelling niet groter wilden maken, vonden we dat goed.

Tegen het eind van de tournee vloog Julie weer naar huis. Door haar zwangerschap voelde ze zich ellendig, maar ze had nog steeds niets tegen Nick gezegd. Wekenlang was ze vijftien uur per dag met hem meegereden, had ze in concertzalen en nachtclubs naar hem geluisterd en eindeloze gesprekken met hem gevoerd. We hadden echter afgesproken dat haar zwangerschap nog even geheim moest blijven, omdat Nick niet tegen veranderingen kon en zoveel van haar tijd en aandacht nodig had dat de komst van een nieuwe baby een bedreiging voor hem zou vormen. Pas als hij weer thuis in zijn dagelijkse doen was, zou ze het hem vertellen. Zoals gewoonlijk offerde ze zichzelf op voor zijn welzijn. Ze was de hele zomer heen en weer gevlogen en had bijna net zo onder de tournee geleden als hij. Ik maakte me dus niet alleen zorgen om Nick, maar ook om Julie. En terecht, want de avond voordat Nick thuis zou komen, had ze een miskraam. Dat wat heel erg, maar zelfs toen dacht ze meteen weer aan Nicky. Ze gunde zich geen tijd om op te knappen.

De band reed naar het Midden-Westen, en hoewel Nick uiterlijk in orde leek, was hij dat niet. Op een avond ging hij met de andere jongens stappen, dronk te veel en rookte een paar stickies, terwijl hij wist dat hij dergelijke dingen niet moest doen. Zoals ze beloofd hadden te doen wanneer Nick zich misdroeg, belden de jongens Nicks oppasser in het motel, en Paul kwam hem halen. Vanuit zijn motelkamer belde Nick Julie, in paniek om wat hij had gedaan, want hij wist dat het een veeg teken was. Ze vroeg of hij naar huis wilde komen en hij antwoordde dat hij zou doen wat zij het beste vond - wat betekende dat hij er inderdaad genoeg van had. Dat had hij duidelijk gemaakt door foute dingen te doen.

'Wat doe je als ik zeg dat je naar huis moet komen, Nick?' vroeg Julie.

'Dan kom ik,' zei hij gelaten. Hij protesteerde niet meer; hij wist dat de tournee voorbij was en ook dat zijn ziekte hem de baas was geworden.

Nick had met de band afgesproken dat ze, als hij eruit moest stappen, hem zouden ontslaan. Om te voorkomen dat ze hem zouden wegsturen, vertelde hij hun dat hij naar huis ging en dat hij zijn ontslag nam. Niemand maakte bezwaar, iedereen was doodmoe en ze hadden genoeg van Nick en zijn problemen. Nick was er kapot van dat zijn driejarige liefdesrelatie met Link 80 verbroken werd. Hij was negeneneenhalve week met de band door het hele land getrokken, ze hadden lief en leed gedeeld en nu het eind bijna in zicht was, moest hij afhaken en zou de rest van de optredens afgezegd moeten worden. De bandleden waren woedend en Nick was verschrikkelijk teleurgesteld.

Nick vertrok met stille trom uit Minneapolis, Julie haalde hem van het vliegveld en bracht hem naar mijn huis. Ik kon nauwelijks wachten op het weerzien en was vreselijk ongerust. Ik stond achter zijn beslissing om naar huis te komen, want doordat hij zo dom was geweest alcohol te drinken, wist ik dat hij er vrij slecht aan toe moest zijn. Ik schrok toen ik hem zag; hij was mager, bleek en doodmoe, zijn ene been zat tot aan de knie in het gips en zijn ogen stonden treurig. Ook al had hij de tournee bijna afgemaakt, hij vond dat hij gefaald had. En hij was er kapot van dat de band hem, na alles wat hij drie jaar lang voor ze had gedaan, zonder meer had laten gaan. Zijn strijdlust was verdwenen. De laatste tien dagen van de tournee had hij als een bokser op zijn knieën wanhopig geprobeerd in het gevecht te blijven, wetend dat het hem niet zou lukken. Verslagen kwam hij thuis.

Naderhand is het gemakkelijk om te zeggen dat we hem nooit hadden moeten laten gaan, en natuurlijk verwijt ik mezelf dat. Maar als we het niet goed hadden gevonden, zou hij zich net zo ellendig hebben gevoeld. Het zou een verkapte manier zijn geweest om hem te vertellen dat hij een gehandicapte was en dat hij zijn dromen maar moest vergeten, terwijl ik alleen maar wilde dat hij die dromen waar kon maken. Wij vonden zijn succes net zo belangrijk als hijzelf. Ik was van mening dat de tournee eerder een overwinning dan een mislukking was geweest, een heel bijzondere ervaring, maar Nick was in paniek omdat hij de band had moeten verlaten - zijn band, waar hij zo hard voor gewerkt had.

Ook al was het me liever geweest dat de bandleden wat milder op Nicks vertrek hadden gereageerd, ik begreep hun reactie wel. Ze hadden genoeg van hem, want hij veroorzaakte te veel problemen. Ze begrepen niets van zijn ziekte en konden het ook niet begrijpen, vooral omdat Nick alles deed om zijn symptomen verborgen te houden. En als Nick niet voor zijn ziekte wilde uitkomen, hoe konden zij er dan rekening mee houden? Bovendien waren ze nog veel te jong om de ingewikkelde aspecten ervan te bevatten. Nick hoopte, en ik ook, dat ze er na hun thuiskomst nog eens goed over na zouden denken en hem zouden vragen terug te komen. Als ze bijgekomen waren van alle vermoeienissen en weer logisch konden redeneren, zouden ze dat vast en zeker doen, dacht ik.

Ik zei tegen Nick dat het bijna onvermijdelijk is dat negen willekeurige mensen die ruim negen weken opeengepropt in een busje rondreizen en op alle haltes hard werken zodat ze steeds vermoeider worden, elkaar uiteindelijk wel kunnen vermoorden. Als de anderen ook weer thuis waren, zou het allemaal wel weer goedkomen.

'En als ze me toch niet meer willen hebben, mam?' vroeg hij angstig en bijna in tranen.

'Dat willen ze wel,' zei ik ferm. Ik was er zeker van; ze moesten wel gek zijn als ze hem niet terugnamen. Maar ja, ik hield van Nick.

We praatten er die avond nog heel lang over na en ten slotte vroeg hij naar onze reis door Europa. En zoals gewoonlijk naar Tom. Ik wilde hem niet vertellen dat de reis een fiasco was geweest en dat Tom en ik uit elkaar waren, want ik hoopte nog steeds dat we de breuk konden herstellen. Tom was pas een paar weken weg en ik vond dat Nick al genoeg zorgen had, hij hoefde de mijne er niet bij te hebben. Het was toch al vreemd dat hij mijn vertrouweling en zo nu en dan mijn raadgever was geworden. Op dat moment moest ik alleen aan hem denken, zijn leven stond op het spel, niet het mijne. Ik moest mijn eigen verdriet vergeten. Dat probeerde ik dus, en ik vertelde hem opgewekt over de reis.

We omhelsden elkaar en ik maakte hem zelfs af en toe aan het lachen, hoewel hij treurig bleef kijken. Ten slotte zei ik dat hij naar huis en naar bed moest gaan. Daar is hij drie weken gebleven. Hij was zo depressief dat hij niet meer kon opstaan en steeds verder achteruitging. We waren vreselijk ongerust. We probeerden hem over te halen naar het ziekenhuis te gaan, maar dat wilde hij niet en volgens het ziekenhuis hadden we niet het recht hem te dwingen. Ondanks zijn depressie verkeerde hij niet in levensgevaar.

De bandleden belden niet en vroegen niet of hij terugkwam. Op een dag stonden de jongens onaangekondigd bij Julie voor de deur en eisten hun instrumenten terug, die nog in onze bus lagen. Nicky was daar zo ontdaan over dat hij in bed lag te huilen. Toen we er later over praatten, moesten Julie en ik er ook om huilen. We hadden het niet voor Nick kunnen verzwijgen en nu was hij echt wanhopig. Hij had hen teleurgesteld en zij hadden hem de bons gegeven. Het was een logisch gevolg van zijn daden en zijn ziekte, maar degenen die van hem hielden, maakten zich verschrikkelijk zorgen. Het was Nicks grootste uitdaging en het zag ernaar uit dat hij die niet aankon.

Zijn droom was vervlogen en wij konden alleen maar proberen hem een nieuwe droom te bezorgen. Julie begon over een nieuwe band. Eerst wilde hij niet luisteren, maar langzamerhand begon hij er wel oren naar te krijgen. Julie hield hem steeds weer voor dat het hem zou lukken. Zoals altijd was zij zijn redder in nood, de reddingsboei die hem voor verdrinken behoedde, ook al lokte het water.

Omdat ze wist hoe erg hij eraan toe was, stond ze om vijf uur 's morgens op om hem zijn medicijnen te geven in plaats van te wachten tot hij zelf opstond, in de hoop dat ze werkten tegen de tijd dat hij klaarwakker was. Ik weet zeker dat dit zorgzame gebaar iets hielp, maar niet genoeg om de nodige wonderen teweeg te brengen.

Behalve dat Nick helemaal overstuur was omdat hij zijn band kwijt was geraakt, was er tijdens de tournee iets gebeurd waarvan ik het gevaar pas later onderkende. Hij had zijn grenzen en zwakheden onder ogen moeten zien. Cody en Julie waren allebei van mening dat hij had ingezien dat hij nooit het leven van een succesvolle muzikant zou kunnen leiden. Hoewel hij voldoende talent had om een ster te worden, was hij emotioneel niet sterk genoeg en had hij moeten toegeven dat hij deze keer eigenlijk al te veel hooi op zijn vork had genomen. Dat besef dat zijn droom nooit bewaarheid zou worden omdat hij zelf tekortschoot, heeft hem wellicht de das omgedaan. Julie wist niet zeker, en Nick ook niet, of de medicijnen die hij zo broodnodig had, hem voorgoed op de been zouden houden. Hij praatte niet met ons over zijn angsten, maar Cody en Julie wisten wat hem bezighield.

Gelukkig bleven zijn vrienden hem trouw: Sammy the Mick, Max - een jeugdvriend - en Chuck, die hij in de muziekwereld had leren kennen. Samen met de 'Creeps' - de griezels - maakte hij muziek. Chuck bleef in het tuinhuis logeren en ze begonnen muziek te schrijven. Nick sliep in het grote huis, omdat dat veiliger voor hem was.

Ik ben in augustus jarig en hoewel we uit elkaar waren gegaan, organiseerde Tom als verrassing een groot feest. Alle mensen van wie ik hield waren gekomen. Zelfs mijn beste vriendin uit de eerste klas, een Zwitserse, was voor de gelegenheid vanuit New York overgevlogen. De kinderen hadden het voor me geheim gehouden en wonderbaarlijk genoeg hadden de ballonnen dezelfde kleur als mijn jurk - zoiets had zelfs ik niet kunnen bedenken. Het was een fantastische avond, een lichtpunt in de donkere zomer. De enige die er niet bij was, was Nicky. Naderhand hoorde ik dat Tom zijn uiterste best had gedaan om hem over te halen te komen, maar ondanks Nicks genegenheid voor Tom en zijn liefde voor mij kon hij het niet opbrengen. Hij was toen pas een week thuis en kwam nauwelijks zijn bed uit. Hij had nog liever de Everest beklommen. Julie was er ook niet, want zij bleef thuis om op Nick te passen. Hij was zo gefrustreerd en verdrietig dat hij zo nu en dan baldadig werd van ellende. Op de dag van mijn verjaardag, een week na het feest, net toen ik wilde aanschuiven aan een lunch die de jongsten voor me hadden klaargemaakt, belde Nick op en kondigde aan dat hij op het punt stond Julies huis te verlaten omdat hij haar 'flauwekul' niet langer kon verdragen. Ik dacht dat hij dat soort beschuldigingen was ontgroeid, maar hij was blijkbaar manisch aan het worden. En wilde dus weg.

Voor de verandering protesteerde of smeekte ik niet, maar zei vastberaden dat hij moest blijven waar hij was. Ik zei erbij dat ik nog nooit iets van hem gevraagd had, maar dat ik hem nu vroeg te blijven, en ik legde neer voordat hij de kans kreeg met argumenten te komen. Tijdens de lunch met de kinderen probeerde ik niet aan hem te denken.

's Avonds zouden we met z'n allen in een van onze lievelingsrestaurants gaan eten, een soort gek etentje. Nick zou er ook bij zijn, omdat ik dacht dat hij dat wel zou kunnen opbrengen. Maar vlak voor het eten belde hij op om te zeggen dat hij te gedeprimeerd was, en ik zei dat hij niet hoefde te komen en dat ik het begreep. Dat was ook zo. Ik wilde alleen maar dat hij weer zou opknappen, dat zou ik het mooiste verjaarscadeau hebben gevonden. Toen we 's avonds thuiskwamen, lag er een heel lieve brief die hij per fax had gestuurd. Zijn laatste brief, de zoveelste, maar de mooiste. Ik zal hem voor eeuwig koesteren en heb hem om de lege dagen door te komen zo vaak gelezen dat ik hem bijna helemaal uit mijn hoofd ken. Deze brief zal me waarschijnlijk de rest van mijn leven tot troost zijn en moed geven, want Nick erkent erin wie ik ben, wie ik voor hem ben geweest en wie hij voor mij is geweest. Als ik de brief lees, besef ik steeds weer wat een fantastische jongen Nick was, wat een lieve zoon en wat een goed mens. Zijn laatste geschenk aan mij, een heel bijzonder geschenk, is dat hij schreef dat hij me een geweldig mens vond. Dat doet me goed.

14 augustus 1997, 23.41 uur

Lieve mam,

Je bent nog steeds jarig en ik hoop dat je een fijne avond hebt gehad. Het spijt me verschrikkelijk dat ik nu niet hij je ben. Ik weet dat je zoals altijd heel lief mijn schuldige geweten probeert te sussen met 'het mooiste verjaarscadeau dat je me kunt geven, is beter worden' en zo, maar of je dat meent of niet, het blijft een feit dat ik het weer verpest heb en op je verjaardag aan de overkant van de baai zit. Terwijl ik gezond en wel bij jou zou moeten zijn om je feest mee te vieren. Ik kan de keren dat ik heb moeten zeggen dat het me spijt niet meer tellen, maar ik zeg het opnieuw, hoewel ik zeker weet dat je het net zomin wilt horen als ik het wil zeggen. Ik hou verschrikkelijk veel van je en ik wil niets liever dan dat je trots op me bent. Ik ben zo lang in de war en onhandelbaar geweest dat iedereen dacht dat dat mijn ware aard was. Iedereen dacht dat ik gek was, ikzelf soms ook. Maar ik ben het afgelopen jaar zo vooruitgegaan, vooral in de afgelopen zeven maanden, dat ik me bijna een ander mens voel. Alsof mijn ware ik, die onder al die flauwekul bedolven heeft gelegen, eindelijk te voorschijn is gekomen. Julie heeft dat gezien en mijn vrienden ook. Ik weet dat jij het ook hebt gezien, want je werd minder zenuwachtig als ik in de buurt was en we zijn elkaar nader gekomen dan ooit. Ik weet niet of je het bewust deed, maar je leek een schild dat je heel lang omhooggehouden had, te laten zakken. En je zag mijn ware, onbeschermde persoonlijkheid, die zich jarenlang achter zoveel rumoer schuilgehouden heeft. Je vond het weer gezellig om samen iets te doen. Ik verheugde me op onze ontmoetingen. We maakten geen ruzie. We belden elkaar op voor een praatje.

Ik weet dat het niet waar is, maar ik heb echt het gevoel alsof ik dat allemaal verprutst heb. Ik ben bang dat je nu weer vindt dat ik een krankzinnig rotjoch ben en dat je je weer terugtrekt. Ik zou het je niet kwalijk nemen, want wie zit er in vredesnaam te wachten op een krankzinnig rotjoch, toch? Met dat terugtrekken bedoel ik niet dat je me aan mijn lot over zou laten. Ik ben alleen bang dat de vriendschap die in mijn goede tijd tussen ons is ontstaan, weer verdwenen is. Ik weet dat je hoe dan ook van me houdt, en ik hou hoe dan ook van jou. Zelfs als je me als een vod behandelde en me uitschold en van me stal en tegen me loog en in een inrichting terechtkwam, zou ik van je houden. Ik heb jou, en mezelf al die dingen aangedaan en je hebt me altijd voor 100% gesteund. Ik weet dat onze liefde voor elkaar onvoorwaardelijk is. Wat je ook doet, ik laat je nooit vallen. Dat is ook jouw houding tegenover mij, want je staat nog steeds altijd voor me klaar. Toch weet ik dat ik je teleurgesteld heb, of je dat nou toegeeft of niet. En het spijt me.

Het grootste deel van de afgelopen zeven jaar heb ik je enorme buikpijn bezorgd (ik tikte bijna per vergissing 'pijn in je enorme buik') en langzamerhand leek het beter te gaan. Ik wil niet dat je denkt dat het met mij nooit iets wordt. Ik ga jou en mezelf niet vervelen met gezeur als 'ik ben ziek, ik kan het niet helpen', want dat weten we zo langzamerhand wel. Oké, zo is het nu eenmaal, ik ben ziek. Ik zal altijd een soort dwang-neurose houden, maar ik weet dat ik ermee kan leven omdat we allebei mensen kennen die dat ook doen. Jij, God of Julie kan me niet beter maken. Ik moet het zelf doen. En ik ben er doodziek van. Het is klote. Maar ik ben zelf verantwoordelijk voor mijn daden. Drie weken geleden was ik nog in topvorm. Ik rookte niet, dronk niet en voelde me geweldig. Ik zag er goed uit, mijn band had succes, ik reisde door het hele land, enzovoort, enzovoort. Nu zie ik er vreselijk uit en voel ik me nog vreselijker. Mijn band is naar de bliksem. Ik weet dat ik ongelijk heb, maar ik voel me een mislukkeling. Ik weet dat ik weer van alles kan aanpakken en dat ik weer gezond en succesvol kan worden, maar op dit moment voel ik me klote. En dat is mijn eigen schuld.

Je hoeft geen medelijden met me te hebben. Ik heb medelijden genoeg voor twee. Ik probeer alleen maar uit te leggen hoe ik me voel. Wat een verjaarscadeau, hè? Als je dit leest, doet het je waarschijnlijk denken aan het waanzinnige gebral van een gek, en dat spijt me ook. Mijn hoofd is één warboel van spijt, hoop en ontelbare gedachten en gevoelens die ik niet eens kan verwoorden. Ik wil je alleen maar binnenlaten. Ik heb ook veel te veel koffie gedronken, zodat mijn gedachten tweemaal zo snel rondtollen.

Als ik iemand bewust kwetste, liet me dat ijskoud, weet je. Het kon me gewoon geen donder schelen. Ik was van plan om vandaag weg te gaan en toen belde je en zei dat je me in mijn hele leven nog nooit iets gevraagd had, maar dat je me deze keer vroeg niet te gaan. Je wachtte niet eens op het een of andere stomme antwoord, maar zei dag en legde neer. Je ziet het, ik ben niet weggegaan. Ik weet niet of dat iets betekent, of het door jou of door God kwam of omdat ik zelf dacht, laat maar. Ik wil jou niet langer verdriet doen. En mezelf ook niet. Ik hou zoveel van je en ik had er vanavond zo graag bij willen zijn, ook nog toen ik eigenlijk weg wilde maar gebleven ben. Ik zie er niet uit en ik schaamde me en voelde me ellendig, maar ik wilde je niet teleurstellen.

Uiteindelijk bedacht ik dat je meer teleurgesteld zou zijn over een zieke, droevige en lelijke vorm van de Nick van wie je zoveel houdt dan over een afwezige, dus ben ik thuisgebleven. En zal ik je eens wat zeggen? Ik wist dat je het zou begrijpen. Het kostte misschien een beetje moeite, maar ik wist dat je het zou begrijpen. Persoonlijk denk ik dat je me, afgezien van het feit dat je mijn moeder bent, vaak zo goed begrijpt omdat jij ook een beetje gek bent Misschien met een wat hogere soort gekte, maar toch een beetje niet goed snik. En daarom begrijpt Julie me ook. Zij is stapelgek! Op de goede manier, natuurlijk. Je kunt niet zo briljant zijn als wij zonder dat er een paar schroefjes loszitten. Het menselijk brein kan ons tempo gewoon niet bijhouden.

Ik vind dat jij en Julie samen een boek moeten schrijven over wisselmoederschap. Voor de omslag kunnen jullie je verkleden als worstelaars. Jezusmina, nou draaf ik echt door. Ik kan nooit precies zeggen wat ik bedoel, dus klinkt het idioot Het spijt me. Ik hou van je. Wij Traina's zijn de grootste bofkonten ter wereld met een moeder zoals jij. Vooral ik. Ik geloof niet dat iemand anders me zo door dik en dun zou hebben gesteund. Op een dag zul je versteld van me staan, dat beloof ik je. Dan ben je nog trotser op me dan je je nu kunt voorstellen. Trotser dan ik op jou ben. Ik ben trots op je succes. Ik ben trots op de manier waarop je met al je problemen omgaat. Ik ben trots op de manier waarop je je gezin bestuurt. Ik ben er trots op dat je zo'n fantastische moeder bent (voor je kinderen en je personeel). Ik ben er trots op dat ik je zoon ben.

Ik ben echt de zoon van mijn moeder. Veel van wat ik ben, goed en slecht, komt van jou. We hebben meer gemeen dan iemand zou kunnen denken. We houden allebei van lelijke hondjes. We houden allebei van roereieren. We roken te veel. We zijn romantisch. We hebben allebei een geest die bergen kan verzetten. We zijn perfectionisten. Onze harten zijn groter dan de hemel. We lachen als het ons tegenzit. We hebben een fantastisch gevoel voor stijl. We verzamelen schoenen. We zijn soms het slachtoffer van onze edelmoedigheid. We vertrouwen te veel en toch niet genoeg. We willen met iedereen trouwen op wie we verliefd worden. We haten de natuur (beestjes, zand, enz.). We hebben onnoemelijk veel gemeen.

Ik hoop dat je hier iets van snapt. Je mag alle fouten in mijn spelling, interpunctie?/."of grammaticale flauwekul verbeteren want ik weet dat er geen snars meer van klopt. Het is waarschijnlijk één lange zin. Je verjaardag is inmiddels voorbij en het spijt me dat ik er niet bij was. Mijn hart was er wel bij, mijn lichaam dus niet. Welgefeliciteerd met je 34e verjaardag.

Veel liefs voor altijd,

Nick

Ik schreef diezelfde avond nog een fax terug, waarin ik hem opnieuw vertelde hoe trots ik op hem was en hoeveel ik van hem hield. Maar Julie en ik hebben die brief nooit kunnen vinden.

Die laatste akelige augustusdagen klampte Nick zich vast aan het idee van een nieuwe band met Chuck. Het sprankje hoop dat Julie op hem overbracht, gaf hem nieuwe energie en Julie deed haar uiterste best om het dag en nacht aan te wakkeren. Nick en Chuck schreven samen de muziek. Ze belden allerlei mensen, kregen een paar muzikanten bij elkaar en eind augustus hadden ze het begin van een nieuwe band. Het was alsof we een gewond raspaard langzaam zagen opstaan, eerst nog wat wankel, maar meteen alweer fier, elegant en hoog op de benen. En toen hij eenmaal weer op gang was, was er zoals gewoonlijk geen houden meer aan. Hij boekte optredens, maakte een afspraak met een opnamestudio en huurde een zaaltje om in te repeteren.

Net als met Link 80 had hij de wind eronder. Hij had wat in te halen, en de muziek die Chuck en hij hadden geschreven, was fantastisch. Ik vond de liedjes en de melodieën nog mooier dan die van zijn eerste band, en dat vonden anderen ook. Hij noemde zijn nieuwe band 'Knowledge' - 'Kennis'.

Hij was bewonderenswaardig. Ze gaven hun eerste concert op 30 augustus en van tevoren was hij zenuwachtig. Ze waren ook al aan het opnemen voor een cd. Het was een belangrijke avond voor hem, vol hoop en nieuwe dromen, die met een triomf eindigde. Link 80 kwam naar de concurrent luisteren en ze vroegen na afloop of Nick bij hen terug wilde komen. Dat hadden ze eerder moeten doen, dus Nick bedankte voor de eer. Hij keek niet achterom, maar ging met volle kracht vooruit.

Een van de liedjes die hij met Knowledge zong, ging over zijn ervaringen met Link 80. Ik heb er trots naar zitten luisteren; Nick was een geweldig mens en voor de zoveelste keer leerde hij me iets over moed, hoop, geloof in jezelf en liefde. Als Nick, na over zoveel hindernissen te zijn gestruikeld, nog steeds kon opstaan en doorgaan, dan kon ik dat ook, dan kon ieder ander dat ook. Vergeleken bij Nick had ik geen enkel recht om medelijden met mezelf te hebben. O god, wat hield ik toch veel van hem, en wat was ik trots op hem. En dat zal ik altijd blijven.

'Ik sta weer fier'

Ik was verleden tijd
gevallen vanwege de lol
ik weet dat ik niet de enige ben
maar ik sta helemaal alleen.

Je zag niet wat ik nodig had
lachte in plaats van te helpen
je dacht dat ik het wel redden zou
ik was immers nummer een?

Nu weiger ik een donker hol
maar nog niet zo lang geleden
stuitten al mijn gedachten
op een luik voor mijn geest
mijn hart was dood
mijn ziel was leeg.

Je schuift verdriet steeds voor je uit
maar alles komt zoals het komt
smekend lag ik op de grond
maar waar waren mijn vrienden?

mijn helpers stonden elders klaar
mijn vrienden hielpen alleen elkaar.

Dus ik had het mis
ik had me helemaal vergist
je kunt het beamen of ontkennen
het doet me geen zier
want ik sta weer fier
en ik ken nu mijn echte vrienden
en het kwam weer goed
ik kreeg nieuwe moed
en nu is het weer goed
weer goed.

Het was inderdaad weer goed gekomen, hij had het opnieuw gered. Begin september had Nick zijn draai weer gevonden.

19

Roereieren kom middernacht

Begin september had Nick het druk. Hij was de hele dag op pad of zat aan de telefoon om mensen te spreken, afspraken te maken en van alles te organiseren. Daarnaast zat hij te schrijven of was hij bezig met opnamen of repetities. Het leek wel of hij de verloren tijd wilde inhalen. Half september waren de opnamen klaar en ze waren zo professioneel dat we nu proberen ze aan een grote maatschappij te verkopen.

Half september had hij een band, een tape, een voorraad liedjes en boekingen. Niet te geloven, maar typisch Nick. Ik vond Knowledge zelfs beter dan Link 80. De klank was volwassener en ook kon ik de woorden verstaan. Maar het fijnste was dat Nick er zo gelukkig mee was. Hij was weer helemaal bij de les en genoot ervan.

Zoals altijd betrok hij mij er ook bij. Vaak kwam hij tegen middernacht langs, meestal met enkele of alle bandleden op sleeptouw. Dan moest ik roereieren maken; hij vond het lekker zoals ik die nog zacht en met gesmolten kaas erdoor uit de pan schepte. Hij kon wel een portie van een dozijn eieren op en drong er bij de anderen op aan dat ze er ook flink van namen. Als ze hun bord niet leeg aten, nam hij de restjes en prees mijn kookkunst. Ik wilde hem niet teleurstellen door te zeggen dat hij de enige was die dat deed! Hij hield ook van mijn wentelteefjes en taco's, maar roereieren was zijn lievelingskostje. Als hij thuis was, gingen we soms 's avonds laat naar de keuken en maakte ik iets voor hem klaar. Ik deed altijd net alsof ik me daar de hele avond op verheugd had, en eigenlijk was dat ook zo. Het was een kans om samen te praten, openhartig van gedachten te wisselen. Op die momenten gaf hij zich bloot en vertelde me zijn problemen. Na Nicks dood heb ik nog steeds geen roereieren durven maken, omdat ik weet dat ik dan aan hem zou denken en in tranen zou uitbarsten. Ik zou er alles voor overhebben om weer voor hem te kunnen koken en zulke momenten met hem te kunnen delen. Misschien maak ik nooit meer roereieren.

Ik herinner me vooral een avond toen hij na een repetitie met de nieuwe band een stuk of zes jongens mee naar huis bracht. Hij liet ze hard werken, maar hij had een doel voor ogen en wist dat ze dat konden bereiken. Zoals gewoonlijk had ik roereieren gemaakt en toen ik het groepje bizar uitgedoste jongelui met hun tatoeages, vreemde kleding en rare haardossen, dat met mijn zwerm rashondjes aan hun voeten om mijn keukentafel over pitbulls zat te praten, bekeek, kreeg ik opeens de slappe lach. Ik voelde me net de bazin van een woonwagenpark voor jonge musici, maar ik vond het prachtig. Het hoorde bij Nicky en het was fijn dat hij me zo bij zijn leven betrok. Ik zal nooit vergeten hoe leuk ik het vond als hij me vanaf het toneel voorstelde: 'Mijn moeder... daar zit ze... klap ook maar voor haar.' Ik moest er altijd om giechelen.

Hij had het dus heel druk, en ik ook. Voor de andere kinderen was de school weer begonnen en ik probeerde weer orde in mijn dagen te brengen. De breuk met Tom was alweer twee maanden oud en ik had er nog steeds verdriet om, maar ik deed mijn best om verder te gaan, net als Nick. Het was een afschuwelijke zomer geweest en ik was blij dat die voorbij was.

Nick en ik lunchten een paar keer samen, hoewel hij nauwelijks tijd had. Op 19 september zouden we op een vrijdag ook samen lunchen, en deze keer had ik niet veel tijd omdat ik 's avonds met vrienden uit zou gaan en eerst naar de kapper wilde. Dat klinkt oppervlakkig, maar het hoorde bij het nieuwe leven dat ik voor mezelf aan het scheppen was. Laat in de ochtend belde hij me op: hij had zich verslapen, de lunch kwam eigenlijk niet goed uit... Zijn stem had een vreemde klank. Hij klonk treurig, teruggetrokken, eenzaam... maar misschien verbeeldde ik het me en was hij alleen maar nog niet goed wakker. Ik vroeg hoe het met hem ging, of hij zich eenzaam of verdrietig voelde, maar hij lachte en zei dat ik moest ophouden me zorgen over hem te maken. Een paar avonden geleden had hij roereieren bij me gegeten, dus ik had hem onlangs nog gezien. Hij was gewoon te lui om voor een lunch de baai over te steken. Ik bood aan mijn plannen voor die middag te wijzigen, maar dat wilde hij niet. Hij beloofde dat hij, zoals bijna altijd, zondag bij ons zou komen eten. Als hij tijd had, kwam hij vaker, maar de laatste paar weken had hij het erg druk gehad. Twee dagen eerder was de opname in de studio afgerond en die vrijdagavond moest hij optreden.

Later kwam ik erachter dat hij die middag een afspraakje had met een vrouw die op de middenpagina van een naaktblad had gestaan en die hij opgebeld had. Hij had met haar geluncht, en daar ben ik blij om. We maakten elkaar geen verwijten meer en ik gunde hem zijn pleziertjes, en hij was blijkbaar weg van die vrouw. Hun eerste afspraakje was een succes en ze zouden elkaar de volgende avond weer zien. Naderhand heeft ze me een lange brief geschreven.

Tijdens onze laatste lunch had Nick me verteld dat hij weer contact met John opgenomen had. Ze waren op elkaar gesteld maar geen dikke vrienden, en hadden elkaar al een poos niet gesproken. Ze leidden allebei een druk leven en Nick was een moederskind, maar hij sprak altijd vol genegenheid over John en hij had gezegd dat ze de komende week zouden lunchen. Dat gebeurde niet vaak; niet omdat ze niet van elkaar hielden, maar omdat Nick lang niet zo gemakkelijk met zijn vader praatte als met mij. Nick en ik hadden meer met elkaar gemeen en we hadden dezelfde manier van doen tegenover anderen. En mannen zijn zelden echt openhartig tegen elkaar, terwijl ik voortdurend bij Nicks dagelijkse strijd betrokken was. Als ik met Nick praatte en naar hem luisterde, was het soms net of ik voor de spiegel stond, afgezien van hier en daar wat meer kleur en beweging. We waren verwante zielen.

We hebben elkaar die middag dus niet gezien. Hij ging lunchen met zijn fotomodel en ik ging naar de kapper.

's Avonds kwam ik vroeg van mijn etentje thuis en ging naar bed, maar ik kon niet slapen, wat me niet vaak overkomt. Gewoonlijk val ik meteen in slaap, maar die avond lag ik te woelen, stond weer op en nam uiteindelijk een bad. Om halfvijf stapte ik weer in bed en tegen vijven viel ik in slaap. Later werd me duidelijk dat Nick en ik die nacht op precies hetzelfde tijdstip naar bed zijn gegaan. Ik weet niet waarom ik eerst niet kon slapen, maar ik denk dat ik zijn gekwelde ziel heb gevoeld en intuïtief heb geweten dat het mis met hem was. Toen ik in slaap viel, dacht ik aan hem. De volgende morgen om negen uur rinkelde de telefoon. Het was Julie.

Ze huilde niet, ze schreeuwde niet. Ze klonk volkomen normaal, maar sprak alleen op vlakke toon mijn naam uit: 'Danielle.' Ik geloof dat ik al wist wat er komen zou.

'Hij is dood,' flapte ik eruit.

'Ja, hij is dood.' Ze klonk verrast omdat ik het al scheen te weten.

'Dat meen je niet,' zei ik toen. 'Dat meen je niet. Je maakt een grapje. Hij is niet dood, dat meen je niet.' Ik bleef het maar herhalen, ik leek wel een kapotte machine die deze woorden als een regen van schroeven en spijkers uitspuwde: dat meen je niet, je maakt een grapje...

'Hij is dóód!' schreeuwde ze uiteindelijk. 'Ik maak géén grapje!' En toen vertelde ze wat er gebeurd was. Hij had zich een enorme overdosis morfine ingespoten. Ze hadden hem op zijn knieën op de vloer gevonden, met zijn hoofd voorover op zijn bed en de naald ernaast. Ze zeiden dat hij meteen dood was geweest. Julie en ik wisten allebei dat Nick heel goed had beseft dat hij driemaal eerder een anafylactische reactie op morfine had gehad, en ze hadden hem ongetwijfeld verteld dat een volgende keer zijn dood zou betekenen. Julie vermoedde dat hij twee- tot vijfmaal zoveel had gebruikt als tevoren. Hij had het deze keer gemeend, en het was hem gelukt. Paul was om halfvijf 's morgens, toen ik na mijn bad weer in bed stapte, bij hem weggegaan. Julie was voor het eerst 's nachts weggebleven om naar een nachtmis in Santa Cruz te gaan. Nick wist dat ze hem deze keer niet zou kunnen redden. Haar man, Bill, zou zoals gewoonlijk pas de volgende morgen tussen zes en zeven naar hem komen kijken, en had hem toen dan ook gevonden. Nick had iets gebruikt waarvan hij wist dat het hem zou doden, voor alle zekerheid een grote dosis, en hij had geweten dat er geen redding nabij zou zijn. Deze zelfmoordmethode wordt door deskundigen 'de hand van het lot' genoemd, net als Russische roulette. Hij had zijn leven aan het lot overgelaten en dat had het deze keer genomen.

Ik begreep er niets van. Alles ging goed, hij was heel opgewekt geweest en het concert van vrijdagavond was een succes geworden. Was hij dan toch zonder dat ik het wist in een depressie terechtgekomen of manisch geworden? Maar wat ook zijn geestestoestand was geweest, hoe charmant, talentvol, knap en geliefd hij ook was geweest en hoe we ook ons best hadden gedaan hem tegen zichzelf te beschermen, hij was er niet meer. Deze keer was hij voorgoed weggegaan, daar had hij voor gezorgd. We zullen nooit weten of hij het deze keer echt wilde of gewoon weer eens roekeloos met zijn leven speelde, een gok met een fatale afloop. Misschien had zijn ziekte de overhand gekregen toen hij tijdens de tournee had beseft waar zijn grenzen lagen en hij Link 80 had verloren. Maar hij had zoveel plezier in zijn nieuwe band, Knowledge, gehad! Wat was er die avond met hem gebeurd? Welke gedachten hadden door zijn hoofd getold? Was hij wanhopig geweest of zo manisch dat hij niet meer wist wat hij deed? We kunnen er alleen maar naar raden, hoewel ik sindsdien heb gehoord dat manisch-depressieve mensen zelden in een depressie zelfmoord plegen, maar meestal wachten tot ze zich beter en licht manisch voelen en ze er de moed toe hebben.

Hij heeft geen briefje achtergelaten, zodat we geen idee hebben wat er mis is gegaan. Tussen drie en vier in de morgen heeft hij een heleboel vrienden gebeld, terwijl ik rusteloos heen en weer liep. Hij had ook mij kunnen bellen, maar hij wist dat ik dan iets aan hem gemerkt zou hebben en zou hebben geprobeerd hem tegen te houden. En deze keer wilde hij niet tegengehouden worden. Hij zorgde ervoor dat Julie, ik, Paul en zelfs zijn vriend Sammy the Mick hem niet te hulp konden komen.

Huilend legde ik zacht de telefoon neer en rende zonder reden de trap af naar beneden. Mijn eigen woorden galmden door mijn hoofd: maak je een grapje? maak je een grapje? Deze keer had God de grap gemaakt. De heldere vlam die mijn leven zo lang verlicht had, was plotseling zonder waarschuwing gedoofd. Ik had geen flauw vermoeden hoe donker het voor me zou worden.

'Waaghals'

die zo dicht
bij de rand rijdt,
je waagt alles
waar iedereen
van rilt
en geniet
van de zucht
van het publiek
het gebrul in de lucht,
je zaait paniek
zweept op
tot razernij
de hysterie neemt toe
en de spanning
en de angst...

zal hij vallen?

durven?

laat het hem koud?

zal hij leven
of sterven?

wacht hem glorie
of het eind van de reis?

je rijdt
langs de rand
je speelt
met de afgrond
je tart
het lot
je gokt
met mijn hart
en jouw leven
glorie
tegen elke prijs?

'Verloren jongen'

arme verloren jongen
verdwaald
in de doolhof
door jezelf geschapen
trillend
van doodsangst
en toorn
je flitst
her en der
wijst wanhopig
naar schaduwen
in de mist
werpt blaam
op spoken
maar alleen
je eigen naam
galmt
door de duisternis.

'We houden van je'

we staan
in het donker
op je te wachten
met uitgestrekte handen
om je op te vangen
als de tak breekt
om je vast te houden
te behoeden voor gevaar
je schreeuwt
slaat om je heen
van angst
roept wanhopig om hulp
maar hier staan we, Nick,
we zorgen voor je
we vangen je op
we staan voor je klaar
we houden van je.

20

Een zee van gele rozen

Na Julies telefoontje belde ik drie goede vriendinnen, die in de loop van de morgen naar me toe kwamen. Ze waren ook vriendinnen van Nick: Jo Schuman, Kathy Jewett en Beverly Dreyfous. Andere vriendinnen, Victoria Leonard en Nancy Montgomery, kwamen later. Verder kan ik me alleen nog een waas van gezichten, een gegons van geluiden, diep verdriet en een zee van tranen herinneren. Het was alsof mijn hart met een bijl in tweeën was gehakt. Ik kon het niet bevatten en besefte absoluut niet wat me te wachten stond als ik weer normaal kon denken. Ik dacht dat ik gek werd, maar vanwege de andere kinderen moest ik in elk geval doen alsof ik kon functioneren. Zij waren nu het belangrijkste.

Als eerste belde ik met trillende handen John, die van verbijstering nauwelijks een woord kon uitbrengen. Ik vroeg of hij wilde komen om het samen met mij tegen de anderen te zeggen, maar hij vond het beter dat ik dat alleen deed voordat hij kwam. Hij was in het huis in Napa en het zou even duren voordat hij bij ons kon zijn. Ik dacht dat Nick het waarschijnlijk liever had dat ík het de kinderen vertelde, maar ik zag er verschrikkelijk tegen op. Mijn verdriet was zo overweldigend dat ik niet verder vooruit kon denken dan één volgende handeling en toen mijn vriendinnen binnenkwamen, wist ik niet eens meer hoe dat kwam. Deze drie vrouwen, en Julie en Bill, en John en ik waren de enigen die wisten wat er gebeurd was, maar zodra de kinderen onze betraande gezichten en die van ons trouwe personeel zagen, zouden ze weten dat er iets ergs aan de hand was. Ik was beurtelings hysterisch en versuft, maar ik moest mezelf dwingen even zelfs niet aan Nick denken, alleen aan zijn jongere broer en zussen. Daarna pas aan anderen.

Twee van de kinderen hadden bij vriendjes geslapen en ik moest ze naar huis roepen zonder ze ongerust te maken. Ik belde en zei dat ze moesten komen lunchen, en ze waren boos omdat ik het eiste en hun pret bedierf. Intussen moest ik de anderen zien te ontwijken.

Omstreeks het middaguur waren ze alle vijf thuis. Zara, de jongste, zou een week later tien worden. Maxx was elf, Vanessa twaalf, Victoria was twee weken daarvoor veertien geworden en Sammie was vijftien. Moeilijke leeftijden om zo'n groot verlies te verwerken. Ik was het meest ongerust over Sam, Nicks verwante ziel. Ze had hem aanbeden, hij was haar held geweest. We vonden hem allemaal een held, iedereen die hem kende. Ondanks al zijn problemen had hij heel veel bereikt. Nick was geen verliezer, maar een winnaar.

Naast mijn slaapkamer ligt een kleine, zonnige zitkamer met een mooi uitzicht en geelgebloemde bekleding op de meubels. Daar wachtte ik op hen, omdat we in deze gezellige kamer altijd onze familievergaderingen hadden. Met geërgerde gezichten kwamen ze binnen en verweten me dat ik hun zaterdag had bedorven. Ik zou hem nog grondiger bederven door de mededeling van een tragedie die ze nooit zouden vergeten, en ik voelde me een beul. Ze lachten toen ik vroeg of ze samen met mij een kring wilden vormen en hun armen om elkaar heen slaan. Dat hadden we nooit eerder gedaan, maar ik kon niets beters bedenken. Ik wilde dat we ons één zouden voelen door zo dicht mogelijk bij elkaar te staan, elkaar aan te raken en te beseffen dat de cirkel van onze liefde zelfs door een dodelijke slag niet verbroken zou worden. Nick was een deel van die cirkel en zou dat altijd blijven.

Plagend noemden ze het een groepsomhelzing. Een van hen vond het een stom idee, maar toen ze mijn gezicht en vooral mijn ogen zagen, werden ze ongerust. Vlug zei ik dat ik ze iets ging vertellen dat zo erg was dat ze het altijd met zich mee zouden dragen en dat ik hoopte dat ik hun nooit meer zoiets afschuwelijks hoefde mee te delen. Sam, die recht tegenover me stond, keek me aan en toen ik begon te huilen, vroeg ze angstig: 'Wat is er dan?'

'Nick...' zei ik.

Ze keken allemaal geschrokken en ik voegde er zonder er doekjes om te winden aan toe: 'Hij is er niet meer.'

'Wat bedoel je?' vroeg Sam in paniek.

'Hij is weg, hij is er niet meer... Ik hou van jullie, ik hou ontzettend veel van jullie, net als hij, maar hij is vanmorgen gestorven.' Er was geen betere manier om zoiets verschrikkelijks te vertellen. Alsof ik hen alle vijf een mes in het hart had gestoken, schreeuwden ze het uit van pijn, met lange, gierende uithalen... een geluid dat ik nooit zal vergeten. Huilend omklemden we elkaar. Ik besefte goed dat mijn gedrag na dat vreselijke moment hen voorgoed bij zou blijven en dat het hun eigen gedrag zou beïnvloeden. Het was een zware last.

We huilden een hele poos van verdriet en toen zei ik dat ze zelf moesten beslissen hoe ze deze klap het beste konden verwerken. Ze mochten vrienden uitnodigen, uitgaan, alleen zijn, bij mij blijven... Ik vond alles goed, zolang het binnen redelijke grenzen bleef en geen gevaar voor hen opleverde. Ik zei dat er geen handleiding voor iets dergelijks bestond en dat ik alleen wilde dat ze elkaar vol liefde bijstonden.

Daarna bleven ze in een groepje bij elkaar. Ze dwaalden door het huis, huilden, snikten, praatten, hielden elkaar vast en omhelsden elkaar. We waren allemaal even verbijsterd en konden het geen van allen bevatten.

Toen ons personeel het nieuws hoorden, vloeiden er nog veel meer tranen. Ik weet niet meer hoe de rest van deze tragische dag is verlopen. Het was een komen en gaan van mensen. Ik moest plannen maken, beslissingen nemen. We hadden het opeens over zijn begrafenis en dat vond ik gewoon belachelijk. Zijn das, overhemd, skateboard, hond misschien, medicijnen, oppassers, wie of wat dan ook, maar zijn begrafenis? Te gek voor woorden. De gedachte is nog steeds onwerkelijk.

De bisschop kwam met me praten. Ik huilde alleen maar. We spraken een dag af. John kwam en nam de telefoontjes van me over. Ik maakte een lijst met namen, weigerde iemand te spreken, hield de kinderen in de gaten en nam beslissingen. Ik belde alleen Julie. Ze had net zoveel verdriet als ik en haar leven was net zo overhoopgehaald als het mijne. Zij was zijn andere moeder. De wisselmoeders hadden het ten slotte toch verloren. Hij was ons ontglipt en we hadden het niet kunnen voorkomen. Als een volwassene had hij de beslissing zelf genomen. We waren hem kwijt. Ik had geen idee hoe het verder zou gaan.

Ik wilde muziek op zijn begrafenis, liedjes die hij mooi vond. Zijn eigen liedjes. John belde stad en land af om de oudste jongens te bereiken, wat uiteindelijk lukte. Beatie en haar man waren onvindbaar, ze waren een weekend naar Lake Tahoe. Voor het eerst had Beatie vergeten me een telefoonnummer te geven waarop ik haar kon bereiken. Ik kon alleen maar wachten tot ze mij belde.

Ik vroeg Julie of ze met haar man en kinderen bij ons wilde komen eten en vertelde haar hoeveel ik van haar hield en hoeveel ze mij en Nick had gegeven. Ze was bang dat ik haar op de een of andere manier de schuld zou geven, maar hoe zou ik dat kunnen? Ze was hem volkomen toegewijd geweest en had haar huis en hart voor hem opengezet. Vijf jaar lang had ze hem meer gegeven dan wie dan ook. Ik zal het nooit vergeten.

Steeds meer mensen werden ingelicht, steeds meer mensen kwamen langs en een stroom van bloemen werd afgeleverd. Ik dwaalde door de kamers van de kinderen en huilde bijna zonder ophouden. Ik huil nog steeds. Ik zat in zijn kamer en kon het niet geloven. Ik had het gevoel dat hij elk moment binnen zou stappen. Het was een grap, hij hield me voor de gek. Het was allemaal één grote vergissing. Wat moest ik in vredesnaam doen?

Plotseling drukte iemand een telefoon in mijn hand en hoorde ik een bekende stem. Tom. Iemand had ook hem gebeld. Hij zei dat hij eraan kwam. Even later stond hij voor me en sloeg zijn armen om me heen - een sterke man om me op de been te houden. Ik wist niet of hij uit medeleven was gekomen of om een andere reden, voor Nick, voor mij of voor zichzelf, en misschien wist hij dat zelf op dat moment ook niet. Misschien vond hij gewoon dat hij erbij hoorde. Hoe dan ook, ik was blij dat hij er was en hij bleef de hele volgende week bij me in de buurt. En wat hij ook had gedaan, waar hij ook geschrokken van weggelopen was, hoezeer hij me ook verdriet had gedaan, het deed er niet meer toe. Toen het echt belangrijk was, toen ik hem echt nodig had, was hij er, zoals Nick me had voorspeld. Ik weet dat Nick dat net zozeer op prijs zou hebben gesteld als ik. Ik hoorde hem bijna zeggen: 'Zorg goed voor mijn moeder nu ik er niet meer ben, Tom.' Dat deed hij, Nick, beter dan wie ook. Al het verdriet van de afgelopen zomer werd weggevaagd en zijn steun hield me overeind zodat ik weer sterk kon zijn voor anderen. Ook al was ik bang dat mijn krachten het zouden begeven, ik wist dat ik niet mocht instorten.

Voor de begrafenis kozen we gele rozen. Ik belde mijn nichtje Sasha in New York en vroeg of ze naar ons toe wilde vliegen om, net als bij Beaties huwelijk, het 'Ave Maria' te zingen. Daar zou Nick blij mee zijn, want hij was dol op haar.

We luisterden naar zijn tapes om een liedje te kiezen. Er belden nog steeds mensen op. Ik belde de beste vriend van mijn moeder in New York en vroeg of hij het haar wilde vertellen. Ik vroeg John Bills ouders in te lichten; zij en Bill, waar hij ook was, moesten het weten. Nick was Bills zoon. John vertelde het hun zo voorzichtig mogelijk. Beatie bleef onvindbaar.

Die avond zaten er wel twintig mensen aan tafel en ik keek nietsziend de kring bekende gezichten rond: mijn uitgeefster Carole Baron en haar man Richard; Lucy, die achttien jaar lang voor Nick gezorgd en van hem gehouden had; Nicks psychiater, dr. Seifried; Julie, haar man Bill en hun kinderen, die net zo ontdaan waren als wij. Verder waren er mijn vriendinnen, mijn assistente Heather, Tom en zeven van mijn kinderen. Alleen Nick en Beatie ontbraken. Hoewel ik John had gevraagd te blijven, wilde hij liever een poosje naar huis om bij te komen. Ik denk dat hij het ook vervelend vond dat Tom er was, ook al was die na twee jaar een bekende persoon in mijn leven.

Toen we klaar waren met eten, belde Beatie. Ik geloof niet dat ik iets gegeten heb en ik heb aan tafel Nicks verjaarsbrief aan mij herlezen. Beatie zei dat ze alleen maar even opbelde om te zeggen dat ze van me hield, en het was vreselijk om daarop te moeten reageren met een mededeling die haar zoveel verdriet zou doen. Maar ik kon hem niet uitstellen, want de pers had de hele dag aan de telefoon gehangen en ze moest het weten voordat ze het in de kranten las of op het nieuws hoorde. Ze zat in de auto en schreeuwde het net zo uit als de andere kinderen hadden gedaan - een bekend geluid. Voor Beatie was het nog erger dan voor hen, want Nick was ook haar 'baby' geweest. Ze zei dat ze over een paar uur thuis zou zijn. Alles was nog steeds even wazig voor me, maar ik was opgelucht nu zij het ook wist. We huilden aan één stuk door; het was een nachtmerrie waaruit we nooit zouden ontwaken, net zoals Nick niet meer zou ontwaken.

De volgende dag ging ik naar de begrafenisondernemer om een kist uit te zoeken. John, mijn trouwe vriendinnen Kathy en Jo, en Heather en Beatie gingen met me mee. Zonder het me te vragen, werkte mijn personeel het weekend gewoon door. Al mijn kantoormedewerkers kwamen helpen alles te 'regelen', een woord waaraan ik altijd een hekel had gehad. Ik kon de aanblik van al die doodskisten in dat afschuwelijke vertrek in het souterrain van de begrafenisonderneming nauwelijks verdragen. We zochten er een uit, en ook een rouwkamer, en kozen thuis het pak dat hij moest dragen. Het moest eerst geperst worden en we besteedden alle zorg aan het uitkiezen van een bijpassende das en schoenen. Je klampt je aan de bespottelijkste dingen vast. Zijn schoenen lagen door mijn hele kleedkamer verspreid, opdat ik een geschikt paar kon kiezen. Ik deed er dagen over ze weer op te bergen, alsof ik erop wachtte dat hij dat zelf zou komen doen of ze weer aan zou trekken.

Op maandag ging ik naar de begraafplaats om een plek voor hem uit te kiezen. John en Beatie gingen mee, en toen de mensen daar me vertelden dat ze Nick geweldig hadden gevonden, werd ik duizelig. Het was een wonder dat ik nog niet flauwgevallen was. Ik zag eruit als een zwart vogeltje, mijn kleren hingen als zakken om me heen. Ik had nog steeds niets gegeten en taalde er ook niet naar. Waarom zou ik eten? Nick was weg.

's Avonds gingen we met de kinderen en goede vrienden voor het eerst naar de rouwkamer waar hij opgebaard lag, en toen moest ik besluiten of ik hem nog wilde zien. Dat wilde ik. Ik wilde hem in mijn armen nemen en net als toen hij nog een baby was in slaap wiegen, voor het laatst. Maar ik was bang dat ik het, als ik hem daar levenloos zag liggen, niet zou overleven, dus beschaamd liet ik mijn beurt voorbijgaan. De drie oudsten gingen wel naar hem toe en kwamen gebroken weer naar buiten. Julie ging ook, en nog een paar anderen. Het gesnik in de rouwkamer maakte me nog meer van streek dan ik al was.

Honderden mensen kwamen dinsdags langs ons heen lopen toen we naast de gesloten kist zaten die schuilging onder een deken van gele rozen. Alle kinderen waren erbij en huilden, John was er en Julie en haar gezin, en ik zag een heleboel bekende gezichten. Niet dat ik me er nog veel van herinner, want ik verkeerde in een shocktoestand - goddank. Ik weet dat Tom steeds naast me stond, me steunde, vrienden begroette en meehuilde. Hij had ook van Nick gehouden. Tom was bij me teruggekomen, waar Nicky erg blij om zou zijn geweest. Misschien was het zijn laatste geschenk.

Ik weet nog wel dat ik verbaasd was toen ik Bill en zijn ouders aarzelend binnen zag komen. Hij zag er goed uit en was eigenlijk nauwelijks veranderd. Hij droeg een pak en ik besefte meteen dat hij zijn leven blijkbaar weer in het rechte spoor had gebracht. Terwijl ik naar hem keek, dacht ik aan Nick, die de schakel tussen ons was geweest. Het geschenk dat Bill me bijna twintig jaar daarvoor had gegeven, was een van de mooiste dingen in mijn leven geworden. Ik liep naar Bill toe, omhelsde hem, zei dat het me speet dat het zo was gegaan en samen liepen we naar de kist. En wat ooit liefde was geweest en op een teleurstelling was uitgelopen, versmolt tot verdriet en veranderde in vriendschap -ook een geschenk dat Nick ons nagelaten heeft.

Ik wilde hem alles over Nick vertellen; ik was hem veel verschuldigd en hij had het allemaal gemist. Zijn demonen hadden hem bij ons weggesleurd en nu was hij teruggekomen, te laat voor Nick en hemzelf. Ik had met hem te doen en was dankbaar dat hij gezond en wel voor me stond.

Bill zei dat hij toevallig een maand eerder aan een afkickprogramma was begonnen en voor het eerst drugsvrij was. Hij was van plan geweest Nicky op te zoeken, en het was een wrede grap van het lot dat Nick ons net iets eerder verlaten had.

De volgende dag, toen ik voor de kerk stond te wachten tot de kist door de baardragers naar boven werd gedragen, zag ik hem met zijn ouders en een vriend aan een kant van de trap naar het bordes staan. Zwijgend omhelsde ik hem nog een keer. Nu bellen we elkaar vaak en zien elkaar soms. Door ons leert hij Nick kennen en we zijn goede vrienden geworden. Ik hoop dat Nick zijn beschermengel is en hem behoedt voor gevaar. Eén tragedie is meer dan genoeg. Hij heeft zich sympathiek gedragen en een oude wond doen helen, en me Nicky gegeven. Daar zal ik hem altijd dankbaar voor zijn, en ik wens hem het beste.

Het was een prachtige begrafenis in een mooie kathedraal, met elfhonderd mensen: Nicks en mijn vrienden, mensen uit de muziekwereld en van mijn uitgeverij, familie en kennissen. Trevor en Todd droegen de kist, samen met Bill Campbell, Nicks oppassers Cody en Paul, Nicks vrienden Max Leavitt en Sam Ewing (Sammy the Mick) en Nicks trouwe vriend en roadie Stony. Nicks broertje Maxx liep ernaast en op weg naar het altaar liep ik alleen achter hen aan. Precies vier maanden geleden had Nick me bij Beaties huwelijk door hetzelfde middenpad begeleid en had ik hem daar verteld hoeveel ik van hem hield. Toen was hij er voor me geweest en nu was ik er voor hem. Mijn gang achter de baar aan was een eer die ik Nick wilde bewijzen. Ik droeg een van de speelgoeddieren die altijd op zijn bed hebben gelegen, een ruigharig diertje dat hij Gizmo noemde. Het zit nu op mijn bureau, samen met een wit lammetje dat Nick Lambie had gedoopt. (Ik heb duplicaten die ik jarenlang had bewaard in zijn kist gestopt.)

Mijn nichtje zong het 'Ave Maria', we speelden een van Nicks eigen liedjes, 'I am all alone' - waarbij iedereen zijn tranen de vrije loop liet - en Trevor, Todd, Beatrix en Max Leavitt hielden een grafrede, waarbij we het allemaal weer te kwaad kregen.

Aan het eind van de dienst zong Val Diamond 'Wind Beneath My Wings' - 'De wind onder mijn vleugels' - uit de film Beaches, dat precies uitdrukt wat ik voor hem voelde: 'Heb je ooit geweten dat je mijn held was? Ik was degene die triomfen vierde, terwijl jij de sterkste was...' Om me heen zag ik een zee van gele rozen, die me altijd aan Nicky zullen doen denken.

Toen we de kerk verlieten en achter Nick aan de trap af liepen, keek ik onderaan om en zag boven me een menigte mensen staan. Doodstil en eerbiedig stonden ze als rijen standbeelden en rouwden onder het gebeier van de kerkklokken met ons mee.

Na afloop kwamen driehonderd mensen ons thuis condoleren en toen was het voorbij. Bijna, want we moesten hem de volgende dag nog begraven of op z'n minst naar het kerkhof brengen. Ik sliep die nacht niet en kreeg tegen zes uur 's morgens een idee. Ik kon de aanblik van mijn kinderen in hun zwarte jurken niet langer verdragen en wist dat de maat van hun verdriet bijna vol was. We hoefden niet langer formeel te zijn, want er zouden alleen familie en een paar vrienden naar de kapel op het kerkhof komen. Vroeg in de morgen belde ik iedereen op om te zeggen dat we ter ere van Nicky 'Onfatsoenlijkheidsdag' gingen vieren. Omdat hij zo onfatsoenlijk was geweest ons zomaar te verlaten, zouden we ons zo onfatsoenlijk mogelijk kleden. Hij zou ervan genoten hebben; het was zijn soort humor en ik zou er de andere kinderen mee helpen.

Iedereen doste zich zo afschuwelijk mogelijk uit in glitters en lovertjes, tie-dyed t-shirts, gebloemde soldatenlaarzen en opzichtige brillen. John was het toppunt van wansmaak in Versace en hoewel ik sindsdien alleen zwart draag, trok ik die dag iets bontgekleurds aan. De kinderen vonden het prachtig en we hielden het kort. Een bevriende musicus speelde shownummers en liedjes uit Sesamstraat, het kapelletje was versierd met felgekleurde rozen en twee priesters zeiden een kort gebed. Buiten wachtte een groep verkeersagenten op motoren, die ons was toegewezen door de burgemeester om de pers op een afstand te houden. Toen ik hen voordat we haar de kapel gingen allemaal de hand schudde, kregen ze tranen in hun ogen.

Waarschijnlijk was die gelegenheid bedoeld als laatste afscheid van Nicky, maar ik weet eigenlijk niet waarom. Ik heb hem daar niet achtergelaten, maar hem in mijn hart weer mee naar huis genomen. Op allerlei manieren zal hij voorgoed bij me blijven, want hij huist in elke vezel van mijn wezen. Ik kan hem onmogelijk van me afschudden en achterlaten. Hij is net zo van mij als ik van hem, we schonken elkaar ons hart en deelden jaren van nederlagen en verdriet, overwinningen en vreugde. Daar kan ik nooit afstand van doen. Nooit.

Liefde voor Nick was geen liefde voor een verliezer, het was liefde voor een winnaar. Hij behelsde hoop en vertrouwen, en het steeds weer inslaan van nieuwe wegen. Nick heeft me ontelbare belangrijke lessen geleerd, in de eerste plaats lessen in liefde. Hij leerde me lief te hebben tot je hart breekt, of tot je sterft. Ik zal zijn lessen nooit vergeten.

Hoe ziet mijn leven zonder hem eruit? Soms lijkt het ondraaglijk leeg. Hij heeft een grote leemte in mijn hart achtergelaten, zo groot als hijzelf.

Ik kan nog steeds niet bevatten dat hij er niet meer is. Ik probeer mijn dagen en nachten te vullen, soms jachtig, soms stil. Ik blader door albums en kijk naar foto's van hem, die ik voor familieleden laat kopiëren. Ik heb zijn video's geordend en al zijn dagboeken gelezen. Ik bel de advocaat in New York over de publicatie van zijn laatste tape. Ik werk aan dit boek. En ik heb een herdenkingsconcert georganiseerd met de bands waarvan hij hield, en een stichting opgericht.

Ik wil dat de herinnering aan hem voortleeft. Ik wil dat mensen hem leren kennen en van hem gaan houden, dat ze weten hoeveel hij voor me betekende, hoeveel we van elkaar hielden en hoeveel anderen van hem hielden. Ik wil duidelijk maken hoe bijzonder hij was, hoe hij lachte en vreugde in ons leven bracht, hoe talentvol, briljant en liefdevol hij was. Zal dat de leegte vullen? Ik betwijfel het. Ik denk dat de leegte blijft. En het gat in mijn hart blijft, als het gat in een donut. Hij heeft de jaren die ik zo hartstochtelijk en energiek aan hem besteed heb, met zich meegenomen. Ze kunnen niet worden vervangen.

Ik heb acht andere, fantastische kinderen om van te houden en voor te zorgen, die me gezelschap houden. Stuk voor stuk zijn ze me net zo lief als Nick. Ik leef voor hen, zoals ik altijd heb gedaan. En ik weet, of in elk geval hoop ik het, dat we ooit weer zullen lachen en opgewekt verdergaan. Ik hoop dat ons nog veel fijne dingen te wachten staan en als dat zo is, zal ik Nick erover vertellen en hem daarbij verschrikkelijk missen. De cirkel van verlangen naar hem zal niet gemakkelijk verbroken worden. Nick was niet alleen mijn zoon, maar ook mijn beste vriend. Zijn leven was niet alleen een helder licht voor ons allemaal, maar ook een symbool van liefde en hoop voor iedereen die hem liefhad of leerde kennen.

Zijn kamer staat nog steeds voor hem klaar. Ik heb hem opgeruimd, alsof hij weer thuis zal komen. Ik kan het nog niet opbrengen hem leeg te ruimen en zijn spullen weg te geven, maar misschien komt het er ooit van. Ik laat alles liever zoals het was. Ik ben nog niet naar zijn huisje bij Julie geweest, want dat is te pijnlijk. Dat komt nog wel. Net als ik thuis heb gedaan, heeft Julie het opgeruimd en zit ze er soms vredig na te denken. Het is de plek waar hij gestorven is, en ik kan er nog niet naartoe gaan. In een van de condoleancebrieven zei iemand dat we uiteindelijk aan hem zullen denken als aan iemand die leefde, niet iemand die stierf. Dat spreekt me aan. Want hij leefde vol passie, liefde en rumoer. Zijn leven was één lang optreden, met sprongen en lawaai en lichten en muziek. Dat was Nicky, en dat zal hij blijven.

Degenen die hij heeft achtergelaten denken aan hem, praten over hem en naarmate de tijd verstrijkt, lachen ze steeds vaker bij de herinnering aan hem. En ze vertellen ontelbare verhalen over hem. Er zijn goede en slechte dagen. Het is nauwelijks te geloven dat hij echt weg is. Soms vergeet ik dat nog steeds, of weiger ik het te aanvaarden. Anderen dromen over hem of denken dat ze hem hebben gezien. Ik voel hem altijd om me heen. Ik heb me nooit met dit soort dingen beziggehouden en weet niet of hij echt in mijn buurt is en me in de gaten houdt of dat ik het me verbeeld omdat ik het zo graag wil. Ik zou het fijn vinden als hij ons kon zien, bij ons kon zijn, en zelf rust heeft gevonden. Ik hoop uit de grond van mijn hart dat hij gelukkig is. Dat verdient hij, en wij ook.

Het is een heel moeilijke tijd voor ons en het valt niet mee om zijn dood als een zegen te zien en zijn leven als een geschenk, een overwinning. Want dat was het, voor degenen die dat willen zien. Hij heeft veel vreugde gebracht en net zo royaal gegeven als genomen.

Misschien was Nicks grootste geschenk aan mij wel het vermogen om te genezen. Zijn dood was mijn grootste verlies en daardoor werd ik gedwongen mijn grootste angst en kwaadste demonen te confronteren. Mijn hele leven ben ik bang geweest iets te verliezen en Nick heeft me gedwongen een groot verlies zo moedig mogelijk te aanvaarden. Hij heeft me geen andere keus gegeven dan me bij zijn laatste daad neer te leggen. Soms vecht ik ertegen en dan kreun ik tegen mezelf dat ik het niet kan opbrengen. Maar dat kan ik wel, dat moet ik wel, net als hij. Ik zal het verdriet, het verlies, de herinneringen en mijn soms bijna ondraaglijke verlangen naar hem nooit van me af kunnen zetten, dus ik moet ermee leren leven. Ik moet ons leven weer goed maken, weer compleet maken.

We zullen weer vreugde kennen, dat begint al te komen, dankzij mensen van wie we houden en die van ons houden en de kinderen. We zullen weer gelukkig zijn en we hebben elkaar. Af en toe lachen we weer, en ik zie de kinderen glimlachen. Een jaar na Nicks dood zal er bij de Campbells weer een baby worden geboren. Ieder van ons heeft nieuwe hoop gekregen, heel persoonlijke hoop, als laatste geschenk van Nick. Het wordt weer lente en er volgen nieuwe zomers, en vooral tijdens feestdagen zonder hem zullen we weemoedig aan hem terugdenken. Hij heeft ieder van ons iets nagelaten: een geschenk, een droom, een herinnering, een beetje meer moed dan vroeger of grootsere plannen dan ooit.

Dromen, hoop en moed zijn belangrijke onderdelen van het leven. De moed om door te gaan nadat een geliefde ons verlaten heeft. Nick leeft in onze harten voort. Daar danst hij door, even charmant als altijd, lachend en zingend. Hij was als een komeet die we nooit zullen vergeten. Hij heeft me zoveel vreugde geschonken dat ik er tien levens mee toe kan, vreugde die voor altijd van mij is.

Ik hou van je, Nick. Dank je wel, en God zegene je. Tot ziens.

Hou vol

Net als ik denk dat het genoeg is
dat ik er niet meer tegen kan
slaat iemand een arm om me heen
en zegt: hou vol, je redt het, man.

Soms loopt alles gesmeerd
ben ik de koning te rijk
soms stort alles in
en kruip ik door het slijk.

Zo is het nu eenmaal
meer kun je niet verwachten
soms ben je een winnaar
soms loop je mijlen achter.

De wereld is vol schoonheid
en ook vol haat
zo is het nu eenmaal
er is goed en kwaad.

Richt je op het goede en gebruik je verstand
geef het nooit op, dan is er niets aan de hand.

Sommigen gebruiken drugs
en anderen hun vuisten
negativiteit
is een product van het duister.

Wees als een baken
voor de zwakken van geest
laat anderen leren
van waar je zelf bent geweest.

Er zijn veel slechteriken
en velen zijn gestoord
door de klappen van het leven
raak je algauw ontspoord.

Wie zaait, zal oogsten
dat is bewezen
wees dus een voorbeeld
door je manier van leven.

Nick Traina

Nawoord

Sinds ik dit boek over Nicky heb geschreven, is er alweer enige tijd verstreken. Negentien maanden geleden heeft hij ons verlaten. Lange, moeilijke maanden. Als een hond die aan de riem over straat meegetrokken wordt, verzet ik me tegen het verstrijken van de tijd. Maar je kunt de klok niet stilzetten. Nicks dood lijkt een eeuwigheid en tegelijkertijd nog maar heel kort geleden. Ik wil er niet aan denken hoe ik me zal voelen als ik moet zeggen dat hij al tien, twintig of zelfs vijfentwintig jaar geleden gestorven is. Dat is te lang. Nu valt het nog mee, op een heel leven. Maar de klok tikt door. Zijn broers en zussen worden ouder. Er gebeurt en verandert van alles. Er is nu nog veel in ons leven waar hij mee bekend was. We doen dezelfde dingen en gaan naar dezelfde plaatsen. Maar dat zal veranderen. Zijn jongere broer en zussen zullen volwassen worden en hun eigen leven gaan leiden, trouwen en kinderen krijgen. Maar zo ver is het nog niet en dus lijkt het of hij er nog een beetje bijhoort.

Nicks kamers en zijn huisje zijn nog intact, schoon en opgeruimd. Zijn kleren hangen nog in de kast, en zijn tandenborstel en andere toiletspullen liggen nog in de badkamer. Zijn kamer ruikt nog vaag, steeds vager, naar hem. Ik ga er minder vaak naartoe, maar af en toe loop ik er even binnen om rond te kijken. Er is niets aan veranderd, maar toch hangt er een andere sfeer. Een paar maanden geleden vergeleek ik zijn kamer met een gevallen blad, nog groen maar al met een verdroogd randje, langzaam verdorrend. Je ziet niet dat hij weg is, maar je voelt het. Ik kan zijn spullen nog steeds niet wegdoen en doe dat waarschijnlijk nooit. Ik stel me voor dat ik, als ik oud ben, nog steeds af en toe in zijn kamer aan hem zal zitten denken. Hij zal altijd een tiener blijven, ook lang nadat zijn jongere broer en zussen volwassen zijn geworden. Zij zullen ouder worden, banen vinden, rimpels krijgen en kinderen ter wereld brengen, maar Nick niet. Hij zal altijd in een afgeknipte spijkerbroek met bretels, een T-shirt en sportschoenen, en met die aanstekelijke grijns mijn hoofd binnenspringen.

Ik voel hem nog steeds om me heen, de anderen ook. Hij duikt nog steeds op in onze gesprekken, als onderwerp van dwaze verhalen en zoete herinneringen. 'Weet je nog dat Nick...' 'Dat vond Nick ook leuk.' Zijn broertje Maxx is op hem gaan lijken, maar hij is nog knapper en heel zelfstandig. Je kunt zien dat ze familie van elkaar zijn. Zo nu en dan maakt hij een gebaar of rent of springt hij op een manier die me doet stilstaan en aan Nick denken. Maar hij is Nick niet, hij is Maxx. Nick was uniek en dat zijn de anderen ook. Ik hoor Nick nog zeggen hoe vreselijk hij het vond dat hij twintig zou worden. 'Ik wil altijd een tiener blijven,' zei hij, en dat zal hij ook.

Onze eerste kerst zonder hem was afschuwelijk, de tweede was beter. Ik denk dat feestdagen altijd moeilijk voor ons zullen blijven, omdat Nick een leegte achterliet die niet gevuld kan worden. We wonen in een groot, oud huis met een balzaal waarin we spullen wegzetten en feestvieren, waar de kinderen mogen spelen en feestjes geven. We pakken er ook onze kerstcadeaus uit en omdat we met zovelen zijn, liggen die op een vaste plek voor ons klaar. Onder het uitpakken kletsen en lachen we met elkaar. Beide keren wist ik niet wat ik met Nicks plek aan moest. Moest ik er de cadeaus voor iemand anders neerleggen? Maar wie kon ik de ellende aandoen om op Nicks plek zijn pakjes te moeten uitpakken? Ik dacht eraan iedereen een stukje op te schuiven opdat Nicks plekje zou verdwijnen, maar dat leek me ook geen oplossing. Dus nu blijft zijn plek gewoon leeg en herinnert ons aan Nick. Niemand zegt er iets over, maar onder het uitpakken dwalen onze ogen soms die kant op en zien we Nick weer lachen en schreeuwen en gek doen, gescheurd cadeaupapier over zijn schouders gooien en als een kangoeroe door het vertrek springen. Iemand zoals Nick is onvergetelijk en onvervangbaar. Voor iedereen die hem kende, is hij nog sterk aanwezig en de herinneringen aan hem zijn niet vervaagd.

Ik heb duizenden brieven over hem ontvangen en zo nu en dan druppelt er nog een binnen, van een bekende of een onbekende, met een grappig verhaal over Nick. Ik beschouw elke brief als een geschenk.

Sinds hij weg is, zijn we druk geweest, vooral het eerste jaar. We hebben foto's, tapes, films en andere aandenkens verzameld, en ik heb hele optredens op de band staan. Voor de familie hebben we een videofilm gemaakt van Nick tijdens optredens en thuis temidden van ons gezin, met zijn laatste cd als achtergrondmuziek en een paar foto's ertussen. Heel lang kon ik zijn video's niet bekijken, want dan ging hij weer voor me leven. Maar nu troosten ze me; ik bekijk ze niet vaak en mis hem vreselijk, maar ik kan erom glimlachen. Het huis staat vol foto's van hem, en we hebben een fotoalbum van zijn begrafenis gemaakt en aan iedereen die erbij was gestuurd.

Ik heb al zijn dag- en aantekeningenboeken, zijn gedichten en liedjes gelezen en erover nagedacht. En ik heb dit boek geschreven, waar ik heel blij om ben. Het was een manier om Nick te eren en om de herinneringen aan zijn leven te verzamelen en bijeen te houden. Volgens mij zou hij dat heel fijn hebben gevonden, en anderen hebben er heel positief op gereageerd. Het is gelezen door psychiaters, ouders, vrienden, buitenstaanders, mensen die hem kenden en anderen die hem graag hadden willen kennen. Dat is geweldig en heeft veel liefde, bewondering en respect voor Nick opgewekt. Hij heeft een harde strijd geleverd en wij ook, en ondanks het einde hebben we allemaal ons best gedaan, vooral Nick. Dat wilde ik iedereen laten weten.

We hebben een rockconcert te zijner ere georganiseerd, een 'huldevoorstelling', acht maanden na zijn dood - een groot succes en een fantastische belevenis. Er traden acht bands op, ook zijn eigen oude band Link 80, waarbij zijn goede vriend Stony als zanger zijn plaats innam. Het gaat goed met deze band en ze hebben het nog vaak over hem. Met de andere bands had hij opgetreden, al of niet rondgereisd, of hij had ze bewonderd. De muzikanten kwamen uit het hele land en de muziek was geweldig. Het was een heel bijzondere avond, vol bewondering, genegenheid en respect voor ons en voor Nick - in de eerste plaats voor Nick. Hij zou ervan genoten hebben. Jongelui stonden urenlang buiten in de rij voor kaartjes, die al weken van tevoren uitverkocht waren. Er was plaats voor achthonderd mensen en het was een warm muzikaal spektakel. We hebben ook de 'huidefilm' vertoond, die door iedereen in doodse stilte en met betraande wangen werd bekeken. Na afloop omhelsde men elkaar liefdevol en wilde niemand eigenlijk weg. Pas om drie uur 's nachts was het echt afgelopen; iedereen die al of niet in verband met zijn muziek met Nick te maken had gehad, was gekomen. Het was een avond om nooit te vergeten en in mijn hart weet ik dat Nick erbij was.

Nicks laatste cd is verschenen en goed verkocht, wat Nick plezier zou hebben gedaan. Zijn laatste band, Knowledge, moest ermee ophouden, maar de cd houdt de herinnering eraan levend. De twee laatste videofilms die ervan zijn gemaakt, zijn op televisie vertoond.

Ik ben in het televisieprogramma 20/20 door Barbara Walters geïnterviewd over Nick, bipolaire stoornis en dit boek. Het nieuwsprogramma voor en door tieners First Cut, waaraan hij op zijn veertiende meewerkte, heeft een uitzending aan hem gewijd. Hij is beslist niet onopgemerkt verdwenen en meteen vergeten, maar het onderwerp geworden van aandacht voor manisch-depressiviteit en jonge mensen. Ik hoop dat door hem levens gered en mensen geholpen kunnen worden.

Inmiddels hebben er in psychiatrische bladen een heleboel artikelen over manisch-depressiviteit gestaan en wordt er veel meer aandacht besteed aan de behandeling, niet alleen vanwege Nick, maar ook vanwege anderen zoals hij en de stemmen die zich met de mijne hebben verheven. Steeds vaker wordt bij tieners de diagnose bipolaire stoornis gesteld en worden geschikte medicijnen voorgeschreven, zoals lithium en soms Depakote of iets anders. Ik hoop dat Nicks verhaal en dat van anderen psychiaters en artsen ertoe brengt deze diagnose eerder te stellen en eerder medicijnen voor te schrijven dan vroeger. Ik ben vooral blij met het recente nieuws dat artsen inmiddels bij kleuters wat ze 'jeugd-bipolariteit' noemen, constateren en ook daarvoor medicijnen voorschrijven. Men begint zelfs te vermoeden dat het te laat beginnen met of het voorschrijven van verkeerde of ontoereikende medicijnen de werking van later voorgeschreven middelen zoals lithium kan verminderen, terwijl vroegtijdig beginnen met het juiste middel deze kan versterken. Dus er is hoop, het daagt in het oosten... Meer patiënten zullen blijven leven. Ik ben nu van mening dat Nicky op zijn vierde al volledig manisch was en wou alleen maar dat 'jeugd-bipolariteit' toen al een begrip was geweest. Misschien had het Nicks leven gespaard.

Op Nicks sterfdag, een afschuwelijke dag voor ons, herdachten we hem met de onthulling van het monument dat we voor hem hadden laten bouwen. Het staat op een groot, parkachtig, zonnig deel van een plaatselijke begraafplaats, met vier grote bomen erop en afgeschermd door een haag van cypressen. Het gedenkteken zelf is een horizontale, zwarte granieten schijf ter hoogte van een salontafel - zodat men erop kan zitten - met boodschappen van alle gezinsleden en de Campbells erin gegraveerd, en gedichten of brieven, wat men ook maar wilde zeggen. Eromheen staan witte marmeren banken. Nick ligt eronder begraven. De plek wordt aan de achterkant begrensd door een zwart granieten muurtje met vier witte marmeren zuilen. Een humoristisch onderdeel waar Nick om gelachen zou hebben, is een lange* glazen kast op een marmeren onderstel met daarin teddybeertjes, brieven, een menorah, een boeddha, een rozenkrans. Star Wars-figuurtjes, speelgoed, snoep en sigaretten - allerlei spullen die mensen daar voor hem achterlaten. Elke keer dat ik kom, ligt er meer. Met Kerstmis heb ik er een versierde kerstboom neergezet, want ik wilde niet dat hij het zonder moest doen. Ik raak er altijd droevig gestemd, maar het is er vredig en mooi - en het is een van onze vele eerbewijzen aan hem. Op een zonnige dag in september hebben we hem naar zijn laatste rustplaats gebracht, in het busje waarmee hij met zijn band op tournee ging. Dat busje, volgespoten met grappige graffiti, waarin hij met zijn vrienden zoveel tijd heeft doorgebracht, leek ons een passend vervoermiddel voor zijn laatste rit.

Na veel wikken en wegen hebben we besloten zijn verjaardag te blijven vieren. Zijn artsen, oppassers, psychiaters, bandleden, vrienden, familie en anderen die van hem hielden - een stuk of veertig, vijftig mensen - komen bij elkaar om te praten, te lachen en te huilen, en verhalen over hem te vertellen. Het is een feestelijke gelegenheid om weer eens allemaal bij elkaar te komen in plaats van treurig alleen thuis te blijven. We hebben zijn eenentwintigste verjaardag net achter de rug; het viel niet mee, maar het was fijn om samen te zijn met anderen die veel van hem gehouden hebben.

Met de opbrengst van dit boek en giften hebben we de Nick Traina Foundation opgericht. Daarmee doen we schenkingen aan non-profitorganisaties die te maken hebben met manisch-depressiviteit en andere geestesziekten, kindermishandeling of musici met geestelijke problemen. Onze stichting breidt zich steeds verder uit en ik ben ervan overtuigd dat Nick het ermee eens zou zijn, omdat hijzelf heel gul was.

Paul en Cody, Nicks oppassers, werken nog steeds voor ons -Cody voor de stichting en op mijn kantoor, en Paul zorgt voor onze veiligheid. Het doet me goed hen nog dagelijks te zien, want ze zijn een deel van onze familie geworden. Met de Campbells gaat het goed. Ze hebben er een dochter bij, Sofia, die bijna precies een jaar na Nicks overlijden is geboren. Ze is een bron van vreugde voor ons allemaal.

Nicks vrienden komen nog vaak langs. Sam Ewing komt minstens een keer per week eten en is ook bij ons gezin gaan horen.

Met Nicks biologische vader, Bill, gaat het ook goed. Hij is een gewaardeerde vriend van ons geworden en komt vaak op bezoek. Door ons heeft hij zijn zoon leren kennen.

Wij, Nicks gezin, hebben onze ups en downs. We putten kracht uit de vele herinneringen aan Nick en uit elkaar. We missen hem vreselijk, ons leven is voorgoed veranderd, maar we zijn er sterker door geworden. Met Sammie gaat het uitstekend; ze is een leuke, lieve jonge vrouw, net als haar zussen Victoria, Vanessa en Zara. Maxx is nu een puber en een fijne jongen. Beatie heeft het erg moeilijk met het verlies van de broer die ook haar 'baby' was. We vragen ons allemaal weleens af hoe ons leven zou zijn als Nick nog leefde, maar op een speciale manier is hij nog steeds bij ons.

Elke dag voel ik Nick om me heen. Ik zie hem voor me, altijd met die brede glimlach. Hij zal altijd bij me blijven, als een van de grootste geschenken die het leven me heeft gegeven. Geen woord of boek kan hem voldoende beschrijven, geen ziekte heeft hem kunnen beperken. Hij was een indrukwekkende persoonlijkheid, hij stak met kop en schouders boven iedereen uit. Hij gaf ons zijn liefde, zijn lach en onbetaalbare geschenken. En nu, mijn dierbare hartenlief, ben je vrij.

Veel liefs aan allen die zijn verhaal hebben gelezen,
d.s.

18 mei 1999

Table of Contents

- Inhoud
- Voorwoord
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- Nawoord