Date: 2014-01-02T08:00:00+00:00
Keywords: Romance; Fiction; Historical Fiction; Historical; Adult; Chick Lit; Adult Fiction; World War Ii; Audiobook; Family
Description: The evocative story of two families who were never meant to stay apart and the powerful bond that will unite them forever. In the German countryside, on the cusp of World War II, everything is about to change for two life-long friends… As widowers, the two men are raising their children alone – Nicolas’s two lively boys and Alex’s adored teenage daughter – but lead contented, peaceful lives. Until a long-buried secret about Nicolas’s ancestry threatens his family’s safety. To survive, they must flee to America. The only treasures Nicholas and his sons can take are eight purebred horses, two of
Publisher: Transworld Digital

Inhoud

Een immigrantenfamilie overleeft dankzij een raspaard.

Aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog vlucht Nicolas naar Amerika. Hij heeft niets meer, alleen zijn raspaard. Met veel inzet probeert hij een nieuw leven op te bouwen. Het lukt - maar dan blijkt het verleden hem achterna te reizen.

DANIELLE STEEL

Pegasus

Een immigrantenfamilie overleeft
dankzij een raspaard

vertaald door Karin Pijl

UITGEVERIJ LUITINGH-SIJTHOFF

Uitgeverij Luitingh Sijthoff en Drukkerij Ten Brink vinden het belangrijk om op milieuvriendelijke en verantwoorde wijze met natuurlijke bronnen om te gaan.

© 2014 Danielle Steel

All rights reserved

© 2015 Nederlandse vertaling

Uitgeverij Luitingh-Sijthoff B.V., Amsterdam

Alle rechten voorbehouden

Oorspronkelijke titel: Pegasus

Vertaling: Karin Pijl

Omslagontwerp: b'IJ Barbara

Omslagfotografie: Viktoria Makarova

Foto auteur: Brigitte Lacombe

ISBN 978 90 245 6748 5

NUR 343

www.daniellesteel.com
www.lsamsterdam.nl
www.boekenwereld.com

Voor mijn geliefde kinderen,

Beatie, Trevor, Todd, Nick, Sam,

Victoria, Vanessa, Maxx en Zara,

Voor de geschiedenis, magie,
overleving en nieuwe levens,

Voor de Pegasus in het leven van ieder van ons,
om ons voorwaarts te dragen,

En de moed hem dapper te volgen

En te omhelzen.

Ik hou ontzettend veel van jullie,

Mama/d.s.

1

Het was al bijna donker toen de staljongens de paarden hoorden aankomen. Hun hoeven dreunden als tromgeroffel in de verte, lang voordat anderen wisten wat het voor geluid was. De ruiters keerden terug van de jacht, en enkele minuten later hoorden de jongens de roepende stemmen, het gelach en de snuivende paarden die hun ruiters thuisbrachten. Toen ze de binnenplaats van Schloss Altenberg op reden en de stallen naderden, bleken ze in een opperbeste stemming te zijn. Het was een goede jacht geweest. Een ruiter die als een van de eersten aankwam zei dat de jachthonden de vos te pakken hadden gekregen, zoals ze hadden verwacht. De paarden steigerden en waren nog steeds opgewonden van de stimulerende dag. Zowel de ruiters als de rijdieren hadden genoten van het koude oktoberweer. Ze zagen er schitterend uit in hun scharlakenrode ruiterjasje, witte rijbroek en hoge zwarte rijlaarzen. Ze stegen af en gaven de teugels van hun paard over aan de staljongens, die ook enkele vrouwen hielpen afstijgen. Een aantal van hen reed met een dameszadel. Dat zag er elegant uit, maar was een hele prestatie om mee op jacht te gaan. De groep die die dag op pad was gegaan reed al jaren met elkaar samen, sinds ze oud genoeg waren om te jagen. Paarden waren hun passie, en paardrijden was hun favoriete sport.

Alex von Hemmerle stond bekend als een van de beste ruiters van het land. Op zeer jonge leeftijd hield hij zich al bezig met het fokken van uitmuntende paarden. Alles in zijn leven was voortgekomen uit traditie, en dat gold voor hen allemaal. Hier waren geen nieuwkomers of verrassingen. In de streek woonden al eeuwenlang dezelfde families. Ze bezochten elkaar, hielden oude rituelen en tradities in stand, trouwden onderling, beheerden hun landgoed en koesterden hun landerijen. Alex was opgegroeid op Schloss Altenberg, zoals generaties voorouders sinds de veertiende eeuw. Met Kerstmis organiseerde hij er een bal, zoals al zijn voorvaders hadden gedaan. Het was het meest glamoureuze evenement van het land, en iedereen keek er elk jaar naar uit. Zijn dochter Marianne had vorig jaar op zestienjarige leeftijd voor het eerst als gastvrouw opgetreden.

Marianne was nu zeventien. Ze beschikte over dezelfde opvallende ongrijpbare schoonheid die haar moeder had gehad en had fijne gelaatstrekken. Ze was net als Alex lang, had een bijna doorzichtige porseleinen huid, haar moeders nagenoeg witblonde haar en de adembenemende blauwe ogen van haar vader. Ze was een van de mooiste jonge vrouwen in de regio en net zo'n befaamde ruiter als hij. Nog voor ze kon lopen had hij haar al op een paard gezet en ze ging mee met elke jacht. Ze was dan ook woedend geweest dat ze die dag niet mee mocht omdat ze zwaar verkouden was en koorts had. Hij had erop gestaan dat ze thuisbleef. Ondanks haar delicate schoonheid was ze sterker dan ze eruitzag, in tegenstelling tot haar moeder, die veel brozer was geweest. Zij was de dag na Mariannes geboorte overleden aan overmatig bloedverlies en een zware infectie. Het was niet ongebruikelijk voor vrouwen om bij de bevalling te overlijden, maar haar dood had Alex zwaar getekend. Sindsdien was er nooit meer een belangrijke vrouw in zijn leven geweest. En hoewel hij op het platteland zo nu en dan discreet flirtte, was zijn dochter de enige vrouw van wie hij echt hield. Na de dood van zijn vrouw Annaliese had hij geen behoefte gehad om opnieuw te trouwen en hij wist dat het er ook nooit meer van zou komen. Annaliese en hij waren een verre neef en nicht van elkaar geweest en al sinds hun jeugd samen, hoewel hij enkele jaren ouder was dan zij. Hij had nooit verwacht dat hij op zijn dertigste weduwnaar zou zijn. Maar sinds hij haar zeventien jaar geleden had verloren, was zijn leven met zijn dochter en zijn vrienden het enige leven voor hem. Hij waarschuwde de vrouwen met wie hij uitging dan ook dat ze niets blijvends van hem moesten verwachten.

Het beheer van zijn uitgestrekte landgoed hield hem bezig en het fokken van de lippizaner paarden waarop hij zo trots was gaf zijn leven bijna net zoveel inhoud als zijn dochter, die zijn passie deelde. Ze vond het heerlijk om de jonge veulens te bewonderen en toe te kijken terwijl haar vader ze trainde. Zijn sneeuwwitte lippizaners waren de fraaiste en het eenvoudigst te trainen, en zijn bloedlijnen waren de zuiverste. Hij koos zijn fokhengsten en dekmerries altijd zorgvuldig, en had Marianne er van kinds af aan alles over geleerd.

Ze was vaak met haar vader naar de Spaanse rijschool in Wenen geweest. Ze vond de nauwgezette precisieoefeningen die de prachtige witte paarden uitvoerden en de ongelooflijk ingewikkelde bewegingen die ze maakten net ballet. Met ingehouden adem zag ze hen op hun achterbenen in de 'capriole' of 'courbette' dansen of in de lucht in de 'croupade' springen, met alle vier de benen onder hun lichaam getrokken. Elke keer dat ze het zag, was ze verrukt, net als Alex. En hij had een aantal van zijn eigen paarden deze oefeningen ook aangeleerd. Marianne was graag ruiter op de school geworden en beschikte over de juiste capaciteiten. Maar de Spaanse rijschool accepteerde geen vrouwen, en volgens haar vader zouden ze dat ook nooit doen. Dus stelde ze zich ermee tevreden de uitvoeringen van haar vaders paarden thuis of in Wenen bij te wonen en hielp ze hem bij het trainen voordat ze weggingen. Heel soms mocht ze op een van de lippizaners rijden, maar dat kwam zeer zelden voor. Ze mocht wel op alle arabieren in zijn stallen rijden, waarmee hij ook fokte. Haar rijvaardigheid was instinctief. Ze was opgegroeid met de beste paarden van Duitsland en had alles van haar vader geleerd. Paarden zaten in haar bloed, net zoals in het zijne.

'Het was een goede jacht vandaag,' merkte Alex op. Hij zag er opgewekt en ontspannen uit. Samen met zijn goede vriend Nicolas von Bingen baande hij zich een weg tussen de ruiters door die geanimeerd op de binnenplaats stonden te praten. Ze hadden geen haast, zelfs niet na deze lange rit. Naarmate de avond viel was het bitterkoud geworden, en de grond was hard geweest, maar niets had hen kunnen tegenhouden. Ze hadden allemaal prima rijdieren, al waren ze misschien niet zo voortreffelijk als die van hun gastheer. Nicolas had op een nieuwe Arabische hengst van Alex gereden. Het was een uitstekend rijpaard, had hij geconstateerd.

'Misschien koop ik hem wel van je over,' zei Nicolas, en Alex lachte.

'Hij is niet te koop. Bovendien heb ik hem aan Marianne beloofd zodra hij enigszins getraind is. Hij is nog steeds een beetje wild.'

'Dat past juist goed bij mij,' zei Nicolas. Hij glimlachte naar zijn vriend, die hij al sinds zijn kindertijd kende. 'Hij is veel te wild voor haar.' Hij had een voorkeur voor onstuimige paarden die een uitdaging vormden om trainen.

'Laat haar het maar niet horen!' zei Alex met een glimlach. Marianne zou zwaar beledigd zijn, en haar vader twijfelde er bovendien aan of Nicolas gelijk had. Zij was een betere ruiter dan Nick, hoewel Alex dat nooit tegen hem zou durven zeggen. Nick was soms een beetje té geestdriftig met zijn paarden; Marianne had zachtere, betere handen. Hij had haar zelf opgeleid, met bijzonder goede resultaten.

'Waar was ze vandaag trouwens? Volgens mij heeft ze nog nooit een jacht overgeslagen,' merkte Nick op, verbaasd dat ze niet was meegegaan. Ze was een bekend gezicht op hun jachtpartijen en altijd welkom bij haar vaders vrienden.

'Ze is ziek. Ik moest haar bijna aan haar bed vastbinden om haar thuis te houden. Het klopt dat ze eigenlijk nooit een jacht overslaat,' zei Alex met een bezorgde blik.

'Niets ernstigs, hoop ik?' Nicks ogen stonden meteen bezorgd.

'Ze is zwaar verkouden en heeft koorts. Gisteravond is de huisarts langs geweest. Ik was bang dat er iets met haar longen was. Hij heeft haar opgedragen thuis te blijven. Ik wist dat mijn woord niet voldoende was en eigenlijk had ik niet verwacht dat het zijne dat wel zou zijn, maar kennelijk voelde ze zich toch beroerder dan ze wilde toegeven. Toen ik vanochtend wegging, sliep ze nog, en dat is eigenlijk niets voor haar.'

'Is het misschien verstandig de huisarts vanavond nog een keer te laten komen?' Nick had zijn eigen slechte ervaringen met griep. Vijf jaar geleden had hij zijn vrouw en zijn vierjarige dochter eraan verloren tijdens een landelijke epidemie en een bijzonder strenge winter. Hij was er kapot van geweest hen beiden te verliezen, en net als Alex was hij nu weduwnaar. Hij had twee zoons, Tobias en Lucas. Tobias was tien jaar toen zijn moeder en zusje overleden. Hij kon zich hen nog herinneren. Lucas, die nu zes was, was destijds nog een baby. Tobias was een rustige, vriendelijke jongen. Hij was stapelgek op Marianne, die twee jaar ouder was dan hij. En Lucas was een levendig, ondeugend kind, boordevol humor en altijd vrolijk, vooral als hij op een paard zat. Tobias leek meer op zijn veel zachtaardigere moeder, en Lucas had de energie en het enthousiasme van zijn vader. Als jongeman had Nick de nodige misstappen begaan. Ook nu was hij nog weleens het gesprek van de dag, bijvoorbeeld wanneer hij weer eens een affaire met een vrouw begon, soms zelfs met een die getrouwd was. Of wanneer hij een weddenschap afsloot en een paard op topsnelheid liet rennen. Hij was een zeer kundige ruiter, maar niet van het ongeëvenaarde niveau als Alex. Hij had nooit het geduld kunnen opbrengen om paarden te trainen zoals Alex dat deed, maar was gefascineerd door Alex' lippizaners en wat hij ermee kon bereiken. Zelfs voordat ze naar de Spaanse rijschool vertrokken, had Alex ze al de ingewikkelde bewegingen aangeleerd waar de prachtige witte paarden befaamd om waren.

'Heb je even?' vroeg Alex hem terwijl ze langs de stallen liepen. De anderen begonnen zich langzaam te verspreiden. Ze wensten elkaar een prettige avond en stapten in hun auto's.

'Ik heb geen haast om naar huis te gaan,' zei Nicolas. Hij glimlachte nonchalant terwijl ze naar de schuur kuierden. Ze waren al sinds hun kindertijd bevriend, hoewel Alex vier jaar ouder was, en ze hadden samen in Engeland op kostschool gezeten. Alex was van hen tweeën de beste leerling geweest, maar Nick had veel meer plezier gehad, en dat had hij nog steeds. Nicolas von Bingen genoot van alle aspecten van zijn leven. Hij was een goede vriend, een goede vader en een vriendelijk mens, hoewel Alex moest toegeven dat hij een beetje te losbandig leefde en soms zelfs onverantwoordelijk gedrag vertoonde. Het weduwnaarschap had hem maar een klein beetje getemperd, maar voorlopig was hij nog niet belast met het beheer van het landgoed. Zijn vader leefde nog en had de touwtjes strak in handen, waardoor Nick behoorlijk veel vrije tijd had. Dit in tegenstelling tot Alex, die vanaf zijn twintigste, sinds de dood van zijn vader, zijn eigen landgoed en fortuin beheerde. In veel opzichten gedroeg Nick zich nog steeds als een kind, terwijl Alex al ruim twee decennia volwassen was. Maar ze vulden elkaar aan en waren eerder broers dan vrienden.

Nick volgde Alex de schuur in. Alex ging hem voor naar een keurige stal, waar een van zijn fraaiste lippizaner merries een veulen verzorgde dat ze enkele dagen geleden had geworpen. Het gitzwarte veulen stond wankel op zijn benen, en de merrie keek hen beiden met haar grote donkere ogen aan. Nick wist dat lippizaner veulens donkerbruin of zwart geboren werden, dus de kleur verbaasde hem niet. Maar het vormde een scherp contrast met zijn sneeuwwitte moeder. Nick wist dat zijn vacht over vijf of zes jaar wit zou zijn, zoals hij ook wist dat het pas op tienjarige leeftijd volledig gedresseerd was. Het veulen zou vier jaar bij Alex blijven en zes jaar op de school in Wenen doorbrengen. De training van de opmerkelijke lippizaners vergde vele jaren van zorgvuldigheid, ijver en precisie.

'Wat is hij mooi, hè?' zei Alex trots. 'Een van de beste die ik ooit heb gefokt. Zijn vader is Pluto Petra' - Nick wist dat dat Alex' mooiste fokhengst was - 'en deze kleine merrie heeft het uitstekend gedaan. Ik zal hem met veel plezier trainen.' Hij was als een vader zo trots op het pasgeboren veulen, en Nick glimlachte naar hem.

'Je bent een genie,' zei Nick toegenegen terwijl ze samen de schuur uit liepen. Normaal gesproken zou Alex hem voor het avondeten uitnodigen, maar vanavond wilde hij samen met Marianne op haar kamer eten.

'Heb je zin om morgen met me naar de noordgrens te rijden?' vroeg Alex hem. 'Ik denk erover een deel van de bossen te kappen en wil morgen een kijkje nemen. Dan gaan we vroeg op pad en zijn rond het middaguur weer thuis. Misschien kunnen we daarna samen lunchen.'

'Op zich had ik dat leuk gevonden,' zei Nick berouwvol terwijl hij bij de Duesenberg bleef staan, die hij onder een boom geparkeerd had. Hij reed liever in zijn Bugatti, maar had besloten zich presentabeler te tonen wanneer hij met Alex ging jagen. 'Maar helaas kan ik niet. Ik heb een afspraak met mijn vader. Hij wil me ergens over spreken. Ik zou bij god niet weten waarover. Ik heb al weken niets gedaan wat hem kan ergeren.' Ze lachten allebei om wat hij zei. Nick had een hechte band met zijn vader, hoewel die hem geregeld op de vingers tikte als hij geruchten hoorde over diens rokkenjagerij, gelanterfanter en krankzinnige rijgedrag. Paul von Bingen probeerde hem bovenal steeds bij het beheer van het landgoed te betrekken. Nick ging ervan uit dat zijn vader hem daarover wilde spreken. Het was een terugkerend thema. 'Ik denk dat hij het beheer van de boerderijen aan me wil overdragen. Een afschuwelijk vooruitzicht.'

'Ooit moet het toch, dus waarom niet nu?' zei Alex verstandig.

Ze hadden nog steeds boeren op hun land die ooit als contractarbeiders voor hen hadden gewerkt en hun boerderijen nu voor weinig geld pachtten. Maar ze waren een noodzakelijk onderdeel van het systeem en de tradities die hen jarenlang hadden geregeerd. Ze vormden niet echt onderdeel van de moderne wereld, maar hier op het platteland konden ze een rustig leven leiden, ver weg van de grote steden. Duitsland kampte al jaren met problemen, sinds de chaos en slechte economische situatie na de Eerste Wereldoorlog en de Grote Depressie. De economie was onder Hitler verbeterd, maar de problemen van het land waren nog niet voorbij. Hitler had geprobeerd de Duitsers weer een gevoel van trots te geven, maar zijn vurige toespraken en opruiende bijeenkomsten konden Alex en Nick niet bekoren. Alex vond Hitler een onruststoker en had een sterke afkeer van het leeuwendeel van zijn ideeën. Dat hij Oostenrijk in maart geannexeerd had, vond hij bovendien een verontrustend voorteken van zijn ambities. Maar de dingen die Hitler deed leken voor de mensen hier op het vredige platteland van Beieren heel ver weg. Niets kon hen hier raken, en er veranderde hier nooit iets. Hun families woonden al eeuwenlang in deze streek. Ze zouden hier over tweehonderd jaar nog steeds wonen en dezelfde dingen doen, geïsoleerd van de rest van de wereld. En voor beide mannen was het een geruststellende gedachte dat hun kinderen en kleinkinderen hier later nog steeds zouden wonen.

Alex en Nick hadden allebei een opvoeding genoten die hen voorbereidde op een leven als edelman. Ze waren beiden gezegend met een reusachtig fortuin, waarover ze nooit spraken en waarbij ze zelden of nooit stilstonden. Ze hadden pachtboeren, bedienden en uitgestrekte landerijen, die op hun beurt op hun kinderen zouden overgaan. Het was een volledig beschermd leven in een volledig beschermde wereld.

'Ik zou niet weten waarom ik het beheer nu moet overnemen,' zei Nick. Hij vouwde zijn lange benen in de Duesenberg en keek zijn vriend aan. 'Mijn vader leeft nog wel dertig jaar. Hij doet het veel beter dan ik ooit zal kunnen,' merkte hij met een wrange glimlach op. 'Waarom zou ik de boel verzieken? Ik doe veel liever iets anders, zoals morgenvroeg gaan rijden met jou. Maar mijn vader zal het niet waarderen als ik niet minstens dóe alsof ik luister.' Nick kende al zijn speeches uit het hoofd, tot in de kleinste details.

'Schaamteloos ben je,' berispte Alex hem, maar hij wist ook dat Nick meer verantwoordelijkheidsbesef had dan hij liet blijken. Hij was een fantastische vader voor zijn zoons en had de percelen van zijn pachtboeren en hun boerderijen enorm verbeterd met geld uit eigen zak. Hij gaf om hen als mensen, maar wilde niet verantwoordelijk zijn voor hun land en boerderijen. Hij vond het stomvervelend, en zijn vader leek het met veel plezier te doen. Nick had meer interesse in het welzijn van hen die het veel minder hadden dan hij en in de opvoeding van zijn zoons. Hij bracht veel tijd met ze door, net zoals Alex dat met Marianne deed. Beide mannen waren toegewijde vaders en echte familiemannen, ondergedompeld in de tradities van hun bekende wereld.

'Sorry dat ik morgen niet met je mee kan,' zei Nick berouwvol terwijl hij de auto startte. 'Ik kom na de lunch wel even langs, als je die hengst van je traint.' Nick was al maanden bij de trainingen van de jonge lippizaner aanwezig en was vol bewondering voor Alex' talent.

'Ik heb nog veel werk te doen met hem. In januari gaat hij naar de rijschool, had ik hem beloofd. Hij heeft er de juiste leeftijd voor, maar ik denk niet dat hij er klaar voor is.' De vier jaar oude hengst was erg vurig, en Nick kon uren toekijken terwijl Alex hem door zijn passen leidde. De lippizaner hengst zou, zoals hij nu was, op iedereen indruk maken, behalve op Alex. Hij was een perfectionist en zelden tevreden met zijn resultaten. 'Kom gerust kijken,' zei Alex uitnodigend, en een paar minuten later reed Nick met een zwierige zwaai weg, terug naar zijn eigen landgoed een paar kilometer verderop. Alex liep weer naar het Schloss om te kijken hoe het met zijn dochter ging.

Marianne lag in bed te lezen en zag er verveeld uit. Ze had nog steeds koorts, maar het ging beter dan de avond ervoor. Toen Alex zachtjes haar voorhoofd aanraakte, merkte hij tot zijn opluchting dat ze minder warm aanvoelde, hoewel haar ogen nog steeds dof stonden en haar neus rood was.

'Hoe voel je je?' vroeg hij, terwijl hij naast haar op het bed ging zitten.

'Dom dat ik hier lig. Was het een goede jacht? Hebben ze de vos gevangen?' Haar ogen lichtten op terwijl ze het vroeg. Ze had de hele dag aan de jachtpartij gedacht.

'Tuurlijk. Het was een stuk minder leuk dan wanneer jij mee was geweest, maar ik ben blij dat je thuis bent gebleven. Het was ijskoud. We kunnen een strenge winter tegemoetzien.'

'Fijn. Ik ben dol op sneeuw.' Ze was blij hem te zien. 'Toby is vandaag bij me op bezoek geweest.' Ze fleurde een beetje op toen ze over de zoon van Nick sprak. Hij kwam vaak langs en adoreerde haar. Hoewel hij al jaren verliefd op haar was, beschouwde zij hem alleen maar als een broertje. Toby kon nauwelijks wachten totdat hij oud genoeg was om naar haar hand te dingen en ze hem serieus zou nemen. Marianne wist dat die dag nooit zou komen. 'Zeg maar niet tegen zijn vader dat hij hier was. Je weet hoe Nick reageert als er iemand ziek is.' Hij werd er zenuwachtig van sinds zijn vrouw en dochter aan de griep waren overleden en was bijzonder voorzichtig met zijn zoons. 'We hebben een potje geschaakt, en ik heb gewonnen,' zei ze blij terwijl haar vader naar haar glimlachte.

'Je moet een beetje aardiger voor hem zijn. Hij adoreert je.'

'Dat is alleen maar omdat hij geen andere meisjes kent.' Ze was zich in het geheel niet bewust van haar schoonheid en het effect dat ze op mannen had. Alex had de laatste jaren talloze jongemannen, en zelfs hun vaders, verlangend naar haar zien kijken, maar tot zijn opluchting had ze er totaal geen oog voor. Ze toonde veel meer interesse in haar vaders paarden dan in mannen en had nog steeds een aandoenlijke kinderlijke onschuld over zich. De gedachte dat ze ooit van elkaar gescheiden zouden worden doordat ze ging trouwen en verhuizen, was ondraaglijk voor hem. Maar zelfs als ze wegging, wist hij dat ze niet ver zou gaan.

Marianne ging naar de plaatselijke school, samen met de kinderen van andere adellijke families, en had geen belangstelling voor studeren in een andere stad, vooral niet nu de steden zo onrustig en ontwricht waren. Zijn eigen vader had erop gestaan dat hij naar de universiteit in Heidelberg ging, en Alex was altijd blij om weer thuis te zijn, wat voor hem de mooiste plek op aarde was. Hij was opgelucht dat Marianne er hetzelfde over dacht. Soms voelde hij zich schuldig dat hij haar weghield van een grootser leven, maar met alle beroering in het land vond hij dat ze hier beter af was. Hij vond het prettig om haar dicht hij zich te hebben, waar ze veilig was.

'Mag ik beneden eten, papa?' vroeg ze, klaar om op uit bed te stappen, hoewel ze nog bleek zag. Maar Alex schudde streng zijn hoofd.

'Nee, je bent nog niet voldoende hersteld. En beneden tocht het. Ik heb gevraagd of ze het avondeten boven willen serveren. Marta zal zo wel komen. Je moet snel beter worden, dan kun je het nieuwe veulen in de schuur zien. Het is een echte schoonheid, nog fraaier dan zijn vader. Ik heb hem na de jacht aan Nick laten zien. Als je wilt, mag je morgen bij Pluto's training komen kijken. Hij doet het erg goed.' Vervolgens deed haar vader verslag van de recentste ontwikkelingen en Marianne liet zich met een zucht terug in haar kussens vallen. Hij kon zien dat ze zich niet zo goed voelde als ze beweerde en was blij dat ze die dag niet naar buiten was geweest. Dat zou gekkenwerk geweest zijn, maar ze was koppig genoeg om het te proberen.

Een paar minuten later kwam Marta met een van de huisknechten naar boven om het avondeten te brengen. Alex liet zijn dochter in een deken gewikkeld bij het haardvuur zitten en vertelde haar alles over de jacht. Toen ze na het eten weer in bed ging liggen zag ze er moe uit, maar haar wang voelde koel toen hij er een kus op drukte.

'Welterusten, engel,' zei hij met een glimlach terwijl ze met vriendelijke ogen naar hem opkeek.

'Ik ben het gelukkigste meisje op aarde met een vader als jij,' zei ze zacht, en hij smolt bij haar woorden. Hij had dezelfde sterke gevoelens voor haar. En toen dacht ze aan iets wat ze hem tijdens het eten was vergeten te vertellen. 'Ik hoorde vandaag op de radio een verslag van een bijeenkomst in Berlijn. Er marcheerden soldaten en er werden liederen gezongen die aan oorlog doen denken. De Führer hield een toespraak waarin hij iedereen opriep trouw aan hem te zweren. Het was heel eng... Denk je dat er ooit oorlog komt, papa?' Ze zag er jong en onschuldig uit terwijl ze het vroeg. Hitler had iedereen ervan overtuigd dat ze een oorlog konden vermijden door Oostenrijk te bezetten en dat Lebensraum, de annexatie van Oostenrijk, voldoende was.

'Nee, dat denk ik niet,' zei hij geruststellend, hoewel Hitler twee maanden eerder het leger had gemobiliseerd. 'Ik denk niet dat het zo gevaarlijk is als het lijkt. En hier kan ons niets gebeuren. Welterusten, lieverd... slaap lekker. Ik hoop dat je je morgenvroeg beter voelt, maar je blijft hoe dan ook een paar dagen thuis van school. Je mag me gezelschap houden in de schuur.'

Ze glimlachte terwijl hij de kamer uit liep en voelde zich beter na wat hij had gezegd. Toen ze die middag naar de toespraak van de Führer luisterde, had ze een rilling van angst gevoeld, alsof de hele wereld op het punt stond te veranderen. Hitler had dat op de radio gezegd. Maar ze wist zeker dat haar vader gelijk had. Hun leider had de grote menigte alleen maar toegesproken om ze op te hitsen en te inspireren. Het had geen uitwerking op hun leven hier. Ze viel in slaap terwijl ze aan hun traditionele kerstbal dacht en aan hoe gezellig ze het zouden hebben. Binnenkort zou ze met de voorbereidingen beginnen, want het was al over twee maanden. En Nick had gezegd dat Toby er dit jaar voor het eerst bij mocht zijn. Hij had haar verteld dat hij zijn eerste jacquet en hoge hoed kreeg, en ze had moeten lachen. Hoewel hij een knappe verschijning was, zag ze hem nog steeds als een kind. En zo zag ze zichzelf ook terwijl ze in slaap viel. Ze kon nauwelijks wachten om het gitzwarte lippizaner veulen in de schuur te zien. De eerste keer dat ze er een zag, kon ze zich nog goed herinneren. Ze was er erg van geschrokken dat het niet wit was. Maar daarna was het uitgegroeid tot een mooi, wit wezen, zoals de andere die in de lucht leken te dansen. Dromend over haar vaders lippizaners viel ze uiteindelijk in slaap. Het waren magische wezens in een perfecte wereld. Een wereld waarin slechte dingen haar niet konden raken en waar ze altijd veilig zou zijn, precies zoals haar vader zei.

2

De volgende ochtend reed Nick in zijn felblauwe Bugatti naar het grote herenhuis op hun landgoed, waar zijn vader woonde. Hij was ernaartoe verhuisd toen Nick trouwde en had Nick en zijn vrouw het Schloss in bruikleen gegeven, zoals hij gepast vond voor zijn zoon en zijn bruid. Hij had geprobeerd Nick zover te krijgen dat hij het beheer van het landgoed op zich zou nemen, en daar deed hij nog steeds pogingen toe, maar zonder succes. Nick hield zich tot grote tevredenheid van zichzelf bezig met het bezoeken van pachters, tijd doorbrengen met vrienden en de opvoeding van zijn zoons. Het laatste was volgens hem fulltime werk, aangezien ze geen moeder meer hadden. Paul von Bingen vond het fijn dat zijn zoon zo goed voor zijn kinderen zorgde, maar had het prettig gevonden als hij een beetje meer interesse in hun landgoed toonde en leerde hoe hij het ooit zelf kon beheren. Met zijn drieënveertig jaar vond Nick dat hij daar nog voldoende tijd voor had. Nick voelde zich nog steeds een jonge kerel. Zijn vader was vijfenzestig en had er ook altijd jonger uitgezien dan zijn leeftijd. Paul von Bingen was nog steeds een knappe, vitale man, maar Nick vond dat zijn vader er vandaag niet zo goed uitzag. Hij oogde vermoeid en bleek en fronste zijn voorhoofd terwijl Nick de bibliotheek binnenliep, zijn vader begroette en in een stoel tegenover zijn bureau ging zitten.

'Is alles goed met je, pap?' vroeg Nick bezorgd.

'Ja, hoor,' zei Paul, die achter zijn bureau ging zitten en zijn zoon met een ernstig gezicht aankeek. Vervolgens stond hij op om de deur dicht te doen. Nick zag aan zijn gezicht dat het een serieus gesprek ging worden, mogelijk zelfs een preek. Hij had er spijt van dat hij niet met Alex was gaan paardrijden. Dit zou niet prettig worden, maar zo nu en dan moest hij zich nu eenmaal onderwerpen aan zijn vaders preken over verantwoordelijkheid, verplichting en wat plichtsbesef en hun nalatenschap met zich meebrachten. Nick kende de hoofdthema's van zijn vaders preken uit het hoofd en zette zich schrap. Zijn vader nam weer plaats achter het bureau en leek zijn woorden af te wegen, wat ongebruikelijk voor hem was. Normaal gesproken stak hij meteen van wal met een goed ingestudeerde lijst van dingen die Nick zou moeten doen, maar niet deed. Nick hoorde het al twintig jaar aan en wachtte geduldig tot hij losbarstte.

'Ik moet je een aantal dingen vertellen die ik nooit eerder met je heb besproken,' begon Paul op afgemeten toon, en Nick keek hem verrast aan. Dit was nieuw en hij kon zich niet voorstellen wat het was. 'Toen ik jong was, leek ik erg op jou. Misschien was ik zelfs nog een stuk wilder dan jij ooit bent geweest. Jij schijnt een voorliefde te hebben voor mooie vrouwen en snelle auto's, maar daar schuilt in mijn ogen geen kwaad in. En je bent een geweldige vader en een toegewijde zoon.'

'Jij bent ook een geweldige vader, pap,' onderbrak Nick hem met een liefdevolle blik. 'En je bent heel geduldig als het gaat om het beheer van ons landgoed. Ik ben er gewoon van overtuigd dat jij dat veel beter kunt dan ik het ooit zal kunnen. Het zou jammer zijn als ik er een potje van maakte door het nu van je over te nemen.' Zijn vader glimlachte vreugdeloos, en dat had Nick nog nooit eerder meegemaakt. Iets aan hem was anders vandaag, maar hij had geen idee wat. Er hing een zweem van droefheid om zijn vader heen en het maakte hem bang. Hij hoopte maar dat hij niet ziek was. Terwijl hij zijn vader naar woorden zag zoeken, werd hij steeds ongeruster. 'Is er iets mis?' Hij kwam meteen ter zake, maar zijn vader antwoordde niet, en dat was ook al niets voor hem.

'Toen ik eenentwintig was,' ging Paul verder terwijl hij Nicks ogen ontweek, 'leerde ik je moeder kennen. Ik was tweeëntwintig toen je werd geboren. Je moeder was een heel mooi meisje en nog heel jong. Ze had donker haar en donkere ogen, zoals jij, hoewel je verder helemaal niet op haar lijkt.' Nick wist dat hij het evenbeeld van zijn grootvader van vaderskant was, op zijn donkere haardos na. 'Ze had heel exotische trekken en ik dacht dat we even oud waren. We hadden een korte, hevige affaire gedurende een zomer waarin ik verder niets anders te doen had, en ze was vrijwel meteen zwanger. Later ontdekte ik dat ze nog maar vijftien was. Ze kreeg jou op haar zestiende. Mijn ouders waren er natuurlijk niet blij mee. En dat werd nog minder toen ze hoorden wie haar ouders waren. Haar vader was een van onze pachters, of eigenlijk een neef van een van onze pachters. Hij was met zijn vrouw en kinderen vanuit de stad hiernaartoe gekomen om bij zijn neef op de boerderij te komen werken. Dat was ook waarom ik je moeder nog nooit had gezien. Ik was meteen hoteldebotel van haar. Hun neef en nicht, onze pachters, waren vroeger onze lijfeigenen en dat vond mijn vader zeer bezwaarlijk. Ik hield vol dat ik van haar hield, en misschien was dat ook wel zo. Ik weet niet of je op die leeftijd wel weet wat liefde is, of wat er uit liefde kan voortkomen, alle complicaties en consequenties en dingen die fout kunnen gaan. Toen ze me vertelde dat ze zwanger was, deed ik wat ik dacht dat juist was en trouwde met haar in een kleine ceremonie in de kapel op het landgoed, zeer tegen de wil van mijn ouders. Mijn vader gooide het op een akkoordje met haar ouders. Niemand mocht ooit te weten komen dat ik met haar getrouwd was, en we spraken af dat we onmiddellijk zouden scheiden zodra ze van jou bevallen was. Mijn vader wist het te regelen met een advocaat in München. En zij zou na de geboorte afstand te doen van het kind, als onderdeel van het contract dat mijn vader met hen had afgesloten.

Ik vertrok voor een jaar naar het buitenland, naar Spanje en Italië. Hoewel ik me kostelijk vermaakte, had ik wel medelijden met haar. We scheidden meteen na jouw geboorte en ze verlieten met z'n allen de boerderij. Zij ging met haar ouders, broers en zussen terug naar de stad, en mijn vader kocht de boerderij van hun neef en nicht voor een heel mooi bedrag op. Na tweehonderd jaar op ons landgoed te hebben gewoond, voelden ze zich zo beschaamd over wat er was gebeurd dat ze weg wilden. Uiteindelijk keerde ik terug van mijn reis. Ik was in Italië zogenaamd getrouwd met een jonge gravin, die jou ter wereld had gebracht en in het kraambed was gestorven, wat in die tijd veel voorkwam. Niemand twijfelde aan het verhaal toen ik met jou terugkeerde en iedereen had medelijden met me omdat ik zo jong weduwnaar was geworden en met een kind achterbleef. Je grootmoeder hielp me voor je te zorgen en niemand heeft de waarheid ooit geweten, behalve mijn ouders, jouw moeder en haar familie, de priester die ons in de echt verbond en de zuster die je verzorgde. En niemand heeft ooit zijn mond voorbijgepraat. Ik heb je moeder nooit meer gezien, wat heel lafhartig van me was. Maar ik kende haar nauwelijks en jij was het resultaat van jeugdige lust, een korte zomerliefde.

En de enige echte liefde die ik voelde was voor jou. Vanaf het moment dat ik je zag, was ik gek op je, en ik heb nooit een moment spijt van je gehad. Het heeft me vroeg geleerd verantwoordelijkheid te dragen, en dat is maar goed geweest ook, aangezien mijn eigen ouders stierven toen ik nog relatief jong was. Ik heb alles moeten leren waartegen jij je je hele leven al verzet. Ik had geen keus. Ik had een kind en het beheer over een groot landgoed. Ik heb het allemaal voor jou gedaan, opdat ik het op een dag in goede staat aan je kan overdragen.'

Hij zag bleek terwijl hij het zei en Nick zag dat zijn vaders bekentenis hem zwaar viel. Maar hij wist niet waarom hij ervoor had gekozen hem nú over zijn verleden te vertellen. Nick probeerde de woorden van zijn vader en wat die voor hem betekenden te plaatsen. Waar hij het meest van schrok was dat zijn moeder niet in het kraambed was gestorven, zoals hij altijd had gedacht. En ze was geen Italiaanse vrouw van adel, maar een jong meisje van een van hun boerderijen, de dochter van een boer of hun neef uit de stad, maar de impact daarvan was nog niet tot hem doorgedrongen. De schok dat zijn moeder waarschijnlijk nog leefde, aangezien ze zo jong was toen hij werd geboren, was veel groter.

'Mijn moeder leeft dus nog? Waarom vertel je me dit nu, papa?'

'Omdat je het moet weten. Ik móést het je nu wel vertellen. En ik weet niet of ze nog leeft. Ik ga ervan uit van wel. Ze had opdracht gekregen nooit contact met ons te zoeken en dat heeft ze ook nooit gedaan. Het was een keurig meisje en ze heeft woord gehouden. Ik heb geen idee waar ze naartoe zijn verhuisd, maar daar kunnen we vast wel achter komen. Als ze nog leeft, is ze nu negenenvijftig, en dat is niet erg oud. En het spijt me heel erg dat ik je dit allemaal moet vertellen. Het is nooit mijn bedoeling geweest het uit de doeken te doen.'

Paul had zich zelfs ingedekt door te zeggen dat haar familie hem de schuld had gegeven van haar dood en dat ze hem of het kind nooit meer wilde zien. Dat had de afwezigheid van grootouders van moederskant in zijn leven verklaard. Nick had nooit aan het verhaal getwijfeld. Hij had een fijne jeugd gehad en was niets tekortgekomen, ook al miste hij een moeder. Hij had genoten van de aandacht die hij van de grootouders van vaderskant kreeg toen ze nog in leven waren, en vooral van die van zijn vader, die echt alles overhad voor zijn enige zoon. Paul was nooit hertrouwd en Nick vroeg zich af waarom niet, nu duidelijk was dat hij niet om een kindbruidje had gerouwd van wie hij veel had gehouden. Misschien waren de omstandigheden zo traumatisch en onaangenaam voor hem dat hij voorgoed genezen was, hoewel hij wist dat zijn vader diverse lange relaties had gehad die nooit tot een huwelijk hadden geleid. Hij zei altijd dat zijn zoon de enige familie was die hij nodig had en wilde.

'Nu ik erover nadenk,' ging Paul verder, 'meen ik me vaag te herinneren dat ze vrij kort erna is getrouwd. Volgens mij hoorden we dat van de raadsman van mijn vader die de scheiding afhandelde. Ik was blij voor haar. Ik weet nog dat mijn vader er iets over zei, maar ik had er geen aandacht voor. Ik had jou en dat was het enige wat toen belangrijk voor me was. En als ze inderdaad hertrouwd is, heeft ze vast kinderen gekregen. Het was een knappe, gezonde meid. Maar het enige wat ik ooit had of wilde, was jou.' Ze wisselden een ernstige blik en beide mannen zwegen even.

Nick was verbijsterd door het verhaal van zijn vader en het besef dat de vader van wie hij altijd had gedacht dat hij nooit zou liegen hem alleen maar leugens had verteld over de omstandigheden rond zijn geboorte. Het was een schok te weten dat hij ergens een moeder had die hem vermoedelijk voor een flink bedrag had verkocht. Zijn vader had het niet over geld gehad, maar het had duidelijk deel uitgemaakt van de regeling die haar en haar vader ertoe moest bewegen in te stemmen met hun voorwaarden voor de scheiding en het opgeven van het kind.

'Hoe heette ze?' vroeg Nick zacht terwijl hij zich ineens afvroeg hoe ze eruit had gezien. Er hadden nooit ergens foto's of portretten van haar gehangen. Zijn vader had dat, naar eigen zeggen, te pijnlijk gevonden, en Nick had nooit aan die verklaring getwijfeld. Hij had zijn vaders gevoelens ten aanzien van zijn 'tragische verlies' gerespecteerd.

'Hedwig Schmidt.' Nick knikte en voelde dat de naam zich in zijn hersenen grifte. En toen haalde zijn vader diep adem en vertelde verder. 'Ik vertel je dit nu omdat ik twee dagen geleden bezoek kreeg van een man die ik jaren niet had gezien. Als jongemannen waren we bevriend. Toen hij in Indonesië ging wonen, is het contact verwaterd. Nu is hij generaal bij de Wehrmacht en hij kwam naar me toe om me een gunst te verlenen. Ik weet niet waar hij het vandaan had en hoe hij eraan is gekomen, maar hij had mijn huwelijks- en scheidingsakte bij zich en hij wist van jouw bestaan. Tegenwoordig vertellen mensen dingen die ze vroeger nooit verteld zouden hebben. In heel Duitsland vliegt informatie door de lucht op de doodzieke wind die vanuit Berlijn waait.'

Paul keek zijn zoon doordringend aan. 'Mijn vriend Heinrich von Messing vertelde me dat je moeder half-Joods was. Destijds wist ik dat niet en het had me ook niet uitgemaakt. Volgens mijn vriend was haar moeders familie Joods. Dat maakt haar half-Joods, jou een kwart-Joods en je zoons een achtste. En volgens Heinrich is het heden ten dage heel gevaarlijk om Joods bloed te hebben.

Daar zijn we ons natuurlijk al jaren goed van bewust, sinds de Rassenwetten van Neurenberg.' Joden waren als een apart ras gedefinieerd en van hun burgerrechten beroofd. Sindsdien hadden honderdtwintig andere wetten ervoor gezorgd dat hun nog meer rechten waren ontnomen. 'Niet-arisch bloed' in je afstamming was iets heel ernstigs geworden. Paul had nooit kunnen bedenken dat de benarde situatie van Joden in Duitsland iets met hen te maken had, en nu had het alles met hen te maken, en vooral met zijn zoon. Het nieuws was bij Paul ingeslagen als een bom.

Met betraande ogen vertelde Paul verder, maar hij verroerde zich verder niet. Hij zag dat Nick nu al verbijsterd was door alles wat hij had verteld. 'Hij was gekomen om me te waarschuwen, zodat ik jou kon inlichten. Hij vertelde dat iemand een dossier over je aan het samenstellen was en dat je afstamming van moederskant bekend is. Dit kan desastreus zijn voor jou en je zoons. Er is nu maar heel weinig voor nodig om de balans te laten doorslaan. Je kinderen en jij kunnen worden opgepakt en afgevoerd. Jullie mogen hier niet blijven en geen land bezitten. Volgens Heinrich is het voor je jongens en jou het veiligst om Duitsland onmiddellijk te verlaten. Zo niet, dan is het met het dossier en jullie afstamming slechts een kwestie van tijd voor jullie alle drie naar een kamp voor "ongewenste personen" worden gestuurd, en volgens hem duurt dat niet lang meer. Het is nu bijna een misdrijf om in Duitsland Joods te zijn, en zelfs met een kwart Joods bloed verkeren jullie in groot gevaar. Ze gebruiken Dachau, in de buurt van München, voor allerhande "ongewenste personen", en daar vallen jij en je kinderen nu ook onder.' De tranen stroomden over Pauls wangen terwijl hij het zei.

'Volgens Heinrich wordt het allemaal nog erger. Ik vroeg of ik een goed woordje voor je kon doen en of we speciale dispensatie konden krijgen als ze achter kwart-Joden aangingen, maar hij zei stellig dat iedereen die Joods bloed heeft of van Joodse afkomst is in Duitsland gevaar loopt.' Terwijl hij het zei, kuchte Paul om een snik te verhullen die als een visgraat in zijn keel vastzat. Het was alsof zijn hart elk moment kon breken. 'Mijn lieve zoon, je moet met je kinderen vertrekken. Nu. Snel. Voordat jullie iets overkomt. Volgens Heinrich is er geen tijd te verliezen.' Er hing een eindeloze stilte in de kamer terwijl Pauls tranen van zijn wangen op zijn bureau drupten. Geen van beide mannen verroerde zich, terwijl Nick zijn vader aanstaarde en het nieuws tot hem doordrong.

'Meen je het echt? Moet ik weg? Dat slaat nergens op. Ik ben niet Joods. Mijn moeder was het misschien, maar jij bent het niet. Ik wist het niet eens. En de jongens zijn nog minder Joods.' Hun moeder was katholiek en familie van een bisschop.

'Daar denken zij anders over, in Hitlers bewind. Als je ook maar een druppel Joods bloed hebt, ben je een Jood, welke religie je ook aanhangt,' zei Paul verbitterd. 'Het gaat niet om religie, maar om ras, en jij bent nu geen volbloed ariër in dit land.'

'Dat is absurd.' Nick stond op en liep door de kamer. Hij kon niet geloven wat hij zojuist had gehoord. 'Ik heb niets tegen Joden, maar ik ben er zelf niet een.' Hij was met stomheid geslagen.

'Volgens hen wel,' herhaalde Paul. 'Ik wil niet dat ze je uit je huis sleuren en naar een werkkamp sturen. Volgens mijn vriend bij de Wehrmacht is de kans dat ze je komen halen heel groot, omdat ze een voorbeeld willen stellen. Het kan hun niet schelen wie je bent of hoe je leeft - mensen van Joodse afkomst moeten weg of riskeren wat er met hen gebeurt als ze blijven. En wie weet wat de volgende stap is. Ze sturen Joden nu naar werkkampen en noemen hen "criminele elementen". Zo maken ze het acceptabeler om hen op te sluiten, samen met homoseksuelen, zigeuners en anderen die in Hitlers Duitsland niet welkom zijn. Joodse docenten mogen niet werken, Joden worden uit hun bedrijven gewerkt en uit hun functies ontslagen. Ze mogen niet in parken en zwembaden komen. Waar denk je dat dit heen gaat? Met speciale toestemming kun je nog een paspoort krijgen en Duitsland verlaten. Je moet met de jongens vertrekken nu het nog kan, voordat het erger wordt.' En Paul begon nu te geloven dat het inderdaad erger zou worden. Hij sprak op dringende toon tegen Nick.

'Hoeveel erger kan het worden?' zei Nick sceptisch. 'Wij zijn respectabele mensen, papa. Jij bezit een van de grootste landgoederen in Duitsland. We stammen af van een van de oudste families,' voerde Nick met een wanhopig blik aan. Hij vocht voor zijn recht om op de enige plek te blijven die hij als zijn thuis beschouwde.

Verdrietig zei Paul: 'Wat hen betreft doet een half-Joodse moeder al het andere teniet. Het kan hun niet schelen hoe oud of respectabel onze familie is. Je bent van Joodse afkomst, ook al ben je het er niet mee eens. En Joden zijn hier niet meer welkom, dat zijn de precieze woorden van de generaal. Hij heeft zelf een groot risico genomen door ons te waarschuwen. Hij zei dat je dossier al op het bureau van iemand in Berlijn lag. Ze trekken alle oude families na, alle stadsarchieven, huwelijksakten en geboorteakten. Ze zoeken op systematische wijze naar Joden. Hij zei dat we snel moeten handelen. Ze kunnen hier al over enkele weken zijn.'

'Wat moet ik doen?' Nick schreeuwde bijna, maar er was niemand om tegen te schreeuwen, niemand om tegen uit te varen, behalve het lot. Vanwege een moeder die hij nooit had gekend, van wier bestaan hij niet eens wist, moesten Nick en zijn zoons huis en haard verlaten en op de vlucht slaan. 'Wat moet ik doen? Vluchten?'

Paul keek hem met intens verdriet in de ogen aan en knikte. 'Ja. Heinrich zei dat er mensen naar Amerika vertrekken, mits ze een sponsor en een baan kunnen vinden, en dat is niet gemakkelijk. Ik heb een lijst gemaakt van mensen die ik daar ken, maar ik weet niet of ze bereid zijn te helpen. Ik zal ook naar de directeur van je school in Engeland schrijven - misschien kan hij ons helpen. We moeten iedereen benaderen die we kennen om je hier weg te krijgen. Maar om dat voor elkaar te krijgen moet je een baan hebben.'

'Wat moet ik dan doen, papa? Me als chauffeur aanbieden? Ik heb geen verstand van werken.' Hij vond het dom om te zeggen, maar ze wisten allebei dat het waar was. De wereld waarin hij leefde en hun omstandigheden vereisten niet dat hij werkte of dat hij wist hoe hij productief moest zijn. Zelfs het weinige dat hij zou móéten weten had hij niet geleerd, namelijk hoe hij zijn eigen landgoed moest beheren.

'Misschien kun je bij een bank gaan werken,' zei Paul hoopvol. 'Je mag overigens maar een beperkt geldbedrag meenemen. Ze willen niet dat grote geldsommen Duitsland verlaten. Ik geef je zo veel mogelijk mee.' Paul zag er ongerust uit. Hij had zich zelf ook afgevraagd wat zijn zoon voor werk kon doen. 'Je moet in staat zijn de jongens te onderhouden.'

'Niets in mijn leven heeft me hier ooit op voorbereid,' zei Nick wanhopig. 'We zijn grootgebracht met het idee dat we nooit iets hoeven te doen, behalve paardrijden, in snelle auto's racen, beschaafd aan diners zitten en dansen op bals. Welk van die activiteiten maakt mij geschikt voor de arbeidsmarkt?'

'We zullen snel iets moeten bedenken. Er is geen tijd te verspillen. Je zou Duitse les kunnen geven. Je spreekt goed Engels - daarom wil ik ook dat je je schoolhoofd schrijft. Misschien kan hij een aanstelling op een school voor je regelen, in Engeland of de Verenigde Staten. Het leraarschap is een respectabel beroep, waarmee je de jongens en jezelf kunt onderhouden.'

'En wat vertel ik mijn kinderen?' Hij kon zich er geen voorstelling van maken, zo ingewikkeld, belachelijk en ziek was het. Met zijn vijftien jaar zou Toby het niet begrijpen, en de zesjarige Lucas al helemaal niet. Hij begreep het zelf niet eens. 'Dat we Duitsland moeten verlaten omdat ze ons crimineel vinden? Mijn zoons weten niet eens wat een Jood is. En ik moet tegen hen zeggen dat ze ons dwingen ons thuis te verlaten en naar een plek te gaan waar we niets hebben en niemand kennen, omdat een gek in Duitsland de leiding heeft? Papa, dat is waanzin.'

'Ja, dat is het ook,' beaamde Paul, 'en zodra het allemaal weer rustig wordt, en ik ben ervan overtuigd dat dat uiteindelijk gebeurt, komen jullie gewoon weer terug. Maar nu moeten jullie gaan. Heinrich was daar heel stellig in, en ik geloof hem. Je hebt geen andere keus. Ik zal de brieven schrijven, en jij moet nadenken of je mensen kent die kunnen helpen, die je kunnen sponsoren of een baan voor je regelen.' Nick ging weer zitten, perplex door alles wat hij had gehoord. En Paul was verbaasd over wat hij toen zei.

'De mannen met wie ik in Engeland op school zat, doen hetzelfde als wij: jagen, paardrijden en hun landgoed beheren. Ze hebben geen werk. En ik zou graag mijn moeder ontmoeten, al was het maar voor één keer. Zelfs als ze niets met me te maken wil hebben, wil ik graag weten wie ze is.' Het was ineens belangrijk voor hem, hoewel hij niet precies wist waarom. Hij was nieuwsgierig naar de moeder die hem bij zijn geboorte had afgestaan. En aangezien ze waarschijnlijk nog leefde, wilde hij haar gezicht zien.

'Dat begrijp ik. En ik zal je daarbij helpen.' Paul leek het te menen, hoewel hij er niet blij mee was. Ze was nu drieënveertig jaar weg en hij had zelf niet de behoefte om het verleden op te rakelen. Maar eerst waren er belangrijkere dingen te regelen dan Nicks nieuwsgierigheid naar zijn moeder te bevredigen. 'We mogen nu geen tijd meer verspillen. We moeten jou en de jongens zo snel mogelijk Duitsland uit zien te krijgen.' Geen van hen kon al een manier bedenken om dat te doen, maar ze wisten dat ze een plan moesten maken. Het leven van Nick en de jongens hing ervan af, of in elk geval hun welzijn. Nick gruwde van het idee dat hij met zijn zoons naar een werkkamp zou worden gestuurd, en Paul kon zich niets ergers voorstellen, hoewel zijn vriend de generaal had aangegeven dat dat misschien nog maar de eerste stap was, en dat het nog veel erger kon worden, en hij wilde niet dat hun dat overkwam. Dat de generaal bij Paul langs was gegaan om hem te waarschuwen was een immens geschenk. Paul huiverde terwijl hij dacht aan wat er zou kunnen gebeuren als hij niet was gekomen. Ze zouden totaal zijn overrompeld en Nick en de jongens zouden worden afgevoerd.

'Laten we er later verder over praten,' zei Nick met een verontruste blik. 'Ik heb frisse lucht nodig.'

'Waar ga je heen?' vroeg zijn vader, bang voor wat Nick nu zou gaan doen.

'Naar Altenberg, naar Alex.' Hij wilde zijn vriend zien, zoals altijd wanneer er iets naars of leuks was gebeurd.

'Ga je het hem vertellen?' Paul was bezorgd.

'Dat weet ik nog niet. Ik wil gewoon even daar zijn. Natuurlijk vertel ik het hem wanneer ik vertrek. En ik moet nadenken over wie ik kan schrijven en waar ik moet beginnen. Ik ken niemand in Amerika.' Het had net zo goed een andere planeet geweest kunnen zijn, en hij zag zichzelf nog niet lesgeven op een school in Engeland. Hij kon zich überhaupt niet voorstellen dat hij Duitsland zou verlaten. Waarheen? Om wat te doen?

'Ik ken een paar mensen in Amerika,' zei Paul rustig. 'Ik zal hun allemaal een brief sturen om te vragen of ze de jongens en jou willen sponsoren en je een baan willen geven.'

'Ik kan stallen uitmesten of dansles geven,' zei Nick meesmuilend, maar hij maakte maar half een grapje. Het waren twee van de weinige werkzaamheden die hij kon uitvoeren. Hij had nooit voor zijn eigen paarden hoeven zorgen, maar wist dat hij het wel zou kunnen.

'Ik zal proberen iets beters voor je te regelen,' zei zijn vader droevig, ontzet over de situatie waarin ze zich bevonden. Hij had er alles voor over om zijn zoon en kleinkinderen te redden.

Een paar minuten later reed Nick in zijn Bugatti weg, en beide mannen waren in gedachten verzonken. Terwijl hij in de prachtige sportwagen reed, besefte Nick dat er aan het leven zoals hij het kende een einde kwam. Voor jaren, zo niet voor altijd. En Paul probeerde aan het idee te wennen dat hij zijn hele familie zou verliezen en gescheiden zou worden van iedereen die hem dierbaar was. Hij overwoog met hen mee te gaan, maar hij kon het landgoed niet achterlaten. Hij zag het als zijn plicht om er te zijn voor het land en hun pachters en om zijn nalatenschap hoog te houden en alles wat hij had geleerd te respecteren. En hij voelde zich te oud om te gaan. Het laatste wat Nick nu kon gebruiken was de verantwoordelijkheid en zorg voor een oude man. Hij zou zijn handen vol hebben aan zijn kinderen. Paul wist dat hij hier moest blijven. Maar Nick en de jongens móésten vertrekken. Snel.

Toen Nick op Altenberg aankwam, parkeerde hij zijn wagen en liep naar de stallen. Daar trof hij Alex, die al met Pluto's training was begonnen. Hij dreef hem stevig door zijn passen, liet hem vliegensvlug van richting veranderen en trainde hem om bewegingloos op zijn achterbenen te staan, wat een 'levade' genoemd werd, iets wat lippizaners van nature deden. Nick zag dat Pluto opmerkelijke vooruitgang had geboekt in de afgelopen weken, sinds hij voor het laatst bij de training aanwezig was geweest. Het resultaat van uren trainen was extreem goed. Pluto was een natuurtalent en zou het prima doen wanneer hij over een paar maanden naar Wenen vertrok, hoewel Alex nog steeds niet tevreden was. Alex zwaaide toen hij Nick op het hek zag klimmen om naar zijn training van de lippizaner te kijken.

'Hoe erg was het bij je vader?' riep hij over zijn schouder, en Nick haalde zijn schouders op. Hij wilde niet tegen hem liegen, maar hem ook nog niet de waarheid vertellen. Hij moest nog steeds verwerken wat hij had gehoord. Het was te gruwelijk om te geloven. Binnen enkele weken moest hij met zijn zoons Duitsland verlaten, zonder te weten waarheen en zonder manier om in hun onderhoud te voorzien. Wat zijn vader hem die ochtend had verteld was een nachtmerrie, en het enige wat Nick wilde was wakker worden en horen dat het een grap was. Maar het was geen grap. Hij dacht ook aan zijn moeder terwijl hij Alex met Pluto zag werken. Deze keer voegde hij een huppel toe aan de opgerichte houding van het paard die een 'courbette' genoemd werd, zo wist Nick. Alex trainde paarden al jaren in die oefening, en ook in de ultieme capriole en de croupade, waarbij de voortreffelijke witte paarden door de lucht leken te vliegen in een ballet met perfecte choreografie. Alex noemde de manoeuvres die ze maakten 'oefeningen boven de grond'. Hij was ook briljant in het trainen van hun arabieren, in haute-écoledressuur en longeren, en het bood Nick een beetje troost om Alex de hele middag met Pluto te zien werken. Het was al donker buiten toen hij het voor gezien hield en een stalknecht het paard wegleidde. Alex praatte tegen Pluto en sprak hem een paar minuten bedarend toe, alsof hij hem bedankte voor zijn harde werk en een fantastische prestatie. Pluto had het die middag beter gedaan dan ooit tevoren, en Alex keek tevreden toen Nick van het hek sprong en naar hem toe liep.

'Ongelooflijk hoe je ze zover krijgt die dingen te doen,' zei Nick bewonderend. 'Ik heb het je nu al duizenden keren zien doen en het lijkt nog steeds toverkunst, alsof je het paard met pure wilskracht de lucht in stuurt. Je bent echt een tovenaar.'

'Het zit in hun bloed. Ze willen het,' verzekerde Alex hem bescheiden. 'Ik geef hun alleen de moed het te proberen. Als ze eenmaal weten dat ze het kunnen, is het simpel en leuk voor ons beiden.' Nick leek niet overtuigd en afgeleid toen Alex hem aankeek. 'Was alles goed met je vader?' vroeg hij bezorgd. Hij had ineens bedacht dat Nicks vader misschien wel ziek was. Hij hoopte van niet, maar Nick zag er erg ongelukkig en van streek uit.

'Ja, prima,' zei Nick vaag terwijl ze de stallen uit liepen. Alex keek aandachtig naar hem. Nicks hele lichaam leek gespannen, en zijn ogen waren twee diepe poelen van verdriet. Ze waren al zo lang bevriend dat Alex het meteen zag.

'Je hoeft het niet te vertellen,' zei Alex voorzichtig. 'Je bent me niets verschuldigd. Maar ik weet dat je liegt. Als ik iets voor je kan doen, zeg het dan.'

Nick schudde zijn hoofd en ongewild, geconfronteerd met Alex' vriendelijkheid, sprongen de tranen in zijn ogen. Hij keek naar zijn vriend, die als een broer voor hem was. Alex was degene die hem had getroost toen zijn vrouw en dochter stierven en die er bij elke belangrijke gebeurtenis in zijn leven, goed of slecht, voor hem was geweest. Ze hadden samen gelachen en gehuild en alle verdriet en vreugde gedeeld.

'Mijn moeder leeft nog... Mijn vader heeft al die jaren gelogen. En hij is er pas achter gekomen dat ze half-Joods was. Dat wist hij niet. Hij heeft een vriend bij de Wehrmacht die het hem is komen vertellen. Hij vertelde ook dat de jongens en ik ergens naartoe gestuurd zullen worden, mogelijk naar een werkkamp, als we niet vertrekken. Ik moet Duitsland ergens in de komende weken verlaten, omdat ik nu als Jood word gezien. Ik moet werk en een sponsor zoeken in Amerika of Engeland, of waar ik ook naartoe kan. Alex, ik heb geen idee wat ik moet doen of hoe ik de jongens kan onderhouden als ik daar ben. Het enige werk dat ik zou kunnen doen is dat van staljongen, stalknecht of chauffeur.' Er stonden tranen in zijn ogen terwijl hij het zei. Hij zag er angstig uit. Alex bleef staan en staarde hem aan terwijl hij luisterde.

'Meen je dat? Je maakt geen grapje?' Alex kon het niet geloven. Niets van wat hij net verteld had, leek geloofwaardig - dat zijn moeder nog leefde en dat Nick deels Joods was. Maar het ergste was het nieuws dat hij met zijn zoons naar een werkkamp afgevoerd kon worden en dus onmiddellijk moest vertrekken. Het was niet te bevatten.

'Het is echt geen grap. Wat moet ik in godsnaam doen?'

'Een sponsor en een baan vinden, en verdomd snel ook,' zei Alex ernstig. Ze wisten allebei wat er in Duitsland was gebeurd sinds de Rassenwetten van Neurenberg door Hitler waren ingevoerd. Ze hadden alleen niet geweten dat die wetten op Nick en zijn zoons van toepassing was. Het was heel, heel slecht nieuws en verklaarde hoe Nick eraan toe was.

'Wat voor baan?' zei Nick bars. 'Jij kunt nog paarden trainen. Zelfs dat kan ik niet. Ik kan er alleen op rijden.'

'Weet je zeker dat je je er niet uit kunt kopen of op iemand kunt inpraten?' Alex kon het nog steeds niet geloven en Nick ook niet, maar het leek de angstaanjagende waarheid.

'Volgens mijn vader niet. Zijn vriend, de generaal hij de Wehrmacht, zei dat we onmiddellijk moesten vertrekken, binnen een paar weken, zo niet eerder. Ik heb geen idee wat we moeten doen. En waarom zou iemand mij en de jongens willen sponsoren of me willen inhuren voor werk dat ik niet kan?'

'We bedenken wel iets,' zei Alex, die graag wilde helpen. Maar behalve met een sponsor en een baan voor Nick vinden, worstelde hij met het idee dat zijn jeugdvriend, die al veertig jaar zijn maatje, broer en kameraad was, op het punt stond Duitsland te verlaten, mogelijk voor altijd, maar in elk geval voor langere tijd, tot de situatie in Duitsland weer normaal was, en wie kon zeggen hoelang dat zou duren? 'Weten de jongens het al?' vroeg Alex begaan.

'Ik weet het zelf nog maar sinds vanochtend. Ik wil het hun pas vertellen als ik weet wat we gaan doen. Stel dat ik niets kan vinden en dat ze ons inderdaad afvoeren?'

'Dat overleven jullie, maar laten we ervoor zorgen dat het zover niet komt.' Hij kon de gedachte niet verdragen dat ze met z'n drieën werden weggevoerd. Het zou té wreed zijn, en stel dat een van hen het niet overleefde, of geen van allen? Alex was vastbesloten alles uit de kast te halen om hem te helpen. Hij probeerde zich voor te stellen hoe het zou zijn als Marianne en hij Duitsland moesten verlaten. Het ging zijn bevattingsvermogen ver te boven en hij zou net zo bezorgd zijn over het welzijn en de veiligheid van zijn dochter als Nick over die van zijn zoons. Nick had een wanhopige blik in zijn ogen terwijl Alex met hem naar zijn auto liep en ze daar nog even bleven praten. Alex was nog nooit zo bevreesd geweest voor iemand in zijn leven. Het deed hem denken aan toen Nicks vrouw en dochter ziek werden. Hij maakte zich nu net zoveel zorgen om Nick en zijn zoons en werd niet goed als hij eraan dacht. 'We verzinnen wel iets,' probeerde hij Nick gerust te stellen terwijl die in zijn Bugatti stapte. Nick staarde hem met verdrietige ogen en een wanhopige blik aan. Geen van beiden had ooit kunnen dromen dat zoiets als dit in hun geliefde land kon gebeuren. Hun leven had veilig en geborgen geleken, tot in alle toekomstige generaties, en nu werd Nick gedwongen te vertrekken. Het was niet te vatten en te peilen, en het leek onmogelijk om voor zoiets gruwelijks een oplossing te vinden.

'Ik weet niet wat ik ga doen,' zei Nick naar waarheid. 'Stel dat er geen oplossing is?'

'Die komt er wel,' zei Alex rustig. 'Dat moet wel, hoewel dit nooit had mogen gebeuren. Nooit. Niet in een geciviliseerd land als Duitsland. Wat maakt het uit dat je moeder half-Joods was?'

'Ik wil haar zien,' gaf Nick schaapachtig toe. 'Als de situatie nu anders was, zou ik kwaad op mijn vader zijn omdat hij me al die jaren de waarheid heeft onthouden. Maar ik kan nu niet boos op hem zijn. De arme man is zo bezorgd en is er kapot van dat we moeten vertrekken. Maar ik zou graag zien wie ze is. Zelfs als we niets gemeen hebben, blijft ze mijn moeder, en ik ben altijd nieuwsgierig naar haar geweest.' Alex knikte. Hij kon het begrijpen, maar het leek nu veel minder belangrijk dan zijn andere problemen.

'Is het echt belangrijk?' vroeg Alex.

'Voor mij wel,' zei Nick ernstig. 'Hoewel ik eerst een sponsor en een baan in Amerika of Groot-Brittannië moet vinden. Ik heb iemand nodig die me in dienst kan nemen, zodat ik de jongens kan onderhouden.'

'Ik zal er vanavond over nadenken,' beloofde Alex.

Nick stak zijn arm uit het open raam van zijn auto en raakte Alex' arm aan. 'Dank je,' zei hij, 'voor alles... voor al die jaren dat je mijn vriend bent geweest.' Alex knikte. Hij kon even niets zeggen en was zelf tot tranen toe geroerd. Er waren geen woorden om uit te drukken wat hij voelde en hoeveel Nick en zijn kinderen voor hem betekenden. Hij haatte de nazi's nu hartgrondiger dan ooit, om waar ze mee bezig waren. Het land was gek geworden dat ze dat kleine monster volgden dat respectabele mensen uit hun huizen wilde jagen en met hun kinderen wilde wegsturen. Nick von Bingen en zijn familie vormden de ruggengraat van Duitsland, zijn nalatenschap en de essentie van wat ertoe deed. Wanneer mensen zoals Nick en zijn familie als criminelen werden behandeld, zou er een gapende wond achterblijven in de ziel van het land dat Alex zo trots zijn thuisland had genoemd. En hij zou hen ontzettend missen en kon de gedachte aan hun vertrek nog niet verdragen. Hij moest nog steeds verwerken wat Nick hem had verteld en terwijl hij het Schloss in liep, veegde hij zijn ogen droog. Hij huilde om zijn vriend, zijn zoons, zijn vader, die er kapot van zou zijn om van hen gescheiden te worden, om zichzelf en om het land waarvan hij had gehouden en dat hij nu misschien wel zou gaan haten omdat het zijn vriend verdreef. Wat stond te gebeuren was een onmetelijk verlies voor hen allemaal en een beangstigend teken des tijds. Hun veilige, rustige leven was verwoest, en Alex wist zeker dat zijn leven nooit meer hetzelfde zou zijn.

3

De dagen nadat Paul aan Nick had verteld dat hij het land moest verlaten gingen met oneindige stress en voortdurende ontzetting en angstgevoelens in elkaar over. Nick kon nog steeds niet geloven wat hun overkwam. Paul bracht zijn dagen door met brieven schrijven aan mensen in Amerika die hij nauwelijks kende, in de hoop een sponsor en een baan voor zijn zoon te vinden. Hij legde hun benarde situatie voor aan iedereen die maar wilde luisteren.

Lucas merkte niets van de spanning die hen omringde, maar Tobias pikte die snel op en vroeg zijn vader wat er loos was. Het was een van de pijnlijkste momenten in Nicks leven toen hij zijn zoon uit moest leggen wat er aan de hand was en waarom ze hun huis moesten verlaten. Ze konden het geen van allen bevatten.

Nadat hij in tranen was uitgebarsten en had geroepen dat hij niet zou gaan, ging Tobias er op de fiets vandoor om het aan Marianne te vertellen. Ze liep net de stallen uit toen hij aan kwam rijden. Ze had haar vaders training van Pluto bijgewoond en was intussen van haar verkoudheid hersteld, hoewel ze nog steeds een nare hoest had en een rode sjaal om haar nek droeg. En toen ze Toby zag, zag ze meteen dat hij had gehuild. Ze was bang dat er iets afschuwelijks was gebeurd. Haar vader had niets tegen haar gezegd over wat de familie Von Bingen te wachten stond. Hij wilde het haar niet vertellen voordat de jongens het wisten en bekend was waar ze heen gingen. Dan zou er sprake zijn van iets concreets, in plaats van alleen de rauwe angst die Nick en zijn vader op dit moment in zijn greep hield. Hun grootste vrees was dat niemand hen zou helpen en dat Nick en zijn zoons toch in een werkkamp zouden belanden. Hun dagen in vrijheid waren geteld en de tijd begon te dringen. Als ze Duitsland wilden ontvluchten, moesten ze snel iets vinden.

'We gaan weg!' schreeuwde Tobias terwijl hij zijn fiets neergooide, zijn lange puberbenen uitvouwde en op haar af rende.

'Waarheen?' Ze keek geschrokken en verontrust. De ontreddering op zijn gezicht joeg haar onmiddellijk angst aan. Zijn ogen waren gevuld met tranen.

'Dat weten we nog niet. Maar het is al snel. Naar Amerika misschien, of Engeland. Papa en opa zijn ermee bezig. Papa's moeder was half-Joods en is toch niet dood. Ze is ergens naartoe verhuisd en ze zijn geschéiden,' zei hij op samenzweerderige toon. 'En nu moeten we weg omdat ze denken dat wij ook Joods zijn.'

'Dat is belachelijk.' Marianne probeerde zijn woorden weg te wuiven en staarde hem aan. Hij was net zo lang als zij, en ze zag dat hij trilde, zowel van angst en schrik als van de koude wind die haar lichtblonde haren in haar gezicht blies. 'Jullie zijn niet Joods. Wie zegt dat jullie weg moeten, en waarnaartoe?'

'Het Reich zegt dat we Joden zijn, ook al zijn we het maar een klein beetje. Vanwege papa's moeder, die hij zelfs nog nooit heeft gezien. Ze vertrok na zijn geboorte en gaf hem aan opa. Papa heeft het me net verteld. Ik ga echt niet,' zei Tobias angstig. 'Ik wil hier blijven. Dit is ons thuis.' Hij barstte in tranen uit, en ze sloeg haar armen om hem heen en trok hem dicht tegen zich aan terwijl ook zij begon te huilen. 'Papa zei dat ze ons ergens naartoe sturen als we niet vertrekken. Een werkkamp, misschien, en dat wil ik ook niet.'

'Weet Lucas het al?' vroeg ze meteen bezorgd. De twee jongens waren als broers voor haar. Ze wist dat Tobias verliefd op haar was, maar besteedde er geen aandacht aan. In haar ogen was hij nog maar een kind, hoewel hij slechts twee jaar jonger was dan zij. Maar als je zeventien en vijftien bent, maakt dat groot verschil.

'Daar is hij nog te jong voor.' Hij haalde zijn vaders woorden aan. 'Papa moet een sponsor en werk vinden.'

'Wat voor werk?' Het idee schokte haar, net als al het andere wat Tobias haar net had verteld.

'Geen idee,' antwoordde hij verward.

'Wat kan hij?' Ze keek verrast terwijl ze hem voorging naar het huis, uit de kille wind.

'Dat weet ik niet,' zei Toby, toen ze de tochtige vestibule met oude portretten binnen liepen. Hij volgde haar naar de keuken, waar ze warme chocolademelk voor hen beiden bestelde, en daarna nam ze hem mee naar boven, naar haar vaders studeerkamer, aangezien hij er niet was. Het was een gezellige ruimte met veel boeken, en een brandend haardvuur voor als haar vader terugkwam uit de stallen. Het was haar lievelingskamer in het grote, tochtige huis. De grotere ruimten waren in de winter moeilijk warm te houden, maar deze kamer was altijd behaaglijk en uitnodigend, vooral wanneer haar vader er ook was. Ze vond het fijn om hier bij hem te zitten en met hem te praten, en Tobias vond het er ook prettig.

'Het hele verhaal is te gek voor woorden,' zei Marianne resoluut. Ze kon het niet geloven, en evenmin de ijzingwekkende consequenties die het voor hen had. 'Weet je zeker dat jullie weg moeten? Waarom zouden ze jullie wegsturen? Jullie vader is toch geen crimineel?'

'Natuurlijk niet, maar ze denken dat hij een Jood is,' zei Tobias met wanhopige blik.

'Sturen ze Joden naar werkkampen?' Marianne keek ontzet, alsof ze hem niet geloofde.

'Een vriend van mijn opa is generaal. Hij kwam langs om ons te waarschuwen. Hij is degene die zei dat we moesten vertrekken en dat ze ons anders afvoeren.' Marianne zag bleek en haar handen trilden toen Marta een dienblad met twee koppen warme chocolademelk binnenbracht. Ze zag dat er iets speelde en vertrok stilletjes, in de veronderstelling dat ze ruzie hadden en het wel weer zouden bijleggen. Dat deden ze altijd. Ze kibbelden als kinderen al jaren. Marianne won meestal, omdat ze ouder was, en Tobias was in veel opzichten nog een kind. Marianne werd langzaamaan volwassen, vooral het afgelopen jaar, en Marta vond haar net zo mooi als haar moeder was geweest, misschien zelfs nog mooier, en ze had het karakter van haar vader.

'Ik vind het een krankzinnig verhaal,' zei Marianne vastbesloten terwijl ze van hun warme chocolademelk nipten. Ze wilde niet geloven wat hij haar had verteld, maar uit de angst in Toby's ogen maakte ze op dat het toch wel waar kon zijn, tenzij hij de ernst van de situatie verkeerd had ingeschat en dacht dat het erger was dan het was. Ze hoopte het maar. 'Weet mijn vader het?' vroeg ze hem.

'Weet ik niet. Dat heeft mijn vader niet gezegd,' antwoordde Toby. En alsof ze hem hadden aangeroepen, liep haar vader de kamer in. Marta had Alex verteld dat ze in zijn studeerkamer waren en ze verscheen even later met thee voor hem. Hij schonk zichzelf een kopje in en keek beide kinderen met een serieus gezicht aan.

'Vertel, wat is er aan de hand?' Hij wist niet of ze ruzie hadden gehad of dat Toby haar het nieuws had verteld. Hij wist überhaupt niet of Toby het al wist. Nick had gezegd dat hij het zijn zoons pas wilde vertellen wanneer hij zeker wist waar ze heen gingen, en zover was het nog niet. Nick had dat zelf tegen hem gezegd.

'We gaan weg,' zei Toby bedroefd en hij vertelde hem hetzelfde verhaal dat hij Marianne enkele minuten geleden uit de doeken had gedaan. Alex knikte, en ze beseften allebei dat hij het al wist.

'Je vader heeft het me een paar dagen geleden verteld,' zei hij rustig. 'Het is heel slecht nieuws voor ons allemaal.' En door de manier waarop hij het zei, wist Marianne dat het waar was, en haar ogen vulden zich onmiddellijk met tranen.

'Hoe kan dat nou, papa?' vroeg ze hem gesmoord. 'Waarom sturen ze Joden naar werkkampen? En de Von Bingens zijn helemaal niet Joods.'

'Nick en de jongens blijken deels Joods te zijn. En kennelijk is dat alles wat het Reich hoeft te weten. De afgelopen vijf jaar zijn Joden langzaam uit onze samenleving verbannen. Ze schijnen alle Joden van de rest van ons te willen scheiden. Ze worden Duitsland uitgezet of waar mogelijk in kampen opgesloten. Toby heeft gelijk dat ze moeten vertrekken. En heel snel ook. Zijn vader en grootvader zijn er druk mee bezig.' Hij had zelf diverse brieven verstuurd, maar nog geen reacties gekregen. 'Ik vind het heel erg voor jullie, Toby. Je vader vindt vast een oplossing. Het is moeilijk om niet te weten waar jullie naartoe gaan.'

'Kunnen we hen bezoeken?' vroeg Marianne zacht. Het was het slechtste nieuws dat ze had gehoord sinds haar vader haar vijf jaar geleden vertelde dat Toby's moeder en zusje waren gestorven. Ze herinnerde het zich nog goed. Ze was dol op Toby's moeder geweest en heel verdrietig toen ze stierf, en ook om zijn kleine zusje.

'Dat hangt ervan af waar ze heen gaan,' antwoordde Alex eerlijk, 'maar we zullen het in elk geval proberen.' Marianne en Toby wisselden een blik die precies weergaf wat ze ervan vonden om gescheiden te worden. Toby kon de gedachte aan wéér een groot verlies in zijn leven niet verdragen. Hij verloor niet alleen zijn liefste vrienden, maar ook zijn huis. En hij wilde zijn grootvader niet achterlaten, maar zijn vader en hij hadden gezegd dat hij hier moest blijven. Met alle beroering die gaande was, wilden ze hun voorouderlijke landgoed niet onbeheerd achterlaten, zelfs al was het Schloss ver verwijderd van de steden. Het was moeilijk te zeggen wat er nu ging gebeuren.

Ze praatten lang met elkaar, en Marta bracht hun nog een keer warme chocolademelk en thee en een paar versgebakken koekjes. Marianne besefte ineens dat haar vrienden misschien nooit meer zouden leven zoals nu. Ze was dankbaar dat zij en haar vader niet weg hoefden. En na een poosje bood Alex aan om Toby naar huis te brengen, maar die zei dat hij prima kon fietsen en vertrok een paar minuten later, nadat hij Marianne een kus op de wang had gegeven. Ze beschouwde hem meer dan ooit als een broertje toen hij dat deed, niet als de man die hij graag wilde zijn.

'Wat een afschuwelijk verhaal, papa,' zei ze bedroefd. Ze kon nog steeds niet geloven dat het waar was. Ze was geschokt door alles wat ze die middag had gehoord. Het was echt onvoorstelbaar.

'Ja, dat is het ook. Ik weet niet wat ze gaan doen. Het is niet gemakkelijk om in een paar weken tijd een baan en een heel nieuw leven te regelen. Het kost tijd om alles te organiseren, en tijd is het enige wat ze niet hebben.'

'En wat als ze naar een kamp gestuurd worden?' vroeg ze met ingehouden adem.

'Dan zullen ze heel dapper moeten zijn en het overleven,' zei hij nuchter, in een poging haar ervan te overtuigen dat het wel goed zou komen met hen, maar hij geloofde het zelf bij lange na niet. Hij vond dat Nick met zijn zoons Duitsland zo snel mogelijk moest verlaten, maar tot nog toe hadden ze nog steeds geen plek om naartoe te gaan.

Ze bleven er tijdens het avondeten over praten, en Marianne meende een lichte grijns van afkeuring op Marta's gezicht te zien toen ze hoorde dat Nick en zijn zoons deels Joods waren. Ze verliet snel de kamer om haar keukentaken te vervullen.

Marianne dacht de hele nacht aan hen en viel uiteindelijk in een onrustige slaap. Alex was nog steeds wakker toen hij 's ochtends de vogels hoorde zingen, hoewel het buiten nog donker was. Maar ineens schoot hij overeind. Hij had een idee. Hij stond op, kleedde zich snel aan en haastte zich naar beneden om zijn jas en autosleutels te pakken. Vervolgens stormde hij naar de garage om met zijn Hispano Suiza naar de Von Bingens te rijden. Hij sloeg met de grote koperen klopper op de deur, en even later verscheen het hoofd van de huishouding. Alex vroeg of hij Nick onmiddellijk kon spreken en kreeg als antwoord dat hij nog niet op was. Uiteindelijk stemde ze er schoorvoetend mee in om bij hem te gaan kijken. Een paar minuten later verscheen Nick, gekleed in een zijden kamerjas die open over zijn pyjama en slippers hing. Hij was verbaasd om Alex in zijn hal te zien ijsberen alsof hij iets kwam verkondigen, en dat bleek ook zo te zijn.

'Ik heb een idee en ik denk dat het gaat werken,' zei Alex opgewonden. Hij wilde niet dat Nick wegging, maar gezien de omstandigheden was vertrekken hun enige hoop. En met het gevaar dat ze naar een werkkamp zouden worden gestuurd, wilde hij ook niet dat ze bleven.

'Waarom ben je hier zo vroeg?' vroeg Nick verontrust terwijl hij de ceintuur van de kamerjas vastbond. Hij was tot twee uur opgebleven, maar was niet op briljante ideeën gekomen.

'Ik geef je twee van mijn lippizaners en een paar arabieren. Het enige wat we moeten doen, is contact opnemen met een circus en vragen of ze je in dienst willen nemen en je willen sponsoren. En met acht paarden, waarvan twee lippizaners, weet ik zeker dat ze dat zouden doen.' Nick keek hem ongelovig aan en barstte in lachen uit. Hij lachte zo hard dat hij bijna huilde en moest gaan zitten. Hij liet koffie voor hen beiden brengen en keek zijn vriend aan.

'Je bent gek, maar toch hou ik van je, Alex. Je paarden zijn fantastisch, maar ik kan verdorie toch niet bij een circus gaan werken? Ik ken helemaal geen circusacts. Jij bent hier de paardentrainer, niet ik. En ik kan je paarden niet aannemen, je lippizaners al helemaal niet. En geen circus zou me willen hebben. Ik zou niet weten wat ik daar moest doen.'

'Dat zal ik je leren. En de lippizaners weten wat er van ze verwacht wordt. Het enige wat jij hoeft te doen, is ze met stemcommando's door hun oefeningen leiden. Het moeilijke deel laat je gewoon aan hen over. Je kunt op een van de arabieren door de piste galopperen. Nick, je bent een van de beste ruiters die ik ken. En je kunt het, want je redt jezelf en je zoons ermee.' Alex zag het als hun enige uitweg.

'Ik kan toch niet bij een circus?' zei Nick. 'Wat moet ik daar?' Hij keek ontsteld, maar Alex was vastbesloten.

'Je redt je zoons en jezelf van de rampspoed hier. De situatie wordt voor Joden alleen maar slechter, niet beter, en volgens je vaders vriend bestaat er een dossier over je. Je hebt helemaal geen keus.' Nick zei lange tijd niets terwijl hij over Alex' woorden nadacht en toen knikte hij en keek hem aan. Alles wat zijn vriend had gezegd was waar.

'Ik kan je paarden niet zomaar aannemen. Acht stuks, waarvan twee lippizaners. Als ik het doe, betaal ik je voordat ik vertrek.'

'Ik wil je geld niet hebben. Je bent als een broer voor me. Als het circus je in dienst neemt, zijn ze een cadeautje van mij.'

'Ik kan ze echt niet aannemen,' zei Nick stellig en toen dacht hij weer na. 'Hoe vind ik vanaf hier een circus?'

'Er is een circus dat Ringling Brothers heet. Ik heb er iets over gelezen. Volgens mij zijn ze met een ander circus gefuseerd. Ze hebben hun thuisbasis in Florida. We kunnen bij de ambassade in Berlijn navraag doen.'

'Ze zullen wel denken dat we gek zijn,' zei Nick met een glimlach. Hij begon een beetje hoop te krijgen, hoewel hij het nog steeds een krankzinnig idee vond, dat vast niet zou werken. Circussen huurden niet zomaar mannen met paarden in die niet eens wisten hoe ze een act moesten opvoeren. Het leek hem vergezocht. Maar later die ochtend belden ze de ambassade en kregen het adres van het Ringling Brothers Barnum & Bailey Circus in Sarasota, Florida. Het hield daar een winterstop voordat het weer op tournee ging. De vrouw van de ambassade wist alles van hen, en Nick vertelde haar niet waarom hij er contact mee zocht. Hij was bang dat ook zij zou denken dat hij gek was.

Ze stelden samen een brief op, waarin ze het circus vroegen Nick in dienst te nemen en te sponsoren. Nick gaf een beschrijving van de paarden die hij kon meebrengen en uitleg over de documenten die hij nodig had. Ze reden naar het postkantoor om de brief op de post te doen en gingen toen naar het herenhuis om Paul op de hoogte te brengen. Hij vond het een intrigerend idee, maar ook hij stond erop om Alex voor de paarden te betalen. Nick zou tenslotte een aantal van zijn beste paarden krijgen. Alex zei dat hij een oude goederenwagon had die ze konden gebruiken als onderkomen voor de overtocht. En terwijl ze het plan bespraken, wist Alex zelfs Nick te overtuigen. Nick wilde daarna gaan paardrijden, maar Alex hield hem tegen. Hij zei dat ze werk te doen hadden.

'Wat voor werk? Wil je nog een keer bij je bosland kijken?' Nick vond dat ook wel een leuk idee. Het zou voor afleiding zorgen en hem even zijn problemen laten vergeten.

'Je moet een circusact instuderen, vriend,' zei Alex streng. 'En nadat we jou geleerd hebben wat je moet weten, gaan we met je zoons aan de slag.' Nick zag dat hij bloedserieus was en deze keer lachte hij niet. Ze reden terug naar Schloss Altenburg, en Alex liet hem de hele middag hard werken. Hij leerde hem hoe hij de lippizaners moest leiden en hoe hij ze met stemcommando's kon instrueren. En toen liet hij hem op Pluto door de ring rijden, steeds opnieuw. Hij moest de grote witte hengst door zijn passen begeleiden en door alle andere oefeningen die hij beheerste. En daarna liet hij hem met Nina werken, de lippizaner merrie, en met een Arabische hengst.

'Jouw paarden zijn veel slimmer dan ik,' zei Nick uiteindelijk. 'Ik vergeet steeds wat ik moet doen. Zij niet.' Ze waren onberispelijk getraind.

'Ze helpen je wel herinneren. Ze zijn soms ook slimmer dan ik.' Alex had hem met oneindig geduld de hele middag getraind in zijn stijl en hun vrijheidsdressuur. En hij liet hem steeds herhalen wat hij had geleerd. Alex was een harde leermeester, maar erg geduldig, en Nick was onder de indruk.

Het was een zware week voor Nick, waarin hij continu door Alex werd getraind. Hij leerde hem als één te bewegen met de paarden en ten slotte betrok hij de jongens erbij. Reacties op Pauls brieven druppelden langzaam binnen, maar waren allemaal negatief. Niemand had werk voor Nick of kon hem en de jongens sponsoren. Hun enige hoop was nu het circus, en terwijl ze op een reactie wachtten, bleef Alex Nick en de jongens trainen. Paul kwam diverse malen naar de stallen om te kijken en was geïmponeerd door wat hij zag, en Marianne kwam elke dag langs na school. Ze vond het er heel professioneel uitzien. Toby was nog een beetje verlegen, maar Lucas was onweerstaanbaar en een natuurtalent. Hij reed zonder zadel op een van de lippizaners, en Alex leerde hem van de ene op de andere springen. De merrie en de hengst vonden het allebei best. Als het circus hen wilde hebben zou Alex hun Pluto en de merrie Nina geven. Ze was tien jaar, uitstekend getraind en een betrouwbaar rijpaard. En hij had zelf al zes arabieren voor hen uitgezocht, afkomstig van zijn beste bloedlijn. Hij hield vol dat hij ze kon missen en dat hij zoveel paarden had dat hij het nauwelijks zou merken als er acht minder waren. Maar Nick wist dat Pluto aan de Spaanse rijschool was beloofd, en Alex zou hem moeilijk kunnen vervangen. En Alex weigerde nog steeds geld aan te nemen.

Ruim twee weken nadat Nick het circus een brief had gestuurd, kreeg hij eindelijk een reactie. Nicks handen trilden toen hij de envelop in het bijzijn van Alex en zijn vader openscheurde en las wat erin stond. Er hing een doodse stilte, en Alex vreesde voor een afwijzing. Het was bijna drie weken geleden dat de generaal op bezoek was gekomen en de dreiging van een werkkamp of erger werd met de dag reëler. Ringling Brothers was hun laatste hoop. Nick keek Alex aan terwijl hij de brief neerlegde. Er stonden tranen in zijn ogen, en Alex legde troostend een hand op zijn arm.

'Mijn god, ze willen ons,' fluisterde hij. 'Het staat er allemaal in. Alles wat we nodig hebben. Ze willen zelfs borg staan voor ons. We kunnen vertrekken.' De tranen rolden nu over zijn wangen, en Alex omhelsde hem, slaakte een strijdkreet, en ze zagen dat Paul ook huilde. Het was zowel goed als spijtig nieuws. Met een beetje geluk konden ze dwangarbeid vermijden, maar het betekende dat ze Duitsland heel snel voorgoed zouden verlaten. De tijd begon te dringen.

Paul herwon zijn zelfbeheersing, feliciteerde zijn zoon en zei dat hij zo snel mogelijk een overtocht naar Amerika zou regelen. Hij haastte zich weg om wat telefoontjes te plegen en was een halfuur later terug. Hij had voor Nick en de jongens twee hutten gereserveerd in de eerste klas van het luxe schip Bremen. Het vertrok over vier dagen naar New York. Het was bereid de goederenwagon en de paarden in zijn laadruim mee te nemen, maar Nick en zijn zoons moesten de dieren zelf verzorgen. Het zou hun laatste reis in weelde zijn, mogelijk voor altijd. Niemand wist wanneer en óf ze ooit naar Duitsland zouden terugkeren. De sfeer was er een van verrukking en verdriet, opwinding en wanhoop. En toen Nick de jongens vertelde dat ze weggingen, huilden ze allemaal.

De daaropvolgende vier dagen brachten ze met z'n zessen samen door, en Alex trainde hen niet-aflatend in hun act. En de dag voor hun vertrek vormden Nick en zijn zoons een ervaren circusteam. Marianne, Alex en Nicks vader waren plan hen naar het schip vergezellen. Ze zouden met de trein via Neurenberg en Hannover naar Bremerhaven reizen en daar aan boord gaan. En op de laatste avond nodigden Alex en Marianne hen voor het avondeten uit op Schloss Altenberg. De maaltijd was voortreffelijk en er werd veelvuldig getoost. Er waren veel beladen momenten van stilte, en er werden voortdurend tranen geplengd. Ze hadden het er allemaal moeilijk mee. Lucas was het meest uitgelaten, maar hij had nog niet door dat ze misschien nooit meer thuiskwamen.

Hun papieren waren in orde, Paul had hun vertrekbelasting betaald, en dankzij de generaal had het Reich zijn zegel van goedkeuring verleend. Het was tevreden over hun vertrek. Duitsland zou drie Joden minder hebben, en dat leek hun bedoeling te zijn geweest: hen dwingen te vertrekken, hun alle rechten te ontnemen of een excuus te verzinnen om hen als criminelen te behandelen. 'Duitsland terugwinnen van de Joden' was Hitlers devies, en nu was Nick ineens een van hen geworden, en zijn zoons ook.

Toen ze in Beieren op de trein naar Bremerhaven stapten en de goederenwagon met de paarden aan de trein gekoppeld werd, vielen ze alle zes stil en namen plaats voor de lange rit. Er viel niets meer te zeggen. De avond ervoor hadden ze alles uitgesproken: hun hoop, hun dromen, hun spijt, hun vrees voor elkaar, hun verdriet om gescheiden te worden. Terwijl ze het platteland voorbij zagen glijden, hield Toby Mariannes hand vast en vochten ze allemaal tegen de tranen. Nick had een brok in zijn keel zo groot als een vuist toen de trein het station van Bremerhaven binnenreed, en Alex stond meteen op om erop toe te zien hoe de goederenwagon met een kraan op het schip getild werd. De twee mannen keken elkaar lang aan terwijl ze de goederenwagon met het hart in de keel volgden, bang dat hij zou losschieten. En op dat moment drong tot Nick door wat Alex precies voor hen had gedaan, met zijn plan en ongelooflijke geschenk van acht paarden. Hij had hun een nieuw leven, veiligheid en vrijheid gegeven. Nick hoopte dat hij ooit net zoveel voor hem kon terugdoen, maar dat leek onmogelijk. Alex had hen van een onzeker lot gered en hem en zijn zoons een kans op een toekomst gegeven. En terwijl ze naar de goederenwagon keken die voorzichtig op het dek van het schip werd geplaatst, fluisterde Nick bedankjes. Alex sloeg een arm om zijn schouder en beiden vroegen zich af of ze elkaar ooit zouden weerzien.

4

Toen de paarden eenmaal veilig in hun goederenwagon op het schip waren geladen, stonden ze met z'n zessen op de kade en keken elkaar aan. Passagiers en hun gasten gingen aan boord van het schip om over het dek te wandelen en hun hutten te bezoeken, maar Nick wilde de pier niet verlaten. Dit was de laatste keer dat hij op Duitse grond stond, en als hij eenmaal aan boord van het schip was, zou hij alles verliezen wat dierbaar en vertrouwd was. Hij kon de gedachte dat zijn vader alleen achterbleef niet verdragen en draaide zich naar hem toe en sprak zachtjes tegen hem, buiten gehoorsafstand van de anderen.

'Ga je met ons mee, papa? Alsjeblieft? Ik wil niet dat je hier blijft. Je kunt met ons meegaan naar het circus. Ik weet zeker dat ze jou ook sponsoren.' Hij kon met het volgende schip komen - hij verkeerde niet in hetzelfde gevaar als Nick en de jongens en kon meer tijd nemen voor zijn vertrek. Maar Paul schudde langzaam zijn hoofd. Alle verdriet dat hij over hun vertrek voelde, sprak uit zijn ogen.

'Dat kan niet. Ik kan alles wat we hier hebben niet achterlaten. Ik moet het onderhouden, voor jou en de jongens. Ik vertrouw die mensen van het Reich niet. Als het aan hen ligt, verwoesten ze het land. Ik wil ons kleine deel ervan in elk geval voor jullie beschermen en bewaren.' Verantwoordelijkheidsgevoel en plichtsbesef hielden Paul in Duitsland, maar zijn hart vertrok samen met Nick, Tobias en Lucas. Als zij eenmaal vertrokken waren, had hij in Duitsland niets meer, alleen nog hun landgoed. Hij was nu de bewaker van hun onroerend goed, meer niet. En het deed hem bijna fysiek pijn om hen allemaal te zien vertrekken. Hij was ook dankbaar dat hij vorig jaar samen met Nick ingewikkelde toeren hadden uitgehaald om Toby uit de Hitlerjugend te houden. Hun huisarts had een brief voor hem geschreven waarin stond dat Toby astma had en geen bijeenkomsten kon bijwonen. Paul wilde geen bijdrage leveren aan Hitlers Reich en er al helemaal niet zijn kleinkinderen aan opofferen. Hij haatte de nazi's nu hartgrondiger dan ooit. Hij zou het hun nooit vergeven dat ze Nick en zijn zoons hadden gedwongen te vertrekken.

'Ik zal je missen, papa,' zei Nick zacht, en Paul knikte en boog zijn hoofd, niet in staat iets te zeggen. Hij zou hen ook ontzettend missen.

Zo bleven ze enkele minuten in stilte staan. Alex liep naar hen toe om met Nick te praten.

'Ik wil bij de paarden kijken.' Hij keek bezorgd. Er stonden acht paarden in de goederenwagon - Pluto, Nina en zes arabieren, waarvan twee hengsten en vier merries - en hij wilde zeker weten dat het goed met ze ging na de treinreis en de plaatsing op het schip. Hij wilde met eigen ogen zien dat ze relatief rustig en niet gewond waren, hoewel ze zouden voelen dat er iets anders was. Alex had Nick en de jongens alle instructies gegeven die ze nodig hadden en hun zelfs een paar elegante hoofdstellen cadeau gedaan om in het circus te gebruiken. En tot het allerlaatste moment had hij een vergoeding geweigerd. Het was een reusachtig geschenk, en Nick wist dat hij het nooit zou kunnen terugbetalen, behalve met zijn eeuwige liefde en trouw, maar die kreeg Alex al jaren van hem. De twee mannen zagen bleek en waren radeloos nu het afscheid naderde.

Alleen Lucas was in een uitgelaten stemming terwijl ze aan boord gingen. Hij kon niet wachten om op onderzoek uit te gaan, maar Nick zei dat hij moest wachten tot ze op zee waren. Nick en Alex gingen bij de paarden kijken, die zenuwachtig maar in orde bleken te zijn. Alex zei dat ze vanzelf rustiger zouden worden en hoopte dat de overtocht soepel zou verlopen.

En terwijl Nick en Alex druk waren met de paarden, kletste Lucas met zijn grootvader en praatte Toby zachtjes met Marianne. Sinds ze van huis waren vertrokken had ze voortdurend haar ogen gedept met een kanten zakdoek en ze keek Toby nu verdrietig aan.

'Ik zal je ontzettend missen,' zei ze bedroefd. 'Je moet me elke dag schrijven en vertellen hoe het er in het circus aan toegaat. Ik wil alles weten.' Ze probeerde hen beiden af te leiden. Hij knikte en beloofde te schrijven, hoewel hij niet corresponderen hield en het zelden deed.

'Ga je af en toe bij opa langs?' vroeg Toby haar weemoedig, en ze knikte terwijl ze naar zijn grootvader keken. Lucas stond druk met hem te kletsen en wist hem zelfs aan het lachen te maken.

Ze brachten een bezoek aan Nicks hut en de hut van de jongens ernaast. Beide vertrekken waren heel luxe, en Nick wist dat dit de laatste weelde was die ze in lange tijd zouden zien, tot ze terugkeerden naar Duitsland. Hij had tien Reichsmark mee mogen nemen. En Paul had ongezien een rolletje bankbiljetten in Nicks hand gedrukt, die hij in de hut onder zijn kleding verstopte. Het was alles wat ze nu hadden, op de garantstelling van het circus en het salaris dat hij zou gaan verdienen na. Hij kon zich niet voorstellen dat ze van zijn inkomsten konden leven, maar ze moesten wel. Hij had zijn Bugatti bij Alex achtergelaten en tegen hem gezegd dat hij er vooral in moest rijden. En ze hadden diverse hutkoffers bij zich, waaronder twee met kostuums voor hun act met de paarden. Nick had diverse jacquets en twee hoge hoeden ingepakt en nog een set voor Toby.

Terwijl ze in Nicks hut stonden te praten, gaf de scheepshoorn aan dat alle bezoekers van boord moesten. Het geluid vervulde hen van paniek, en Toby klampte zich aan Marianne vast alsof hij verdronk. Ze barstten allebei in tranen uit, en Nick omhelsde zijn vader en daarna Alex. De twee mannen sloten hun ogen terwijl ze voor de laatste keer met de armen om elkaar heen stonden, als broers die voor het leven gescheiden werden. Daarna omhelsde Nick Marianne, en ze bukte zich om Lucas een kus op de wang te geven.

'Gedraag je een beetje en trouw niet met de dikke dame in het circus voordat je bij mij terugkomt,' zei Marianne. Lucas proestte van het lachen en beloofde het. En toen knuffelde Paul zijn kleinzoons nog een keer en keek vol verlangen naar zijn zoon, alsof hij elk detail van hem in zijn geheugen wilde prenten. Nick en de jongens liepen met hen mee naar de passerelle, waar ze elkaar nog een laatste keer omhelsden voordat Paul, Alex en Marianne van boord gingen. Nick had geen idee waarom de andere passagiers Duitsland verlieten, voor vakantie of om te emigreren, maar hun eigen vertrek was zo emotioneel en zo pijnlijk dat hun drie bezoekers zich nauwelijks van hen konden losmaken. Ze waren allemaal in tranen, behalve Lucas, die te opgewonden was over het schip om net zo bedroefd te zijn als alle anderen. En het leek hem nog steeds leuk om bij het circus te gaan. Het verdriet over hun vertrek uit Duitsland leek hem niet te raken, aangezien hij nog maar zes was.

Nick stapte bij de passerelle vandaan en ging verderop aan de reling staan. Toby stond naast hem, terwijl Lucas met matrozen en andere passagiers praatte, maar steeds als een puppy naar zijn vader terugkeerde. Nick en Alex wisselden een lange blik tussen de kade en het schip, en Marianne kon niet meer ophouden met huilen terwijl ze naar Toby zwaaide, en ook hij vocht tegen de tranen. Pauls borstkas ging op en neer terwijl hij zijn snikken probeerde te onderdrukken. Uiteindelijk werd de passerelle weggehaald. Het reusachtige schip werd door sleepboten bij de kade weggetrokken en de scheepshoorn klonk nog steeds. Nick zwaaide naar de drie mensen op de pier die hem zo lief waren. Hij hoorde Toby naast hem stikken in een snik. Hij legde zijn arm om zijn schouders en trok hem dicht tegen zich aan. En toen kwam Lucas naast hen staan en zwaaide naar de anderen op de kade.

Nick, Toby en Lucas zwaaiden zo lang ze hen konden zien, en de drie op de pier bleven staan totdat het schip te ver weg was om nog iemand te kunnen onderscheiden, waarna ze zich langzaam omdraaiden om naar huis te gaan. De ss Bremen was uitgevaren, met iedereen van wie ze hielden aan boord. Tijdens de terugreis waren ze alle drie in gedachten verzonken en zeiden geen woord. Het enige geluid kwam van Marianne die van tijd tot tijd discreet haar neus snoot. Uiteindelijk leunde ze met haar hoofd tegen haar vaders schouder en viel uitgeput van de emoties in slaap, met haar zakdoek nog steeds in de hand. Ze hadden die dag allemaal een rivier aan tranen gehuild.

Nick wilde weer bij de paarden kijken nadat ze waren afgevaren en probeerde Lucas over te halen mee te komen. Maar Lucas wilde op het schip op onderzoek uitgaan, dus liet hij hem alleen vertrekken. Toby zat in hun hut in zak en as. Hij was te zeer van streek om ook maar iets te doen. Zijn ogen waren roodomrand van het huilen.

'Ooit gaan we terug,' zei Nick zacht, en Toby knikte uit beleefdheid, maar geloofde er niets van. Ze waren nu ballingen en verschoppelingen in Duitsland, ontheemden die het recht niet hadden om hun eigen huis te bewonen. Ze waren als ordinaire moordenaars en dieven verbannen. En in hun paspoort stond 'gedeporteerd' gestempeld, hoewel ze uit eigen beweging waren vertrokken. En er stond nu ook een stempel met een rode J in, voor 'Jood', Jude. Ze waren politiek vluchtelingen, en hun Duitse staatsburgerschap was ingetrokken.

Toen Nick terugkwam van de paarden, was Toby weg en was Lucas aan het kijken bij het elegante zwembad en de kennels. Er waren ook een rookruimte, een lounge en een beroemde balzaal. Lucas had gezegd dat hij bij de honden wilde kijken, en Nick wandelde rustig over het dek en keek langs de reling uit over zee. Hij had diverse knappe vrouwen gezien toen ze aan boord gingen, maar was niet in hen geïnteresseerd. Zijn gedachten waren alleen maar bij de wereld die ze net hadden verloren. Het elegante schip was er het laatste overblijfsel van. Lucas begreep dat niet, en Toby snapte het tot op zekere hoogte, maar Nick besefte ten volle wat er met hen gebeurde en hoe pijnlijk het was. Dat ze in een vreemd land bij een circus gingen was nog vreemder, en het was moeilijk te bevatten of voor te stellen hoe het zou zijn. Hij wilde er nu zelfs niet over nadenken, terwijl hij met zijn hart vol van Alex en zijn vader uitkeek over zee. Sinds de dood van zijn vrouw en dochter had hij zich niet meer zo verdrietig en ontredderd gevoeld. Hij bleef aan de reling staan totdat hij het te koud kreeg en liep toen terug naar zijn hut, waar hij een poosje op het bed ging liggen, in de hoop in slaap te vallen. Toen dat niet lukte, ging hij weer naar beneden om bij de paarden te kijken. Hij pakte een van de borstels die Alex hun had gegeven en begon Pluto te roskammen. De hengst draaide verheugd zijn hoofd naar hem om.

'Brave jongen,' zei Nick, terwijl hij hem een klopje op zijn sneeuwwitte nek gaf en doorging met borstelen. Alle paarden waren met korte lijnen vastgezet, zodat ze zich niet zouden verwonden, en ze moesten het diverse dagen zonder lichaamsbeweging doen. Nick hoopte maar dat de zee niet te ruig zou worden. Hij wilde geen van hen verliezen voordat ze aankwamen. Hij had een geladen pistool bij zich, voor het geval hij er een moest afmaken. Het pistool was een suggestie van Alex geweest, en hij hoopte dat hij het niet zou hoeven gebruiken. Vooral niet voor de lippizaners. Zij waren kostbare vracht op het schip en Nicks vrijgeleide naar een nieuw leven.

Hij bleef lang bij de paarden en ging toen terug aan dek, waar hij zijn zoons trof, die een spelletje shuffleboard deden en met twee jonge meisjes praatten. Nick glimlachte toen hij hen zag. Toby zag er vrolijker uit en Lucas oogde opgetogen. Hij zwaaide met de shuffleboardstok, die groter was dan hijzelf, en probeerde indruk te maken op de meisjes, die gniffelden om iets wat hij zei. Ze zaten wat leeftijd betrof dichter bij hem dan bij Toby. Uiteindelijk holden ze weg, en Lucas verloor zijn interesse in het spel. Hij ging naar zijn vader, die met een deken over zich heen in een dekstoel lag, en vertelde hem wat hij allemaal had gedaan. Hij was overal op het schip geweest, in de eerste klas, aangezien de lagere dekken niet voor hem toegankelijk waren.

'Gaan we straks zwemmen, papa?' vroeg hij opgewonden, en Nick stemde toe. Wanneer hij samen met zijn kinderen was, dacht hij even niet aan zijn misère en hij wilde dat de overtocht een fijne tijd voor hen was, voordat ze het onbekende tegemoet traden en bij het circus gingen.

De twee jongens gingen later die middag een film kijken in de bioscoop. Nick wandelde nog wat over het dek en keek af en toe bij de paarden. Een van de andere passagiers vroeg hem ernaar toen hij rond theetijd weer naar binnen ging. Er was een uitgebreid buffet voor de eersteklaspassagiers klaargezet en de Duitse versie van een high tea. Het eten op het schip scheen uitstekend te zijn, maar Nick kon geen hap door zijn keel krijgen. Hij wilde alleen maar een kop thee, gevolgd door een glas pure moutwhisky.

'Ik hoorde dat u met een goederenwagon vol arabieren reist,' merkte de man die naar de paarden had gevraagd geïnteresseerd op. Hij was Amerikaan en vertelde dat hij uit Kentucky kwam. Hij had zelf ook paarden en was in Duitsland geweest om jachtpaarden en twee renpaarden te kopen, maar die werden met een ander schip naar de Verenigde Staten vervoerd, samen met verzorgers die hij had laten overkomen. Hij zei dat hij Beauregard Thompson heette. 'Waar brengt u ze heen?' vroeg hij met een zwaar zuidelijk accent dat Nick moeilijk kon verstaan. Hij was gewend aan Britse stembuigingen.

'Naar Florida,' antwoordde Nick alleen maar, en de man knikte. Hij was onder de indruk van wat hij over Nicks paarden had gehoord. Acht arabieren vervoeren was een teken van grote rijkdom.

'Verstandig dat u met de paarden meereist,' complimenteerde hij hem. 'Zo kunt u zelf een oogje in het zeil houden. Ik zou ze graag een keer bewonderen,' stelde hij beleefd voor, en Nick knikte terwijl hij een flinke slok van de whisky nam. Hij had het nodig; het was een zware, zeer emotionele dag geweest.

'Natuurlijk,' zei Nick vriendelijk. 'Maar het zijn maar zes arabieren. De andere twee paarden zijn lippizaners,' voegde hij er terloops aan toe. Hij wist niet of de man daar ooit van had gehoord.

'O mijn god,' riep de man vol ontzag uit. 'Die zou ik graag eens bekijken. Hebt u ze om mee te showen?' Nick knikte en glimlachte scheef. Hij had ze meegenomen om ze in een circus te 'showen'. Thompson zou geschokt zijn als hij dat wist. Een circus had niets achtenswaardigs.

'Ik laat ze u graag een keer zien,' bood Nick aan, en daarna vertrok Thompson om zijn vrouw te zoeken, die volgens hem in de boetiekjes aan het neuzen was.

Toby en Lucas troffen Nick na de film in zijn luxe hut. Ze gingen zwemmen en daarna maakten Nick en Toby samen de paardenstallen schoon, voordat ze zich verkleedden voor het diner. Nick had al jaren geen stallen meer uitgemest, maar vond het gemakkelijker dan hij zich herinnerde en niet alleen maar onaangenaam. Het was een goede kans voor hem om de paarden te leren kennen terwijl hij tussen ze in manoeuvreerde en ze zo nu en dan een klopje gaf. Pluto reageerde het sterkst op hem en besnuffelde hem elke keer dat hij langsliep, alsof hij hem begroette. Nina, de lippizaner merrie, was het meest van slag. En de arabieren leken nog steeds nerveus, maar in orde. En alle acht de paarden aten en dronken. Nick lette daar goed op.

Toen Toby en hij de klus geklaard hadden en de mest hadden weggegooid, zoals hun was opgedragen, gingen ze terug naar hun hutten om te douchen en zich om te kleden. Het diner was die avond in avondkleding, voor hem en Toby, en Lucas zou met een steward in hun hut eten. Hij was te jong voor de formele tafel in de eetzaal en het leek hem toch saai. De jonge steward had beloofd nog een keer met hem naar de hondenkennels te gaan. Volgens Lucas zat het schip vol honden. Hun paarden waren de enige paarden.

Nick en Toby stelden zich voor toen ze eenmaal aan de tafel van de kapitein zaten. Er was een uiterst charmant echtpaar uit Berlijn - hij kwam uit een bekende bankiersfamilie, en ze gingen op bezoek bij familie in New York. Er was een relatief beroemde Duitse actrice, die Nick belangstellend opnam, maar hij reageerde er niet op. Ze was twintig jaar ouder dan hij en dronk tijdens het diner veel te veel. Er waren een Italiaans echtpaar en een Britse schrijver van wie Nick had gehoord, maar van wie hij nooit iets had gelezen, en een heel knappe Franse dame die Monique heette en vertelde dat ze weduwe was. Haar man was een Duitser geweest, en ze hadden een Schloss in Tirol. En er waren nog twee weinig interessante Duitse stellen, wier enige bijdrage leek te bestaan uit het feit dat ze veel geld hadden, maar ze waren noch gezellig, noch aantrekkelijk.

Na het diner gingen ze allemaal naar boven, naar een van de bars op het bovendek, voor koffie, sigaren en likeurtjes. Er begon een band te spelen en er werd gedanst. En zodra de band van zich liet horen, vroeg Toby of hij weg mocht, en Nick zei dat het goed was. Nadat hij vertrokken was, danste Nick met Monique en hij danste nog steeds met haar toen de kapitein en een aantal anderen opstapten. De bar zat vol passagiers, en iedereen leek zich prima te vermaken en opgewekt te zijn. Hoewel het een moeilijke dag voor Nick was geweest, fleurde hij op terwijl hij met de aantrekkelijke Franse weduwe praatte, die uitzonderlijk goed kon dansen en zeer aantrekkelijk was. Alles had allemaal iets onwerkelijks voor hem nu hij tussen twee werelden hing. En heel even, in de schitterende context van het schip, kon hij doen alsof er niets ergs gebeurd was. Maar hij wist dat het wel zo was, en het drukte tussen de drankjes door zwaar op hem. Hij moest erg zijn best doen om de waarheid te ontvluchten. De jonge Franse dame voelde dat er iets niet goed was in zijn leven, maar was zo beleefd er niet naar te vragen.

'Ga je vrienden opzoeken in Amerika?' vroeg ze discreet, en hij knikte. Hij was niet van plan haar te vertellen dat hij met zijn zoons bij een circus ging en dat ze Duitsland waren ontvlucht om hun leven te redden. 'Ik ook,' zei ze met een lichte zucht. 'Duitsland is tegenwoordig zo akelig, met al die bijeenkomsten, marsen en toespraken. Mijn man is zes maanden geleden overleden, en ik wil even iets anders. Ik ga bij mijn zus op bezoek in Boston. Ze woont daar met haar man en het lijkt haar goed te bevallen. Ze zijn vorig jaar getrouwd en verwachten hun eerste kindje, dus ik dacht: ik ga gezellig bij haar langs.' Ze vertelde dat ze in de buurt van München woonde en geen kinderen had. En aan de sieraden die ze droeg te zien had haar man haar een groot fortuin nagelaten. Onder het dansen liet ze zich een keer ontvallen dat haar man veertig jaar ouder was geweest dan zij, en Nick schatte haar rond de dertig.

Ze was een leuke vrouw. Ze dansten diverse walsen en foxtrots, en haar tango was zeer indrukwekkend. Ze vormden een mooi paar op de dansvloer, en verscheidene mensen bleven staan om naar hen te kijken. Na afloop lachten ze allebei. Ze hadden het heel leuk gehad. Het was duidelijk dat Monique hem aantrekkelijk vond. Nick voelde zich ook tot haar aangetrokken, maar was niet in de stemming of in de positie om aan een romance aan boord te beginnen. Zijn leven was een puinhoop en als echte heer wilde hij daar niemand mee opzadelen, hoewel ze bereidwillig leek. Na afloop praatten ze nog een poosje met elkaar, en om twee uur 's nachts liep hij met haar mee naar haar hut, terwijl ze tegen hem zei dat ze enorm van de avond had genoten.

'Ik ook,' zei hij met een glimlach. Hij had niet verwacht dat hij zo van de eerste avond zou genieten, maar ze had hem helemaal opgefleurd. En hij vond het altijd fijn om te dansen en was er ook goed in.

'Ik heb je zoontje vandaag ontmoet,' zei ze, toen ze voor haar deur bleven staan. 'Echt een schatje.'

'Ja, hè? Dank je,' beaamde Nick hartelijk. 'Volgens mij heeft hij vandaag met iedereen op het schip kennisgemaakt, ook met alle matrozen. Die vermaakt zich wel.'

'Ik ook,' zei ze terwijl ze Nick verlangend aankeek. 'Ik vond het heerlijk om vanavond met je te dansen. Het is maanden geleden dat ik dat voor het laatst heb gedaan.'

'Je kunt fantastisch dansen,' zei hij oprecht. Ze wenste dat hij meer van haar wilde, maar ze kon zien dat dat niet zo was. Er lag iets intens verdrietigs in zijn ogen, en ze voelde aan dat dit geen vrolijke reis voor hem was. Hij deed zijn best er een positieve draai aan te geven en was op-en-top een heer, maar hij had iets droevigs en terughoudends, alsof hij iemand had verloren van wie hij zielsveel hield. In feite had hij die dag een land verloren en afscheid genomen van zijn vader en zijn beste vriend. Zij nam aan dat hij een vrouw had verloren, maar hij had veel meer opgegeven. Hij had een heel leven achter zich gelaten.

'Dank je wel voor het compliment,' zei ze flirtend. 'Misschien kunnen we het morgen nog een keer overdoen. Volgens mij is het morgen casino-avond, en overmorgen is het gemaskerde hal.' Elke avond werd er iets speciaals georganiseerd, en ze had voor elke gelegenheid een andere jurk. Voor zover Nick die avond had gezien, had ze een schitterende garderobe en een fantastisch figuur. Voor de juiste man zou ze een begeerlijke partner zijn, maar niet voor hem. Hij had het goede fatsoen en het gezonde verstand om er in zijn huidige omstandigheden niet aan te beginnen. Het voelde alsof dat deel van zijn leven nu ook voorbij was. Hij had niemand iets te bieden, zeker geen stabiliteit of een prettige manier van leven. Dat was allemaal weggevallen. Hij verzette zich tegen de neiging melancholiek te worden, maar moest nog steeds verwerken wat er allemaal was gebeurd. En in zekere mate was hij nog steeds in shock, en dat kon ze zien.

'Ik begeleid je graag naar het casino,' zei hij vriendelijk, hoewel hij beslist niet van plan was het weinige geld dat hij had te vergokken. Zijn vader had hun eersteklasovertocht bekostigd, en hij had het geld dat ze hadden meegenomen nodig om zijn zoons te onderhouden. Van de ene op de andere dag was hij verantwoordelijk geworden, ondanks zijn zorgeloze, genotzuchtige manier van leven van vroeger. Die tijd was voorbij. Hij was ineens volwassen geworden. En een willekeurige nacht gokken, zelfs al ging het maar om niet veel geld, behoorde voor hem niet meer tot de mogelijkheden. Voor haar zou het kleingeld zijn, wist hij. Het verschil in hun omstandigheden zorgde ervoor dat zelfs een losse flirt met haar oneerlijk leek. Hij was niet meer van haar wereld. Hij was een verschoppeling geworden in zijn land en in wat ooit zijn leven was geweest. Het was voor haar allemaal niet zichtbaar, maar hij wist wat het verschil was tussen wie hij eens was geweest, nog maar enkele dagen geleden, en wie hij nu was. En over een week was hij een arme circusartiest. Het was gruwelijk om aan te denken en nog steeds niet te bevatten.

'Welterusten. Ik zie je morgen,' zei ze met een verleidelijke blik terwijl ze in haar hut verdween, en Nick liep langzaam en zwaarmoedig terug naar de zijne. Hij verlangde niet echt naar haar, maar als dat wel het geval was, zou ze voor hem nu onbereikbaar zijn geweest. Hun levens lagen mijlenver uit elkaar.

Voordat hij terugging naar zijn luxe hut keek hij nog even bij de jongens. Beiden waren in diepe slaap, en hij dekte Lucas voorzichtig toe met zijn deken. De teddybeer waarmee hij al zijn hele leven sliep had hij onder zijn arm geklemd en hij droeg een lichtblauwe pyjama. Ook Toby sliep met het vredige gezicht van het kind dat hij nog steeds was. En toen liep Nick terug naar zijn eigen hut. Hij ging rustig in een gemakkelijke stoel zitten en stak een sigaar op. Hij had tegenwoordig veel om over na te denken. Hij schonk zichzelf een cognacje in uit de karaf in zijn kamer en bleef in het donker zitten, in het maanlicht, terwijl hij naar de rook en het felverlichte puntje van zijn sigaar keek en zich afvroeg wat de toekomst in petto had.

5

Het casino-avondje met Monique was net zo gezellig als de avond ervoor. Na het gokken gingen ze dansen, en Nick genoot van de vrolijke avond. Hij had binnen het redelijke altijd graag gegokt, maar die avond speelde hij alleen tweemaal roulette, met bescheiden bedragen, en verloor. Monique won vijfhonderd Reichsmark, en hij speelde niet nog een keer, voorzichtig als hij tegenwoordig was.

Beide jongens genoten van het schip. Het weer was prima, en met de paarden ging het goed. Op de avond van het gemaskerde bal, halverwege de overtocht en ver van het vasteland, belandden ze in een novemberstorm. Het schip begon heen en weer te deinen. Nadat hij zich had verontschuldigd bij Monique, die geen last van zeeziekte leek te hebben, ging Nick bij de paarden kijken, nadat hij eerst bij zijn zoons langs was gegaan, met wie het in hun hut prima ging. De paarden waren buiten zichzelf en in paniek door de storm, en Nick bleef uren bij ze om te proberen ze te kalmeren. Hij kon niet veel doen, behalve er zijn en proberen ze zo veel mogelijk gerust te stellen, te aaien en te strelen en op sussende toon tegen ze te praten. Het maakte niet veel verschil, maar hij wilde ze niet alleen laten, voor het geval ze zich verwondden. Ze waren nu heel belangrijk voor hem en de jongens. Maar diep in de nacht, toen de storm zo mogelijk nog heviger leek te worden, gebeurde het ergste. Pluto keek hem aan en ging rustig liggen - een angstaanjagend voorteken hij paarden. Nick was zich goed bewust van de gevolgen zodra de mooie hengst ging liggen, maar kon er niets tegen doen. Als Pluto niet binnen enkele uren of hooguit een dag weer opstond, zou hij niet levend in New York aankomen. En Nick kon niet in Florida aankomen met maar één lippizaner, vooral niet zonder de hengst die hij had beloofd. Pluto was verreweg het indrukwekkendst van de twee lippizaners, hoewel Nina ook prachtig was. Maar de hengst overtrof haar in bloedlijn, schoonheid en grootte.

Nick bleef de hele nacht bij hem, en de volgende ochtend was zijn toestand niet verbeterd. De storm werd nog steeds heviger. Paniekerig keerde hij terug naar zijn hut om zich om te kleden en daarna vertrok hij naar de eetzaal voor het ontbijt. Zijn beide zoons voelden zich niet lekker en besloten in hun hut te blijven. Hij vertelde hun niet over Pluto. Er zou later nog genoeg tijd zijn om het slechte nieuws te brengen, als hij nog steeds weigerde op te staan. Nick hoopte dat hij dat alsnog zou doen wanneer de storm ging liggen.

In de eetzaal kwam hij Beauregard Thompson tegen. Er waren die ochtend maar weinig mensen bij het buffet. De meesten bleven in hun hut, zeeziek van de storm, onder wie Beauregards vrouw, die volgens hem heel ziek was. Maar Thompson was gehard, en Nick was altijd een goede zeiler geweest. Nick vertelde dat hij een probleem had met een van zijn paarden en vroeg Thompson om advies.

'Je kunt niet veel doen, alleen hopen dat hij weer op zijn benen gaat staan,' zei Thompson en hij deelde Nicks bezorgdheid. 'Het is een doodvonnis voor je hengst als hij ligt. Hoelang is dat al zo?' Nick vertelde het hem, en de man knikte. 'Ik had vorig jaar een merrie die dat deed. Ik dacht dat ze wel weer overeind zou komen en het zou redden, maar dat gebeurde niet. Twee dagen later was ze dood. We hebben haar een spuitje moeten geven, maar er zat al nauwelijks meer leven in. Anders was ze binnen twee uur gestorven. Als deze akelige storm nu eens ging liggen, zou je nog een kans hebben, maar zolang het zo tekeergaat, betwijfel ik of je hem overeind krijgt. Hij is waarschijnlijk zeeziek. Ik wil na het ontbijt wel even naar hem kijken,' beloofde hij.

Nadat ze waren uitgegeten ging Nick hem voor naar beneden, naar de goederenwagon. De arabieren waren nog steeds angstig, maar hielden het vol, en Nina zag er zeer ongelukkig uit, maar stond nog steeds overeind. Pluto lag op dezelfde plek op de grond waar Nick hem had achtergelaten. Hij had zich niet verroerd en keek Nick verslagen en wanhopig aan, waarna hij zijn imposante hoofd weer op de grond van zijn stal legde, terwijl Beauregard zijn bewondering voor hem uitte.

'Mijn god, wat een spectaculair wezen,' zei de man verdwaasd. 'Wat is zijn schofthoogte?'

'Iets meer dan een meter zestig.' Dat was groot voor een lippizaner.

'Ik heb nog nooit zoiets moois gezien,' zei hij openlijk bewonderend. 'Magnifiek.' Het was een trieste aanblik zoals Pluto daar in zijn stal lag, maar hij was nog steeds indrukwekkend. 'Je moet hem redden.'

'Ja, maar hoe?' vroeg Nick angstig. Hij voelde dat Pluto hem ontglipte. En hij zou het vreselijk vinden om Alex te moeten vertellen dat de prachtige jonge hengst was gestorven voordat ze aankwamen.

'Je kunt verdomme helemaal niets doen, behalve hopen en bidden dat hij besluit dit te overleven. Hij is nog jong, dus als hij wil, kan hij het redden.' Het enige wat Nick kon doen, was hopen dat hij niet zou sterven.

Beauregard Thompson bleef een poosje bij hem en ging toen terug naar zijn eigen hut om bij zijn vrouw te kijken, en Nick bracht de rest van de dag in zijn eentje in de goederenwagon door bij de paarden. De stewards hadden beloofd de jongens in de gaten te houden. Nick wist dat Toby Lucas kon vermaken. De storm ging eindelijk een beetje liggen, maar Pluto verroerde zich niet en maakte nauwelijks geluid terwijl Nick hem streelde en tegen hem praatte. Hij leek alleen maar zwakker te worden.

Aan het einde van de dag was Nick de wanhoop nabij. Het was duidelijk dat de hengst het niet zou redden, en het was slechts een kwestie van tijd, misschien enkele uren, voordat hij zijn laatste adem zou uitblazen. En zolang hij daar lag, konden ze hem niet voeren of zelfs geen water geven. Nick wist voldoende van paarden af om te beseffen dat hij naar de laatste uren van de prachtige jonge hengst keek. Even overwoog hij zelfs genade te tonen en zijn pistool te gebruiken, maar hij kon het niet over zijn hart krijgen om het dier af te maken. In plaats daarvan ging hij naast hem zitten. Hij streelde zijn nek, praatte zachtjes tegen hem, en zijn ogen vulden zich met tranen. Het was hartverscheurend om de lippizaner langzaam te zien wegglijden.

En uiteindelijk legde hij zijn eigen hoofd tegen Pluto's sterke schouder, en in de wetenschap dat niemand hem daar kon horen, smeekte hij hem in leven te blijven.

'Ik besef dat dit misschien dom klinkt,' zei hij zacht tegen het paard, 'en je verdient beter dan een leven in een circus, maar ik heb je nodig voor mijn zoons. Zonder jou willen ze ons in Florida waarschijnlijk niet hebben, en als dat zo is, kan ik Toby en Lucas niet onderhouden. Als je niet met ons meegaat naar het circus, zitten we echt zwaar in de problemen. Pluto, als je voor mij blijft leven, zal ik altijd voor je blijven zorgen en heb ik mijn leven aan jou te danken. Mijn zoons rekenen op je, en ik ook. Ga alsjeblieft niet dood... Alsjeblieft... We hebben je zo ontzettend hard nodig... Ik heb je nodig... Ik zal alles voor je doen. Ik beloof het je...' Tranen gleden over Nicks wangen terwijl hij tegen hem sprak.

Ineens merkte hij dat de storm helemaal was gaan liggen. Het deinen was opgehouden. En alsof Pluto het ook had gemerkt, draaide hij zijn hoofd naar Nick, die naast hem lag. En hij schudde zijn hoofd, alsof hij knikte. En toen ging er een gigantische rilling door hem heen, en Nick was doodsbang dat het zijn laatste was. Maar met een enorme inspanning en luid gehinnik kwam Pluto met trillende benen weer overeind. Nick keek toe en kon zijn ogen niet geloven. Pluto stond rechtop! Hij had het gered en met een beetje geluk en goed voer zou hij niet sterven! Het was alsof de hengst zijn eigen besluit had genomen en een uiterste inspanning voor zijn nieuwe eigenaar had geleverd.

Nick sloeg zijn armen om de nek van het paard en huilde. Nog nooit was hij ergens zo dankbaar voor geweest. Als het paard onderweg naar Florida was gestorven, was dat één klap te veel geweest in een reeks wrede schokken die hun leven volledig overhoop hadden gehaald. Maar nu kwam alles weer goed. Hij hield het paard water voor, waar Pluto voorzichtig en dankbaar van begon te drinken. En toen draaide hij zich naar de andere paarden toe. Nina hinnikte naar hem vanuit haar stal, alsof ze hem welkom terug heette. Nick bleef nog een uurtje bij hem om er zeker van te zijn dat hij niet weer ging liggen, maar de hengst at en zag er toen hij wegging al beter uit.

Nick ging onmiddellijk op zoek naar Beauregard Thompson. Toen hij hem op het dek niet zag, klopte hij op de deur van zijn hut. Toen hij opendeed, reageerde hij verrast op Nicks komst en zei dat hij zijn vrouw aan het verzorgen was.

'Hoe gaat het met hem?' vroeg hij op sombere toon, verwijzend naar de hengst. Hij wist zeker dat Nick was gekomen om hem te vertellen dat hij dood was. Hij had niet verwacht dat hij het zou redden, hij had al te lang op de grond gelegen.

'Hij staat overeind,' zei Nick met een brede glimlach, en Thompson staarde hem aan.

'Dat is ongelooflijk. Toen ik hem zag, was hij op sterven na dood.' Nick knikte beamend. 'Wat heb je gedaan?'

'Tegen hem gepraat. Ik heb hem gesmeekt om op te staan, en dat deed hij.' Nick was door het dolle heen en enorm opgelucht.

'Dat heb je beter gedaan dan ik. Ik kon mijn merrie vorig jaar met geen mogelijkheid overeind krijgen. Ik heb de dierenarts wel drie keer langs laten komen, en toch zijn we haar kwijtgeraakt. Maar ik moet toegeven,' zei hij lachend, 'dat ik nooit aan haar heb gevraagd of ze wilde opstaan. Nou, gefeliciteerd!' Hij sloeg Nick op de schouder. 'Na het diner vieren we het met een drankje.'

'Dank je wel. Ik wilde je het even laten weten.' Nick hoopte dat hij Monique die avond na het diner zou zien. Hij had het te druk gehad met Pluto om met haar af te spreken sinds het dier was gaan liggen. Ze had er blijk van gegeven dat ze nog steeds interesse in hem had en had een fles champagne naar zijn hut gestuurd met een briefje waarop stond dat ze hem miste. Ze deed veel moeite. Op een ander moment in zijn leven had ze hem gemakkelijk kunnen verleiden, maar nu speelde er te veel om serieus aandacht aan haar te besteden.

Met een brede glimlach liep Nick terug naar zijn luxe hut. Pluto had het overleefd, en hun toekomst was zo goed mogelijk veiliggesteld. Pluto had zijn leven gered, precies zoals hij hem had gevraagd.

6

De laatste dag van de reis hield Nick Pluto en de overige paarden nauwlettend in de gaten, maar het zag er allemaal prima uit. De hengst leek sterker dan ooit toen hij eenmaal overeind stond en weer at en dronk. Hij leek na zijn ziekte een sterkere band met Nick te voelen en hinnikte van plezier wanneer Nick naar de goederenwagon kwam. Het was alsof hij nu wist hoeveel hij voor hem betekende en wat er van hem werd verwacht. Nick had het gevoel dat ze vrienden waren geworden.

Nick bracht zijn uren overdag door met zijn zoons. Ze speelden shuffleboard en zwommen, Toby en Nick deden aan kleiduiven schieten, en met z'n drieën maakten ze wandelingen over het dek. Maar nu Pluto weer overeind stond, bracht hij de avonden met Monique door. Ze dansten tot in de kleine uurtjes en werden door iedereen bewonderd. Ze waren een prachtig paar en leken het uitstekend naar hun zin te hebben. Hun tango's waren algauw legendarisch op het schip, en samen zagen ze er schitterend uit. Monique was een vrouw die onmiddellijk opviel en ze genoot van alle aandacht die ze kregen en van haar samenzijn met een knappe man als Nick. En toen hij haar uiteindelijk terugbracht naar haar hut kuste hij haar, aangezien het de laatste avond was. Hij had een beetje te veel champagne gedronken om Pluto's herstel te vieren en kon Monique charmes niet weerstaan toen ze in het licht stonden van de novembermaan, die helder en zwaar in de lucht hing. De volgende ochtend zouden ze in New York aankomen.

'Wanneer ga je terug naar Duitsland?' fluisterde ze nadat hij haar voor de tweede keer had gekust. Ze wilde hem dolgraag weerzien en de leuke tijd die ze op het schip hadden gehad voortzetten.

'Ik ga niet terug,' zei hij zacht, en ze keek hem verbaasd aan.

'Ik dacht dat je alleen naar Amerika ging om je paarden te showen.'

'Ik blijf er,' zei hij. Hij wilde niet zeggen waarom en ook niet vertellen dat hij zijn paarden als circusact ging showen. Hij schaamde zich voor het leven dat hij zou gaan leiden tussen circusartiesten, die hij als excentriekelingen beschouwde. Nu zou hij er zelf een worden. Hij had zich er nog niet mee verzoend en vroeg zich af of dat ooit zou gebeuren.

'Is er een reden dat je niet teruggaat?' vroeg ze. Ze keek geschrokken en achterdochtig. Ze kende meer mensen die het land de afgelopen jaren de rug toe hadden gekeerd, uit angst voor wat er in Duitsland gebeurde en uit vrees voor hun leven. Maar ze kon niet bedenken waarom Nick een van hen zou zijn.

'Ja,' zei hij terwijl hij in het maanlicht tegen de reling leunde. Hij wilde niet tegen haar liegen en had het liever niet uitgelegd, maar zag dat ze een antwoord wilde.

'Ben je Joods?' vroeg ze hem met een vreemde gezichtsuitdrukking. Ze vond het niet waarschijnlijk. Hij was duidelijk een heer van hoge komaf, zoals zijn naam, voorkomen en titel suggereerden.

'Ja en nee,' antwoordde hij naar waarheid. 'In de echte wereld, zoals we die tot voor kort kenden, niet. In het Duitsland van Hitler kennelijk wel. Ik heb mijn moeder nooit gekend. Mijn ouders zijn vlak na mijn geboorte gescheiden, en mijn vader en ik zijn er kortgeleden achter gekomen dat ze half-Joods was, wat mijn zoons en mij volgens de nazi's ook Joods maakt. We moesten weg. Als we waren gebleven, hadden ze ons mogelijk naar een werkkamp gestuurd, en dus gaan we naar Amerika.' Ze leek geschokt door wat hij zei, en even twijfelde hij of ze was geschrokken van het feit dat hij ternauwernood aan een werkkamp was ontsnapt of van het feit dat zijn moeder Joods was.

'Wat vreselijk van ze,' zei ze, ineens meelevend. 'En wat absurd. Wat ga je in Amerika doen?' Ze keek bezorgd en leek het echt naar te vinden voor hem en zijn zoons, wat voor hem bevestigde dat ze een goed mens was. En hij lachte om haar vraag.

'Ik had niet veel te kiezen, want ik heb geen beroep geleerd en kan eigenlijk niets. Ik had misschien dansleraar kunnen worden' - hij glimlachte naar haar - 'of chauffeur of stalknecht. Maar geen van die beroepen kon me echt bekoren en ik had maar een paar weken om iets te regelen. Een vriend gaf me de paarden die ik hier bij me heb. Twee zijn lippizaners, getraind om te showen. Ik ga met een paardenact bij een circus werken,' zei hij met een zuur gezicht. 'Mijn zoontje van zes vindt het het einde. Ik kan niet zeggen dat ik er net zo over denk, maar ik ben dankbaar dat ik mijn kinderen uit Duitsland heb gekregen en iets heb gevonden wat ik kan doen. Je hebt dus avondenlang met een circusartiest gedanst, lieverd. Je vrienden zullen vast geschokt zijn, en ik denk de mijne ook.' Dat hij het nu hardop uitsprak tegen haar, maakte het zowel erger als beter. Erger omdat het daardoor realiteit werd, en beter omdat het zelfs in zijn ogen zo belachelijk was dat het iets werd om om te lachen, in plaats van om te huilen. Monique wist niet goed hoe ze moest reageren en lachte.

'Meen je dat nou?' Ze dacht dat hij haar misschien voor de gek hield. Maar toen ze zijn ogen zag, wist ze dat dat niet zo was. Het was het vreemdste verhaal dat ze ooit had gehoord. Ze had gehoord over artsen en advocaten die Duitsland hadden verlaten, allemaal Joods, maar nooit aristocraten zoals Nick.

'Ik ben bloedserieus. Wanneer we in New York aanmeren, reis ik met mijn zoons en de paarden door naar Florida, waar we zijn ingehuurd door de Grootste Show ter Wereld. Ze hebben me gesponsord om ons Duitsland uit te krijgen en me de baan aangeboden, en daarvoor ben ik heel dankbaar. Dus ik vrees dat je te laat in mijn leven bent gekomen. Een maand geleden had ik je met alle fatsoen het hof kunnen maken en zou ik je terug in Duitsland hebben bezocht. Nu ga ik overwinteren in Florida met rariteiten en clowns en circusacts, en negen of tien maanden per jaar met hen rondreizen. Ik kan je kaarten vanuit heel Amerika sturen.'

Ze keek nu echt geschokt, vooral vanwege de blik in zijn ogen. Hij worstelde duidelijk nog steeds met de impact van wat hun was overkomen.

'Ik kan me er geen enkele voorstelling van maken,' zei ze eerlijk.

'Ik ook niet, maar het is beter dan een werkkamp aan de Tsjechische grens. Of dat mijn kinderen sterven aan ondervoeding of een of andere ziekte. We hadden echt geen keus.'

'Je bent een moedige man, Nick,' zei ze zacht, onder de indruk van wat hij had gezegd.

'Nee, ik ben een man die uit zijn vaderland werd verdreven, door een gek die het superieure ras wil zuiveren en de wereld wil veroveren. En Joden zijn daarin niet welkom en maken geen deel uit van zijn plan. En ineens, door een speling van het lot, ben ik een van hen geworden. Het is behoorlijk ontnuchterend, en dat is nog zacht uitgedrukt. Ik ben letterlijk van het ene op het andere moment van boven aan de trap naar beneden gedonderd.'

'Denk je echt dat Hitler zo slecht is?' vroeg ze peinzend. Vanuit Nicks gezichtspunt was hij dat beslist, maar ze vond het nog steeds moeilijk om te geloven dat hij zo gevaarlijk was als Nick zei. Tot dusver had niets wat Hitler had gedaan haar getroffen, behalve dat haar favoriete naaister was verhuisd en haar huisarts in München zijn praktijk had moeten sluiten. Maar verder had ze geen negatieve gevolgen ondervonden. En haar huisarts had toch al tegen zijn pensioen aan gezeten.

'Ik denk dat hij nog veel erger is dan we allemaal beseffen,' zei Nick op bittere toon. 'Nu ik uit de eerste hand weet wat hij van plan is, denk ik dat hij veranderingen zal doorvoeren die ons allemaal angst aanjagen en raken. Mijn zoons en ik zijn daar beslist een goed voorbeeld van. En als mijn vader nog steeds met mijn moeder getrouwd was, zou hij een crimineel zijn. Het is nu bij wet verboden om als christen met een Jood gehuwd te zijn. Gelukkig is hij van haar gescheiden. Hij zou dit nooit overleven: uit zijn vertrouwde omgeving weggerukt worden, alles wat hij ooit heeft gekend achterlaten en als een dief in de nacht verdwijnen.'

'Komt hij ook naar Amerika?' vroeg ze, nieuwsgierig naar hen. Met zijn bekentenis was hij een echte persoon voor haar geworden, niet alleen op een oppervlakkige manier een knappe man. Nick schudde zijn hoofd in antwoord op haar vraag over zijn vader.

'Hij blijft in Duitsland om ons landgoed te beschermen. Het is op mij en mijn kinderen na het enige waar hij ooit om heeft gegeven. Hij is een man van plichtsbesef, eergevoel en traditie. Hij is achtergebleven om ons landgoed te beheren totdat ik terugkeer. En alleen God weet wanneer dat zal zijn. Waarschijnlijk niet voordat Hitler aftreedt of iemand hem wegjaagt of doodschiet, wat mij een uitstekend idee lijkt.' Hij kon dat openlijk zeggen nu hij was ontsnapt. 'En zelfs als ik later veilig naar Duitsland kan terugkeren, kan ik mijn landgoed pas erven wanneer de wetten met betrekking tot Joden zijn aangepast. Mijn kinderen en ik mogen geen onroerend goed meer bezitten.'

'Denk je dat er een oorlog komt?' vroeg ze Nick en ze keek een beetje nerveus.

'Dat weet ik niet. Ze zeggen van niet, maar voor mij lijkt alles erop te wijzen. Zijn bijeenkomsten klinken als oproepen om de wapens op te pakken. Ik denk niet dat hij zal stoppen voordat hij heel Europa heeft veroverd. Duitsland zal nooit genoeg zijn. De annexatie van Oostenrijk was nog maar het begin.' Daar was hij nu van overtuigd.

'Hij is inderdaad ambitieus,' beaamde Monique, 'en tegenwoordig zie je overal soldaten. De laatste keer dat ik naar München ging, zag ik een ongelooflijk aantal. En de meesten van hen waren van de SS, het elitekorps.'

'Dat was mij ook opgevallen,' zei Nick. 'Ik heb Tobias uit de Hitlerjugend weten te houden doordat hij als kind astma had en we een meelevende huisarts hebben. Ik wilde niet dat hij in een uniform rondparadeerde en het partijbeleid napraatte. In plaats daarvan gaat hij bij een circus en speelt hij straks met clowns. Het is niet anders.'

'Je mag uiteindelijk vast terugkomen, waarschijnlijk al heel gauw,' zei ze om hem te bemoedigen. Maar Nick was daar helemaal niet zo zeker van.

'Dat moet ik nog zien. En lieverd, tot het zover is, is degene die ik word zodra ik in Florida aankom niet iemand die jij zou moeten kennen.'

'Doe niet zo belachelijk,' berispte ze hem en toen begon ze samenzweerderig zachter te praten. 'Ik werkte als manicure toen ik mijn man leerde kennen. Dankzij ons huwelijk veranderde mijn leven. Ik kwam dan wel niet uit het circus, maar ik werd niet in de wereld van de adel geboren, zoals jij. Ik ben er alleen dankzij Klaus in beland. En hij werd altijd heel boos als iemand er iets over zei. Hij huurde iemand in die me leerde hoe ik als een dame moest praten en hoe ik me als een dame moest gedragen.' Het was een verbazingwekkende bekentenis, en Nick vond haar eerlijkheid fascinerend en vertederend. En toen hij erover nadacht, had alleen haar manier van dansen haar verraden. Die was een beetje te intiem, een beetje te flirterig en wild voor een dame van stand, en zoals ze de tango danste zou geen enkele voorname vrouw het durven. Maar het kon hem niet schelen. Ze was een aardige vrouw, en hij vond het fijn om met haar te praten. En wat deed het er nu nog toe?

'Als ze jou Duitsland ooit uit gooien,' zei hij wrang - in een poging er luchtig over te doen dat ze dat met hem gedaan hadden, waarover hij zich nog steeds diep gekrenkt voelde, omdat hij veel gecultiveerder was dan de idioten die hij in het Derde Rijk kende - 'kunnen we een danspaar vormen of zou je bij me in het circus kunnen gaan. Maar ze sturen je heus niet weg zolang je niet Joods bent.'

'Dat ben ik niet,' bevestigde ze. 'Maar jij eigenlijk ook niet.'

'Die mening zijn zij niet toegedaan en het is ook niet helemaal correct. Ik behoor tot het ras dat zij willen uitroeien. Volgens hen is het een ras van criminelen en bastaards.'

'Zie ik je ooit weer?' vroeg ze bedroefd, en hij keek haar lang aan voordat hij antwoord gaf.

'Waarschijnlijk niet,' zei hij zacht. 'Ik zou niet weten hoe. Jij gaat gezellig op bezoek bij je zus en haar baby zodra hij of zij geboren is. Daarna ga je terug naar Duitsland, naar het leven dat je kent, dat je man je heeft gegeven. En ik zal hier zijn, in het circus. Niet "bij" het circus, maar erin, net zoals de clowns.'

'Dat moet je niet zeggen,' berispte ze hem met een hapering in haar stem. Ze had heel veel medelijden met hem.

'Waarom niet? Het is de waarheid. En ik kan er maar beter snel aan wennen. Dat is geen leven waar jij op zit te wachten, Monique.' Ze ontkende het niet, want wat hij zei klopte. 'We kunnen elkaar schrijven. Maar voorlopig is dat het enige.' Ze besefte nu dat wat hij zojuist verteld had de reden was waarom hij zich had ingehouden, ook wat het kussen betrof, en dat het niets met haar te maken had. Hij was aanvankelijk heel afstandelijk tegen haar geweest, behalve op de dansvloer, en nu wist ze waarom. Hij had zich tegenover haar als een heer gedragen, uit respect en hoffelijkheid. Hij wilde haar niet met zijn sores opzadelen of haar in het leven trekken dat hij op het punt stond te gaan leiden. Hij wilde niet eens dat ze het zag en wist dat dat ook nooit zou gebeuren. Over een maand zou ze terugkeren naar Duitsland en het leven leiden dat ze had gehad sinds ze met haar man was getrouwd. Een leven dat Nick nooit meer zou leiden. Hij was in die wereld geboren, zij niet. Maar zij had mogen blijven, en hij was nu een vluchteling. De ironie en oneerlijkheid ervan ontgingen hun niet.

Nick mocht Monique graag en ook het feit dat ze eerlijk tegen hem was. Bovendien had ze waardering voor zijn oprechtheid. Hij had niet geprobeerd te verdoezelen wat er met hem gebeurde en was er verbitterd over, maar niet in haar aanwezigheid. Hij was net zo leuk als ze aanvankelijk had gedacht. Nog leuker zelfs. Hij was niet alleen een knappe, chique aristocraat, maar ook een echt mens. En ze vond het naar om te horen wat hem allemaal overkwam. Ze had het gevoel dat ze er een vriend bij had. Hij kuste haar opnieuw, maar dit keer zonder passie. Ze was een mooie vrouw, maar hun levens waren ineens te verschillend. Als circusartiest voelde hij zich niet erg chic. Hij voelde zich allesbehalve dat terwijl hij haar op de wang kuste, ingetogen dit keer, en terugliep naar zijn eigen hut. Het was moeilijk voor te stellen hoe zijn leven er voortaan uit zou zien, maar het zou in niets lijken op het leven dat hij tot nog toe had gekend. En hij had absoluut geen haast om erachter te komen.

Die nacht lag hij nog lang wakker in bed en uiteindelijk trok hij een jas aan over zijn pyjama en ging buiten aan de reling staan. Het werd al licht en de zon kwam langzaam op terwijl ze de haven van New York binnenvoeren. De rest van de passagiers lag nog te slapen toen ze langs het Vrijheidsbeeld gleden. Er waren sleepboten gekomen om hen naar binnen te loodsen, en om zeven uur legden ze in een helder ochtendzonnetje aan. Ze waren gearriveerd. En of hij er nu klaar voor was of niet, hun nieuwe leven was begonnen.

7

Nick zorgde ervoor dat de paarden allemaal veilig getuierd waren, en Toby hielp hem hun stallen uit te mesten voordat ze van boord gingen. Lucas gaf alle dieren water, zoals zijn vader hem had geleerd, en deed haver in hun haverzakken. Nick merkte op dat ze alle drie goede staljongens waren geworden tijdens de lange reis. Nadat hij zich had aangekleed, keek hij aandachtig toe terwijl de kraan de goederenwagon voorzichtig op de kade zette.

Vanaf de pier in de Hudson-rivier zou de goederenwagon naar het station vervoerd worden. Vandaar zou hun reis naar Sarasota beginnen. Nick had nauwelijks tijd om Monique te zoeken en afscheid te nemen voordat hij zich bij de jongens voegde in de auto die hij had gehuurd om hen naar het station te rijden. Hij trof haar bij haar eindeloze hoeveelheid hutkoffers en koffers die door de scheepsjongens en kruiers werden weggedragen. Ze droeg een zware bontjas en een spectaculaire hoed met sluier en witte leren handschoentjes.

'Je ziet er prachtig uit,' zei hij met een glimlach tegen haar. 'Dank je wel voor onze heerlijke avonden. Ik heb in jaren niet meer zoveel gedanst.' En hij besefte dat het respijt van de realiteit op het schip hem voornamelijk dankzij haar goed had gedaan. Het was zijn definitieve afscheid van een leven dat hij gedwongen moest opgeven, en hij had het fijn gevonden tijd met haar door te brengen.

'Pas goed op jezelf,' zei ze, terwijl ze hem verlangend aankeek en wenste dat de dingen anders waren. 'Schrijf af en toe.'

'Zal ik doen,' beloofde hij, maar geen van beiden was er zeker van dat ze dat ook echt zouden doen, en hij achtte het onwaarschijnlijk. Hij zou niets te vertellen hebben wat haar zou interesseren wanneer ze terug was uit Boston en weer in haar veilige wereld in het Schloss van haar man in Tirol was. Vreemd genoeg had zij het leven geërfd waarin hij was geboren, en hij had het verloren. Ze waren schepen die elkaar in de nacht passeerden. Hij kuste haar door haar sluier heen zacht op de wang, glimlachte en toen was hij weg. Ze keek hem na terwijl ze aan de reling stond en hij met zijn zoons in de auto stapte. Lucas hing uit het raam en keek omhoog naar het schip dat ze zojuist hadden verlaten, en een dieplader vervoerde de goederenwagon met de paarden. Nick had nog een moment genomen om Beauregard Thompson te bedanken voor zijn hartelijkheid en steun toen Pluto's toestand kritiek was. Ze schudden elkaar de hand, en de paardenfokker uit Kentucky wenste hem succes.

Terwijl ze naar het Penn Station reden, staarde Lucas uit het raam, gefascineerd door alles wat hij zag. Hij kletste honderduit, terwijl Toby verviel in een sombere stilte. Nick bleef opletten of de goederenwagon wel stabiel stond en of de bagagewagen met hun hutkoffers hen volgde. Hij had nog nooit zoveel zaken in de gaten hoeven houden en zoveel dingen hoeven regelen. Tot dan toe hadden bedienden en loopjongens alles afgehandeld waarmee hij nu geconfronteerd werd. Hij had hernieuwd respect voor hun talent en toewijding en besefte nu hoe ingewikkeld het was om alle details in de gaten te houden, vooral voor wat de paarden betrof. Ze haastten zich naar hun trein, en in het stationsgebouw wipte hij snel een kantoortje van Western Union in om een telegram naar zijn vader en Alex te sturen dat ze veilig in New York waren aangekomen. Lucas bleef erop aandringen dat hij de stad wilde zien, het Chrysler building en het Empire State Building, het hoogste gebouw in New York, maar Nick zei dat ze daar geen tijd voor hadden.

Het was een heidens karwei om de goederenwagon aan de trein van de Seaboard Air Line Railway te koppelen, maar een halfuur later zaten ze in hun coupé met al hun bagage om hen heen. Het was een opluchting toen ze het station eindelijk uit reden, ook al hadden ze niets van New York gezien. Nick moest steeds aan Monique denken die onderweg naar Boston was en aan hoe simpel haar leven was. Ze kon naar Duitsland terugkeren wanneer ze maar wilde, terwijl zijn zoons en hij het land hadden moeten ontvluchten. De wreedheid van het lot ontging hem niet, maar zo stak de wereld momenteel in elkaar. Hij dacht ook aan zijn moeder terwijl ze met de trein naar het zuiden reisden. Hij had haar graag geprobeerd te vinden voordat hij uit Duitsland vertrok, maar had daar geen tijd voor gehad. Vreemd genoeg was hij voor het eerst boos op haar dat ze hem had achtergelaten. Maar ze was destijds nog heel jong geweest en had waarschijnlijk niets te vertellen gehad. Hij was vastbesloten haar ooit te vinden en te ontmoeten, maar wist dat die mogelijkheid zich nog lang niet zou voordoen, als hij überhaupt ooit naar Duitsland kon terugkeren. Als Hitler aan de macht bleef, zou Nick de rest van zijn leven een man zonder land zijn.

'We gaan nooit meer terug, hè?' zei Toby zacht toen Lucas eenmaal in slaap was gesukkeld door de ritmische beweging van de trein en ze New York al enkele uren achter zich hadden gelaten.

'Dat weet ik niet,' zei Nick eerlijk. Hij wilde niet tegen hem liegen en hem ook geen valse hoop geven. 'Het hangt ervan af wat er in Duitsland gebeurt. We zullen nu eerst hier een leven moeten opbouwen.' Ze hadden geen andere keus.

'In het circus? Voor altijd?' Toby was ontzet.

'Voorlopig.'

'Ik mis opa,' zei Toby bedroefd, en Nick knikte. Hij miste zijn vader ook. Heel erg. En Alex ook. En hun comfortabele huis en bestaan.

'Ik ook. Ik weet zeker dat hij ons ook mist,' zei Nick verdrietig, terwijl de trein voortdenderde naar Florida.

Het was al lang na etenstijd toen Nicks telegram bij het herenhuis bij het Schloss werd bezorgd. Paul had besloten daar te blijven wonen - het hoofdgebouw zou nu te eenzaam zijn zonder Nick en de jongens, dus verhuisde hij er niet naar terug. En door in het herenhuis te blijven kon hij zichzelf ervan overtuigen dat ze zouden terugkeren. Het Schloss was hun thuis.

Hij was opgelucht om in het telegram te lezen dat ze veilig in New York waren aangekomen, onderweg waren naar Florida en dat het met de paarden goed ging. Nick had het ondertekend met zijn eigen naam en die van de jongens, en Paul had tranen in zijn ogen toen hij het las. Zijn leven was de afgelopen vijf dagen leeg geweest zonder hen. Hij kon zich een heel leven zonder hen niet voorstellen en zag er sinds hun vertrek tien jaar ouder uit.

Toen Alex Nicks telegram op Schloss Altenberg ontving, liet hij het aan Marianne zien, die bij hem in de bibliotheek zat. Zij hadden zich bijna net zo eenzaam gevoeld als Nicks vader. De afwezigheid van Nick en zijn zoons kwam bij iedereen hard aan. Alex was opgelucht te lezen dat de paarden de reis zonder incidenten hadden doorstaan. Nick had hem niet verteld dat Pluto bijna was gestorven. Het zou hem alleen maar onnodig kopzorgen hebben bezorgd, en Pluto leek intussen gezonder dan ooit. Voorlopig was hun toekomst veilig.

Telkens wanneer de trein onderweg naar het zuiden stopte, stapte Nick uit om bij de paarden te kijken en om ze water te geven. De jongens verheugden zich op het avondeten in de restauratie, en na afloop maakte de slaapwagonbediende hun bedden klaar. Ze zouden pas de volgende ochtend in Sarasota aankomen en de hele nacht doorreizen. Lucas was helemaal weg van het blauwe lampje boven zijn bed in de coupé. Hij vond alles aan de reis opwindend. Toby fleurde na het eten een beetje op, terwijl ze het platteland voorbij zagen glijden. Nick was doodop van de stress van de reis en maakte zich voortdurend zorgen over zijn zoons en de paarden. Er was zoveel wat hij in de gaten moest houden. Hij had er geen idee van gehad hoe ingewikkeld het was om je eigen leven in goede banen te leiden, en het hele gebeuren kon hem gestolen worden. Maar hoe beroerd het allemaal ook was, het zou fijn zijn als ze in Florida aankwamen en er een einde aan hun reis zou komen. Het voelde alsof ze de hele wereld over hadden gereisd, en ze waren er nog niet. Nick was dankbaar dat ze de komende drie maanden niet meer hoefden te reizen, aangezien het circus een winterstop hield en pas in maart weer op tournee ging. Dan zouden ze negen maanden lang van stad naar stad trekken. Maar ze zouden nu eerst tijd hebben om aan hun nieuwe leven te wennen, met slechts een paar optredens in Sarasota. Het gaf hun de gelegenheid te wennen, te settelen en hun act te perfectioneren. Hij wenste dat Alex er was om hem te helpen en probeerde zich alles te herinneren wat die hem geleerd had over de lippizaners en hoe hij ze door hun passen moest leiden. Nadat hij de nacht ervoor op het schip helemaal niet had geslapen, viel Nick in de trein in diepe slaap door het hypnotiserende ritme en het geluid van de wielen op het spoor.

Het was ochtend en de zon scheen volop toen ze eindelijk aankwamen. Nick had de jongens een uur ervoor gewekt, zodat ze zich konden aankleden en konden ontbijten, wederom in de restauratie. Lucas bestelde vrijwel alles wat op het menu stond en probeerde dat in het Duits te doen. Nick dwong hem zijn gebrekkige Engels te gebruiken, in plaats van alles voor hem te vertalen. Toby had voldoende Engels geleerd om het een beetje te kunnen spreken. Hij moest zoeken naar woorden, maar de mensen met wie hij sprak waren heel geduldig. Nick liet Lucas voor hen alle drie bestellen. Hij deed dat heel redelijk en had alle woorden goed, behalve pannenkoeken, die hij 'crêpes' noemde, waarmee hij de ober in verwarring bracht. Beide jongens spraken een beetje Frans dat ze hadden geleerd van een vroeger kindermeisje, en in het Engels konden ze zich redden.

Toen de trein eindelijk het station van Sarasota binnenreed, hadden ze het gevoel dat ze weken, zo niet maanden hadden gereisd, in plaats van zes dagen op een schip en twintig uur in de trein. Circusknechten koppelden de goederenwagon los toen Nick met de jongens uit de trein stapte, en twee kruiers droegen hun bagage. Nick had geen idee wat hij nu moest doen toen een man in een glimmend blauw pak, een lavendelblauw overhemd en een rode stropdas op hen af liep. Hij droeg een gleufhoed, die hij naar achteren had geduwd, en zwaaide met een stinkende sigaar alsof het een toverstokje was.

'Mr. Von Bingen?' vroeg hij. De twee jongens staarden hem aan en dachten hetzelfde als hun vader: nog nooit hadden ze zo iemand gezien. De man glimlachte breed toen Nick leek te beseffen wie hij was. De man in het glimmende blauwe pak kwam duidelijk van het circus en was gekomen om hen te verwelkomen. En op het moment dat hij het woord nam bevestigde hij dat.

'Welkom in Florida en welkom bij de Grootste Show ter Wereld,' zei hij plechtig terwijl hij met de sigaar voor Lucas' gezicht zwaaide. De jongen trok een vies gezicht bij de stank en draaide zijn gezicht weg, terwijl zijn vader de man de hand schudde.

'Bedankt dat u bent gekomen,' zei Nick, oprecht dankbaar voor de hulp.

'Natuurlijk. Joe Herlihy - zeg maar Joe,' zei hij. Hij schudde Nick zo lang de hand dat die bang was dat zijn arm eraf zou vallen. Joe gaf de circusknechten de opdracht om de goederenwagon op de dieplader te plaatsen die hij had meegebracht. Het logo van het circus stond op het portier van de kleine bus waarin hij reed, en het was vreemd om het nu te zien. Het maakte alles ineens heel echt. 'Hoe hebben de paarden het tijdens de reis gedaan?'

'Verrassend goed,' antwoordde Nick met zijn aristocratische Britse accent. Hij had in Groot-Brittannië Engels leren spreken toen hij daar op kostschool zat. De man met de sigaar sprak met het lijzige accent van het Zuiden, dat voor Nick moeilijk te verstaan was.

'Spreken je zoons ook Engels?' vroeg Joe belangstellend. Hij wierp een vriendelijke blik over zijn schouder naar de jongens, die op de achterbank van het busje zaten. De goederenwagon volgde op de dieplader.

'Een beetje. Ze zijn het aan het leren. We zijn met een Duits schip gekomen, dus ze hebben het nog niet hoeven spreken,' legde Nick uit.

'Ze kunnen hier jaren wonen zonder het ooit te leren,' zei Joe met een grijns. 'We hebben in het circus tweeëndertig nationaliteiten en ruim dertienhonderd artiesten en arbeiders. Het is een klein dorp, of eigenlijk niet zo klein, eerder een kleine stad.' Er klonk duidelijk trots door in zijn stem. 'Ik zit er nu twaalf jaar bij en fungeer meestal als scout, in elk geval in Amerika. Mr. North doet het scouten en inhuren in Europa zelf. En ik word soms ingezet om nieuwe mensen af te halen, zoals nu. Er werken bij ons veel Duitsers en ook Tsjechen, Polen en Hongaren - die spreken ook allemaal Duits. Jullie zullen je meteen thuis voelen.'

Nick wist dat er meer voor nodig was dan een gemeenschappelijke taal om aan zijn nieuwe collega's en omgeving te wennen, maar het was voor de jongens wel prettig dat velen Duits spraken, en hij wist dat Lucas opgelucht zou zijn. Hij wilde zoals altijd snel vrienden maken. Toby wilde zijn Engels oefenen, en Nick ook. Er waren veel Amerikaanse uitdrukkingen die hij niet begreep.

'Er zijn ook veel Fransen, Italianen en Spanjaarden. We hebben een groep Japanse acrobaten en een Chinese familie van turners en jongleurs. Ze spreken Engels, maar ik kan ze nauwelijks verstaan. En vrijwel alle acts met grote katachtigen zijn Duits. Die zijn kennelijk erg populair in jouw land.' Nick glimlachte toen hij dat zei. Hij had er nog nooit van gehoord. Maar hij had thuis ook nooit te maken gehad met leeuwentemmers, acrobaten of jongleurs. Hij kon zich in de verste verte niet voorstellen hoe ze zouden zijn. Maar hij zou er snel genoeg achter komen.

Beide jongens zetten grote ogen op toen ze door Sarasota reden. Het was een mooi stadje, en Joe wees hun op enkele bezienswaardigheden. Het bleek een korte rit te zijn naar het winterkwartier op het circusterrein, en toen ze daar aankwamen zag Nick een gigantisch terrein van enkele hectares groot dat bruiste van de activiteit. Er was een reusachtige tent met een hoge nok, waar ze optraden zolang ze hier waren. Er waren stallen, tenten, oefenpistes, werkplaatsen, spoorwegemplacementen en een zee aan woonwagens op diverse uitgestrekte parkeerterreinen. Er waren er honderden. En ze reden stapvoets langs het hekwerk rond een enorm gebouw dat eruitzag als een huis, maar dan groter, en waarvan Joe zei dat het Ca'd'Zan was, een paleis in Venetiaanse stijl direct aan de baai.

'Daar wonen de Ringlings,' legde hij uit. Nick wist al dat de familie Ringling eigenaar van het circus was, en dat John Ringling North het jaar ervoor directeur was geworden, nadat zijn oom John Ringling was overleden. Het was een echt familiebedrijf met zes Ringling-broers aan het roer. Heel lang geleden, in 1907, kochten ze het Barnum & Bailey Circus, en de Ringlings hadden nu de volledige zeggenschap. Ze hadden twee vooraanstaande, succesvolle circussen samengevoegd en er een verbazingwekkende eenheid van gemaakt, met ruim dertienhonderd werknemers, ruim achthonderd dieren, honderdtweeënvijftig wagens en een trein met negenenvijftig wagons. Overal zag Nick mensen in vreemde kostuums, vrouwen en jonge meisjes in tutu's en balletkleding en mannen en vrouwen in turnkleding. Er was die dag een repetitie van de clowns geweest, en Lucas staarde naar ze terwijl ze langsliepen. Ze spraken enthousiast met elkaar, op de voet gevolgd door honden van diverse pluimage en afmeting, in grappig outfits, die deel uitmaakten van hun act.

'We hebben heel veel paarden, maar jouw lippizaners zijn in dit land de enige,' legde Joe uit.

Nick keek om zich heen toen ze uit de auto stapten. Het leek wel alsof er tien of twaalf circussen op één locatie waren samengebracht. Het was meer circus en alles wat erbij kwam kijken dan ze hadden kunnen dromen.

'Wauw! Wat is het groot!' Toby floot zacht, en zijn vader dacht precies hetzelfde. Je zou hier zo kunnen verdwalen. Lucas stond te trappelen om met de clowns kennis te maken.

'Uiteindelijk zullen jullie iedereen ontmoeten,' verzekerde Joe de beide jongens. 'En er zijn veel kinderen om mee te spelen. Zodra we op tournee gaan, krijgen jullie allemaal samen les. Wanneer we in Sarasota zijn, gaan alle circuskinderen naar lokale scholen. Het zijn er te veel om allemaal naar dezelfde school te kunnen. Jullie twee zullen ook naar school gaan.' Het leek ineens een echte gemeenschap te zijn, met families, niet alleen maar vreemde circuspersonages.

'Onze winterstop is dit jaar trouwens vroeg begonnen. Er was een artiestenstaking, waardoor we bijna tot juli dicht waren. We zijn dus eerder naar ons winterkwartier gekomen, maar hebben nog wel een paar extra voorstellingen in het Midwesten gegeven.' Het was mazzel voor Nick dat ze hier nu al waren en niet meer op tournee. 'En ik denk dat we dit voorjaar later vertrekken, zodat jullie genoeg tijd hebben om te repeteren en je te settelen voordat we op tournee gaan. Meestal beginnen we in februari of maart. Nu gaan we uit van begin april. De openingsvoorstelling is in New York.'

Joe keek op een briefje in zijn zak, zocht het nummer van hun woonwagen op en pakte er een plattegrond bij om hem op te zoeken. Hij bleek op het derde gigantische parkeerterrein te staan, en toen het busje ernaast stopte, zag Nick dat hij vrij lang was, maar niet erg breed. Toen ze erin stapten zag de ruimte eruit als een goedkope hotelkamer, maar alles wat ze nodig zouden hebben was aanwezig.

Nicks adem stokte toen ze de woonwagen verder in liepen. Dit was hun nieuwe onderkomen, met twee kleine slaapkamers en een minikeuken, en hij had nog nooit zoiets gezien. Zijn garage voor de Duesenberg was groter, en hij probeerde niet te laten merken wat hij ervan vond. De jongens tuurden de slaapkamers in en gingen op onderzoek uit. Lucas leek tevreden en wilde dolgraag naar buiten om kennis te maken met de kinderen die hij net had zien rondlopen. Ze waren zojuist met diverse schoolbussen thuisgekomen van school. Toby liet zich met een uitgeput, verdwaasd gezicht op de enige bank in de woonwagen vallen. Alles was eenvoudig en schoon, maar geen van hen had ooit beseft dat er mensen waren die echt zo leefden. Nick hielp zichzelf eraan herinneren dat het nog veel erger was geweest als ze naar een werkkamp waren gestuurd. Of als ze als Joden van hun landgoed waren verdreven. Waar zouden ze naartoe zijn gegaan?

'We hebben op het circusterrein een tent opgezet voor je paarden. Hij is zo dicht mogelijk bij jullie woonwagen geplaatst. Het weer is hier warm, dus ze redden zich prima in een tent. Op tournee staan ze in een trailer. We kunnen je goederenwagon hier bewaren of op een van de treinen zetten,' informeerde hij Nick, die knikte. Hij voelde zich overweldigd door alle informatie en de kleine woonwagen waarin ze zouden wonen, die naar circusmaatstaven overigens ruim was. De twee slaapkamers waren net zo groot als de bedden. Het was allemaal totaal anders dan ze gewend waren. Toby leek elk moment in tranen te kunnen uitbarsten, en Nick hoopte dat hij zich inhield. Lucas zou van streek raken als hij zag dat zijn oudere broer zo overstuur was. En Nick moest zich nu om hen beiden bekommeren. Hij probeerde er positief tegen aan te kijken omwille van hen. Toen vroeg hij Joe of hij hem naar de tent van zijn paarden wilde brengen, zodat hij ze kon verzorgen. Hij stelde voor dat Toby en Lucas meegingen, zodat ze iets omhanden hadden.

'Mr. North wil je graag om vier uur ontvangen,' zei Joe tegen Nick. 'Ik pik je op en breng je naar hem toe. Morgenvroeg om tien uur heb je een repetitie, die hij ook zal bijwonen. Je bent een belangrijke act voor ons,' zei hij vriendelijk. 'Mr. North wil alle nieuwe acts altijd zien. Hij is dol op paarden, dus hij zal zeker van je act genieten. Hij is overigens zelf een zeer deskundige paardenfokker. En hij verheugt zich erop je lippizaners te zien.'

'Ik hoop dat onze act hem bevalt,' zei Nick vaag. Hij kon zich niet voorstellen dat hij zijn weg zou kunnen vinden in de doolhof van woonwagens, tenten, arbeiders, artiesten en dolende groepen mensen die als mieren over het terrein krioelden. Hij had nog nooit zoveel mensen op één plek gezien. De jongens waren erdoor gefascineerd. Nick zag dat Toby naar een groep meisjes in balletpakjes met glitters keek. Het waren leuke meisjes met mooie figuurtjes, en hij hoopte dat Toby er een beetje van opvrolijkte. Nick merkte ineens dat hij Monique miste, die in elk geval bekend was met zijn wereld. Hij had het gevoel dat hij op een andere planeet was gedropt. Niets leek op wat hij ooit eerder had gezien. Zelfs het tropische landschap was vreemd en anders, en het was warm.

Joe wees hem op de veldkeuken in een andere grote tent, waar ze hun maaltijden konden halen, of ze konden in hun woonwagen hun eigen eten bereiden, maar geen van hen wist hoe dat moest. Nick had nog nooit gekookt, en als hij zijn zoons wilde voeden, zou hij dat ook moeten leren. Het leek hem vermoeiend om voor elke maaltijd met honderden mensen naar de veldkeuken te gaan. Hij besefte al snel dat privacy een van de dingen was waaraan ze hier gebrek zouden hebben. Er waren heel veel mensen, die ogenschijnlijk hutjemutje woonden. Vanuit hun woonwagen kon hij zo de woonwagen naast hen aanraken. Het zou niet meevallen om een rustig momentje voor zichzelf te vinden of een gezinsleven te leiden waarop niet honderden anderen inbreuk maakten.

Nadat Joe was vertrokken liepen ze de korte afstand naar de tent waar hun paarden op stal waren gezet en veilig waren getuierd. Ze draaiden hun hoofd toen Nick en de jongens binnenliepen, en Pluto schudde wild zijn hoofd op het moment dat hij Nick zag, alsof hij hem begroette, en Nick glimlachte. Hier zag hij dan eindelijk iets vertrouwds. Hij liep snel naar de grote hengst toe en aaide hem. Hij putte meer troost uit de aanraking dan dat hij zelf gaf. Hij had op dat moment een dringende behoefte gevoeld om Pluto te zien, en Nina en de anderen. Ze waren het laatste geschenk uit zijn verloren leven, een laatste stukje van Alex, een klein restant van de wereld die ze hadden gekend en die zo snel en zo totaal verdwenen was, aan de andere kant van de oceaan, in een land waar ze niet meer welkom waren. Dit was alles wat ervan over was. Acht paarden en zijn twee kinderen.

Ze besloten te blijven en de paarden te roskammen voordat ze teruggingen naar de woonwagen. Nick deed Pluto een hoofdstel om dat iemand uit de goederenwagon had gepakt en aan een haak bij zijn stal had gehangen. Er was een geïmproviseerde tuigkamer in de tent, waar hun voer was neergezet.

Even later gleed Nick op de rug van de hengst en terwijl hij daar zat, voelde het leven ineens weer echt voor hem. Wat er verder ook zou gebeuren of waar ze ook heen gingen, ze hadden elkaar en de paarden die hij van Alex had gekregen. Hij had Pluto, die voor hem weer tot leven was gekomen, en terwijl hij zich dicht naar het hoofd van het paard toe boog, fluisterde hij: 'Dank je wel.' Hij wist dat de lippizaner voorlopig zijn enige vriend was in deze beangstigend onbekende wereld. De lippizaner hengst zou hen erdoorheen slepen. Daar was hij al mee begonnen toen hij besloot weer te gaan staan. En daarvoor én voor deze kans was Nick oneindig dankbaar, hoe vreemd het allemaal ook leek.

8

Hoewel Nick zijn uiterste best deed het niet te laten merken, was hij zenuwachtig voor zijn kennismaking met John Ringling North, of 'Mr. John', zoals Joe hem noemde. Hij had geen idee wat hij kon verwachten, zoals hij ook geen flauw vermoeden had hoe het leven in het circus eruit zou zien. Het voelde alsof hij op een andere planeet was gedropt, met honderden circusartiesten en arbeiders die rondsjouwden, in groepjes stonden te praten of in kostuums of sportkleding naar repetities vertrokken. Hij had de tijgers die middag horen brullen, en er was een rij olifanten langsgelopen toen hij met de jongens terugliep naar de woonwagen. Alles wat ze zagen was ongewoon, nieuw en anders.

Joe Herlihy kwam later die middag naar de paardentent om Nick op te halen voor de kennismaking. Hij keek bewonderend naar de prachtige witte hengst.

'De twee lippizaners zijn ongelooflijk,' zei hij terwijl hij naar Toby keek, die Pluto aan het borstelen was. De hengst wierp met een luid gehinnik zijn hoofd naar achteren, alsof hij 'Dank je wel' zei. 'Het zijn vrijheidsdressuurpaarden, toch?' informeerde hij, wat betekende dat ze op stemcommando's en gebaren reageerden.

'Ja, maar ik berijd ze ook,' antwoordde Nick. Nina was het gemakkelijkst om op te rijden. Ze was ouder en rustiger dan Pluto en had meer training gehad. Maar Pluto was spannender.

'Het moet een prachtig gezicht zijn. Rijdt je oudste zoon ook?' Nick knikte. Alex had met Toby geoefend voordat ze vertrokken. Hij was geen circusartiest, maar kon heel goed rijden en deed dat al zijn hele leven. En hij had Lucas een paar eenvoudige trucjes geleerd, zodat hij aan de act kon meedoen als het circus dat verlangde.

'De arabieren hebben ook allemaal vrijheidsdressuur gehad.' Nick glimlachte naar Joe, die een pak droeg dat zo mogelijk nog opzichtiger was dan hetgeen hij die ochtend had gedragen. Het was grijs met zilverkleurige glitters. Joe was gezet, dus er was sprake van heel véél glitters, en hij droeg een felblauwe das en een roze overhemd. Maar het pak leek bijna normaal tegen de achtergrond van het circus en de merkwaardig geklede mensen overal om hen heen, van wie velen felgekleurde kostuums droegen. Nick had een keurig pak van zijn kleermaker uit Berlijn aangetrokken voor zijn gesprek met John Ringling North. Hij had geen flauw idee wat hem te wachten stond en waarom de directeur, die tevens eigenaar van het circus was, hem wilde zien.

Voordat ze vertrokken zei Nick tegen Toby dat hij na afloop naar hun woonwagen zou komen en hij vroeg hem Lucas in het oog te houden. Die was de hele dag al hyper en zei dat hij alle clowns wilde ontmoeten. Het voelde voor Nick onwerkelijk dat hij nu in hun midden leefde en dat ze deel zouden uitmaken van zijn dagelijkse leven. Lucas was er natuurlijk dolenthousiast over, maar Toby wist niet goed wat hij ervan moest denken. Hij had nauwelijks iets gezegd sinds ze hier waren. De reis en de vreemde plek waar ze waren terechtgekomen, leken hem nog steeds zwaar te vallen.

Nick reed in Joe's bus met circuslogo, en enkele minuten later stapten ze uit en liepen een gebouw in op het circusterrein. Joe ging hem voor naar het kantoor van North, waar twee secretaresses zaten. Ze zagen er zo serieus en onberispelijk uit dat ze ook bij een advocatenkantoor of een bank hadden kunnen werken. Even later kwam John Ringling North zijn kamer uit gelopen. Hij droeg een donker pak met dunne streepjes - net zoals Nick, maar dan geen maatpak -, een wit overhemd, een donkerblauwe stropdas en keurig gepoetste schoenen. Hij had een net kapsel, golvend zwart haar en een brede glimlach. Hij begroette Nick vriendelijk, schudde hem de hand en nodigde hem uit om verder te komen. In elk geval had Nick hier een beetje het gevoel dat hij in een bekende wereld was. John Ringling North was serieus, sprak beschaafd en kwam over als een intelligente man. Hij nodigde Nick uit om tegenover zijn bureau plaats te nemen. Joe was verdwenen toen ze naar binnen liepen.

'Welkom in Florida en welkom bij de Ringling Brothers,' zei de directeur van het circus hartelijk. 'Ik hoop dat u een fijne reis hebt gehad en dat uw paarden de reis goed hebben doorstaan.'

'Zeker,' verzekerde Nick hem. 'Ik wilde u graag bedanken,' zei Nick snel. 'Ik ben u heel dankbaar dat u mij en mijn zoons wilde sponsoren. U hebt ons letterlijk het leven gered. Duitsland is tegenwoordig geen veilige plek meer, in elk geval niet voor ons. Het is voor mij en mijn gezin allemaal heel snel gegaan. We werden gewaarschuwd om zo snel mogelijk te vertrekken. U hebt ons daarbij geholpen.'

'Dat begreep ik al uit uw brief,' zei John North voorzichtig. 'Eerlijk gezegd snapte ik het niet helemaal. Mensen met een achternaam zoals u, met "von" erin, hoeven doorgaans niet bang te zijn om vervolgd te worden. Wat speelt er momenteel in Duitsland? Zijn er politieke ontwikkelingen waar ik niet van weet? Hebt u zich openlijk tegen de huidige regering uitgesproken?' Hij wist dat sommigen dat hadden gedaan, met potentieel desastreuze gevolgen.

'Nog maar enkele weken geleden kwam ik erachter dat mijn moeder, die ik nooit heb gekend, half-Joods was. Voor ons heeft dat in één klap alles veranderd. Ineens liepen we groot gevaar. We werden door een vriend van mijn vader, een generaal bij de Wehrmacht, het leger, persoonlijk gewaarschuwd. Hij heeft ons daarmee een grote gunst verleend. En volgens hem wordt het allemaal nog veel erger, terwijl de situatie als je Joods bent al behoorlijk nijpend is.' Dat had hij inmiddels uit de eerste hand ervaren. 'Het is niet te voorspellen hoever die haat en vooroordelen zullen gaan. Misschien hadden ze mijn zoons en mij als voorbeeld willen gebruiken, om te laten zien dat zelfs aristocraten die Joods blijken te zijn niet getolereerd worden en in het Duitsland van Hitler niet welkom zijn.' John Ringling North leek diep geraakt door wat hij zei, maar niet verbaasd. Hij had recent soortgelijke verhalen gehoord, en ze hadden meer Joodse artiesten ingehuurd die Duitsland de afgelopen jaren waren ontvlucht. Ondanks alles wat ze hadden achtergelaten, hadden ze het na 1935 veiliger en verstandiger gevonden om te vertrekken.

'U zult met uw paarden een fantastische aanvulling op ons programma zijn. We hebben nog nooit lippizaners gehad, en in ons land zijn er geen, hoewel ik wel bekend met ze ben. Het zal voor ons publiek een feest zijn om die schitterende dieren te zien. Ik kan niet wachten om ze zelf te bewonderen. U gaat met uw act voor de pauze op. De koorddansers komen na u. We openen meestal met de grote katachtigen in de hoofdpiste. Ik wil u graag meteen daarna laten aantreden, eveneens in de hoofdpiste.' Dat was een grote eer, maar dat wist Nick nog niet. 'En dat brengt me bij uw naam. We reizen door het hele land en treden op in grote steden en kleinere plaatsen. Amerikanen zijn niet goed in buitenlandse namen, en we willen u graag een naam geven die ze kunnen onthouden. Ik vroeg me af of u uw naam zou willen inkorten tot Nick Bing - alleen als artiestennaam, natuurlijk. En ik vroeg me ook af of u misschien een titel hebt.' Het 'von' in zijn naam suggereerde dat al.

Nick reageerde opgelaten op de vraag van North en schrok van de door hem voorgestelde naamsverandering. Maar 'Nick Bing' klonk echt Amerikaans en was gemakkelijker te onthouden dan Von Bingen.

'Mijn vader heeft een titel, maar gebruikt hem niet. Hij is heel modern en vindt hem onnodig. Hij is graaf.'

'Dat zouden we kunnen gebruiken,' zei North nadenkend. 'Graaf Nick Bing. De graaf.' Hij probeerde de naam hardop uit. 'Of bent u liever hertog?'

'Niet echt,' zei Nick bescheiden. Hij vond het gênant en pretentieus om te doen alsof hij hertog was. 'Is een titel echt nodig?' De oneerlijkheid en hoogmoed ervan vervulden hem met afschuw. Hij was burggraaf, dankzij zijn vader, maar voerde die titel zelden of nooit.

'Het is theatraal, en Amerikanen zijn dol op adel. Laten we het op "graaf" houden. De Graaf, Nick Bing. Volgens mij gaat dat wel werken. En hoe heten uw paarden, de twee lippizaners?'

North was verantwoordelijk voor de succesvolle financiële exploitatie van het circus, maar was ook zeer betrokken bij alle voor hen belangrijkere artiesten, wie ze waren en wat ze deden. Hij wist alles van het circus en woonde vaak voorstellingen bij. En als ze op tournee gingen, reisde hij mee in zijn barokke treincoupé met een zilveren koepeldak. Hij was sinds een jaar directeur en gaf op uitstekende wijze leiding aan de complexe onderneming. En hij zou de volgende ochtend in de hoofdtent naar Nicks repetitie komen kijken. Het was een speciaal optreden op verzoek van de directeur.

'De hengst heet Pluto Petra en de merrie Nina. Volgens traditie is de hengst vernoemd naar zijn vader en moeder. Merries hebben maar één naam, maar die vertegenwoordigt altijd hun bloedlijn. Zo zijn ze gemakkelijker te volgen. En in de puristische traditie zijn er zes namen van de oorspronkelijke hengst en, die hun oorsprong vinden in de achttiende eeuw. Fokkers van lippizaners zijn heel trots op hun voorgeschiedenis en heel traditioneel wat hun namen betreft.'

'Dat geloof ik meteen,' zei North respectvol, 'maar uw hengst klinkt als een personage uit een tekenfilm. En bij de naam Pluto zal het publiek denken aan die hond uit de Disney-tekenfilms. Het moet iets deftiger. Misschien kunt u voor beide een betere naam bedenken. We willen zo snel mogelijk adverteren en ons verhaal over uw hengst naar buiten brengen. Misschien een paar persinterviews en foto's van u voordat we op tournee gaan. Dat is pas over vijf maanden, maar ik plan graag vooruit. Kijk maar wat u voor de twee kunt bedenken. En hoe zit het met de arabieren?'

'Die hebben allemaal Arabische namen, die ook weer naar hun bloedlijnen verwijzen.'

'Prima,' zei hij goedkeurend.

Vervolgens bespraken ze het salaris, en wat hij Nick kon bieden was fatsoenlijk, maar niet indrukwekkend. Maar dat had Nick ook niet verwacht. Het was voldoende om met zijn zoons van te leven, en het circus bood hun vele extra's: de woonwagen om in te wonen, gratis eten in de veldkeuken en indien nodig gezondheidszorg. Er was geen sprake van luxe, maar ze zouden veilig en geborgen zijn, en hij had werk, wat hem verwonderde.

'Heel erg bedankt,' zei Nick behoorlijk emotioneel. Hij was dankbaar voor alles, vooral voor het feit dat de jongens en hij veilig waren, hoe opmerkelijk hun situatie ook was. Hij had nooit gedacht dat hij bij een circus zou gaan, maar zijn leven zat de laatste tijd vol verrassingen en wat dat aanging behoorden de Ringling Brothers tot de minst ingrijpende.

'Ik kijk uit naar je repetitie morgenochtend,' zei John Ringling North hartelijk terwijl hij met Nick zijn kantoor uit liep. 'Ik zal het contract voor je laten klaarmaken. Na de repetitie krijg je het.' Nick was zich er scherp van bewust dat hij nog in zijn proeftijd zat en dat er geen contract in zat als de directeur hun act niet zag zitten. Hij zou Toby mee laten rijden en Pluto alles laten doen wat Alex hem zorgvuldig had aangeleerd. Hij hoopte alleen maar dat de hengst bereid was zijn uiterste best te doen in deze vreemde omgeving. Nick zou hem die middag nog even moeten toespreken. Hij was er zenuwachtig over dat de circusdirecteur de repetitie zou bijwonen. Stel dat hij hem toch niét wilde inhuren? Wat moesten ze dan doen? Het was ondraaglijk om daaraan te denken. Hij kon niet terug naar Duitsland. Zijn act met Pluto zou voortreffelijk moeten zijn om een contract te krijgen.

Na het gesprek trof Nick Joe op het parkeerterrein. Hij stond tegen zijn busje geleund en rookte een sigaar. Hij had een lichtgrijze gleufhoed op zijn hoofd die bij zijn pak paste en zoals altijd naar achteren was geschoven. Het was een perfecte look voor hem, en hij glimlachte naar Nick terwijl hij naderde.

'Hoe is het gegaan?'

'Goed, denk ik. Hij komt naar onze repetitie kijken. En hij heeft mijn naam veranderd.' Nick grijnsde wrang - dit had hij helemaal niet verwacht. Hij had überhaupt niet geweten wat hij kon verwachten. 'Ik heet nu Nick Bing.'

'Dat past wel bij je. Klinkt een beetje Brits, zoals je accent als je Engels spreekt.' Ze lachten allebei.

'Ik hoop dat onze act hem bevalt,' zei Nick nerveus terwijl hij bij hem in het busje stapte. Joe was van zijn leeftijd en leek te begrijpen hoe Nick zich voelde. Hij deed zijn best ervoor te zorgen dat Nick en de jongens zich welkom en thuis voelden.

'Maak je geen zorgen. Ik weet zeker dat hij hem prachtig zal vinden,' probeerde Joe hem gerust te stellen.

'Hij wil de namen van de lippizaners ook veranderen. De fokker zou me vermoorden, maar ik heb weinig keus, hè?' Nick keek hem vragend aan, en Joe keek meelevend. Dit was een heel nieuwe wereld voor Nick, en dat was te merken. De meeste artiesten die ze inhuurden, hadden eerder bij circussen gewerkt, op een paar heel jonge na.

'In het circus draait alles om drama en sensatie. "Hype" noemen we dat. Alles is groter en beter en dramatischer, of kleiner en exotischer. Ik had wel verwacht dat hij Pluto's naam zou willen veranderen,' merkte Joe op terwijl hij de auto startte.

'Ik zal mijn best doen iets te bedenken.' Maar hij was niet van plan het aan Alex te vertellen. Die zou het als heiligschennis beschouwen. Maar Alex kon niet weten dat dit een heel andere wereld was, die totaal niet te vergelijken was met de hunne.

Joe bracht Nick terug naar zijn woonwagen, en onderweg passeerden ze vrouwen in de inmiddels vertrouwde kostuums. Joe herkende een paar van hen als trapezeartiesten, maar voor Nick waren het gewoon mooie jonge vrouwen in korte rokjes. Hij merkte ze wel op, maar voelde er vooralsnog niets bij. En geen van hen was zijn type. Hij had zich altijd aangetrokken gevoeld tot de vrouwen uit zijn eigen wereld. Deze meisjes waren jong, allemaal van buitenlandse afkomst, en ze giechelden als schoolmeisjes. Maar Joe gaapte hen aan, zoals hij altijd deed, en reed bijna een jongen aan die op de weg op hoge stelten aan het oefenen was. Er liepen voortdurend mensen over het circusterrein, van dwergen tot reuzen. Nick staarde onwillekeurig naar een enorm dikke vrouw, van wie Joe zei dat ze heel bekend was, en er liep een diep in gesprek verwikkelde man langs die onder de tatoeages zat. Het was een uiterst bizarre, waanzinnige wereld.

Toen ze bij Nicks woonwagen aankwamen, zag hij Lucas lachen en praten met een dwerg en een man die als clown geschminkt was en een baret, een korte broek, balletschoenen en een witte panty droeg. Nadat Nick was uitgestapt, liep hij geïnteresseerd op hen af. Lucas glimlachte naar hem met grote ogen en stelde zijn nieuwe vrienden voor.

'Papa, dit is Pierre. Hij is clown. En dit is Thomas. Hij is ook clown, maar hoeft vandaag niet te repeteren.' Zoals Lucas het zei, klonk het alsof hij hier al heel lang was en volledig op de hoogte van hun routines en wat die inhielden. Nick was er niet eens zeker van of Lucas wel wist wat repeteren was.

Nick schudde de jonge Fransman, die breed glimlachte, de hand. Hij had zich met Lucas vermaakt, en de dwerg had gelachen toen Nick arriveerde. De drie hadden het uitstekend naar hun zin. Het was vreemd te beseffen dat deze mensen nu hun vrienden waren en dat Lucas en Toby zouden opgroeien tussen freaks, acrobaten en clowns. Sinds ze hier waren had Lucas gesmeekt om de getatoeëerde vrouw te mogen zien. Joe had benadrukt dat er in het circus geen 'freaks' bestonden, alleen 'acts' en 'artiesten'.

'Ze zeiden dat ik clown kan worden,' zei Lucas. 'Dan mag ik in de pauze met hen in het autootje rijden. Ik ga met Thomas bij de olifanten kijken.' Ze hadden er die ochtend diverse op het parkeerterrein gezien, waaronder twee babyolifantjes die hun moeders volgden met een van de verzorgers ernaast.

'Dat klinkt leuk,' zei Nick met een vermoeide glimlach. Hij moest aan veel dingen wennen sinds ze die ochtend gearriveerd waren en had nog geen ondertekend contract. Het hing allemaal af van zijn optreden tijdens de repetitie de volgende dag en of John Ringling North de act zag zitten. 'Toby en ik hebben morgenochtend een repetitie voor de circusdirecteur. Hij komt naar ons kijken. Waar is Toby, trouwens?' vroeg Nick terwijl hij om zich heen keek. Zijn oudste zoon was nergens te bekennen.

'Binnen,' zei Lucas. Hij wees naar de woonkamer, terwijl er net een klein meisje naar hen toe liep. Ze had goudkleurige krullen die over haar hele hoofd dansten en grote blauwe ogen. Ze zag eruit als een pop in een roze jurk en was ongeveer even oud als Lucas. Ze was vanuit een nabijgelegen woonwagen komen aanlopen. Ze nam Lucas geïnteresseerd op en glimlachte, terwijl Nick toekeek.

'Spreek je Engels?' vroeg ze Lucas stoutmoedig, en hij knikte, hoewel hij de taal nog niet vloeiend sprak. Maar hij had zich met de dwerg en de clown prima gered. De Franse clown sprak een paar woordjes Duits, en dat hielp. 'Waar kom je vandaan?' vroeg ze hem nieuwsgierig terwijl de clown en de dwerg wegliepen. Ze beloofden dat ze de volgende dag bij Lucas zouden langskomen. Hij maakte nu al vrienden.

'Uit Duitsland,' antwoordde Lucas, en ze knikte. Er waren veel Duitsers in het circus, en ze kende velen van hen.

'Ik ben Tsjechisch, maar ik ben hier al sinds ik twee was. Ik spreek Tsjechisch en ook Duits,' zei ze nuchter, en ze begon in het Duits tegen hem te praten. Lucas keek opgelucht en was dolblij dat hij een vriendin had gevonden met wie hij vrij kon praten zonder dat hij naar woorden hoefde te zoeken. 'Ik ben Rosie, en mijn mama is koorddanseres, soms zonder vangnet. Zij heeft deze jurk gemaakt,' ging ze in het Duits verder. Lucas vond dat ze een grappig accent had, maar ze sprak de taal goed. 'Mijn papa is ook Tsjechisch. Hij werkt op de trapeze en maakt driedubbele salto's. Soms koorddanst hij met mijn mama. Hij vindt het niet leuk als ze geen vangnet gebruikt, maar als ze dat niet doet, klapt iedereen harder. Wat doet jouw papa?' Ze keek even verlegen naar Nick, en hij glimlachte. Het was een schattig kind, uit een typische circusfamilie. En voor haar leek het allemaal normaal. Het was het enige leven dat ze kende. Voor Lucas was het allemaal nieuw en spannend, veel spannender dan de eerste zes rustige jaren die hij op het platteland van Beieren had doorgebracht.

'Mijn papa rijdt paard, en mijn broer helpt hem. We zijn hier net.'

'Dat weet ik. Mijn mama zei dat ik jullie met rust moest laten totdat jullie gesetteld waren. Mijn zus vindt dat je een knappe broer hebt. Ze zag hem toen jullie aankwamen.' Lucas vond het interessante informatie, en Nick besefte dat zijn zoons nu deel zouden uitmaken van de grote groep circuskinderen en dat dit hun vrienden zouden zijn.

'Mijn broer is vijftien, en ik ben zes,' zei Lucas uit zichzelf.

'Ik ook,' zei Rosie, en toen ze lachte, kon Lucas zien aan haar voortanden dat ze nog niet zo lang aan het wisselen was. Hij vond haar er schattig uitzien, en dat vond Nick ook. Ze had roze balletslofjes aan onder haar jurk. Die droeg ze meestal. Ze hoefde hier geen andere schoenen aan, alleen als ze naar school ging.

Terwijl de twee met elkaar kletsten, liep Nick naar binnen om Toby te zoeken. Hij wilde hem aan de repetitie van de volgende dag herinneren en hem vertellen dat de circusdirecteur hun act zou bijwonen. Hij trof Toby luisterend naast de radio aan. Met wezenloze blik keek hij naar zijn vader op.

'Is er iets?' vroeg Nick meteen ongerust. Toby keek alsof hij een geest had gezien.

'Er zijn de afgelopen twee dagen overal in Duitsland aanslagen gepleegd. Ze hebben synagogen, bedrijven en de huizen van mensen in brand gestoken. Er zijn mensen afgevoerd. Duitsland zou van criminelen zijn bevrijd, maar volgens mij waren het alleen maar Joden. Er zijn in Duitsland en Oostenrijk dertigduizend Joodse mannen gevangengezet en duizenden vrouwen. Ze hebben het over Kristallnacht. Het is gebeurd op de dag voordat we van boord gingen. Was dat ons ook overkomen, papa, als we daar waren gebleven?' Toby keek hem doodsbang aan en leefde duidelijk mee met de mensen die gewond waren geraakt en gevangengezet. Tijdens de reis waren ze van alle nieuws afgesloten geweest. Nick had er op het schip wel iets over gehoord, maar dacht dat het ging om 'normale' gewelddadigheden na een bijeenkomst van Hitler. Hij had geen idee dat de vervolging van Joden zulke proporties had aangenomen en dat het allemaal zo uit de hand was gelopen. Hij besefte toen dat dat waarschijnlijk de reden was dat generaal Von Messing tegen hen had gezegd dat ze onmiddellijk moesten vertrekken. Die wist wat eraan zat te komen en probeerde hen te waarschuwen. De Kristallnacht was geen willekeurige arrestatiegolf; hij was van tevoren gepland.

'Ik ben blij dat we daar niet achter hebben hoeven komen. Hopelijk waren wij er niet bij geweest, maar het had goed gekund. Het is droevig gesteld met het land, en Hitler is heel gevaarlijk.' Nick was opgelucht voor zijn zoons en zijn vader dat ze waren vertrokken. Als ze waren gebleven, hadden ze Paul misschien gestraft omdat hij hun onderdak verleende en had Nick in de gevangenis kunnen belanden, en zelfs Toby. En nu ze weg waren, was Paul voorlopig veilig en zij ook. Niemand leek in Duitsland nu veilig te zijn. Niet alleen Joden liepen gevaar, maar ook iedereen die aan hen verwant was, zelfs via het huwelijk, op een andere manier aan hen gelinkt was of zaken met hen deed. Iedere Jood of persoon die een Jood beschermde, was in gevaar. De Kristallnacht was een ongelooflijk gewelddadige nacht, die de wereld schokte.

Nick was ineens nog dankbaarder dat hij hier was en wist dat hij er goed aan had gedaan naar zijn vader te luisteren. Die had gelijk gehad. Hij was nu vastbesloten om de allerbeste prestatie ooit neer te zetten, zodat ze hem een contract zouden aanbieden en hij kon blijven. Niets was nog zeker, totdat North hun optreden de volgende ochtend goedkeurde. Nick probeerde Toby zover te krijgen dat hij zich daarop concentreerde en niet meer dacht aan wat hij op de radio had gehoord. Hij vertelde hem precies welke oefeningen hij wilde doen. Hij zou Pluto zijn spectaculairste kunstjes laten uitvoeren en hij wilde dat Toby aan het begin en einde van de act op een arabier door de piste zou rijden. Meer hoefde hij niet te doen. Nick zou het grootste deel van de act vrijheidsdressuur toepassen en met zijn hoge hoed en jacquet in het midden van de piste staan. Toby zou ook een jacquet dragen.

Na een slapeloze nacht in een voor hen onbekende omgeving liepen de twee mannen de volgende ochtend elegant gekleed naar de tent van hun paarden. Lucas ging met hen mee en zou helpen de paarden naar de hoofdtent te begeleiden. En Nick had twee verzorgers gevonden die hem zouden helpen. De drie mannen en Toby namen ieder twee paarden. Nick leidde de twee lippizaners, en Toby en de twee verzorgers leidden ieder twee arabieren. Lucas liep mee en vertelde zijn broer dat hij had gehoord dat er een meisje was dat hem leuk vond.

'O, echt?' zei Toby sceptisch. Hij had nog lang niet zoveel mensen ontmoet als Lucas. Zijn broertje was dol op gezelschap, maar hij was veel gereserveerder. Het enige meisje bij wie hij zich niet verlegen voelde, was Marianne. Hij had haar de avond ervoor een brief geschreven, over het schip en hun aankomst in het circus, en hem die ochtend op de post gedaan. Hij had geschreven dat hij haar heel erg miste, dat alles hier vreemd was en dat hij heimwee had naar zijn grootvader, haar vader en hun huis. 'Hoe heet ze?' vroeg Toby. Met zijn hoge hoed en jacquet zag hij er ouder en heel aantrekkelijk uit. Nick oogde ongelooflijk elegant terwijl hij de twee lippizaners naar de hoofdtent leidde. Diverse vrouwenhoofden draaiden zich om toen hij langsliep, maar hij was zich er totaal niet van bewust. Hij maakte zich zorgen over de act die hij voor zo'n belangrijke man ging opvoeren, een optreden waarvan zoveel afhing - hun leven en zijn baan.

'Dat weet ik niet,' zei Lucas over de aanbidster van zijn broer. 'Haar zusje vertelde het me. Zij heet Rosie en ze is zes jaar. Ze komt het Tsjecho-Slowakije, maar spreekt Duits zoals wij, en ook nog heel goed. Haar zus vast ook.' Voor Lucas was dat echt een pluspunt en dat zou het voor Toby vast ook zijn. Hij had gemerkt hoe stil zijn broer was en probeerde hem op te vrolijken. Maar ook Toby was zenuwachtig voor hun optreden. En hij kon zien dat zijn vader gespannen was.

De verzorgers hielpen hen hun paarden aan een paal te tuieren toen ze de grote tent binnengingen. Een groep trapeze-artiesten was net hun repetitie aan het afronden, en Lucas vroeg zich af of Rosies vader erbij was, totdat hij hen Spaans hoorde spreken. Hij vond het fantastisch om naar hen te kijken.

Na hen kwam er nog een groep binnen, en Nick hoorde dat ze Pools spraken. Er kwam een jonge vrouw uit de groep naar voren, die op de lage kabel ging staan. Ze deed rustig een aantal balletoefeningen op het koord, terwijl een man in een rolstoel haar corrigeerde en aanwijzingen gaf. Nick keek naar haar en concludeerde dat ze het gezicht van een engel en het lichaam van een elf had, terwijl ze in de lucht sprong en weer neerkwam op het touw. Hij was door haar gebiologeerd zonder dat ze ook maar één keer had opgekeken. Ze was volledig geconcentreerd op waar ze mee bezig was en luisterde naar de aanwijzingen van de man in de rolstoel. Nick had nog nooit zo'n sierlijke vrouw gezien. Ze leek nauwelijks ouder dan een kind, zo klein was ze, maar ze bezat vrouwelijke gratie. Hij schatte haar tegen de twintig. Toen richtte hij zijn aandacht op de paarden en sprak op zachte toon tegen Pluto.

'Je weet dat dit belangrijk is, hè? We krijgen geen contract als je de capriole of de croupade mist. Ik vertrouw op je. Dit moment is net zo belangrijk als de nacht op het schip dat je weer op je benen ging staan.' Het grote paard knikte met zijn hoofd alsof hij het begreep. Vervolgens sprak hij Nina toe, die er slaperig uitzag, en stak tegen haar een soortgelijke speech af. De lippizaners waren met hun mooiste hoofdstellen en zadels zonder stijgbeugels uitgerust en zagen er net zo elegant uit als hun berijders. De arabieren stonden al te steigeren en leken niet schichtig terwijl Toby hen een voor een door de piste reed. Hij leek zelf ook op zijn gemak. Net als zijn vader had hij staan kijken naar het meisje op de lage kabel dat door haar vader in de rolstoel gedrild werd, maar toen hij de paarden eenmaal aan het warmlopen was, vergat hij haar. Vervolgens reed Nick op Pluto door de piste. Het paard leek door het dolle heen dat hij weer bereden werd, en Nick concludeerde dat er tijdens zijn ziekte op het schip een hechte band tussen hen was ontstaan. Pluto leek sindsdien acht te slaan op elk commando en zijn uiterste best te doen hem te behagen.

Daarna reed Nick Nina warm, en Toby ging schrijlings op haar zitten toen Nick afsteeg. Ze hadden zichzelf een uur gegeven om hun spieren los te maken. Tegen tienen wist Nick dat ze er klaar voor waren, en net toen hij dat dacht, verscheen John Ringling North. Hij liep door de piste naar Nick toe en schudde hem de hand. Nick wist het niet, maar zoiets had North nog nooit gedaan. Het was een teken van respect, en vervolgens nam hij discreet plaats op de tribune, waar hij goed zicht had op Nick en zijn paardenact.

Lucas legde een plaat van Mozart op de grammofoon die ze naast de piste in een lichtmast hadden ingeplugd. Hun act begon met Nick, die elegant op Pluto door de piste galoppeerde, steeds sneller, en eindigde met de spectaculaire witte lippizaner die een levade deed. Hij ging daarbij op zijn achterbenen staan en bleef ogenschijnlijk eindeloos in dezelfde houding. De prachtige hengst had het nog nooit zo soepel en goed gedaan, en vervolgens ging hij gemakkelijk over naar de courbette, waarbij hij zich met kleine sprongen naar voren bewoog. Vervolgens galoppeerde Nick weer op hem, en Toby voegde zich op Nina bij hem. De twee lippizaners zagen er samen uit als poëzie in beweging. Ze bewogen zich met oneindige precisie door hun oefening en spiegelden elkaars bewegingen perfect door de piste. Nick en Toby stegen af, verlieten de piste en lieten beide paarden naast elkaar staan, waarna Nick aan de vrijheidsdressuur begon. De lippizaners voerden elke beweging en elke oefening met vlekkeloze precisie uit en deden exact wat Nick wilde. Ze stelden hem niet teleur. Na een halfuur van foutloze oefeningen ging Nick weer op Pluto's zadel zitten en leidde hem in de uitdagende capriole, waarbij het schitterende paard midden in de lucht zijn benen naar achteren schopte en daarna overging in de croupade, waarbij hij letterlijk door de lucht vloog, met alle vier de benen onder zijn lichaam getrokken, alsof het krachtige beest gewichtloos was. Hij kwam net zo gracieus neer als dat hij de lucht was in gesprongen.

De mensen die naar hem hadden gekeken - sjouwers en enkele acrobaten - hapten naar adem toen ze het zagen. Pluto had het voortreffelijk gedaan, en Nick leek 's werelds elegantste ruiter, zoals hij schrijlings op hem zat. Het optreden was perfect geweest, en Pluto maakte een buiging, terwijl Nick rechtop bleef zitten, zijn grote hoed afzette en ermee naar John Ringling North zwaaide. Toen verlieten Nick en Pluto de piste, waarna Nick afsteeg. Het was voor paard en ruiter een vermoeiende oefening geweest, maar Nick wist dat ze het niet beter hadden kunnen doen. Het was het beste wat Pluto ooit had gegeven, en Nina had het ook heel goed gedaan.

Terwijl Nick buiten adem van de opwinding na zijn optreden Pluto stond te aaien, verliet John Ringling North de tribune en liep op Nick af. North droeg een rijbroek en rijlaarzen en had een rijzweepje met zilveren handvat in de hand. Hij straalde.

'Dat was het mooiste schouwspel dat ik ooit heb gezien. Uw lippizaners zijn perfect getraind. Ze zijn net zo goed als de lippizaners die ik op de Spaanse rijschool in Wenen zag. Welkom bij Ringling Brothers, Mr. Bing.' Hij glimlachte breed naar hem en schudde hem de hand. Daarna draaide hij zich om naar Pluto, die nauwelijks buiten adem was. Hij was jong en sterk. 'Hij vliegt echt, hè?' Toen wendde hij zich weer tot Nick. 'Dat is het, dat wordt zijn naam: Pegasus, het vliegende paard uit de Griekse mythologie. En Athena,' zei hij met een blik op Nina. 'Je hebt je act, Nick. Mag ik Nick zeggen? Je lippizaners zijn perfect. Welkom bij de Grootste Show ter Wereld. Jullie zijn het absoluut waard.' Bij die woorden haalde hij een envelop uit zijn zak en gaf hem aan Nick. 'Ik heb het contract al getekend. Doe jij dat ook en geef het af op mijn kantoor. Ik wil je in de hoofdpiste als tweede act na de tijgers tijdens onze eerste voorstelling na de winterstop. Je debuut zal in Madison Square Garden zijn.'

En toen wendde hij zich met een warme glimlach tot Toby. 'Goed gedaan, jongen. Je zag er geweldig uit,' zei hij, en Toby straalde. Er stonden tranen in Nicks ogen toen John North wegliep. Ze waren veilig, ze hadden een thuis en hij had werk. En Pegasus en Athena waren geboren. Hij glimlachte terwijl hij zich naar Pluto toe draaide en de nieuwe naam uitprobeerde. Het paard hinnikte alsof hij lachte, het leek hem niet uit te maken.

'Dank je,' fluisterde Nick, terwijl hij zijn hoofd aaide. 'Dank je, Pegasus, dat je voor ons zorgt. Ik zal je niet teleurstellen. Sorry van je nieuwe naam.' Maar Pegasus wierp zijn hoofd naar achteren en hinnikte opnieuw, alsof hij hem goedkeurde.

Toen Nick zich omdraaide om hem de piste uit te leiden, zag hij het elfenmeisje van het lage koord. Ze stond half verscholen naast een mast, vanwaar ze naar zijn optreden had gekeken. Ze had grote heldere blauwe ogen, zoals die van hem, en een aureool van lichtblond haar. Heel even ontmoetten haar ogen de zijne, maar ze glimlachte niet en staarde alleen maar naar hem, zoals ze ook naar het verbluffende paard had gekeken, en toen leek ze weg te zweven en was ze verdwenen. Het was alsof ze een visioen was geweest, alsof hij zich haar had ingebeeld en haar niet echt had gezien - een goedgunstige geest die hem gadesloeg.

'Knappe meid,' zei Nick terloops tegen een van de verzorgers die hen hielp de paarden terug naar hun tent te brengen. Hij wilde niet al te duidelijk laten merken dat hij even aandachtig naar haar had gekeken als zij naar hem.

'Ze is er een van Markovich,' zei de verzorger schouderophalend, alsof dat alles verklaarde, maar dat deed het voor Nick niet. Hij kende geen van de circusperikelen, noch namen van artiesten, behalve die van de mensen die Lucas had ontmoet. 'Ze zijn Pools en allemaal gestoord. Koorddansen zonder vangnet. Haar vader zit in een rolstoel. Hij heeft haar moeder zo de dood in gejaagd - ze was een prachtige meid. Ze zullen haar ook doden. Ze óéfende vandaag alleen maar op het lage koord. Ze werkt daar boven,' zei hij terwijl hij naar de nok van de tent wees. 'Het publiek vindt het geweldig. Persoonlijk vind ik het gruwelijk om een jong meisje zoiets aan te doen. Hém kan het niet schelen,' zei hij over de vader. 'Hij laat haar zonder vangnet werken om het publiek te vermaken. En of ze in een rolstoel belandt, zoals hij, of sterft, zoals haar moeder, maakt hem niet uit. Ze heeft vier broers die de act samen met haar doen. Haar tante zit ook in een rolstoel. Ik kan er niet naar kijken. Misselijkmakend vind ik het,' zei hij terwijl ze de tent uitliepen.

'Hoe heet ze?' vroeg Nick, geïntrigeerd door wat de verzorger had verteld.

'Christianna. Christianna Markovich. Ze staat in de grand finale, de laatste act voor de eindparade. Het houdt de mensen tot het einde van de voorstelling op hun plaats, omdat ze willen zien of ze valt en sterft.' Nick vond het luguber zoals hij het beschreef.

'Ze ziet eruit als een kind.' Nick had haar vijftien geschat toen hij haar eerder van dichtbij zag. 'Maar ze is ouder dan ze eruitziet. Eenentwintig. Ze is in het circus geboren. De familie Markovich behoort tot de oudste circusfamilies hier. Sinds vier jaar hebben we er nog een koorddansact bij. Tsjechen. Er bestaat grote rivaliteit tussen hen. Zij werken meestal met een vangnet, dus de familie Markovich haalt haar neus voor hen op,' zei hij met een grijns.

Nick kwam steeds meer te weten over het circus en de mensen om hem heen, over de intriges, de afgunst en de gevaren, maar hij was getroffen door het engelachtige meisje dat hij had zien trainen en dat door haar vader gedrild werd. Haar ogen hadden hem in vervoering gebracht, en toen was ze verdwenen. Hij vroeg zich af wanneer hij haar weer zou zien en of hij de moed zou hebben om naar haar act te kijken. Het vervulde hem met afschuw te denken dat ze geen vangnet gebruikte en naar beneden kon vallen. En hij vond het nog afschuwelijker dat haar eigen vader bereid was dat risico te nemen.

Samen met Toby gaf hij de paarden voer en water, en Lucas hielp hen daarbij nadat de verzorgers waren vertrokken. Hij had het fantastisch gevonden om zijn broer en vader te zien optreden en was helemaal door het dolle heen geweest toen een van de verzorgers hem na afloop had meegenomen naar de olifanten. Hij had zelfs op een olifant mogen zitten. Zijn nieuwe leven zat boordevol spanning, sensatie en wonderen.

Terwijl ze terugliepen naar hun woonwagen, nog steeds met hoge hoed en jacquet, voelde Nick zich ineens meer op zijn gemak tussen de vreemde mensen die langs hen liepen. Velen glimlachten naar Nick en de jongens, en Lucas zwaaide naar de dwerg die hij kende en die met een groep vrienden verderop stond. Het was al met al toch geen slechte plek om terecht te komen, alleen heel anders.

Rosie zat op hun trapje op Lucas te wachten toen ze thuiskwamen. 'Waar ben je geweest?' vroeg ze hem, dit keer in het Engels.

'Mijn vader en broer moesten werken,' legde Lucas in het Duits uit, en ze knikte. Nick zag dat ze er een ouder meisje met haar mee was gekomen, dat duidelijk haar zus was. Ze keek bewonderend naar Toby, die knalrood werd. Hij zag er heel knap uit met zijn hoge hoed en jacquet.

'Dit is mijn zus Katja,' zei Rosie, nu weer in het Duits. Toby probeerde tevergeefs nonchalant te kijken. Hij leek wel betoverd door het mooie meisje dat Rosie had meegebracht. Ze droeg een eenvoudige blauwe jurk, had donker haar, lange elegante benen en zag eruit als een jonge ballerina. Toen Toby in het Duits tegen haar begon te praten, lichtte haar gezicht op.

Nick nodigde de zussen uit om even later in de veldkeuken samen te lunchen. De meisjes gingen naar hun ouders om toestemming te vragen en keerden later terug om te zeggen dat het goed was. Ze waren keurig opgevoed en heel beleefd tegen Nick terwijl ze op weg naar de veldkeuken met z'n vijven Duits spraken. Katja was vijftien, net zoals Toby. Ze zaten nog maar vier jaar bij de Ringling Brothers, sinds haar elfde, zei ze, dus haar Engels was niet zo goed als dat van haar zusje, dat het al sinds haar tweede sprak. Ze hadden in Tsjecho-Slowakije bij een circus gezeten en daarvóór bij een gezelschap in Duitsland, totdat ze door scouts waren ontdekt en door hen naar de Verenigde Staten waren overgebracht. Katja zei dat ze het hier erg naar haar zin had, beter dan bij hun oude circus in Europa, en Rosie kende geen ander leven.

'Ze zijn hier heel aardig voor ons,' zei Katja tegen Toby, en hij was door haar gefascineerd. Ze was een heel mooi meisje. Ze vertelde dat haar vader haar trainde om trapezewerker te worden. Haar familie was de aartsrivaal van de familie Markovich, besefte Nick terwijl hij luisterde, en de moeder van de meisjes die van de andere koorddanseres, die meestal een vangnet voor haar act gebruikte, in tegenstelling tot de familie Markovich. Nick besefte dat hij nog veel moest leren over de ingewikkelde verhoudingen in het circus, over wat de mensen deden, welke risico's ze namen en hoe ze leefden.

Tijdens de lunch glipte hij even weg om het contract af te geven dat hij had getekend. Hij liet het achter bij een van de secretaresses op het kantoor van John Ringling North. Hij was nu een van hen. Hij was herboren. Hij had zelfs een nieuwe naam: Nick Bing. En Pluto ook. Die was nu Pegasus, het vliegende paard, en hij was die naam waardig. Hun nieuwe leven was die dag begonnen.

9

'Ik kreeg vandaag een brief van Toby,' zei Marianne somber tegen haar vader, drie weken nadat ze hen naar het schip hadden gebracht.

Haar vader keek haar verrast aan. Duitsland en heel Europa waren nog steeds in de ban van de verhalen over de verwoesting in de Kristallnacht, en de mensen die waren verdwenen, allemaal Joden. Het was voor Alex en Paul bewijs dat het heel verstandig van hen was geweest om Nick aan te moedigen snel te vertrekken. Ze waren allebei opgelucht dat hij met zijn zoons veilig in Florida zat.

'Nu al?' antwoordde Alex haar. 'Dan heeft hij die meteen na aankomst geschreven. Toen ze in New York aanmeerden, kreeg ik een telegram van zijn vader waarin hij vertelde dat alles goed was met de paarden, maar sindsdien heb ik niets van hen gehoord. Hoe gaat het met ze?'

'Toby klinkt verdrietig. Hij vindt alles heel vreemd in Florida.'

'Tja, het leven in een circus is hun natuurlijk allemaal vreemd, maar ze zijn in elk geval veilig. Als ze in Duitsland bij een circus waren gegaan, hadden ze het ook vreemd gevonden.'

'Dat zal ook wel. Hij zei dat ze in een woonwagen wonen die kleiner is dan onze treinwagon voor de paarden. Het moet heel zwaar zijn.' Marianne had duidelijk medelijden met hem, en Alex knikte. Hij twijfelde er niet aan dat het moeilijk was, maar het was minder zwaar dan een werkkamp.

De volgende dag ging Alex hij Nicks vader langs. Paul was de afgelopen twee weken ziek geweest en sinds Nick en de jongens waren vertrokken, leek hij wel twintig jaar ouder. De eenzaamheid viel hem zwaar zonder de hoop zijn zoon en kleinzoons op korte termijn of überhaupt ooit terug te zien. De beroering in Duitsland leek alleen maar groter te worden, beslist niet minder. Paul had een nare hoest, en Alex vond dat hij er koortsig uitzag en de huisarts moest bellen. Maar Paul hield vol dat er niets aan de hand was. Hoewel Alex daar niet van overtuigd was, wilde hij niet al te erg protesteren of tegen zijn zin de huisarts laten komen.

'Marianne heeft een brief van Toby gehad,' zei hij voordat hij weer vertrok, in de hoop Paul op te vrolijken. Maar die keek alleen maar nog bedroefder. Nieuws van de jongens zorgde ervoor dat hij hen nog meer miste.

'Is alles goed met ze?' vroeg hij, en Alex knikte. Hij wilde hem niet vertellen dat ze verdrietig waren, of dat Toby in zijn brief in elk geval droevig overkwam.

'Het gaat prima met ze. Hij schreef de brief op de dag dat ze in Florida aankwamen, dus toen waren ze nog niet gesetteld. Het is allemaal heel nieuw voor ze. Ze wennen vanzelf.' Paul knikte en bedankte Alex voor zijn bezoek. Als hij het Schloss tegenwoordig bezocht, deed het heel leeg aan. Het weergalmde en was spookachtig zonder zijn zoon en kleinzoons. Zijn leven was eenzaam zonder hen.

Alex was net zo verdrietig nu zijn vriend weg was. Marianne schreef Toby elke dag een brief over hun alledaagse leven, hoe weinig er ook gebeurde. Ze verzweeg dat de Kristallnacht iedereen angst had aangejaagd. Ze was blij dat ze op het platteland woonde, waar ze niet direct werden getroffen door de chaos en beroering in de steden. Ze schreef wel dat haar vader had besloten dat jaar geen kerstbal te organiseren. Kerstmis was al over een maand, maar met zoveel verdeeldheid in Duitsland en mensen die werden weggevoerd en van hun huizen in de steden werden beroofd, had hij besloten dat het niet gepast was om een bal te geven. En zonder zijn vriend Nick om de feestelijkheden mee te delen vond hij het toch niet leuk, en Marianne dacht er net zo over. Ook zij was niet in de stemming. Het voelde als een tijd om te rouwen, niet om vrolijk te zijn.

Ze schreef Toby dat ze met haar vader was gaan jagen, maar dat zelfs dat niet leuk was geweest, en als slecht voorteken was de vos ontsnapt. Ze vertelde hem ook dat het kleine lippizaner veulen groeide als kool en het nu heerlijk vond om rond te rennen. Hij was nog steeds gitzwart en zou dat nog jaren blijven. En binnenkort verwachtten ze weer een veulen. Ze zei dat ze hoopte dat Pluto en Nina en de andere paarden het goed maakten. Ze vertelde hem zo veel mogelijk over haar dagelijkse bezigheden, die ze nu heel saai vond. Ze schreef niet dat haar vader verdrietig was, en zij ook, en dat het leven zonder haar vriend Toby en zijn broertje zo leeg was. Ze hadden elkaar sinds hun geboorte vrijwel dagelijks gezien, en de dagen waren nu heel eenzaam.

Toen Marianne Toby's brief kreeg, was het in Amerika de dag voor Thanksgiving. Nick en de jongens waren al bijna twee weken in Amerika. Nick had een repetitieschema toegewezen gekregen om zijn act verder te ontwikkelen in een van de pistes in de grote tent, en hij trainde daar elke dag, meestal samen met Toby. Soms ging hij er alleen heen met Pluto en Nina, die nu Pegasus en Athena heetten. Hij begon langzaam aan hun nieuwe namen te wennen. Hij oefende hun vrijheidscommando's en precisietraining en leerde elke dag een heleboel. Toby ging ook vooruit. De arabieren waren gemakkelijker om mee te werken, hoewel ze minder interessant waren om naar te kijken.

Nick was Christianna Markovich niet meer tegengekomen. Ze trainde duidelijk op een ander tijdstip, en hij had niet meer aan haar gedacht sinds zijn optreden voor Mr. North. Dankzij Lucas leerde hij veel nieuwe mensen kennen: Oost-Europeanen, Duitsers en een paar Fransen. Via Pierre had Lucas veel clowns leren kennen en hij nam hen soms mee naar de woonwagen om kennis te maken met zijn vader en broer en had altijd lol met ze. Eindelijk had hij ook de dame met de tatoeages ontmoet en hij vond haar fantastisch. Zijn kleine vriendin Rosie en hij waren onafscheidelijk geworden, en waar mogelijk haalden ze samen kattenkwaad uit. Ze knikkerden en hinkelden, speelden verstoppertje tussen de woonwagens en deden alle spelletjes die andere kinderen deden. En ze gingen zo vaak mogelijk bij de olifanten kijken en erop rijden. Ze keken samen naar een nieuw slangenmens, en Lucas wilde leren steltlopen. Pierre de clown liet hem zien hoe dat moest. Hij gaf hem een klein paar stelten, en Lucas oefende er elke avond mee. Hij wilde dolgraag tijdens de pauze samen met de clowns op stelten optreden. Nick zei er maar niets van, omdat dit de wereld was waarin ze nu leefden, maar hij vond het geen waardig doel voor zijn zoon om clown te worden. Maar of hij het zag zitten of niet, ze waren nu circusartiesten, net zoals alle anderen hier. Nick probeerde het als hun voorlopige lot te accepteren, hoewel hij zich moeilijk kon voorstellen dat ze hier voor altijd zouden blijven.

Op een middag ontmoette Nick eindelijk de moeder van Rosie en Katja, toen ze de meisjes bij Nicks woonwagen kwam ophalen. Ze was gekleed in een balletpakje en een tutu en was net zelf terug van een repetitie.

'Bedankt dat je zo aardig bent voor mijn meiden,' zei ze met een warme glimlach. Haar naam was Gallina. Ze was een opvallend knappe vrouw, net zo mooi als haar dochters. Ze was lenig, bewoog zich elegant en had een klein, atletisch lichaam.

'Het zijn keurig opgevoede, leuke dames,' zei hij hartelijk en hij meende het. Hij mocht hen allebei graag, en de jongens ook.

Nick kletste een poosje met haar en merkte op dat ze ondanks haar Tsjechische accent in het Duits beschaafd klonk, alsof ze als jong meisje een goede opleiding had genoten. Hij was nieuwsgierig naar hen. Ze legde uit dat ze uit Praag kwam en dat haar vader haar als kind naar een kostschool in Duitsland had gestuurd, terwijl haar ouders met het circus rondreisden. Ze was pas op haar veertiende weer bij hen komen wonen en had erop gestaan te koorddansen, ondanks hun protesten. Haar ouders waren turners en trapezeartiesten en hadden geen koorddansact, zoals de familie Markovich. Uiteindelijk was ze met de vader van haar dochters getrouwd, Sergei. Zijn familie bestond uit beroemde trapezewerkers. Nick begon te begrijpen dat er een echte hiërarchie in het circus bestond, afhankelijk van de act die je deed, waar je vandaan kwam en hoelang je er al werkte. De familie van Gallina's man was ook Tsjechisch. Sergei had vijf broers, die samen met hem bij de Ringling Brothers waren komen werken, en zijn ouders waren sindsdien met pensioen. Ze woonden in Tsjecho-Slowakije, zoals haar eigen ouders, en haar broer en zus werkten nog steeds met haar ouders als turners in een Duits circus.

Ze glimlachte terwijl ze naar Nick keek. Ze had lang genoeg in Duitsland gewoond om te zien dat hij tot de aristocratie behoorde en hier helemaal niet thuishoorde. En ze was geroerd door hoe hoffelijk hij tegen haar was. Ze had hem met zijn paarden zien werken en wist hoe goed hij was. Diverse artiesten spraken over hem en zijn voortreffelijke lippizaners sinds hij hier was.

'Ik hoef je niet te vragen van welk circus je komt,' zei ze terwijl ze verlegen naar hem glimlachte. Ze had via via gehoord dat hij een graaf was, en dat verbaasde haar niet. 'Waarom ben je bij het circus gegaan?'

'Politieke problemen thuis,' zei hij alleen maar, en ze vroeg niet door. Ze had al van Lucas gehoord dat Nicks vrouw was overleden en ook Toby's jongere zusje, dat nu negen zou zijn geweest. Gallina had medelijden met ze. Ze waren op een voor hen vreemde plek beland, en ze was benieuwd hoelang ze zouden blijven. Ze vroeg zich af of hij misschien zijn geld had verloren en of zijn enige vaardigheden bestonden uit paarden trainen en paardrijden, wat pijnlijk dicht bij de waarheid kwam. Maar ze wist zeker dat er een heel groot standsverschil tussen hen was, hoewel ze dat niet zo ervoer. Hij was altijd hoffelijk, beschaafd en aardig voor haar dochters.

'Ik wilde vragen of jullie Thanksgiving bij ons willen vieren,' zei ze hartelijk. 'Dat is een belangrijke familiedag in Amerika. We bereiden kalkoen en natuurlijk noedels en traditionele Tsjechische gerechten. Onze versie van een Thanksgivingdiner, zeg maar.' Ze lachte. 'We hopen dat je met je zoons komt.'

'Dat lijkt me heel gezellig,' zei hij vriendelijk. 'Mag ik iets meebrengen? Ik ben geen geweldige kok, maar ik kan een dessert meenemen.' Hij wist dat hij bij een bakkerij in de stad een paar taarten kon kopen. Pompoen- en appeltaarten waren traditioneel voor Thanksgiving, had hij gehoord.

'Nee, mijn schoonzussen koken het meeste. Ik ben ook niet zo'n goede kok. Maar het is je eerste Thanksgiving hier, en we willen niet dat je alleen bent. Bovendien is mijn Katja gek op jouw Toby.' Dat had hij gemerkt - het was niet te missen. En Toby was snel even gek op haar aan het worden. Ze waren smoorverliefd op elkaar. 'Hij is een goeie jongen,' voegde ze eraan toe, en Nick was geraakt. 'En Lucas is kleine rakker. We zijn stapeldol op hem.' Ze lachten er allebei om. Lucas had nu over het hele circusterrein vrienden, en het zou Nick niet verbazen als hij niet inmiddels alle dertienhonderd artiesten minstens één keer had ontmoet. Hij leek overal waar ze kwamen vrienden te hebben en wist alles van hen: wat ze deden en waar ze vandaan kwamen. En zijn Engels ging met sprongen vooruit. 'Hij wil dat mijn zwagers hem leren jongleren.'

'Interessant.' Nick lachte om het idee. 'Het liefst op stelten, neem ik aan. Hij is er ijverig mee aan het oefenen sinds we hier zijn.' Terwijl hij het zei, kwam Lucas op zijn lage stelten aanlopen met Pierre, die hem liet zien hoe hij zijn evenwicht moest bewaren. Rosie huppelde naast hem. Ze zag er zoals altijd schattig uit en liep hand in hand met hem, terwijl Pierre zijn andere hand vasthad. Toby en Katja reden achter hen op een tandem die ze van iemand hadden geleend. 'Als je het over de duiveltjes hebt...' zei Nick, terwijl de bende de woonwagen naderde en hun ouders met elkaar zag praten.

'Krijg ik op mijn donder?' informeerde Lucas met een onbezorgde blik op zijn vader. Hij was er intussen aan gewend. Nick had hem diverse malen een standje gegeven omdat hij ineens weg was. Zijn vader wilde te allen tijde weten waar hij was, net zoals Gallina dat van haar meiden wilde weten. Ze hielden er allebei vrij strenge Europese normen en waarden op na voor hun kinderen. Anderen lieten hun kroost vrijer en waren minder oplettend.

'Nee, nu eens een keertje niet,' verzekerde Nick hem. 'De moeder van Rosie en Katja is zo aardig ons voor Thanksgiving uit te nodigen.' Terwijl hij het zei, slaakten alle vier de kinderen een vreugdekreet. 'Volgens mij is dat een motie van goedkeuring,' zei hij met een glimlach naar Gallina.

'Nou, dan zien we jullie morgen,' zei ze terwijl ze haar dochters bij elkaar riep om thuis te eten. 'Kom maar tegen vieren. We eten om zes uur.' Nick bedankte haar opnieuw en nadat ze was vertrokken, ging hij naar een slijterij in de buurt en kocht twee goede flessen wijn. Hij wilde de volgende dag niet met lege handen aankomen. Hij was dankbaar voor de uitnodiging en die avond praatte hij met de jongens over hun nieuwe vrienden, terwijl ze hun avondeten aten aan de kleine eettafel in de woonwagen, die nauwelijks groot genoeg was voor twee mannen en een kind. Ze stootten elkaar in de krappe, benauwde ruimte voortdurend aan.

'Gallina en Sergei hebben vaak ruzie,' vertelde Toby hem terwijl ze de kip aten die Nick in hun kleine oven had bereid. Nick leerde koken, zoals zoveel andere dingen. Voor het eerst van zijn leven deed hij hun was en maakte hij zijn eigen bed op. En hij had van een van zijn buren een stofzuiger geleend om de woonwagen schoon te maken. 'Sergei vindt het niet leuk dat ze koorddanst. Hij wil dat ze samen met hem en Rosies ooms op de trapeze werkt, maar dat wil ze niet. Ze vindt het te saai, zelfs als ze een driedubbele doen, wat heel moeilijk is. Maar ze gebruiken wel een net. Ik heb het hen zien doen,' zei Toby, alsof het heel normaal was om mensen te kennen die dat konden. Een maand geleden had hij niet eens geweten wat een 'driedubbele' was. Nu legde hij het uit aan zijn vader. Het was een driedubbele salto in de lucht op de trapeze. 'Hij zei tegen haar dat ze maar bij de familie Markovich moest gaan wonen als ze zo gestoord wilde zijn. Die gebruikt geen net.'

'Dat hoorde ik, ja,' zei Nick zacht. Met sommige roddels was hij intussen bekend en hij kende de namen van de sterartiesten van de grote acts. Hij had kortgeleden gesproken met de temmer van de grote katten, een interessante persoon die vele jaren in Afrika had gewoond en ook Duits was. Het circus bestond uit een bijzonder gevarieerde groep mensen, uit alle lagen van de samenleving en met verschillende scholingsniveaus. Sommigen hadden een behoorlijke opleiding genoten. Hij had gesproken met een man van een andere paardenact en had tot zijn verbazing ontdekt dat hij rechten had gestudeerd, maar de voorkeur gaf aan het circus. Anderen zagen eruit alsof ze na een ruig leven bij het circus waren gegaan. Het was een bonte verzameling mensen, in alle soorten en maten, die hij in eerste instantie vreemd had gevonden. Maar de nieuwigheid begon er nu vanaf te gaan. En de uitnodiging voor een Thanksgivingdiner bij Gallina en haar familie had hem geraakt. Hij keek ernaar uit om met haar man en zijn broers kennis te maken. Hij miste mannelijk gezelschap nu hij zonder Alex en zijn vader verder moest.

Gallina en Sergei en zijn broers en hun echtgenotes bleken heel vriendelijke, aardige mensen te zijn ontdekte Nick toen hij en zijn zoons bij hen kwamen eten. Ze hadden alles bij elkaar zeven of acht kinderen, voornamelijk jongens, die uiteindelijk allemaal bij het trapezeteam zouden gaan en van wie sommigen dat als tiener al deden. Nick mocht Sergei graag. Hij had een goed gevoel voor humor en borg onmiddellijk een van de flessen wijn op die Nick had gekocht en zei dat die aan zijn broers verspild was. Tijdens het diner dronken ze de andere en nog een paar flessen leeg. Het was een gezellige kliek. De mannen waren dol op hun familie en hadden het leuk met hun vrouwen, en Nick en de kinderen genoten.

Toby en Katja vertrokken meteen na het eten naar buiten en gingen in de warme avondlucht zitten praten over de dingen die voor hen belangrijk waren. Katja bekende Toby dat ze het circus ooit wilde verlaten. Ze wilde graag een normaal leven leiden, in een huis en niet meer in een woonwagen, en dat vond hij heel verstandig. Ze zei dat haar ouders erg van streek zouden zijn als ze het hun vertelde. Zij vonden dat dit de beste manier van leven was, en Katja was het daar niet mee eens. Zij wilde meer.

'En jij?' vroeg ze Toby met haar grote blauwe ogen, en hij dacht even na voordat hij antwoordde.

'Ik weet het niet. Ik weet niet wat ik wil, behalve ooit teruggaan naar Duitsland.' Door het uit te spreken miste hij meteen weer zijn grootvader, Marianne en al zijn vrienden.

'Ik wil hier blijven,' voegde Katja eraan toe. 'In Amerika, niet in Florida. Ik vond New York leuk toen we daar waren. Het is altijd geweldig in Madison Square Garden aan het begin van het seizoen.' Haar ogen lichtten op terwijl ze dat zei. 'Ik wil niet terug naar Praag. Dat was saai. Mijn moeder mist de stad wel volgens mij, maar ik niet. Het is hier beter.' Toby wist niet of dat waar was. Daarvoor was hij hier nog niet lang genoeg. Het enige wat hij wist, was dat hij haar heel leuk vond, en nadat ze een tijdje hadden gepraat, kuste hij haar. Hij vertelde het haar niet, maar zij was het eerste meisje dat hij ooit had gekust. Zijn hoofd tolde toen ze ophielden en het hare ook. Hij kuste haar toen opnieuw, en nu ging het beter. Het was kennelijk iets wat ze moesten leren, en ze waren allebei zeer bereid zich ervoor in te spannen. Ze waren daar dan ook nog volop mee bezig toen Lucas om de woonwagen heen liep, hen zag zoenen en stokstijf bleef staan, waarna hij gniffelde en verdween. Hij vertelde meteen aan Rosie wat hij had gezien.

'Wat stom,' zei Rosie met een vies gezicht. 'Mijn vader wordt vast heel boos als hij het hoort. Katja mag geen jongens kussen. Hij wil niet dat ze zich gedraagt als "een sloerie in het circus", wat dat ook betekent. Dat zegt hij steeds tegen haar.'

'Volgens mij vinden ze elkaar heel leuk,' vertrouwde Lucas haar toe, en Rosie dacht het ook. 'We moeten het maar niet vertellen.' Ze liet hem door zijn pink in de hare te haken zweren dat hij het niet zou doen. Dat had ze op school geleerd, zei ze. In de winter gingen ze in Florida naar school, maar de rest van de tijd, tijdens de tournee, kregen ze privéles, en dat vond ze leuker. De leraren in het circus gaven niet zoveel huiswerk op, maar haar moeder deed dat soms wel. Ze wilde dat ze goede scholing kreeg, maar Rosie vond dat maar saai.

Toen Nick en de jongens die avond naar huis gingen, zagen ze er alle drie tevreden en gelukkig uit. Nick had diverse glazen wijn op en had zich voor het eerst in lange tijd ontspannen. Hij had met Sergei geschaakt en gewonnen en had gezellig met zijn broers gepraat. Ze hadden allemaal Duits gesproken met hem en de jongens, en onderling Tsjechisch, en de kinderen hadden in het Engels met elkaar gepraat. Het was een fantastische familieavond geweest, en Nick was geroerd dat hij erbij had mogen zijn. Hij had het gevoel dat hij hier nu vrienden had, en Sergei wilde een keer komen kijken als Nick met zijn paarden trainde. Hij wilde Pegasus zijn croupade zien doen. Verschillende mensen hadden hem verteld dat het verbazingwekkend en ongelooflijk was wat het paard presteerde en dat het eruitzag alsof Pegasus vloog. De mensen begonnen hem nu van naam te kennen - zijn nieuwe naam, niet de oude.

'Aardige mensen,' zei Nick tegen Toby en Lucas terwijl ze hun woonwagen in liepen. Die leek minder deprimerend nu ze wisten dat ze vrienden in de buurt hadden. Toby liep met zijn hoofd in de wolken en knikte alleen maar, en Lucas gniffelde terwijl ze zich klaarmaakten voor de nacht. Hij vertelde Toby niet dat hij had gezien dat hij Katja kuste. Zonder er met zijn gedachten bij te zijn poetste Toby zijn tanden, trok zijn pyjama aan en stapte in bed. Hij was verliefd. Lucas liep naar de slaapkamer van zijn vader om hem een nachtzoen te geven. Nick zat op zijn bed een brief te schrijven aan zijn vader, waarin hij hem vertelde over zijn eerste Thanksgiving. Het was zo anders dan Paul ooit had meegemaakt: een avond met zes mannen die een trapeze-act opvoerden en hun echtgenotes die turnsters waren en Gallina die koorddanste. Het viel niet mee om de woorden te vinden om alles te beschrijven, maar het was een perfecte avond in zijn gloednieuwe leven geweest.

'Welterusten, papa,' zei Lucas terwijl hij een zoen op zijn wang drukte. 'Misschien word ik ooit wel trapezewerker in plaats van clown,' mompelde hij met een geeuw en toen schuifelde hij naar zijn bed. Zoals hij het zei, klonk het alsof trapezewerker of clown worden de enige twee opties waren, en Nick mijmerde over hoe vreemd het leven was en hoe snel dingen veranderden. Hij vroeg zich af wat hun allemaal te wachten stond. Wist hij het maar. Maar voorlopig was dit genoeg. Het was een veilig toevluchtsoord voor de storm die in Europa op komst was.

10

Het circus gaf elk jaar een kerstvoorstelling in Sarasota, voor de lokale bevolking en om een aantal nieuwe acts uit te proberen. Ze wilden Nick in de voorstelling hebben en maakten er stevig reclame voor: de graaf met de vliegende paarden Pegasus en Athena. Ze hadden een fotograaf een paar indrukwekkende foto's van Pegasus laten maken terwijl hij een croupade maakte, met Nick met zijn hoge hoed en in jacquet elegant op zijn rug. En toen hij zijn act in de voorstelling deed, reageerde het publiek dolenthousiast. In de parade op het eind reed hij op Pegasus en Toby op Athena, en ze zwaaiden met hun hoge hoed naar het publiek. Hij was een nieuw gezicht, en zowel vrouwen als mannen waren lyrisch. De vrouwen waren onder de indruk van zijn opvallend knappe uiterlijk. Hij was een heel aantrekkelijke man. En de mannen bewonderden hem om wat hij met zijn paarden deed. De introductie van zijn act was een daverend succes, tot groot genoegen van John Ringling North, die vanuit een stoel op de eerste rij naar hem had gekeken. Zelfs hij vond Nicks act perfect. En er waren ook diverse artiesten gekomen, die hem na zijn optreden achter de coulissen feliciteerden.

Nick wachtte na zijn act op de parade, toen hij de spreekstalmeester de familie Markovich hoorde aankondigen. Ze waren de laatste act in de hoofdpiste. Nick liep weer naar binnen en ging aan de rand van de piste staan om naar Christianna te kijken. Hij had haar een paar keer op de lage kabel zien trainen met haar coachende vader, maar had haar nooit zien koorddansen. Nieuwsgierig keek hij toe terwijl ze gracieus via het koord naar het kleine platform klom, vlak bij de nok van de tent, terwijl het publiek zijn adem inhield. De band speelde de muziek van het Zwanenmeer, die Nick meteen herkende, maar hij besteedde er geen aandacht aan terwijl hij haar bijzonder sierlijk van het platform de kabel op zag bewegen.

Instinctief keek hij naar beneden om te zien wat er onder haar was. Hij zag sjouwers en haar vader in zijn rolstoel, en ook haar broers keken aandachtig toe. Ze stonden onder de kabel, voor het geval ze haar moesten opvangen. Maar er hing geen net, en toen hij dat zag, hield hij zijn adem in en wendde zijn blik geen moment af. Hij was volledig in de ban van de kleine, superslanke figuur die door de lucht leek te zweven. Ze was zo hoog in de lucht dat de kabel onder haar voeten nauwelijks te zien was. Het was alsof ze dansend in de lucht hing, en ze glimlachte terwijl ze dat deed, alsof ze er veel plezier aan beleefde.

De kabel stuiterde één keer, en het hele publiek hapte naar adem, maar ze hervond zonder enige inspanning haar evenwicht. Ze draaide een keer helemaal rond, en terwijl Nick toekeek, merkte hij dat hij misselijk werd. Hij kon de spanning en onzekerheid terwijl hij haar zulke gruwelijke risico's zag nemen niet aan. Je zag meteen waarom zij de ster van de voorstelling was. Ze verdiende die status absoluut voor wat ze deed. Er leek geen eind aan haar optreden te komen, terwijl de spanning steeg en Nick doodsangsten uitstond.

Toen kwam ze uiteindelijk met een laatste bevallige sprong neer op het platform aan de andere kant, dat nauwelijks groter was dan haar kleine voeten, en het publiek gaf haar een daverend applaus. Ze pakte een lus in het touw vast en liet zich moeiteloos naar beneden glijden. Toen ze de circusvloer raakte, maakte ze een elegante buiging. De toeschouwers gingen meteen staan en juichten haar toe. Ze had haar leven voor hen geriskeerd, maar zij zagen het als puur entertainment. En terwijl Nick daar stond, besefte hij dat hij trilde. Nog nooit van zijn leven had hij zoiets angstaanjagends gezien.

Ze schoot langs hem toen ze de piste verliet, maar zag hem niet. Haar broers volgden als een koninklijke garde, en haar vader reed in zijn rolstoel achter hen aan. Ooit was hij net zo goed geweest en was zijn act zo mogelijk nog gewaagder, en haar moeder was net zo gracieus geweest, daar was iedereen het over eens, totdat ze haar dood tegemoet was gevallen. Nick kon zich niet voorstellen dat er ook maar iéts was wat zulke risico's de moeite waard maakte. Eerder had hij Gallina zien optreden, en zij was veel voorzichtiger geweest. Haar act was spannend, maar hiermee niet te vergelijken. Christianna's optreden was een combinatie van verfijnde gratie en lenigheid, een opmerkelijk gevoel voor evenwicht en pure doodsverachting. Ze was veel te jong en mooi om te sterven. Haar moeder was nauwelijks ouder geweest dan zij nu toen ze stierf, en Christianna was destijds nog heel jong. Ze was grootgebracht door haar vader en tante, zo was Nick verteld.

Nick was nog steeds in shock toen hij een paar minuten later Pegasus besteeg voor de parade. Christianna was de grande finale geweest, en terecht. De parade wist de stemming weer te verlichten, met alle artiesten die eraan deelnamen, alle dieren en de grote sterren van de show die op de olifanten reden, onder wie Christianna. De clowns dartelden om hen heen, en de muziek vierde het einde van de voorstelling. Er waren geen ongelukken gebeurd, maar Nick had het gevoel gehad dat zijn hart het zou begeven toen hij naar Christianna keek. Op een bepaald moment huppelde Pegasus langs haar in de parade terwijl zij op de rug van de grootste olifant stond, en ze keek naar Nick. Hun ogen ontmoetten elkaar. Hij salueerde naar haar met zijn hoge hoed, en toen glimlachte ze. Ze zag er vederlicht uit terwijl ze naast hem danste, en toen leidde hij Pegasus in handgalop en reed naar voren. Nick besefte elke keer dat hij haar zag dat ze iets opwindends had. Of dat kwam door de schokkende risico's die ze met haar leven nam of door haar pure schoonheid wist hij niet. Maar hoe dan ook was hij nog uren onrustig nadat hij haar had gezien. Hij kon zich niet voorstellen waarom haar vader haar dit werk liet doen, vooral niet na wat er met hem en haar moeder was gebeurd. Ze waren echt gestoord, zoals Gallina zei.

Aan het einde van de voorstelling bracht Nick samen met Toby de paarden terug naar hun tent. Ze borstelden en voerden ze en toen liepen ze langzaam terug naar hun woonwagen. Nick was duizelig en voelde zich bijna dronken van de geluiden en geuren van het circus van die dag. Hij hoorde de muziek nog steeds in zijn oren.

'Ik heb vanavond naar Christianna Markovich gekeken,' zei hij terloops tegen Toby terwijl ze naar huis wandelden. Hun eigen optreden van die avond was stimulerend geweest. Pegasus was het succesnummer van de show, en Nick samen met hem. 'Echt gekkenwerk,' zei Nick, die nog steeds misselijk werd wanneer hij aan haar optreden dacht.

'Iedereen zegt dat ze gestoord zijn,' zei Toby onverschillig.

'Haar vader in elk geval, dat hij haar zoiets laat doen. Als jij ooit zoiets gevaarlijks overweegt, draai ik je de nek om.' Nick kon het nog steeds niet bevatten. Niets rechtvaardigde het grote risico.

'Het is gewoon hun werk,' zei Toby met een grijns. In zes weken was het circus en alles wat erbij hoorde normaal voor hem geworden. En nu hij verliefd was op Katja had hij het zelfs prima naar zijn zin. Hun liefdesavontuur was intens. Beide families zagen het aan en vonden het schattig, zolang het niet uit de hand liep. Nick had zijn zoon gewaarschuwd niet te ver te gaan - ze was een lieve meid. Toby had hem beloofd zijn verstand niet te verliezen. Wat ze samen hadden was onschuldig en lief, en hun ouders wilden dat dat zo bleef.

Toen Nick die avond in bed lag in zijn woonwagen, dacht hij weer aan Christianna en haar bijzondere koorddansact. Hij kon haar niet uit zijn hoofd zetten en zag haar nog steeds op de kabel dansen en een hele draai maken, hoog boven het publiek. Die nacht droomde hij dat hij haar zag vallen, en in zijn droom probeerde hij haar op te vangen, maar hij bereikte haar te laat, en ze viel zonder geluid te maken in een diep gat, terwijl ze naar hem bleef kijken. Nick werd badend in het zweet wakker en dacht nog steeds aan haar toen hij weer in slaap viel. 's Ochtends voelde hij zich beter, maar hij vond het vreselijk wat hij de avond ervoor had gezien. Hij vond het veel te gevaarlijk. Die middag zei hij er iets over tegen Gallina, en ze hief haar ogen ten hemel.

'Die hele familie flirt met de dood,' zei ze afkeurend. 'Volgens mij dwingt haar vader haar. Hij is een dwaze oude man, die denkt dat koorddansen het enige is wat ertoe doet. Ze zou toch minstens een vangnet moeten gebruiken, maar het publiek vindt het dan minder spectaculair. Ik ben niet bereid zo'n groot risico te nemen. Ik heb kinderen,' zei ze eenvoudig. Nick wist dat zij af en toe ook zonder vangnet werkte, maar dat kwam steeds minder voor. En als ze het deed, was Sergei wekenlang boos op haar. Het circus verwachtte niet van haar dat ze zo'n groot risico nam - daar hadden ze Christianna voor. En Christianna had een jongere zus die ook door hun vader werd getraind. Ze was nog maar dertien en te jong om koorddanseres te worden, maar weldra zou ook zij daar boven staan.

Twee dagen na de kerstvoorstelling brachten Nick en zijn zoons kerstavond rustig samen door. Ze hadden een kleine boom aangeschaft en in de woonwagen versierd. Nick had ook lampjes gekocht, en Toby hielp hem die buiten op te hangen. De woonwagen zag er feestelijk uit, maar bleef deprimerend. Voor Nick was hun schamele onderkomen het vervelendste aspect van het circusleven. Hij haatte de woonwagen en het feit dat hij minder comfortabel leefde dan zijn paarden. Maar dit was nu hun leven, en ze woonden in het circus allemaal hetzelfde.

Op kerstavond stak Nick de kaarsjes in de kerstboom aan. Het ritueel deed hem aan Duitsland denken, en hij kreeg er een brok van in de keel. Hij probeerde niet te denken aan de mensen die hij had achtergelaten en de vele Kerstmissen die ze op het Schloss hadden gevierd. Ze waren nu bijna twee maanden in Florida, maar het voelde soms als een eeuwigheid. Zijn zoons pasten zich prima aan, maar er waren momenten waarop hij zich afvroeg of hij ooit weer een normaal leven zou leiden, tussen de mensen met wie hij was opgegroeid, in het huis waarin zijn familie al eeuwenlang woonde. Hier was alles nieuw en hem volslagen vreemd, behalve zijn kinderen en hun paarden. Hij betwijfelde of hij ooit helemaal aan dit leven zou kunnen wennen, of hij ooit naar huis zou mogen terugkeren, of dat hij altijd een verschoppeling zou blijven.

Alle drie staarden ze zonder iets te zeggen naar de kaarsen in de boom en dachten aan wat ze het meest misten. Toen de jongens naar bed gingen blies Nick de kaarsen uit, om te voorkomen dat de boel in brand zou vliegen. Maar het was leuk om ze een tijdje aan te hebben gehad. Die nacht in bed dacht hij aan Alex en zijn vader. Hij vroeg zich af hoe het met hen ging en hoe zij de kerst beleefden. Hij maakte zich er zorgen over dat zijn vader alleen was en schreef hem vaak, maar hij kon nu niets doen om hem te helpen en wist dat Alex zo vaak mogelijk bij hem langsging. Die verzekerde hem in zijn brieven dat zijn vader het goed maakte. Nick hoopte maar dat het waar was.

In de week tussen Kerstmis en Nieuwjaar hing er een feestelijke sfeer op het circusterrein. Mensen nodigden elkaar in hun woonwagen uit om te eten of te drinken, en anderen gingen uit in de stad. Het circus gaf vlak voor Nieuwjaar een groot feest in de hoofdtent, en vrijwel iedereen woonde het bij, ook Nick en zijn zoons. Het bood hun de kans nieuwe mensen te leren kennen en te spreken met de paar die ze al kenden. Nick hoorde allerlei talen om zich heen en stond versteld van hoeveel Duitsers er waren, evenals talloze Italianen en Fransen.

Nu de emoties van Kerstmis achter hen lagen, moesten ze de Nieuwjaarsviering nog doorkomen, en na de vakantie gingen de jongens weer naar school. Ze hadden het naar hun zin op de school waar ook de andere circuskinderen naartoe gingen, en hun Engels ging nog meer vooruit. In april zouden ze op tournee gaan. Voor Nick was het een welkome verandering, die ervoor zou zorgen dat ze genoeg omhanden hadden. Het leek hem interessant om nieuwe plaatsen te bezoeken en Amerika stad voor stad te ontdekken, van de ene kust naar de andere. De jongens verheugden zich er ook op.

Ze brachten oudejaarsavond door bij Gallina en Sergei en hun gezin, en kort na middernacht gingen Nick en de jongens weer naar huis. Nick had zijn zoons champagne laten proeven, Toby meer dan Lucas, die slechts één slokje had mogen nemen. Rosie en hij deden een spelletje dammen en vielen ruim voor middernacht in slaap, en Nick droeg hem toen ze naar huis gingen. Het was een mooie manier geweest om het jaar af te sluiten, samen met hun nieuwe vrienden, en het was prettig geweest om Duits met hen te praten en dezelfde tradities te delen.

De volgende dag, toen Nick de paarden aan het borstelen was, zag hij Lucas met Rosie in de richting van de grote tent lopen. Nick zei tegen hem dat hij voor het middageten terug moest zijn, en Lucas beloofde het. Toen Nick net klaar was met het borstelen van Pegasus en aan Athena wilde beginnen, rende Rosie huilend de tent in.

'Lucas is gewond!' riep ze in het Duits naar hem. Nick stopte met waar hij mee bezig was en staarde haar aan. Hij was doodsbang voor wat er gebeurd kon zijn. Lucas kon door een olifant zijn vertrapt, zijn hand in een tijgerkooi hebben gestoken of door een vrachtwagen zijn overreden. In de wereld waarin ze leefden kon er van alles gebeuren. Het circus kende talloze gevaren voor een kind dat zo avontuurlijk was als Lucas.

'Wat is er gebeurd? Waar is hij?' vroeg Nick haar in paniek terwijl hij de borstel liet vallen.

'In de grote tent... Hij wilde op de lage kabel gaan staan en toen viel hij. Ik denk dat hij zijn hoofd heeft gestoten. Hij had zijn ogen dicht en stond niet meer op.'

Nick vroeg niet verder door, maar rende zo hard als hij kon naar de grote tent, het centrum van activiteit op het circusterrein. Hij snapte niet wat Lucas had bezield om op een van de lage kabels te spelen. Die stonden er om te trainen voor de koorddansacts. Toen hij de tent in rende, zag hij een groepje mensen rond een van de lage kabels staan. Hij drong zich naar voren en vreesde het ergste. Hij zag Lucas in zijn korte broek en geruite blouse op de grond liggen, maar zijn ogen waren open, en hij praatte met iemand. Toen zag Nick met wie hij praatte. Het was Christianna, gekleed in een wit balletpakje en met balletschoenen aan. Ze zat op de grond geknield en streek over Lucas' hoofd. Lucas glimlachte naar haar. Ze had een vochtig doekje op zijn voorhoofd gelegd en tegen hem gezegd dat hij niet mocht opstaan.

Nick wendde zich onmiddellijk tot haar. Hij vroeg zich af ze hier al die tijd was geweest en of ze Lucas op de kabel had zien spelen. Misschien had het haar doodnormaal toegeleken.

'Wat is er gebeurd?' vroeg hij haar scherp.

'Dat weet ik niet,' zei ze met haar sterke Poolse accent zacht in het Engels. Hij had haar nog nooit gesproken. 'Ik kwam hier vlak nadat hij was gevallen. Het is goed afgelopen, er is niets mis met zijn ogen. Hij heeft een buil op zijn hoofd, maar kan alles goed zien. We kunnen de dokter bellen, maar ik denk dat hij zich zo wel beter voelt. En zijn nek is ook oké.' Ze wist waar ze op moest letten en had Lucas onderzocht. Ze sprak heel zacht tegen Nick, maar leek zeker van zichzelf en onbevreesd. En ze was heel lief voor zijn zoon geweest.

Nick knikte en wendde zich toen tot Lucas. 'Waarom deed je dat? Het was een ontzettend domme, gevaarlijke actie. Je had je nek wel kunnen breken.' Door zijn eigen doodsangst klonk hij nors, maar hij was vooral bang. De lage kabel hing slechts een meter vijftig boven de grond en was niets vergeleken bij de hoge, maar Lucas had toch ernstig gewond kunnen raken. Nick was opgelucht dat dat niet zo was. Hij keek Christianna dankbaar aan en tilde zijn zoon in zijn armen. Terwijl hij dat deed, kneep Lucas zijn ogen dicht en zei dat hij misselijk was.

'Ik denk dat hij een hersenschudding heeft,' zei Christianna zacht. 'Maar als je hem in bed legt, voelt hij zich morgen beter.' Toen glimlachte ze. 'Het is mij in het begin ook vaak overkomen.'

'Ben je daarom zo dapper en dom om zonder vangnet te werken?' vroeg Nick, maar het was maar deels grappig bedoeld. Elke keer dat hij het haar had zien doen, werd hij er naar van. Maar terwijl hij nu naar haar keek, besefte hij dat hij nog nooit zulke schitterend blauwe ogen had gezien. Ze boorden zich in hem als een helder licht dat hem bescheen. Ze benamen hem de adem en maakten dat hij zijn ogen wilde dichtknijpen, maar hij kon haar alleen maar blijven aanstaren. Ze was betoverend.

'Het is een familietraditie,' antwoordde ze simpel en ongestoord door wat hij had gezegd. Maar het had haar moeder het leven gekost en haar vader aan een rolstoel gekluisterd. Nick vond het een slechte familietraditie. 'Zal ik met je meegaan, zodat we hem samen een poosje in de gaten kunnen houden?' bood ze aan, en Nick wist niet waarom, maar hij knikte, en het meisje in het balletpakje volgde hem de tent uit en liep snel met hem mee naar hun woonwagen. 'Als je wilt haal ik een dokter,' bood ze aan, maar Lucas kletste onderweg naar huis alweer honderduit en leek snel te herstellen, ondanks de lelijke buil op zijn hoofd. 'Maar volgens mij gaat het wel,' zei ze weer en ze stapte behoedzaam hun woonwagen in, achter Nick aan, die zijn zoon in zijn armen droeg.

'Je hebt me de schrik van mijn leven bezorgd,' berispte hij Lucas, die schaapachtig keek terwijl zijn vader hem in bed legde. Nick wilde weglopen om een nat washandje te halen, maar Christianna had er al een voor hem gepakt en gaf het aan toen hij zich omdraaide. Hij legde het washandje op Lucas' voorhoofd en zei tegen hem dat hij zo een tijdje moest blijven liggen. Daarna liep hij terug de woonkamer in om Christianna voor haar hulp te bedanken. 'Hij had eraf moeten blijven,' zei Nick ontdaan.

'Ze hadden de kabel weg moeten halen. Ik berg hem na de training altijd op. De mensen beseffen niet dat je je ook op een lage kabel kunt bezeren.' Nick knikte en kon het niet laten haar een vraag te stellen, terwijl haar ogen zich in de zijne boorden. Haar blik was heel intens. En nu hij naast haar stond, zag hij hoe klein ze was. Ze was nauwelijks groter dan een kind, maar onmiskenbaar een vrouw, en ze keek met een allervriendelijkste blik naar hem op. Ze had iets totaal onbevreesds, wat hem intrigeerde, en haar gezicht drukte de wijsheid van de jaren uit.

'Waarom doe je dat werk? Het is zo gevaarlijk. Ik heb je tijdens de kerstvoorstelling gezien en werd er gewoon misselijk van. Ik was zo bang dat je zou vallen,' zei hij zacht. Ze fascineerde hem. 'Sorry dat ik eerder zo nors klonk, maar ik vind het vreselijk wat je doet.'

'Ik werd er vroeger zelf ook misselijk van,' gaf ze toe, 'maar nu niet meer. Ik ben niet bang en daarom kan ik het. Door angst val je. Als je niet bang bent, val je niet.'

Nick vond dat veel te simplistisch, te zelfverzekerd en te optimistisch klinken. 'En als je uitglijdt?'

'Dat gebeurt niet,' zei ze zacht. Terwijl hij met haar praatte, begreep hij dat ze helemaal geen angst kende, in elk geval niet als ze koorddanste. Maar iets anders dan angst had ervoor gezorgd dat haar ouders waren gevallen. En zij waren ook zeer ervaren geweest.

'Misschien gebeurt dat ooit wel een keer. Kun je het publiek niet op een andere manier vermaken?' vroeg hij haar zonder er doekjes om te winden.

'Niet zoals nu. Dit willen ze. Hiervoor komen ze.' Hij wist dat het deels waar was. De toeschouwers genoten van het gevaar en het risico dat ze nam, dat merkte hij aan hun reactie op haar act. 'Je hebt mooie paarden,' zei ze. Ze ging snel op een ander onderwerp over. 'Vooral die witte. Het zijn net dansers, en wat ze doen lijkt op ballet.'

'Dat is het bijna ook, en wanneer ik met ze als paar werk, heet het zo.' Nick glimlachte terwijl hij het zei. 'Rijd jij ook paard?'

'Vroeger wel. Ik ben bang voor paarden,' zei ze met een vage glimlach.

'Dat vind ik moeilijk te geloven. Een vrouw die zonder vangnet koorddanst en bang is om op een paard te zitten. Paarden zijn toch veel dichter bij de grond?'

'Maar ze zijn zo onvoorspelbaar. Je weet nooit wat ze zullen doen. Op de kabel hoef ik alleen op mezelf te vertrouwen.' Wat ze zei was waar.

'Een goed paard is voor honderd procent te vertrouwen. Ik zal het je een keer laten zien.' Ze knikte en leek het idee leuk te vinden, en toen gingen ze weer bij Lucas kijken. Die lag op zijn bed met een stuk speelgoed te spelen en leek in orde. Hij keek op en glimlachte naar Christianna.

'Dank je wel dat je me hebt geholpen,' zei hij verlegen.

'Niet meer op mijn kabel spelen, hè,' zei ze met een blik die duidelijk maakte dat ze het meende. Ze had een ijzeren wil, en dat zag je in haar ogen. Ze was een kleine vrouw met een grote geest. Dat was ook wel nodig om te kunnen doen wat ze deed.

Toen stapte Rosie de woonwagen in, op zoek naar Lucas en Nick. Nick riep dat ze in Lucas' kamer waren. Ze verscheen in de deuropening en keek paniekerig, maar toen ze zag dat het goed met hem ging, brak er al snel een brede glimlach door op haar gezicht.

'Ik dacht dat je dood was,' zei ze tegen haar vriend.

'Nee, hoor,' zei hij trots. 'Ik sliep alleen maar.'

'Dan sliep je heel diep,' zei Rosie nuchter. 'Ik riep je naam, maar je werd niet wakker.'

'Ik had mijn hoofd gestoten, maar nu gaat het wel weer. Zij heeft me geholpen,' zei hij terwijl hij weer naar Christianna keek, die glimlachte.

'Je was al wakker toen ik bij je kwam, alleen nog een beetje suf.' Ze wilde gaan trainen toen ze Lucas op de grond aantrof. Hij was toen al aan het bijkomen. Rosie was weggerend om Nick te zoeken.

'Voortaan wil ik jullie geen moment meer uit het oog verliezen,' waarschuwde Nick hen. 'Het is mijn schuld dat ik jullie alleen op pad heb laten gaan. Ik wist niet dat je zo dom zou zijn om op een kabel te gaan spelen.'

'Ik mag het van mijn mama ook niet,' bekende Rosie, terwijl Christianna langzaam de kamer uit liep. Ze had hier niets meer te doen en wilde zich niet opdringen. Nick volgde haar naar de deur.

'Lijkt het je leuk om mijn paarden een keer te zien? Dan mag je op Pegasus rijden terwijl ik de teugels vasthoud.'

'Niet als hij op zijn achterbenen gaat staan,' zei ze verlegen.

'Hij weet dat hij dat alleen mag doen als ik op hem rijd of als ik het hem opdraag,' zei Nick met een vriendelijke blik. 'Je hoeft helemaal niet bang voor hem te zijn. Hij is heel mak. En Athena is nog gemakkelijker, mocht je liever op haar rijden.'

'Misschien een keer,' zei ze voorzichtig.

'Je bent altijd welkom,' zei hij terwijl hij de woonwagen uit stapte, het winterzonlicht in. Het was een warme dag. 'En nogmaals bedankt dat je Lucas hebt geholpen. Hij had mazzel dat je er was en wist wat je moest doen.' Ze had ervoor gezorgd dat hij niet te snel was opgestaan, wat gevaarlijk had kunnen zijn. Hij had kunnen flauwvallen en opnieuw zijn hoofd kunnen stoten.

'Ik ben blij dat alles goed met hem is.' Hij had ook zijn nek kunnen breken, waar ze in eerste instantie bang voor was geweest. Zo was haar moeder om het leven gekomen. Ze glimlachte nog een keer naar Nick en liep met haar perfecte, tengere lichaam in het flatterende balletpakje terug naar de grote tent. Nick keek haar even na en ging toen weer naar binnen.

'Mooie vrouw,' zei Lucas zodra zijn vader terug was in de kamer. 'Ik vind haar aardig.'

'Ik ook,' zei Nick, terwijl hij naar hem glimlachte.

'Waarom zegt iedereen dat ze gestoord is? Ze is lief.'

'Omdat ze zonder vangnet werkt,' legde Rosie uit. 'Dat is heel dom. Mijn mama zegt dat ze het doet omdat haar vader het wil en dat hij ook gestoord is. Het is heel gemeen dat hij haar dat laat doen.' Terwijl de twee kinderen hun gesprek voortzetten, vroeg Nick zich af of haar vader haar daadwerkelijk dwong, of dat Christianna het echt leuk vond wat ze deed. Het leek er wel op, en ze had er ogenschijnlijk geen moeite mee. Voor haar was het gewoon werk. De meeste mensen in het circus leken er zo over te denken en zich er totaal niet van bewust te zijn hoe uitzonderlijk hun werk was. En velen deden het al generaties lang.

Nick liep de winterzon weer in en ging op een stoel zitten die iemand voor de woonwagen naast hen had laten staan. Er woonden vier acrobaten in de andere woonwagen, die 's avonds vaak veel kabaal maakten. Het waren Chinezen uit Hongkong. En terwijl hij daar zat en een sigaret opstak, dacht hij weer aan Christianna, aan hoe mooi en teer ze was, en hoe dapper. Hij hoopte dat ze een keer bij zijn paarden kwam kijken, waarna hij zichzelf streng toesprak. Zij was eenentwintig en hij werd vierenveertig. Hij zou niet eens moeten overwegen haar als vrouw na te jagen en toch voelde hij zich zeer tot haar aangetrokken. Hij was gebiologeerd door haar ogen. Toen ging hij weer naar binnen en duwde haar uit zijn gedachten. Het laatste wat hij wilde was een relatie beginnen met een jong circusmeisje, en hij hield zichzelf voor dat ze hem waarschijnlijk toch te oud vond.

Maar ondanks zijn goede voornemens bleef ze de hele dag door zijn hoofd spoken. Hij zag steeds haar gezicht weer voor zich toen ze vertelde dat ze niet bang was voor de hoge kabel en toen hij haar in de grote tent over Lucas gebogen had aangetroffen. Hij probeerde haar te vergeten, maar merkte dat hij dat niet kon, en aan het einde van de dag voelde hij zich door haar betoverd. Hij kon alleen nog maar denken aan die onpeilbare blauwe ogen.

Hij dacht nog steeds aan haar toen hij die avond de paarden ging voeren. Toen hij daarmee klaar was en zich omdraaide, was ze daar ineens. Ze had stilletjes naar hem staan kijken met die blik waarmee ze hem in haar greep hield. 'Ik heb de hele dag aan je gedacht,' zei hij. Hij wist niet wat hij anders moest zeggen. 'Volgens mij heb je me betoverd.' Hij glimlachte. Hij voelde zich weer als een tiener terwijl hij naar haar keek, niet als een man van zijn leeftijd. Hun leeftijdsverschil leek weg te smelten terwijl hun ogen elkaar ontmoetten en vasthielden.

'Ik ook aan jou,' zei ze langzaam. 'Ik kom voor de paarden.' Hij knikte en gebaarde dat ze dichterbij moest komen. Toen ze naast hem stond, tilde hij haar voorzichtig op Athena's rug. Ze was zo licht als een veertje. Hij leidde de merrie aan haar hoofdtuig de stal uit.

'Ze voelt waarschijnlijk niet eens dat je op haar zit, zo licht hen je.' Hij glimlachte naar Christianna, die hem ernstig aankeek.

'Maar ik ben heel sterk,' zei ze trots terwijl ze een van haar sierlijke dansvoeten spitste, en hij lachte.

'Daar twijfel ik niet aan, Christianna. Sterk genoeg om me de hele dag af te leiden.' Ze keek niet angstig, hoewel ze eerder had gezegd dat ze bang voor paarden was. Toen draaide hij zich naar haar toe en keek haar ernstig aan. Ze zag eruit als een elf terwijl ze schrijlings op het paard zat en onbevreesd op hem neerkeek. Ze zeiden geen van beiden iets. Dat was ook niet nodig. Ze was gekomen om hém te zien, niet de paarden, en dat wist hij. 'Wat doen we nu?' vroeg hij haar, alsof ze allebei in de gaten hadden wat er speelde. Nick wist één ding zeker: hij had nog nooit iemand zoals zij gekend. En wat er nu ging gebeuren was helemaal aan haar.

Toen leunde ze naar hem toe en sloeg haar armen om hem heen, terwijl hij haar stevig op het paard hield en zacht kuste. Dit had hij de hele dag al willen doen. Ze kuste hem terug, en toen ze stopten, glimlachte ze naar hem, alsof ze hiervoor gekomen was. Hij kuste haar opnieuw en terwijl hij dat deed, tilde hij haar voorzichtig op de grond. Nu stond ze voor hem en ze keek naar hem op. Hij wist dat hij was thuisgekomen, waar hij ook was en waar hij ook vandaan kwam. Hij was vanuit een ander leven, een andere wereld gekomen en een oceaan overgestoken om haar te vinden en hij had geen enkele twijfel over wat hij met haar wilde, en zij leek hetzelfde te voelen.

'Ik heb op je gewacht. Je hebt er lang over gedaan,' zei ze zacht.

'Ik had wat dingen te doen,' zei hij met zijn armen nog steeds om haar heen. 'Die kabel gaat een probleem voor ons worden, Christianna,' waarschuwde hij haar in alle eerlijkheid.

'We zullen zien,' zei ze. Ze beloofde hem hoe dan ook niets.

'Ik ben niet gekomen om toe te kijken hoe jij jezelf in het verderf stort.' Hij was al een keer weduwnaar geworden en wilde niet verliefd worden op een vrouw die elke avond haar leven op het spel zette. Zo'n zwaar verlies kon hij niet nog een keer aan. 'Ik heb je hier bij mij nodig.'

'Ik jou ook... Misschien heb ik het koorddansen over een tijdje niet meer nodig.'

'Doe je het daarvoor? Voor de kick?' Hij keek verrast. Ze leek hem er niet het type voor. Ze was serieus en sterk, en wijs voor haar leeftijd.

'Nee. Ik doe het omdat het van me wordt verwacht. Het is een familietraditie, en mijn familie is van mij afhankelijk. Ik ben op dit moment de enige die het kan. Mijn zusje is te jong en bovendien is ze bang. Mijn broers zijn te fors.' Nick had opgemerkt dat haar vader veel tengerder was dan zijn zoons.

'Sommige van je familieleden zijn zwaargewond geraakt of gestorven. Ik wil niet dat jij de volgende bent,' zei Nick terwijl hij zijn neus in haar nek drukte en haar weer kuste. Het voelde ineens alsof het altijd zo had moeten zijn, alsof hun paden waren voorbestemd elkaar te kruisen, en alsof het jaren geleden, in een ander leven, was vastgelegd. Hij kon geen genoeg van haar krijgen; het was alleen al duizelingwekkend om haar te kussen en om haar huid te voelen wanneer hij haar gezicht aanraakte of als zij het zijne beroerde met haar zachte handen. Ze voelde zo zacht als fluweel. 'We hebben het er nog wel over,' zei hij, verwijzend naar de kabel. Hij kon niet meer denken. Hij wilde alleen maar bij haar zijn en haar in zijn armen voelen. Ze voelde zo klein en broos dat hij bang was haar te pletten.

'Ik kan nooit de jouwe zijn,' zei ze met een droevige, zachte stem, maar haar woorden verrasten hem.

'Waarom zeg je dat?' Hij keek gekwetst en bezorgd terwijl ze haar hoofd boog, maar zich niet terugtrok. Ze voelde zich gelukkig in zijn armen en wilde hem niet loslaten.

'Om wie je bent. Ik ben maar een circusmeisje, en jij was in je vorige leven een belangrijk man. Dat kan ik zien. Op een dag ga je terug. Ik weet niet waarom je bent gekomen, maar ik weet dat je weer weggaat. Jij hoort hier niet. Ik wel.'

'Ik weet niet of ik ooit zal vertrekken of in staat zal zijn terug te keren,' fluisterde hij naar waarheid. 'En als ik dat doe, neem ik je mee. Je bent niet alleen maar een circusmeisje, Christianna. Je bent heel speciaal.' Dat wist hij al. Ze had een waardigheid, edelmoedigheid en bevalligheid over zich die ervoor zorgden dat het hem niet uitmaakte waar ze elkaar hadden ontmoet en waar ze vandaan kwam. Hij zou overal trots op haar zijn geweest, en dat zei hij ook zonder aarzeling tegen haar.

'Ik zal altijd minder zijn dan jij omdat ik hiervandaan kom,' zei ze bedroefd. Ze begreep het perfect, maar het kwam niet overeen met zijn gevoelens voor haar. Ze was de opwindendste vrouw die hij ooit had ontmoet. En de wereld die hij had achtergelaten en de mensen die daarin leefden, konden hem op dit moment gestolen worden. In een oogwenk was ze zijn leven in geslingerd en had ze ervoor gezorgd dat hij zich deel van haar leven voelde. 'Er komt een dag dat je je zult schamen,' zei ze, alsof ze dat van hem wist, maar dat was niet meer zo voor hem.

'Nooit,' beloofde hij haar terwijl ze daar stonden. 'Jij hebt niets waarvoor ik me zou moeten schamen. Ik ook niet. Ik ben de gelukkigste man op aarde met jou aan mijn zij.'

'Jij bent van adel, Nick. Ik ben maar een koorddanseresje.'

'Stil,' zei hij beslist. 'Sst...' Hij legde haar het zwijgen op met een zoen, en Pegasus draaide zich naar hen toe en knikte. En Nick wist dat hij nu zou moeten bewijzen dat hij meende wat hij zei. Wie ze ook was en waar ze elkaar ook hadden ontmoet, hij wist het zeker: er was een onomkeerbare band tussen hen ontstaan, vanaf het eerste moment dat ze elkaar zagen. En toen ze die avond samen de paardentent uit liepen, werd die bezegeld.

11

Alles was anders - en stukken beter - in Nicks leven nu Christianna er deel van uitmaakte. Ze hielden hun romance in eerste instantie geheim, wat wel zo verstandig leek. Ze maakten 's avonds lange wandelingen, weg van het circusterrein, waar niemand hen zou herkennen. Hij wilde bij haar zijn, met haar praten en meer over haar te weten komen. Ze keken op een overeenkomstige manier naar het leven en dachten vrijwel hetzelfde over mensen en zelfs het circus, ondanks de verschillen in hun achtergrond en leeftijd. Ze was wijs voor een meisje van eenentwintig en dankzij haar voelde hij zich jonger dan hij was. Op hun volgende verjaardag zou hij precies twee keer zou oud zijn als zij, maar ze zaten er geen van beiden mee.

'Wat zou je vader van ons vinden?' vroeg Nick haar op een avond toen ze op een bankje gingen zitten om te praten. Ze hadden een uur gewandeld en het voelde goed om even weg te zijn. Ze hadden afgesproken haar familie nog niets te vertellen en zijn zoons ook niet. Ze wilden zichzelf eerst tijd geven elkaar beter te leren kennen en te koesteren wat ze deelden.

'Hij zou bang zijn dat je me bij het circus weghaalt. Er is niemand anders die onze koorddansact kan doen. Mijn zusje Mina is te jong, want ze is nog maar dertien. En er staat al veertig jaar een Markovich op de hoge kabel. Totdat Mina oud genoeg is, is het aan mij. Bovendien is ze bang.' Christianna was dat nooit, en dat maakte haar act zo magisch.

'Maar als je valt, is er ook niemand meer. Je vader is gehandicapt geraakt, en je moeder heeft het niet overleefd. Hoe kan hij willen dat je dit doet?'

'Het is onze nalatenschap, een traditie. Mijn grootvader was eigenaar van het beste circus van Warschau, maar toen hij met gokken zijn geld verloor, moest hij het verkopen. Mijn ouders gingen bij dit circus toen ik nog een baby was, twintig jaar geleden. Het circus is altijd ons leven geweest. Maar dat geldt niet voor jou, Nick. Op een dag ga je weg. Mijn vader zou daar bang voor zijn wanneer hij van ons wist.'

'Zal ons leeftijdsverschil hem iets uitmaken?' Nick maakte zich daar meer zorgen om, en om wat de mensen zouden zeggen: dat ze hem een ouwe snoeperd zouden vinden of zouden beweren dat hij haar had verleid, wat niet zo was. Tot dusver was hun relatie kuis geweest, hoewel ze echt verliefd op elkaar aan het worden waren. Maar hij wilde op geen enkele manier misbruik van haar maken; daarvoor hield hij te veel van haar. Hij had nog nooit zoiets gevoeld, zelfs niet voor zijn overleden vrouw. Alles aan Christianna was anders. Hij had het gevoel dat hij weer tot leven was gekomen.

'Daar zal hij niet mee zitten,' verzekerde ze hem. 'Hij was zelf achtentwintig jaar ouder dan mijn moeder. Ze was zijn tweede vrouw.' Haar vader was zeventig, en haar oudste broer, uit haar vaders eerste huwelijk, was bijna veertig, drie jaar jonger dan Nick. 'Het enige wat hij belangrijk vindt, is dat ik niet bij het circus wegga.'

'En als je dat op een dag toch wilt?'

'Ik heb nooit een ander leven gekend,' zei ze eenvoudig. Nick wenste dat hij een beter leven met haar kon leiden, maar hij wist dat hij haar nu niets anders kon bieden, en zelfs al kon hij liet wel: ze was hier gelukkig. Ze zou nooit weg willen gaan. Dit was haar nalatenschap, zoals zijn leven in Duitsland de zijne was geweest. En het was het enige leven dat ze kende. Het was genoeg voor haar.

Ze liepen in een rustig tempo terug naar het circusterrein en genoten van hun samenzijn, even weg van de chaos waarin ze leefden, de jongleurs, clowns en olifanten en de mensen die voortdurend om hen heen hingen. Iedereen had het nu druk, werkte aan nieuwe acts en kostuums, en maakte zich klaar voor de tournee in het voorjaar. Ondanks alles wat er was gebeurd, had Nick zich nog nooit zo kalm gevoeld. Christianna had iets sereens, wat harmonie en kracht gaf aan zijn bestaan. Hij zag alles nu anders, en in plaats van te piekeren over wat hij allemaal had verloren, zag hij zijn nieuwe leven nu als een grote zegen, met haar erin. Hij oogde gelukkig en ontspannen uit, en zij ook.

Ze deden diverse voorstellingen en warming-ups voordat ze Sarasota verlieten. Wanneer hij nu naar haar koorddansact keek, voelde hij zich letterlijk ziek, nog erger dan voordat hij haar kende. Hij was ademloos van angst totdat ze weer beneden stond. Hij wist dat hij hier niet voor altijd mee kon leven - hij was te bevreesd voor haar en zag haar tot tweemaal toe bijna haar evenwicht verliezen. Hij was er later boos om geworden, 's avonds toen ze alleen waren.

'Besef je wel wat je doet, Christianna? Elke keer dat je naar boven klimt, zet je je leven op het spel. Je kunt niet eeuwig geluk hebben.' Hij keek somber terwijl hij het zei. Tijdens haar optreden had hij de tranen achter zijn ogen voelen prikken. Het was het enige waarover ze van mening verschilden.

'Ja, dat besef ik. Mijn grootmoeder is nooit gevallen en een natuurlijke dood gestorven.'

'Ze is waarschijnlijk de enige. Ik weet dat ik niet kan bepalen wat je doet, maar ik wil dat je in leven blijft, voor mij.'

'Dat doe ik ook,' zei ze ernstig, maar het stelde hem niet gerust. Hij was buiten zinnen van bezorgdheid elke keer dat ze via het touw naar haar platform klom.

Eind januari las Nick in de krant dat Hitler de Joden openlijk had bedreigd in zijn toespraak in de Reichstag. Het verbaasde hem niet, maar de rest van de wereld was geschokt. Dat Hitler zei dat Europa geen vrede zou kennen 'totdat de Joodse kwestie uit de weg was geruimd' maakte alles duidelijk. Nick was nu nog dankbaarder dat hij was vertrokken na de waarschuwing van de generaal. De man had duidelijk geweten wat er stond te gebeuren.

Een paar weken later vroeg John Ringling North of Nick en Christianna samen naar zijn kantoor wilden komen. Ze waren ervan overtuigd dat hij achter hun ontluikende romance was gekomen, hun de les zou lezen en zijn afkeuring zou uiten. In hun contract stond niets wat een relatie in de weg stond - mensen in het circus hadden zo vaak affaires met elkaar, en sommigen waren zelfs met elkaar getrouwd. Maar Nick was bang dat hij hen toch op de vingers zou tikken en keek gespannen toen ze Norths kantoor binnenliepen. Het voelde voor hen allebei alsof ze weer op school zaten en bij de directeur op het matje werden geroepen. Maar in plaats daarvan glimlachte North breed toen hij hen zag. Ze hadden geen idee wat hij ging zeggen en probeerden elkaar niet aan te kijken om geruststelling te zoeken.

'Ik heb jullie hier laten komen omdat ik een idee met jullie wil bespreken. Christianna is sinds haar achttiende onze grootste ster,' zei hij terwijl hij naar haar glimlachte. 'En Nick, volgens mij ben jij hard op weg onze grootste ster te wórden. Je doet het fantastisch, en de tournee is nog niet eens begonnen.' Zijn lippizaners waren het hoogtepunt van elke voorstelling sinds hij zich bij hen had gevoegd, en Nick was een knappe verschijning. De vrouwen in het publiek waren dol op hem. Hij was een aantrekkelijke Europese aristocraat die op een wit paard reed: de fantasie van iedere vrouw. Zelfs de andere artiesten hadden het over zijn charmante voorkomen.

'Ik wil graag dat jullie erover nadenken om een deel van een act samen te doen. Ik denk niet dat we jou aan het koorddansen krijgen, Nick,' zei hij terwijl hij naar hem glimlachte, 'maar het idee van Christianna op een van jouw lippizaners lijkt me geweldig. Als jullie een deel van jouw act samen doen, Nick,' zei hij terwijl hij hem aankeek, 'verwacht ik dat het dak eraf gaat. De knappe prins en de sprookjesprinses. Kun je paardrijden?' vroeg hij Christianna.

'Een beetje,' antwoordde ze, geschokt door zijn voorstel en opgelucht dat ze niet in de problemen zaten.

'Ik kan het haar wel leren,' zei Nick snel. Hij vond het een geweldig idee. 'We kunnen samen op een paard een wals doen. Ik zal mijn paarden een poosje moeten trainen. In de tussentijd kunnen we iets simpels doen. Ik vind het een fantastisch voorstel.' Nick was dolenthousiast. Ze praatten er nog een poosje over door, waarna ze verbluft Norths kantoor verlieten. Het leek voorbestemd. Het was de perfecte kans om tijdens voorstellingen en repetities samen te zijn. Ze hadden zes weken om de act die North wilde te oefenen, voordat de tournee begon.

'Wauw, ik dacht dat we in de problemen zaten,' zei Christianna giechelend, waardoor ze nog jonger leek dan ze was.

'Als we niet met een goede act komen, zitten we dat ook. Laat het maar aan mij over. Ik zal er vandaag over nadenken.' Het kostte Nick zes dagen om een choreografie te bedenken die zijn paarden konden uitvoeren en die voor Christianna eenvoudig genoeg was om leren. Een week nadat ze North hadden gesproken, begon Nick met haar te oefenen. En ze hadden tijd om eraan te werken voordat ze in Madison Square Garden hun eerste voorstelling gaven. De act was nog niet helemaal uitgewerkt, maar had potentie, en met oefening en op muziek zou hij elegant en romantisch zijn. Nick kon nauwelijks wachten om hun nieuwe act te perfectioneren en in New York op te voeren. Hij wist zeker dat het publiek laaiend enthousiast zou zijn.

Ze repeteerden elke dag ijverig en tegen de tijd dat ze begin april naar New York vertrokken, zag Christianna er op Athena's rug uit als een engel. Aanvankelijk was ze zenuwachtig geweest, maar ze had om voor de hand liggende redenen een uitzonderlijk goed gevoel voor evenwicht en slaagde erin een deel van Nicks act op de rug van de lippizaner te staan. De rest van de tijd voelde ze zich op haar gemak in het zadel naast Nick en Pegasus. De twee paarden bewogen zich met uiterste precisie door de piste. Nick was verrukt over hoe ver ze met de nieuwe act waren gekomen, en Christianna was een snelle leerling. Ze was elke dag beter geworden. Ze maakten nog wel fouten, maar het waren er heel weinig, en niemand in het publiek zou ze opmerken. Hij vond het heerlijk om met haar te werken. John North had gelijk gehad: de samenwerking maakte Nicks act nog eleganter en opwindender. Hij kon nauwelijks wachten om het voor publiek uit te proberen. Ze waren er beiden opgewonden over toen hij met haar meeliep naar haar woonwagen op de avond voordat ze Sarasota zouden verlaten. Ze liepen haar vader, broers en jongere zus tegen het lijf. Nick groette hen beleefd, kletste een paar minuten met haar broers en ging toen naar huis, terug naar zijn zoons. Hij had net zoals iedereen nog veel te doen voordat ze de volgende ochtend zouden vertrekken.

De dag dat ze Sarasota verlieten om aan hun tournee te beginnen, dit jaar later dan normaal, verkeerde iedereen in een opgewonden stemming. Lucas vond het de spannendste dag van zijn leven. De grote katten werden op de trein geladen, samen met de olifanten en andere wilde dieren. Nick laadde vroeg die ochtend al zijn paarden in een trailer, nadat hij ze had gevoerd en water gegeven. Er zaten circusknechten en sjouwers op de trein om de dieren te voeren en in al hun behoeften te voorzien. Veel artiesten namen de trein, maar sommigen reden met hun woonwagen, zoals Christianna's familie van plan was te doen. Ook Nick en zijn zoons volgden de trein per auto. Het grote materieel werd per spoor en met een vloot vrachtwagens getransporteerd. Het leek alsof de hele stad vertrok, wat bijna waar was, en ze zouden pas over acht of negen maanden terugkeren. Ze zouden door het hele land reizen, onderweg in kleine plaatsen en af en toe in grote steden stoppen, meestal voor slechts één nacht en zelden voor meer dan twee dagen, behalve wanneer ze hun tournee openden in New York, waar ze altijd vier weken verbleven. Iedereen vond het geweldig om in 'de Garden' op te treden, omdat de omstandigheden daar zo goed waren.

Nick had gehoord dat de tournee slopend zou zijn, maar zijn zoons zaten daar niet mee. Ze keken ernaar uit om bijna een maand in New York te zijn. Toby had gevraagd of hij met Katja's familie mocht meerijden, en Rosie zou de eerste dag met Lucas en Nick meereizen. Het leek een eerlijke ruil.

Nick stopte kort om Christianna nog een keer te zien voordat ze vertrokken. Het zou vele uren duren voordat hij haar weer zag, misschien zelfs pas de volgende dag. Ze droeg een witte katoenen zomerjurk en dansschoenen die te versleten waren voor het koorddansen. Hij gaf haar een snelle kus voordat ze wegreden. Haar broers en zusje zaten al op haar te wachten in hun woonwagen, en haar vader en tante namen de trein.

'Mijn broers krijgen argwaan,' fluisterde ze terwijl hij haar weer kuste. Ze hadden het er de laatste tijd over gehad om open kaart spelen, maar wisten allebei zeker dat dat gevolgen zou hebben. Nicks aanwezigheid in haar leven en zijn bezorgdheid om haar waren een grote dreiging voor haar familie. En ze waren niet blij dat ze van John Ringling North met hem moest optreden. Ze vonden dat het de impact van haar eigen act, later in de show, afzwakte. Volgens hen klommen koorddansers niet als acrobaten op paarden. Maar North was de directeur van het circus, en zoals Christianna aan haar boers duidelijk maakte, was zijn woord wet en moesten ze er wel mee akkoord gaan. Nick en Christianna waren opgetogen over het geldige excuus om samen te werken, en niemand kon er bezwaar tegen maken. De act die Nick voor hen had bedacht, was mooi en artistiek.

'Tot later,' fluisterde hij na een laatste kus, en hij haastte zich weg. Christianna glimlachte terwijl ze de woonwagen in stapte om aan de lange reis naar New York te beginnen.

Ze waren al enkele uren onderweg toen haar oudste broer, Peter, haar naar Nick vroeg.

'Wat speelt er tussen jullie?' informeerde hij terwijl hij een hap uit een appel nam. Hun kleine zusje, Mina, zat naast hen op de bank te slapen. Hun drie oudere broers reden om beurten. Hun echtgenotes waren met de trein gegaan, om voor hun tante en schoonvader te zorgen.

'Niets. Hoezo?' Ze had nog nooit tegen hem gelogen, maar wilde niet vertellen wat er tussen Nick en haar gaande was. Ze was er nog niet klaar voor. Bovendien was ze trouw aan Nick en wilde ze hem en zichzelf beschermen. 'We werken samen aan de act die Mr. North ons heeft opgedragen.'

'En verder?' Haar broer glimlachte naar haar. 'Je kunt het mij wel vertellen,' drong hij met een veelbetekenende blik nieuwsgierig aan. Hij deed altijd alsof ze nog een kind was, zoals haar dertienjarige zusje.

'Verder valt er niets te vertellen. Het is een aardige vent. We zijn vrienden, en hij heeft leuke kinderen.'

'Die zijn meer van jouw leeftijd dan hij. Hij had je vader kunnen zijn, Christianna. Ik hoop dat je dat beseft.'

'Er is niets tussen ons,' herhaalde ze met een kille blik. Ze vond het niet prettig om onder druk gezet te worden en kon met haar oudste broer minder goed overweg dan met de anderen. Hij leek te veel op hun vader en had ouderwetse ideeën over hun act. Daar kwam bij dat hij altijd jaloers op haar was geweest omdat zij de koorddansster was. Hij had hun vaders plek willen innemen, maar was te fors gebouwd, en het publiek keek liever naar Christianna. Ze was veel mooier om naar te kijken en stond stabieler op de kabel. Peter was vaak van de lage kabel gevallen. En geen van haar schoonzussen had ooit met hen opgetreden. Zij behoorden alleen maar tot de entourage, en enkelen van hen waren ook jaloers op haar, vooral Peters vrouw. Christianna was op haar hoede voor hen beiden.

'Nou, haal je maar niets in je hoofd. Hij ziet er leuk uit op een paard, maar zet je zo aan de kant. En hij zal niet lang blijven. Ik ken zijn type. Een extravagante aristocraat met een titel die geen geld en onderdak meer heeft en met zijn paarden bij het circus gaat om zichzelf uit de nesten te helpen. Zodra dat gelukt is, is hij weg. Geloof hem vooral niet als hij beweert dat dat niet zo is.' Christianna verwachtte ook niet dat Nick lang zou blijven, maar dan om andere redenen. Hij verdiende beter dan dit en was niet geschikt voor het circusleven, ook al reageerde hij er heel sportief op. Hij had haar een poos geleden verteld waarom hij Duitsland had verlaten en wat voor leven hij daar had geleid, maar ook zij kon zich niet voorstellen dat hij bleef als de situatie in Duitsland weer normaal was. Ze waren er allemaal van overtuigd dat die dag zou komen. De huidige krankzinnige situatie onder Hitler kon niet eeuwig duren.

Als hij niet terugging naar Duitsland, wilde hij ooit paarden fokken, had hij gezegd, lippizaners, wellicht op een ranch. Hij had er nu het geld nog niet voor, maar over een tijd misschien wel, en dan was Pegasus nog jong genoeg om mee te fokken. Er was nog voldoende tijd; de hengst ging nog wel vijfentwintig jaar mee. Het was zijn grote droom, en over vijfentwintig jaar had hij de juiste leeftijd om met pensioen te gaan. Ze zou het koorddansen lang voor haar eigen pensioensleeftijd vaarwel moeten zeggen, hoe goed ze nu ook was. Met een beetje geluk kon ze het nog een jaar of tien, twaalf blijven doen. Dan zou Mina het van haar moeten overnemen, of iemand anders. Maar Nick en zij konden in elk geval dromen. Voorlopig was dat het enige.

'Heeft hij iets tegen je gezegd?' vroeg Peter vasthoudend, terwijl hij een laatste hap uit de appel nam, het klokhuis uit het raam van de woonwagen gooide en haar doordringend aankeek.

'Hoezo? We werken alleen maar samen, en ik moet veel leren.' Peter knikte, voor het moment tevreden. Hij wist niet of hij haar geloofde. Hij had gezien hoe Nick naar haar keek, vooral wanneer ze aan het koorddansen was. Alles wat hij voor haar voelde, was zichtbaar in zijn ogen. Peter was blij dat Christianna het niet had opgemerkt. Het zou alleen maar problemen geven, maar hij wist dat ze een onschuldig meisje was en dat ze nooit naar mannen keek. Haar broers en vader zouden niet blij zijn geweest als ze dat wel deed. Er waren genoeg losbandige vrouwen in het circus, en hij zou het niet tolereren als zijn zusje een van hen was, hoewel hij zich zelf geregeld door hen liet verleiden, zonder dat zijn vrouw er weet van had. Christianna wist dat haar broers zich alle drie met andere circusvrouwen inlieten, maar zij was een meisje, en voor haar golden andere regels. Ze liet nooit aan haar broers blijken dat ze iets had gezien of wist en vertelde nooit dat er door andere vrouwen over hen werd gepraat. Het was een van de redenen waarom ze niet in circusmannen geïnteresseerd was. Velen hielden er vriendinnen op na en bedrogen hun vrouw.

'Je zou zeggen dat hij veel meer moet leren dan jij,' zei Peter geringschattend. 'Hij weet helemaal niets van het circus.'

'Hij is een fatsoenlijke man,' zei ze kil. 'En een goede vader. Ik weet zeker dat hij lief was voor zijn vrouw.' Dat kon ze niet van haar broer zeggen, die zijn vrouw sloeg wanneer hij te veel had gedronken. Het was gemeengoed in het circus, zowel overmatig drankgebruik als mishandeling van echtgenotes, die het hun mannen op hun beurt betaald zetten door met andere mannen naar bed te gaan. Christianna moest niets hebben van hun normen en waarden en van sommige spelletjes die er werden gespeeld. Ze deed gewoon haar werk en onderhield haar vader, tante en zusje. Dat was genoeg voor haar, of was het althans altijd geweest, tot Nick arriveerde. Nu wilde ze meer, met hem. En hij was zoveel beter dan haar broers, een echte heer en heel goed voor haar. Ze kon zich niet voorstellen dat ze ooit zo gelukkig zou zijn dat ze haar leven met een man als hij kon delen. Wat dat aanging wist ze dat haar broer gelijk had, en ze geloofde het zelf ook. Ondanks zijn beloften wist ze zeker dat Nick het circus zou verlaten wanneer hij zijn leven weer op de rails had of genoeg geld had gespaard, of als Duitsland weer bij zinnen was gekomen, en dat hij haar dan niet zou meenemen. Ze zou nooit in zijn echte leven kunnen passen. Ze was een eenvoudig meisje van het circus, maar dankbaar dat ze nu in zijn leven was. Ze genoot van hun liefde, van dag tot dag.

'Pas maar op dat je geen gekke ideeën krijgt,' waarschuwde haar broer haar en toen liep hij naar voren om bij de anderen te zitten, terwijl Christianna bij haar zusje op de bank ging liggen, denkend aan Nick. Na een poosje viel ze in slaap en droomde over hem.

Nick vermaakte zich intussen met Rosie en Lucas, en onderweg speelden ze het spelletje ik-zie-ik-zie-wat-jij-niet-ziet. Het konvooi van woonwagens en circusvrachtwagens richting noorden leek eindeloos. De meesten reden tot laat in de nacht door, waarbij de chauffeurs elkaar afwisselden. Maar Toby was nog te jong om te rijden, en dus reed Nick zelf. Toen ze even pauze hielden, ging hij bij de paarden kijken, en die maakten het prima. Hij zorgde ervoor dat ze voldoende water en voer hadden, maakte hun trailer schoon en stapte weer in. Nick dacht aan Christianna en wenste dat ze samen hadden kunnen reizen. Hij wilde haar opzoeken wanneer ze stopten om te overnachten. Ze had hem gevraagd dat niet te doen voordat ze Sarasota hadden verlaten, en hij had ingestemd. En terwijl hij aan haar dacht, stond ze die avond laat ineens naast zijn woonwagen.

'Wat doe jij hier?' Hij was blij haar te zien en keek verbaasd. De jongens sliepen al, en hij was naar buiten gegaan om nog een laatste sigaretje te roken voordat hij naar bed ging. De lucht was koel, en hij was ontspannen toen hij aan haar dacht. 'Ben je ontsnapt?' vroeg hij, en ze knikte met een ondeugende glimlach, waardoor ze eruitzag als een stout kind. Hij lachte en trok haar in zijn armen om haar te kussen en een paar minuten vast te houden.

'Iedereen slaapt,' giechelde ze. 'Mijn broers hebben te veel gedronken nadat we gestopt waren.' Het was een slechte gewoonte van hen. En het was voor hen allemaal een lange, saaie dag geweest.

'Konden we maar gewoon ergens naartoe vluchten,' zei hij verlangend, terwijl ze naast elkaar op het trapje voor de woonwagen zaten. Er waren miljoenen sterren in de lucht, en in de verte hoorden ze gemompel en zacht gelach, maar voor de rest waren de woonwagens stil, en de meeste waren donker. Het was al laat.

'Waar zou je naartoe willen vluchten?' vroeg ze terwijl ze liefdevol naar hem opkeek. Aan de hemel was een klein stukje maan te zien. 'Terug naar Duitsland?'

Hij aarzelde lang. 'Dat weet ik niet. Het is geen goede plek meer om te zijn. Terug naar hoe het was, ja. Maar nu weet ik niet waar ik heen zou gaan.' Hij had geen land of thuis meer. Het enige wat hij nu had, was een vrouw van wie hij hield, en dat leek ineens veel meer dan hij ooit had bezeten. Hij trok haar dichter tegen zich aan en glimlachte toen hij in haar ogen keek, die in de nacht een donkere zeeblauwe kleur hadden gekregen. Ze was de mooiste vrouw die hij ooit had gekend.

'Waar zou jij naartoe willen?' vroeg hij haar, en ze keek zo onschuldig naar hem op dat zijn hart smolt.

'Naar jou,' zei ze simpel. Het leek een gemakkelijk antwoord voor haar. Hij hield haar stevig vast en sloot zijn ogen, terwijl hij wenste dat de wereld anders was en dat hij haar kon bieden wat hij eens had gehad. Hij kon haar nu alleen zijn liefde geven.

Ze bleven lange tijd in stilte zitten, en toen verroerde ze zich. 'Ik kan maar beter teruggaan, voor het geval een van hen wakker wordt.' Heel even wenste hij dat ze bij hem kon blijven, maar dat was onmogelijk. Bovendien waren zijn zoons bij hem.

Hij kuste haar nog een laatste keer, en toen sloop ze weg, net zo stilletjes als ze gekomen was. Ze was als een visioen dat verscheen wanneer hij aan haar dacht of wanneer hij haar nodig bad. Ineens was ze er en dan was ze weer weg, als een droom in de nacht.

Toen ze terugkwam bij haar woonwagen, hoorde ze haar broers snurken. Ze lagen languit op de vloer van de woonkamer. Ze glipte stilletjes haar slaapkamer in, trok haar nachtpon aan en stapte in bed naast haar zusje, denkend aan Nick.

De volgende ochtend, toen het net licht was, zetten ze de rest van hun reis naar New York voort. Vlak voor middernacht kwamen ze aan, en vanaf dat moment werkten de circusknechten keihard. Ze laadden alles uit en zetten dingen in elkaar. Het was een reusachtige klus, die bijna alle zware mankracht vereiste die ze tot hun beschikking hadden. De artiesten hadden er niets mee van doen, maar de circusknechten en sjouwers hadden er hun handen vol aan.

De kooien moesten op hun plaats gereden worden voor de eerste acts, evenals de tunnelkooien die ernaartoe leidden. De hoge kabel, de trapezes, de masten en de touwen moesten allemaal op hun plek komen. Ze werkten de hele nacht en een deel van de volgende dag door, en een aantal clowns hielp mee. Na twee dagen reizen moesten ze ook repeteren. De acrobaten en turners klaagden over stijfheid, de kostuumnaaisters moesten kostuums in elkaar zetten, en er waren duizenden dingen om te doen. En Nick en Toby moesten de paarden laten warmlopen voordat ze konden repeteren. Pegasus steigerde toen Nick op zijn rug ging zitten. De jonge hengst was het zat om opgesloten te zijn en blij om Nick te zien.

Toen hij Pegasus had afgereden, ging Nick op zoek naar Christianna. Hij vond haar balancerend op de lage kabel, die al in elkaar was gezet. Hij was naar haar toe gereden op een van zijn arabieren, en ze leek blij hem te zien. Ze glimlachte zodra ze hem zag en ze was alleen.

'Heb je tijd om met me te repeteren?' vroeg hij haar, terwijl ze vlot van de kabel op de grond sprong.

'Ja, hoor. Ik ben net klaar.' Ze hadden een oefenring voor de paarden in elkaar gezet, en Nick had repetitietijd geregeld tussen twee andere acts in.

'Kom,' zei hij met een warme blik en hij stak zijn hand naar haar uit. Ze nam hem aan, en hij tilde haar soepel op het paard, liet haar voor hem zitten en reed in handgalop met zijn armen om haar heen weg, terwijl hij de teugels losjes vasthield. Ze begon zich steeds meer op haar gemak te voelen bij zijn paarden. Toen ze terug waren, haalden ze Pegasus en Athena en liepen met de paarden naar de oefenpiste. Eenmaal daar leidde hij hen een paar minuten door hun vrijheidsdressuur om op te warmen, terwijl Christianna naar hem keek. Hij was de afgelopen vijf maanden nog beter met ze geworden, maar wist dat hij nog steeds niet zo goed was als Alex. Een paar minuten later hielp hij Christianna in Athena's zadel. Ze reden naast elkaar en leidden de lippizaners door hun passen. Zoals Christianna eerder had opgemerkt, was het net ballet. Ze oogde zelfverzekerder in het zadel dan ze zich voelde, en Nick corrigeerde haar vriendelijk en gaf haar aanwijzingen. Aan het eind stond ze rechtop op Athena's stevige rug en reed een rondje door de ring, terwijl hij Pegasus opzij trok en zich vervolgens weer bij haar voegde voor hun finale. Het was perfect, en haar blauwe ogen schitterden toen ze klaar waren.

'Hoe ging het?' vroeg ze hem, glimmend van genot. De oefening had haar even aan koorddansen doen denken. Ze had het gevoel gehad dat ze vloog. 'Het voelde geweldig!'

'Je bent fantastisch!' complimenteerde hij haar en omdat hij wist dat niemand keek, boog hij zich naar haar toe om haar te kussen. Ze wisselden een warme blik en zagen er koninklijk uit op zijn spectaculaire paarden.

Na de repetitie liep hij met haar mee naar haar woonwagen. 'Tot later,' zei hij, en toen ging hij terug naar de jongens, die dolblij waren dat ze in New York waren en de volgende dag een sightseeing wilden doen. Lucas stond erop dat ze naar het Empire State Building gingen, aangezien hij daar niet was geweest toen ze met de boot aankwamen.

Het zou een spannende maand worden: in de stad verblijven en in Madison Square Garden optreden. Christianna was net zo verrukt om daar te zijn als zijn kinderen, hoewel de Garden niet nieuw voor haar was. Maar dit keer zou ze er optreden met Nick, haar spreekwoordelijke prins op het witte paard, en ze voelde zich als een sprookjesprinses terwijl ze samen met hem op de prachtige lippizaners reed. Ze hoopten allebei dat het publiek in New York van hun nieuwe act onder de indruk zou zijn.

12

Hun allereerste optreden in New York verliep nagenoeg foutloos, en Nick was dolgelukkig met Christianna. Ze had een nieuwe dimensie aan zijn act gegeven, en het publiek reageerde met een daverend applaus. Gedurende de maand dat ze daar waren, werd de act alleen maar beter, en ze vonden het fantastisch om in New York te zijn. Christianna ging op vrije dagen altijd met Nick en zijn zoons mee op sightseeing. Lucas wist hen drie keer over te halen om naar de top van het Empire State Building te gaan. Nick nam haar steevast mee op hun uitjes. Ze slaagden er zelfs in een paar keer met z'n tweeën te dineren.

Toen ze pas in New York waren, heerste er spanning onder veel Oost-Europese artiesten. Hitler had in maart Tsjecho-Slowakije bezet, en velen van hen hadden er nog familie wonen. Gallina en haar gezin waren erg ongerust en overstuur. Er werd veel over gesproken en men maakte zich grote zorgen, en dat was nog steeds het geval toen het circus begin mei uit New York vertrok en naar Boston afreisde. Lucas en zelfs Toby vonden het jammer om New York te verlaten.

Na Boston reisden ze in zuidelijke richting naar Connecticut, daarna naar Baltimore, Washington en Philadelphia. Ze bleven steeds twee of drie dagen in elke stad. Het was een uitputtend schema na weken op één plek in New York. Na New York moesten de circusknechten het circus om de zoveel dagen opbouwen en weer afbreken. Ze waren eraan gewend, maar het was ontzettend veel werk.

Na Philadelphia gingen ze naar het landelijke Pennsylvania, en daarna naar New Jersey, Ohio, Kentucky, Michigan en Wisconsin. De plaatsen lagen letterlijk over de hele kaart verspreid. In augustus reisden ze naar het westen, daarna richting noorden, naar Canada voor een week, en aan het einde van de maand trokken ze weer naar beneden, naar Washington en Oregon.

Op 1 september waren ze in Eugene, Oregon, toen Duitsland Polen binnenviel, wat bij iedereen grote paniek veroorzaakte. Op 3 september, toen ze net in Redding, Californië, waren aangekomen, verklaarden Engeland, Frankrijk, Australië en Nieuw-Zeeland Duitsland de oorlog. De hele wereld was verbijsterd. Europa was in oorlog.

Ondanks het gruwelijke nieuws en zijn bezorgdheid om zijn vader was Nick blij om in Californië te zijn. Hij had er de hele reis naar uitgekeken, want hij had zich vanaf het moment dat hij in Amerika aankwam tot Californië aangetrokken gevoeld. Ze gingen twee dagen naar San Francisco, en Nick en zijn zoons vonden het fantastisch. Ze liepen langs het Embarcadero, keken naar de grote schepen en bewonderden de Golden Gate Bridge, die kortgeleden was afgebouwd, en nog een brug die de oostkant van de baai overspande. Het uitzicht op de stad was van alle kanten prachtig. Daarna gingen ze naar Los Angeles en San Diego, en terug omhoog naar Santa Barbara, waar ze twee dagen vrij kregen. Het was dé kans voor Christianna en Nick om samen te zijn. Ze hadden er maanden op gehoopt.

Nick had geen idee hoe ze het had klaargespeeld, maar Christianna had haar vader, broers en tante wijsgemaakt dat ze voor twee dagen terugging naar Los Angeles met drie van de Oekraïense turnsters. De meisjes hadden vrienden in de San Fernando Valley en hadden haar daadwerkelijk uitgenodigd mee te gaan. In plaats daarvan had ze hun gevraagd haar alibi te zijn. Ze wilden haar graag helpen en twee van hen hadden een vermoedden wat de reden was, maar wisten niet om wie het ging.

Nick vroeg Gallina op Toby en Lucas te passen en leende een auto. Pierre, de Franse clown, had gezegd dat hij er een voor hem kon regelen, en Nick barstte in lachen uit toen hij zag waar hij mee aan kwam zetten. Het was de gele 'taxi' die de clowns tijdens de pauze gebruikten bij hun act. Hij was voorzien van het bekende logo van de Grootste Show ter Wereld. Nick zat in de wagen op Christianna te wachten toen ze in een witte jurk, met degelijke schoenen en een kleine tas aan kwam rennen. Ook zij moest lachen toen ze de auto zag die Nick voor hun uitstapje had geregeld. Glimlachend stapte ze in. De achterbank was eruit gesloopt, zodat er meer clowns in pasten. Zo konden ze allemaal in de hoofdpiste tevoorschijn komen om het publiek aan het lachen te maken. De wagen leek in niets op Nicks blauwe Bugatti of zijn vaders Duesenberg, en Nick kon daar alleen maar om lachen terwijl hij Christianna kuste en wegreed. Ze waren er daadwerkelijk in geslaagd te ontsnappen. Hij nam haar mee naar de Santa Ynez Valley. Het was een prachtig gebied voor paarden, was hem verteld, en hij wilde het samen met haar bekijken. Het lag op twee uur rijden van Santa Barbara, en het platteland was schitterend terwijl ze er in de belachelijke auto doorheen reden.

'Niemand zal zich afvragen waar we vandaan komen,' zei hij terwijl ze voor een restaurant parkeerden om te lunchen. Ze aten hamburgers en daarna reden ze weer verder. Toen ze in de vallei aankwamen, zagen ze een hotelletje dat eruitzag als een Zwitsers chalet. Nick ging naar binnen en huurde een kamer, en toen gingen ze naar boven. Het was een mooie dag, de zon scheen, het was warm en de kamer was gezellig ingericht, met een groot hemelbed. Zodra hij de deur achter hen had dichtgedrukt, nam Nick Christianna in zijn armen. Het was puur genot voor hem om haar gewoon vast te houden en alleen met haar te zijn. Hij had heel lang naar dit moment uitgekeken, en hetzelfde gold voor haar.

'Ongelooflijk dat we het echt gedaan hebben en dat we eindelijk samen zijn,' zei hij terwijl hij de schone geur van haar haar inademde en haar vervolgens in haar hals kuste. Ze hadden maanden geen vrije dagen gehad, en ze was voortdurend door haar familie omringd geweest en had bijna nooit kunnen wegkomen. De tijd die ze samen konden doorbrengen, was altijd veel te kort en uitermate kostbaar. Maar nu hadden ze eindelijk twee hele dagen vrij om te doen wat ze wilden. Het was een luxe en een fantastisch geschenk, en ze waren van plan hun tijd goed te besteden, elkaar te ontdekken en ervan te genieten dat ze eindelijk alleen waren.

Christianna was zo overweldigd toen ze bij hun kamer aankwamen dat ze even niet wist wat ze moest zeggen. Nick kleedde haar langzaam uit en legde haar voorzichtig op het grote comfortabele bed. Even later gleed hij naast haar. Hij ging eerst met zijn rug naar haar toe liggen om de rest van zijn kleren uit te trekken, want hij wilde haar niet bang maken. Hij wist dat ze nog maagd was, maar ze strekte haar armen naar hem uit alsof het hun huwelijksnacht was, wat voor hen ook zo voelde. Ze hadden hier zes maanden op gewacht, en hij wilde dat het perfect zou zijn. Hij nam haar zo voorzichtig mogelijk en bedreef de liefde met haar met alle passie die hij voor haar had gevoeld sinds de dag dat ze elkaar voor het eerst zagen. Hij had nog nooit zoveel van iemand gehouden.

Na afloop lag ze met een vredige blik in zijn armen en keek hem met haar grote blauwe ogen glimlachend aan.

'Ik ben nu van jou, Nick,' fluisterde ze.

'En ik van jou... Ik hou ontzettend veel van je.' Hij wilde haar laten beloven dat ze nooit meer zou koorddansen. Hij wilde haar niet verliezen, en ook niet dat haar iets ergs overkwam. Maar hij wist dat hij het recht niet had om haar te vragen haar werk op te geven, nog niet in elk geval, maar hij hoopte ooit wel. Hij wilde haar ver weg houden van alle gevaren en haar in veiligheid brengen.

Met alle liefde die hij voor haar voelde keek hij haar aan en kuste haar. Toen vreeën ze opnieuw, en dit keer was het zelfs nog fijner voor haar. Hij leerde haar alle wonderen van hun lichaam kennen en genoot van de schoonheid en het zichtbare genot van het hare.

Ze bleven in bed totdat de zon begon onder te gaan, en toen douchten ze samen en kleedden zich aan. Ze voelde zich naakt helemaal op haar gemak bij hem, en hij kon niet geloven hoe perfect ze was. Alles was in proportie en welgevormd. Ze was als een standbeeld van een prachtige jonge vrouw, en hij wilde haar alleen maar vol ontzag aangapen. Uiteindelijk moest hij zichzelf dwingen zich aan te kleden, want hij wilde graag met haar het stadje bekijken. Nadat ze dat gedaan hadden, reden ze naar het platteland. Ze slingerden door de bergen van Santa Ynez, en hij stopte toen ze bij een klif aankwamen. Daar stapten ze uit en keken naar de zon die nu achter de bergen was gezakt. Hij wist meteen dat hij hier ooit met haar wilde terugkeren.

Ze liet haar hand in de zijne glijden en leunde met haar hoofd tegen zijn schouder, terwijl ze naar de vallei beneden hen keken, en hij sprak als in een droom.

'Ooit begin ik hier een paardenranch om lippizaners te fokken.' Toen draaide hij zich met een ernstig gezicht naar haar toe. 'Ik weet nog niet hoe we het gaan doen, maar ik wil het samen met jou.' Dichter bij een aanzoek was hij nog niet gekomen, en ze keek hem weemoedig aan.

'Ik kan het circus niet verlaten, Nick. Dat weet je.' Ze was altijd eerlijk tegen hem.

'Ooit doen we het toch. Ik wil een beter leven voor mijn zoons en jou en onze kinderen. Ik wil je niet voor de rest van je leven zien koorddansen.' Of überhaupt op de hoge kabel zien staan, voegde hij er bijna aan toe. 'We zullen weten wanneer de tijd er rijp voor is, Christianna. Ik kan het me nu in elk geval nog niet permitteren. Maar ik hoop dat het er ooit van komt en dan wil ik dat je met me meegaat. Ik weet zeker dat dit de plek is. Ik wist het vanaf het moment dat ik erover hoorde.' Het was de eerste plek die voor hem opwoog tegen het land dat hij had verloren. Hij kon zich gemakkelijk voorstellen dat hij hier op een dag zou wonen, samen met haar. Maar hij zou het circus pas verlaten als zij er klaar voor was om te gaan. Hij had het gevoel dat hij was thuisgekomen terwijl hij vanaf hun uitzichtpunt over de vallei uitkeek. Hij sloeg een arm om haar heen en kuste haar. Vervolgens stapten ze weer in de auto en reden terug naar hun hotel.

Die avond nam hij haar mee uit eten in een Italiaans restaurant. Ze lachten en praatten, en ze vertelde hem hoe het was om in een circus op te groeien en dat ze vroeger clown wilde worden, waar hij om moest lachen.

'Je zou een prachtige clown zijn geweest.' Hij gniffelde. 'Ik vrees dat Lucas dat nu ook wil. Toby wil paardendokter worden, en dat lijkt me nog niet zo'n slecht idee. We kunnen wel een dierenarts gebruiken als we ooit een ranch beginnen.' Hij sprak erover alsof het een realiteit was, en ze keek hem bezorgd aan.

'Je meent het serieus, hè?'

'Ja.' Ze kon zien dat hij het meende.

'En wat nu als ik niet met je mee kan?' fluisterde ze droevig, en zijn hart werd geraakt.

'Dan zal ik je moeten ontvoeren. Ik weet zeker dat het de juiste beslissing voor ons is,' zei hij rustig, maar ze kon zich niet voorstellen dat ze alles zou achterlaten wat ze kende.

'Ik ben nooit buiten het circus geweest. Ik ken geen ander leven.' Haar ogen waren groot terwijl ze het tegen hem zei, en hij kon zien dat ze bang was. Hij reikte over de tafel en nam haar fijne handen in de zijne.

'Ik wil mijn leven met je delen, Christianna. Het leven dat ik in Duitsland achterliet kan ik je niet bieden, maar ik denk dat ik je ooit een goed leven hier kan schenken, wanneer we er allebei klaar voor zijn. Een gelukkig leven voor ons en onze kinderen.' Het was de tweede keer die dag dat hij aan hun kinderen had gerefereerd, en ze glimlachte terwijl hij het zei.

'Dat wil ik ook,' zei ze zacht. 'Ik weet alleen niet hoe ik dat voor elkaar moet krijgen.' Haar familie vormde een groot obstakel. Ze zouden zich hevig verzetten als ze hen probeerde te verlaten, en dat wist hij ook.

'We vinden wel een manier. Samen. Je staat er niet alleen voor.' Ze knikte, en hij bracht haar vingers naar zijn lippen en drukte er een kus op. 'Maak je geen zorgen. Het komt allemaal goed.'

'Ik hoop het.' Ze wilde net zo graag een leven samen als hij, maar anders dan hij kon zij zich niet voorstellen dat dat ergens anders was dan in het circus.

'Echt,' zei hij zacht. Toen betaalde hij voor hun diner, en ze verlieten het restaurant en gingen terug naar het hotel, waar ze opnieuw de liefde bedreven. Het was de meest perfecte nacht van haar leven en toen ze 's ochtends naast hem wakker werd, glimlachte hij naar haar. Hij had uren naar haar liggen kijken terwijl ze vredig lag te slapen.

Ze brachten de dag door met het verkennen van de omgeving en praatten over zijn toekomstige ranch en waar die zou komen. Ze gingen pootjebaden in een beekje en vielen samen onder een boom in slaap. Ze kochten broodjes, picknickten en gingen toen weer terug naar het klif om naar de zonsondergang te kijken. Die avond namen ze hun avondeten mee naar hun kamer. Hij wilde genieten van elke minuut die ze samen hadden, en ten slotte praatten ze over wat ze zouden doen als ze weer terug waren. Christianna zei dat haar broers haar zouden vermoorden als ze wisten dat ze deze twee nachten met hem had doorgebracht, al had Nick er alles aan gedaan om te voorkomen dat ze zwanger zou raken. Hij wilde niet dat ze in de problemen zouden komen.

'Ik wil dat je mijn familie leert kennen,' zei ze zacht. 'Misschien kun je een keer met de jongens komen eten.'

'Wat jij wilt, Christianna.' Hij kuste haar en keek haar ernstig aan. 'Ik ben hier en ik blijf hier, als je me wilt hebben.'

'Dat wil ik,' fluisterde ze en ze geloofde hem. Met al haar schoonheid, met haar goddelijke lichaam dat naakt op hun bed lag, leek ze op een fee die als een droom zijn leven was binnengevlogen.

'Ik wil er zo vaak mogelijk met je tussenuit knijpen,' zei hij zacht. Het was voor hen beiden een fantastische ervaring geweest, maar ze wisten dat ze discreet moesten zijn wanneer ze teruggingen naar het circus. Er werd altijd veel geroddeld over wie met wie het bed deelde, en Nick wilde niet dat zij daar deel van zouden uitmaken. Hij wilde Christianna op alle mogelijke manieren beschermen.

Die avond voor het slapengaan bedreven ze de liefde opnieuw en 's ochtends vroeg nog een keer, waarna ze opstonden en zich klaarmaakten om de kamer te verlaten. Hij was voor hen een bruidssuite geweest, zonder boterbriefje of ring, maar met gevoelens als die van een pasgetrouwd paar. Toen ze het kleine hotel verlieten, wisten ze allebei dat er een band tussen hen was ontstaan die hen overal doorheen zou slepen, wat hun ook nog te wachten stond. Niets en niemand kon nu tussen hen komen. Christianna voelde zich volledig de zijne.

Op de terugweg naar Santa Barbara praatten ze weer over een kennismaking met haar familie. Ze wilde dat haar broers en haar vader en tante Nick mochten. Het zou alles gemakkelijker voor haar maken.

'Hoe denken ze er nu over dat je met mij optreedt?' Nick wist dat ze er in het begin niet blij mee waren geweest, maar ze was zo goed in wat ze deed dat hij hoopte dat ze gekalmeerd waren.

'Ze vinden nog steeds dat ik alleen moet koorddansen. Ze vinden paarden gevaarlijk en zijn bang dat ik gewond raak.' Ze glimlachte terwijl ze het zei, zich bewust van de ironie, en Nick lachte.

'Maar koorddansen zonder vangnet is prima. O, god,' zei hij meesmuilend, terwijl ze glimlachte en zich naar hem toe boog voor een kus.

'Ik zal je missen vanavond,' zei ze bedroefd. Ze had het de afgelopen twee dagen heerlijk gevonden om naast hem wakker te worden.

'Misschien kunnen we iets verzinnen,' opperde hij hoopvol. 'Niet elke nacht, maar zo vaak mogelijk. Ik regel wel iets met de jongens. En we kunnen nog een keer weggaan. Zodra we weer een vrije avond hebben, knijpen we er samen tussenuit.' Het zou niet gemakkelijk worden, maar ze waren allebei vastbesloten het te proberen.

Toen het circusterrein van Santa Barbara in zicht kwam, voelden ze zich allebei verdrietig. Het waren twee fantastische dagen geweest, en Christianna glimlachte terwijl ze naar Nick keek. Ze voelde zich nu een vrouw, geen meisje meer, en hij was haar man.

Ze vroeg hem haar zo ver mogelijk van haar woonwagen vandaan af te zetten. Ze zou alleen teruglopen. Ze wilde onderweg niet haar broers tegen het lijf lopen, of nog erger: dat ze haar met Nick zagen. Hij moest de auto terugbrengen naar de clown.

'Volgens mij verandert ons rijtuig zo meteen in een pompoen,' zei Nick lachend terwijl hij op enige afstand van een groep voor hen onbekende woonwagens stopte. Christianna wilde nog even bij de Oekraïense meisjes langs om hun verhalen op elkaar af te stemmen.

'Volgens mij was ons rijtuig al in een pompoen veranderd vóórdat we vertrokken,' zei Christianna, eveneens lachend. Het was een belachelijke auto voor hun romantisch uitstapje geweest, maar hij had hen gebracht waar ze heen wilden.

'Ik had vroeger een heel luxe auto,' vertelde hij haar ietwat nostalgisch. 'Nooit gedacht dat ik op de meest romantische vakantie van mijn leven met de mooiste vrouw op aarde in een clownsauto zou rijden.' Ze moest er allebei om gniffelen, en ze kuste hem en stapte toen schoorvoetend met haar tas uit.

'Tot straks,' zei ze zacht. Ze hadden die avond een optreden samen. 'Bedankt voor alles. Ik heb een fantastische vakantie gehad.'

'Ik ook.' Hij glimlachte naar haar vanuit de auto. 'De eerste van vele,' beloofde hij. 'Tot vanavond.' En toen voegde hij eraan toe: 'Doe de groeten aan de Oekraïense meiden en bedank ze voor me.'

'Dat doe ik dus beslist niét,' zei ze met een grijns. Ze wilde niet dat iemand wist met wie ze weg was geweest en was niet van plan het hun te vertellen, hoewel ze nieuwsgierig waren geweest toen ze hun om hulp vroeg. Vanwege het leeftijdsverschil tussen haar en Nick zou niemand het meteen verwachten, en ze waren heel discreet geweest.

Christianna liep over het circusterrein naar de woonwagen van de Oekraïense meisjes om te kijken of ze al terug waren. Toen ze er aankwam bleken ze net terug te zijn uit Los Angeles en waren ze zich aan het klaarmaken voor een repetitie.

'Heb je het leuk gehad?' vroeg een van hen met een sluwe knipoog, die Christianna negeerde.

'Ja, dank je,' zei Christianna monter en ze bedankte hen nogmaals voordat ze vertrok. Het ging allemaal perfect, want toen ze net met haar tas bij hun woonwagen vandaan wandelde, liep ze haar oudste broer tegen het lijf. Hij keek niet eens argwanend toen hij vroeg hoe haar trip was geweest. Het was geen moment bij hem opgekomen dat ze een romantisch uitstapje zou maken.

'Het was gezellig,' zei ze met een onschuldige glimlach.

'Ik snap niet hoe je het met die meiden uithoudt,' zei Peter, die zachter ging praten, zodat ze hem door hun open ramen niet konden horen. 'Ze zijn zo druk. Hebben jullie je allemaal bezat?' Hij plaagde haar. Hij wist dat zij ook veel dronken wanneer ze niet hoefden te werken. De meeste Russen deden dat, waarbij het om goedkope wodka ging, maar haar broers deden het ook vaak, dus hij had geen recht van spreken.

'Natuurlijk niet,' antwoordde ze zedig. En hij zag duidelijk niets anders aan haar, want hij beschuldigde haar er niet van dat ze met een man samen was geweest, al voelde ze zelf dat ze als een andere vrouw was teruggekomen en dat iedereen kon zien hoe gelukkig en verliefd ze was. Maar Peter zei niets. 'Ben je met de jongens naar Las Vegas geweest?' vroeg ze. Ze hadden het erover gehad voordat ze wegging.

'Nee, ik had geen zin, dus we zijn hier gebleven.'

'Jammer.'

'Over een paar dagen zijn we er toch. Alle tijd nog om te gokken.' De casino's in Vegas waren vierentwintig uur per dag open. Ze kwamen er elk jaar op tournee, en de meesten van het gezelschap mochten dan graag een gokje wagen. Dit jaar zou Christianna voor het eerst naar binnen mogen, maar het deed haar niet zoveel. Ze wilde het alleen eens vanbinnen zien. Drinken en gokken waren de favoriete bezigheden van haar broers, niet van haar. En achter de vrouwen aan zitten.

Vervolgens liep ze naar haar eigen woonwagen, en haar tante en zusje zaten in de woonkamer toen ze daar aankwam. Haar tante sprak over het nieuws dat ze die dag had gehoord, over dat het er in Europa zo beroerd aan toeging, maar haar zusje Mina reageerde niet. Ze was eraan gewend dat haar tante eindeloos doorratelde, altijd over slecht nieuws, en geen van beiden besteedde er aandacht aan. Christianna groette hen en ging douchen. Er stond voor die dag geen repetitie op het programma, en ze hoefde pas klaar te zijn voor haar optreden met Nick en zijn lippizaners. Ze kon nauwelijks wachten om hem weer te zien.

'Ik snap niet waarom je je tijd verdoet met die paarden!' riep haar tante haar na. 'Niemand interesseert zich voor die beesten!' Haar hele familie dacht er zo over, maar John North had haar gevraagd de act met Nick te doen, en daar konden ze niets tegen inbrengen.

'Sommige mensen wel,' riep Christianna terug, terwijl ze zich uitkleedde in de kleine slaapkamer die ze met haar zusje deelde. Terwijl ze in haar ondergoed stond, was ze zich er scherp van bewust dat ze nog maar enkele uren geleden met Nick de liefde had bedreven en wenste ze dat ze terug kon gaan in de tijd. Ze hoopte maar dat ze niet zwanger was. Hij had haar verzekerd dat hij voorzichtig was geweest, maar ze wist niet hoe hij dat had gedaan. Ze kende verschillende meisjes die abortus hadden moeten plegen en wist dat het gevaarlijk en pijnlijk was. Twee jaar geleden was een meisje tijdens de tournee naar een slechte abortuskliniek in New Jersey gegaan. Drie dagen later was ze bezweken aan een infectie. Christianna's tante had opgemerkt dat dat met je gebeurde als je seks had voor het huwelijk. Het had Christianna doodsbang gemaakt. Maar met Nick was alles anders. Haar twee dagen met hem waren perfect geweest.

Ze nuttigden die avond een lichte maaltijd in de woonwagen voordat Christianna met Nick in de grote tent moest zijn. Ze trok die avond speciaal voor hem een nieuw wit balletpakje en een nieuwe witte tutu met zilveren glitters aan. Ze verdeelde ook een handjevol glitters uit haar make-updoos over haar haar, zodat het onder het spotlicht zou schitteren. Ze droeg het in een strak knotje en aan haar voeten had ze witte satijnen balletschoentjes. Ze wilde er vanavond perfect uitzien voor hem. Het was hun eerste optreden samen sinds hun huwelijksreis in Santa Ynez.

In zijn woonwagen trok Nick zijn mooiste jacquet aan en een wit overhemd van piqué dat in Parijs voor hem was gemaakt, en zijn favoriete hoge hoed. In zijn witte hemd stak hij diamanten manchetknopen die hij uit Duitsland had meegenomen en normaal gesproken nooit tijdens optredens droeg. Sinds hun overtocht had hij ze niet meer uit hun doosje gepakt. Hij schoor zich extra zorgvuldig voordat hij zich aankleedde, aftershave aanbracht en zijn laarzen poetste, zoals hij altijd deed. Hij zag er onberispelijk uit toen hij vertrok om Pegasus en Athena op te zadelen.

Toby was er al en had die middag alle paarden afgereden. Katja was bij hem in de paardentent. Ze ging zo veel mogelijk overal met hem naartoe, en hij leek dat te waarderen. Hij was nog net zo gek op haar als toen ze elkaar voor het eerst ontmoetten. Lucas plaagde hem er vaak mee. Hij bracht zelf net zoveel tijd met Rosie door, maar zij waren gewoon bevriend op hun leeftijd. Toby en Katja waren intussen vriendje en vriendinnetje en beiden waren net zestien geworden. Ook zij was die avond voor een optreden gekleed. Ze zou met haar vader en zijn broers meedoen aan de trapeze-act, en haar moeder zou gaan koorddansen.

Nick kletste gemoedelijk met de twee jonge mensen terwijl hij de paarden nakeek. Hij concludeerde dat alles in orde was en dat Pegasus stond te stuiteren. Hij kon kennelijk niet wachten om te beginnen.

'Waar ben je geweest?' vroeg Toby hem geïnteresseerd. Zijn vader had hen nog nooit alleen gelaten sinds ze bij het circus waren. Het maakte hem niet uit, want zo kon hij nog meer tijd met Katja en haar ouders doorbrengen, en dat beviel hem uitstekend.

'Santa Ynez,' antwoordde Nick en hij klonk ontspannen. 'Het is een prachtige streek, geweldig voor paarden. Ik zou er graag een ranch beginnen.' Toby knikte. 'Ooit, misschien,' zei Nick terwijl hij in het zadel op Pegasus ging zitten, in een poging hem te kalmeren. Hij was vanavond vurig, alsof hij wist dat er iets anders was. Zoals Christianna zich een andere vrouw voelde, voelde Nick zich een andere man. Hij was in Christianna's armen tot leven gekomen.

Een poosje later vertrokken Toby en Nick naar de grote tent. Terwijl ze stapvoets op de twee lippizaners reden en de arabieren leidden, volgde Katja op veilige afstand, zodat geen van de paarden haar kon trappen als ze steigerden. Ze had geleerd dat de arabieren dat vaak deden. De lippizaners vertoonden beter gedrag.

Toen ze bij de tent aankwamen, hadden Nick en Toby het druk met het klaarmaken van hun paarden voor de voorstelling. Christianna ontmoette hen daar. Ze stond al te wachten, en vlak voordat ze opgingen, tilde Nick haar in het zadel. Ze vloog er soepel op en zette haar voeten in de voor haar ingekorte stijgbeugels, en een paar minuten later was het spotlicht op hen gericht. Nick en zij zagen er schitterend uit, en iedereen was het erover eens dat het het beste optreden was dat ze tot dusver hadden gegeven. Het publiek applaudisseerde luid toen ze klaar waren. Ze hadden zich die avond perfect synchroon bewogen, zonder één fout te maken. Het was nu alsof ze één lichaam vormden, en Pegasus en Athena leken ook onderdeel van hun band. Christianna en Nick hadden in de finale hand in hand gegaloppeerd. Ze zagen er die avond echt koninklijk uit, en de kostuummaakster had voor haar een kleine tiara gemaakt met bergkristallen die net zo schitterden als Nicks diamanten manchetknopen. Ze waren verreweg het elegantste paar van de voorstelling.

Na afloop zette Nick de paarden buiten de tent vast, en Toby hielp hem daarbij. Nick had genoeg tijd voor een sigaretje en om even te relaxen na hun act. Toen hij Christianna's muziek hoorde starten, liep hij terug de tent in, net op het moment dat ze via het touw naar de hoge kabel klom. Ze stapte met haar gebruikelijke gratie op het platform, en haar act begon, terwijl Nick met het hart in de keel naar boven staarde, zoals hij nu altijd deed. Hij zorgde ervoor dat hij buiten het spotlicht bleef en haar broers niet voor de voeten liep. Hij zag haar vader in de verte naar haar kijken, terwijl ze nog eleganter dan anders haar routine afwerkte. Ze straalde toen ze de eerste draai maakte en op de kabel van richting veranderde. Maar toen ze weer terugdraaide, zag hij dat ze bijna struikelde. Het publiek hapte naar adem, en hij ook. Zijn ogen bleven continu op haar gericht. Hij wilde naar haar reiken en haar opvangen als ze viel, maar ze hervond haar kalmte en evenwicht onmiddellijk en even later was ze aan de andere kant en maakte een sprongetje naar haar platform. Nick voelde zich bijna slap van opluchting. Hij kon zich niet voorstellen dat hij zijn hele verdere leven zo naar haar zou kijken, elke avond vrezend voor haar leven. Het zou moeten veranderen, maar nu nog niet. Hij wist dat het te snel was, maar kon nauwelijks wachten tot hij haar voorgoed van de hoge kabel naar beneden kon halen, wat daarvoor ook nodig was.

Even later stond ze weer beneden en kreeg een daverend applaus. Ze glimlachte terwijl ze langs hem schoot, op de voet gevolgd door haar broers. Nick verdween snel achter de coulissen, maar zag haar niet. Hij haatte het dat de menigte het geweldig vond te weten dat ze elk moment kon vallen. Het extreme risico dat ze nam wond hen op, maar dreef hém bijna tot waanzin. Elke keer stond hij doodsangsten uit.

Het eerstvolgende moment dat hij haar zag zat ze schrijlings op de olifant waarop ze altijd in de finale reed. Ze zag eruit als een perfecte witte elf bedekt met zilverkleurig elfenpoeder toen ze op de olifant stond en het handvat van zijn zadel vasthield, terwijl Nick langs haar reed op zijn hengst. Hij stopte even en stak zijn hand naar haar uit. Ze boog zich naar hem toe, raakte hem even aan en blies toen een kus naar het publiek. De toeschouwers vonden het geweldig en aanvaardden hem gretig, terwijl Nick langer naast haar bleef rijden dan normaal. Daarna reed hij in handgalop weg, en Toby volgde hem op Athena. De twee lippizaners boden een spectaculaire aanblik. De voorstelling was enkele minuten later afgelopen, en hij had even een momentje alleen met haar voordat ze vertrok. Haar broers wachtten buiten.

'Je bent vanavond bijna gevallen,' zei hij streng met een gekwelde blik in zijn ogen. 'Ik zag het, je struikelde.'

'Ik was afgeleid,' zei ze verontschuldigend. 'Maar ik heb me heel snel herpakt.'

'En als je dat niet had gedaan?' Hij hoorde haar uit, en zijn ogen bleven continu op de hare gericht.

'Dan was het mijn dood geworden,' gaf ze toe, zich bewust van de pijn in zijn ogen.

'Nee, dan was het míjn dood geweest,' zei hij zacht. 'Vergeet dat niet.'

Ze knikte, en heel snel, zodat niemand het kon zien, pakte hij haar hand vast en drukte er een kus op. 'Ik hou van je,' fluisterde hij naar haar.

'Ik ook van jou,' fluisterde ze terug, en toen was ze weg.

13

Na Santa Barbara gingen ze naar Solvang, een schattig stadje naar het voorbeeld van een Deens dorp, met windmolens. Vandaaruit trokken ze in oostelijke richting naar Las Vegas, waar het gezelschap altijd van genoot. Ze bleven er maar één nacht en hadden dus heel weinig tijd om te gokken, maar gingen voor en na de voorstellingen toch naar de casino's. Ze gaven er ook een matineevoorstelling.

Toen begonnen ze aan het laatste deel van de tournee. Ze waren nu zeven maanden onderweg, iets korter dan voorgaande jaren, en trokken in zuidelijke en oostelijke richting, op weg naar huis. Ze brachten nu nog maar één nacht in elk stadje door, wat doodvermoeiend was voor de circusknechten, die alles in één dag moesten opzetten en afbreken. Meestal werkten ze de hele nacht door om de boel af te breken, zodat ze 's ochtends konden vertrekken en verder reizen.

Ze doorkruisten het hele Zuiden, stopten in vrijwel elke staat, en zouden uiteindelijk in Tampa, Florida, eindigen, voor hun laatste avond.

De hele maand september had het circus, net zoals de rest van de wereld, het oorlogsnieuws uit Europa gevolgd. Uiteindelijk was een groot deel van Europa met Duitsland in oorlog. Iedereen in het circus maakte zich grote zorgen om hun familieleden in Europa, en Nick ook. Het greep de mensen in het circus vooral aan omdat velen van hen uit Europa afkomstig waren, voornamelijk uit Duitsland en diverse Oost-Europese landen.

Ondanks het schokkende nieuws zetten ze de tournee voort en sloten die op 30 oktober af in Tampa, maar de stemming was ingetogen. Nick had al diverse weken geen nieuws meer gehad van Alex en zijn vader. De brieven die hij had gekregen nadat de oorlog was begonnen, waren zwaar gecensureerd, met officiële stempels en zegels erop, maar waren wel aangekomen, aangezien Amerika niet in oorlog was met Duitsland.

Nick had zich sinds zijn vertrek uit Duitsland zorgen gemaakt om zijn vader. Hij zei het nooit in zijn brieven, maar was bezorgd over zijn gezondheid. Wanneer Paul hem nu schreef, klonk hij oud en ontmoedigd over de toestand waarin de wereld verkeerde. En het kon alleen nog maar erger worden nu Duitsland met een groot deel van Europa in oorlog was. Hij hoopte dat Alex hem snel weer zou schrijven - van hem kreeg hij meestal meer nieuws dan van Paul. Het enige wat Nicks vader steeds deed, was hem geruststellen dat hij met de jongens naar huis kon komen zodra de boel gekalmeerd was. Maar het was Nick intussen duidelijk - duidelijker dan ooit tevoren - dat dat er op korte termijn niet in zat. Misschien wel nooit, als Hitler aan de macht bleef. Nick vroeg zich ondertussen af hoe het zijn moeder was vergaan in de willekeurige deportatie van Joden naar concentratiekampen in het afgelopen jaar. Hij vroeg zich af of zij ook gevlucht was en kon alleen maar hopen dat ze dat had gedaan, ook al kende hij haar niet.

Nick en Christianna hadden nog een romantische nacht weten te regelen in een prachtige bed & breakfast in Savannah, Georgia. De Oekraïense meiden zorgden weer voor een alibi, en Nick vertrouwde haar toe dat hij zich grote zorgen maakte over zijn vader. Ze leefde erg met hem mee en was altijd lief voor hem. Haar familie maakte zich ook druk om hun familieleden in Polen, hoewel de meesten van hen in Amerika bij het circus zaten. Maar ze hadden in Warschau ook nog familie, die groot gevaar liep nu het oorlog was.

Christianna was na hun geheime uitstapje in Savannah op de laatste avond in Tampa nog steeds in de ban van Nicks liefdesspel en struikelde opnieuw op de hoge kabel. Toen ze uitgleed, dreigde zijn hart het te begeven. Het was kantje boord geweest, het publiek had naar adem gehapt en Nick was bijna in huilen uitgebarsten. Ze hadden er na afloop woorden over, zoals tegenwoordig vaker het geval was. Hij smeekte haar telkens weer om met het koorddansen zonder vangnet te stoppen.

'Dat mag je me niet vragen, Nick,' zei ze uiteindelijk gefrustreerd. 'Ik kan er niet mee stoppen. Ik heb geen keus. Als ik stop, hebben we geen act en moeten we vertrekken. Mijn vader laat dat niet gebeuren, en mijn broers ook niet. Ze zijn van mij afhankelijk. Dit is wat ik doe, net zoals jij met je paarden.' Haar ogen waren twee diepe poelen van verdriet terwijl ze hem aankeek. Ze vond het niet fijn om te zien dat hij er zo onder leed, maar ze had geen keus. In haar familie had nog nooit iemand met een vangnet gewerkt.

'En je vader en broers vinden het prima dat je je leven op het spel zet, zij allemaal.' Elke keer dat ze erover spraken werd hij boos. Ze zwoer altijd bij zichzelf dat ze het er niet meer met hem over zou hebben. Hij begreep het niet, was geen circusmens en zat nog geen jaar bij het gezelschap.

'Dus je geeft het niet op?' vroeg hij haar, recht voor z'n raap.

'Nee. Dus misschien moeten we het er maar niet meer steeds over hebben.'

'Misschien heb je wel gelijk, als er toch niet redelijk over te praten valt. Met je familie in elk geval niet.' Hij was echt ten einde raad.

Er was niets opgelost, en toen ze de volgende dag terugkwamen in Sarasota, deden ze koel tegen elkaar. Geen van beiden wilde toegeven, laat staan actie ondernemen. Maar de spanning tussen hen nam geleidelijk weer af toen ze voor de winterstop in Sarasota neerstreken en niet meer elke avond hoefden op te treden en niet meer elke dag hoefden te reizen. De kwestie was voorlopig van de baan, en ze waren allemaal gefocust op het nieuws over de oorlog, dat alleen maar slecht was. Nick luisterde continu naar de radio om alles wat er in Europa gaande was mee te krijgen. Hitler leek de hele wereld te willen regeren, en dat besef drong tot steeds meer mensen door.

Nick was nu vaak stil als hij bij Christianna was. Hij dacht dan aan zijn vader en Alex en vroeg zich af hoe ze het ondanks de oorlog volhielden. Hij voelde zich schuldiger dan ooit dat hij er niet was om te helpen.

'Ze begrijpen het wel,' zei Christianna troostend toen ze er laat op een avond over spraken. 'Je kon daar niet blijven.'

'Ik zou niet weten waarom ze het zouden begrijpen,' zei hij naar waarheid. 'Ik begrijp het zelf niet eens. Het slaat helemaal nergens op. Ik zou daar bij hen moeten zijn.' Maar hij was nu hier, en de anderen waren in Europa, zaten ermiddenin en waren niet meer veilig, en er was niets wat hij voor hen of voor wie dan ook kon doen. Hij zat te ver weg. Terwijl Christianna naar hem keek, zag ze de eenzaamheid en hulpeloosheid in zijn ogen, en haar hart ging naar hem uit. Ze wilde hem troosten vanwege alles wat hij had verloren, als ze dat al kon. Hun relatie was inniger geworden en de band tussen hen werd alleen nog maar sterker.

Toby en Lucas waren ook blij om terug te zijn in Sarasota. De reis door Amerika was een zeven maanden durende aardrijkskundeles voor hen geweest. Lucas speelde elke dag na school met de clowns, zoals hij dat ook had gedaan voordat ze op tournee gingen. In het jaar dat ze hier nu waren was Lucas een echt circuskind geworden - hij leek zich hun vroegere leven nauwelijks te herinneren. Hij was nu zeven en had in het hele circus vrienden, zowel kinderen als volwassenen. Lucas hield van iedereen die hij tegenkwam, en iedereen hield van hem. Toby was veel gereserveerder. Katja en hij waren nog steeds verliefd, op een rustige, respectvolle manier. Ze praatten uren met elkaar, maakten samen huiswerk en zoenden waar en wanneer ze maar konden. Ze waren tenslotte zestien en ze gingen naar dezelfde school.

Op een novembermiddag, toen het pijpenstelen regende in Sarasota, verscheen Christianna drijfnat bij hun woonwagen. Ze nodigde Nick en de jongens uit om bij haar familie te komen eten. Omdat haar broers niets anders te doen hadden, hadden ze de hele week over Nick gezanikt en opmerkingen gemaakt over hoe brallerig en snobistisch hij was. Ze wilde dat ze zelf zouden zien dat hij een fatsoenlijk mens was, verrassend bescheiden en altijd aardig. Ze was hun hatelijke opmerkingen meer dan zat. Haar schoonzussen zouden die avond koken, vertelde ze, en het zou een eenvoudige maaltijd worden van Poolse worstjes, noedels, gestoomde groenten en andere dingen die ze graag aten en goed konden klaarmaken. Ze hoopte dat Nick het niet erg zou vinden.

'Ik was van plan om met de jongens naar de veldkeuken te gaan.' Hij glimlachte naar haar. Hij probeerde zijn kinderen zo vaak mogelijk gezonde maaltijden voor te zetten. Ze waren tenslotte nog in de groei, maar soms aten ze gewoon wat voorhanden was. Nick had genoeg van het eten uit de veldkeuken en gaf ruiterlijk toe dat hij nog steeds geen goede kok was. Gelukkig nodigden Gallina en Sergei hen herhaaldelijk uit om bij hen te komen eten. Vaak ging het dan om heerlijk bereide Tsjechische maaltijden, waarvan de jongens en hij enorm genoten. 'Graag.' Hij bedankte Christianna voor de uitnodiging, en ze zei dat hij rond zevenen moest komen.

De laatste tijd gonsde het op het circusterrein van de geruchten dat Warschau zich een maand eerder aan de nazi's had overgegeven, waardoor velen in paniek waren geraakt. Nick wist zeker dat Christianna's familie ook van slag was en dat er die avond over gesproken zou worden. Er waren in het circus recentelijk zelfs gevechten uitgebroken om dat onderwerp. De gemoederen liepen soms hoog op en vrees voor dierbaren in het thuisland hield hen allemaal in de greep. Een aantal Poolse acrobaten had in de kantine een groep Duitsers aangevallen, en John Ringling North had een algemeen memo laten uitgaan waarin hij iedereen opdroeg zich te gedragen, ongeacht hun nationale loyaliteit of sympathie. Ook een groep Britten met een paardenact was slaags geraakt met de Duitsers.

Intussen was bekend geworden dat Nick en zijn zoons Duitsland gedwongen hadden moeten verlaten vanwege een Joodse connectie, dus de anti-Duitse afvaardiging liet hem met rust; anders had ook hij het risico gelopen aangevallen te worden. Hij zorgde ervoor dat hij nooit over politiek praatte, behalve met Christianna, Gallina of Sergei, zijn beste vrienden. Het was geen geheim dat hij Hitler haatte, en hij had er goede reden toe, maar meestal hield hij het voor zich. Dat leek wel zo verstandig. Een van de tijgeracts werd gedaan door twee Duitsers, van wie bekend was dat ze met Hitler sympathiseerden. Nick bleef bij hen uit de buurt en maakte geen opmerkingen tegen hen. Hij wilde hier geen problemen; die had hij in zijn thuisland al genoeg. Hij maakte zich ernstige zorgen over zijn vader, Alex en Marianne. Hun brieven deden er nu veel langer over, en hij zat langere periodes zonder nieuws. Hij ging zo vaak mogelijk naar de bioscoop om via het bioscoopjournaal op de hoogte te blijven van het laatste nieuws uit Duitsland en hij las de krant. Maar in de meeste kleine stadjes waar ze waren geweest besteedde de pers nauwelijks aandacht aan de oorlog. Amerika was er niet bij betrokken, en op het platteland gaf niemand er iets om.

De familie Markovich bezat vier woonwagens, en Nick en zijn zoons arriveerden stipt op tijd bij de woonwagen van Christianna's vader, zoals ze hem had gevraagd. Nick had in de stad bossen bloemen voor haar tante en vier schoonzussen gekocht, een klein bosje voor Christianna en een fles wodka voor de mannen. Hij had niet met lege handen willen aankomen, en haar tante in de rolstoel glimlachte blij verrast toen hij haar het eerste boeket overhandigde.

'Dank u dat u ons voor het avondeten hebt uitgenodigd, juffrouw Markovich.' Hij wist dat de tante nooit getrouwd was geweest. Ze was invalide geworden toen ze nog jong was, nauwelijks achttien, en intussen was ze in de vijftig. Ze was de zus van Sandor Markovich. Hij had altijd voor haar gezorgd, lang voordat hij zelf in een rolstoel belandde. Ze naaide kostuums voor hen, hield hun geldzaken bij, paste op hun kinderen en was als een moeder voor Christianna geweest nadat haar eigen moeder was verongelukt. Ze was een weerspannige vrouw, en volgens Christianna was ze geen vrolijk mens. Desondanks was ze zeer aan haar gehecht, meer nog dan aan haar broers of schoonzussen, die niet altijd aardig voor haar waren. Nick vermoedde dat ze jaloers op haar waren omdat zij nu de ster was. De echtgenotes van haar broers deden niet mee aan hun act, maar verfoeiden haar evengoed, vanwege haar uiterlijk en gratie, haar jeugdigheid en om haar fantastische koorddansact. Ze zouden haar nog erger verfoeien als ze van haar relatie met Nick wisten. Ze vonden hem te goed voor haar. Doordat Nick en Christianna nu samen de sterren van de voorstelling waren, waren ze het doelwit van de afgunst van anderen. Dat het publiek zo gek was op Christianna zat hun ook niet lekker. Ze werden er alleen maar nog jaloerser van.

Er hing een sterke geur van worstjes en Europees eten, die Nick meteen deed denken aan hoe het thuis bij hun pachters rook. Hij had het altijd heerlijk gevonden en was als kind graag in hun huis voor het eten uitgenodigd. Dat had hij liever dan de verfijndere kost die hem thuis werd opgediend, zoals gans, hertenvlees, eend en fazant. Zijn vader hield van jagen en ze aten vaak prooi. Als kind had hij liever worstjes gehad, en Lucas' gezicht klaarde meteen op toen hij zag wat ze voor het avondeten serveerden. Het had veel weg van een Duitse boerenmaaltijd, die hun bekend was. Nick vond het prima om een eenvoudige maaltijd te nuttigen en Christianna's familie beter te leren kennen. Hij kende hen nauwelijks, maar haar familie werd beslist gezien als de adel van de circuswereld. Christianna had de waardigheid van een prinses toen Nick en zijn zoons naar binnen liepen en alle vrouwen hun boeket overhandigden. Het was adel die adel ontmoette.

Haar broers waren blij met de wodka - hij had de beste uitgezocht die ze op de kleine markt in de buurt van het circusterrein verkochten.

De mannen praatten een poosje over de oorlog, en een van de broers vroeg aan Nick waarom hij Duitsland had verlaten. Hij had de geruchten nog niet gehoord, en Christianna had het niet uitgelegd. Ze bleef bij de vrouwen die het avondeten bereidden en liet de mannen met elkaar praten. Haar tante voerde een levendig gesprek met Lucas over zijn wens om later clown te worden. Ze probeerde hem over te halen om voor trapezewerker te kiezen, maar dat trok hem veel minder aan. Toby zat beleefd naar hen te luisteren en gaf keurig antwoord op de vragen die hem werden gesteld. Hij had haar verteld dat hij paardenarts wilde worden, wat ze maar saai vond.

'Waarom ben je vorig jaar uit Duitsland vertrokken en hiernaartoe gekomen?' vroeg Christianna's jongste broer aan Nick.

'Ik ontdekte ineens dat mijn moeder, die ik nooit gekend heb, half-Joods was,' antwoordde hij simpel terwijl hij hem recht aankeek. Hij wist dat de familie Markovich niet Joods was en had geen idee hoe ze tegenover Joden stonden, maar het had geen zin het te verzwijgen. Het was nu eenmaal een feit. 'Joden werden vervolgd en verdreven. Het was vlak voor de Kristallnacht. Omwille van onze veiligheid moesten we weg, anders waren we misschien in een werkkamp of in de gevangenis beland.'

'Je ziet er niet Joods uit,' merkte een van de oudere broers op, die ieder van hen een shot wodka aangaf uit de fles die Nick had meegenomen. Ze sloegen het drankje allemaal in één keer achterover, en Nick probeerde daarbij geen vies gezicht te trekken. Hij wilde niet onbeleefd zijn, maar hij dronk zelden, en het goedje brandde in zijn keel.

'Ik ben maar een kwart Joods. Mijn vader is katholiek, en mijn moeder was half-Joods,' legde Nick uit.

'En graaf, heb ik gehoord,' zei de broer scherp terwijl hij nog een shot nam. Hun vader voegde zich bij hen, nam ook een shot en keek tevreden naar Nick. 'Het moet een ingrijpende verandering voor je zijn.' Zijn stem had nog steeds een sarcastische ondertoon.

'Het circus heeft van mij en mijn zoons het leven gered. Ik ben heel dankbaar. Een vriend gaf me de paarden die ik heb meegebracht. Paardrijden en paarden trainen zijn de enige dingen die ik kan. Ik heb het afgelopen jaar veel geleerd.' De ongecompliceerdheid en de eerlijkheid waarmee hij het zei legden hun allemaal het zwijgen op. Nick deed niet verwaand, was bescheiden en vertelde de waarheid.

'Maak je geen zorgen,' zei een van de broers plotseling lachend. Hij was dankzij de tweede wodka losser geworden en keek Nick nu vriendelijker aan. 'Wij kunnen ook niets anders dan trapezewerk en kijken naar ons koorddansende zusje. Het is genoeg. En wat jij doet ook.' Daarna voegde hij er grootmoedig aan toe: 'Je bent echt goed. Fantastisch wat je met die witte paarden doet. Hoe heb je ze geleerd zo op hun achterbenen te staan?'

'Dat zit in hun bloed.' Nick glimlachte. 'Ze zijn geboren en gebouwd om het te doen. Er is een school in Wenen waar ze alle oefeningen leren die ze hier doen. Mijn vriend trainde ze voordat hij ze aan mij gaf. Ik wil ooit zelf lippizaners fokken.'

'Ze zijn vast veel waard,' merkte de broer op, en Nick knikte. Toen stelde een van hen de vraag die hun allemaal op de lippen brandde: 'Denk je dat je blijft?'

'Ik hoop het wel. Ik heb het werk nodig. Ik moet mijn zoons onderhouden. En als Hitler klaar is, ligt Duitsland aan gruzelementen. Dit is nu alles wat we hebben.' Hij liet het Schloss en het landgoed dat hij in Duitsland had achtergelaten buiten beschouwing. Op een dag zou hij het erven, als Hitler niet meer aan de macht was of de oorlog verloor. Maar voorlopig had Nick er geen toegang toe en leefde hij net als zij van zijn salaris. Hij wist dat hij dat misschien heel lang moest volhouden. Hij spaarde een deel in de wetenschap dat het voorlopig alles was wat hij had. 'En jullie? Hebben jullie nog familie in Polen?'

'Alleen nog een paar neven en nichten. De meesten zijn hier. En we zijn niet Joods,' zei Peter nuchter. 'Sommige jongleurs zijn Joods, en die hebben nog familie in Europa. Ze proberen die mensen hierheen te halen, maar tot dusver zonder succes. Je mag blij zijn dat je op tijd bent vertrokken.'

'Ja, dat ben ik ook,' beaamde Nick. 'Er gebeuren daar gruwelijke dingen. We mogen allemaal blij zijn dat we hier zijn.'

'Wij zijn nu Amerikanen,' zei Peter, de oudste, trots. 'En onze echtgenotes en vader ook. We zijn hier al twintig jaar. Christianna is nu ook officieel staatsburger. Mijn tante was de laatste die haar Poolse nationaliteit opgaf. Het is hier beter voor ons, voor ons allemaal. Amerika is goed voor ons,' zei hij dankbaar. Tot dusver was Amerika dat ook voor Nick geweest, maar hij voelde zich nog steeds Duits, niet Amerikaans. Hij voelde zich diep vanbinnen met geen van beide landen verbonden, niet met het oude en niet met het nieuwe. Hij had zijn nieuwe land nog niet voldoende geaccepteerd om zijn nalatenschap en thuisland op te geven, hoe wreed hij ook was behandeld. Hij was verraden, door Hitler, niet door Duitsland. En hij voelde zich niet Amerikaans en dacht ook niet dat hij zich ooit zo zou voelen. Maar hij had bewondering voor Christianna's familie, die het land omarmde dat zo goed voor hen was geweest en waar ze al zo lang woonden.

'Waarom laten jullie Christianna zonder vangnet werken?' vroeg Nick zacht toen hun gesprek over de oorlog even stilviel. Hij had het hun willen vragen vanaf het moment dat hij haar voor het eerst had zien koorddansen, en het bleef even stil. Geen van hen antwoordde meteen. Toen nam haar vader vanuit zijn rolstoel het woord. Hij had Nick nauwlettend gadegeslagen sinds hij met zijn zoons de woonwagen was binnengelopen. Hij mocht Nick wel, meer dan hij had verwacht. Hij kwam op hem over als een goed mens en had keurig opgevoede zoons, waar hij ook respect voor had.

'Het publiek wil het, en wij doen het. Ze komen niet voor een meisje met een evenwichtsstok en een kanarie op haar hoofd die op een kabel anderhalve meter van de grond huppelt. Mensen hebben respect voor moed. Christianna is een dappere meid. Dat was mijn vrouw ook. Als je geen risico's neemt, win je niets in het leven. Ze begrijpen het niet, maar respecteren de vakkundigheid. Het is niet gemakkelijk daar boven, en Christianna is echt goed. Ze heeft talent, meer dan ik had, of haar tante, of haar moeder. Van haar zusje weten we het niet, als ze het koorddansen ooit al probeert. Bij Christianna zit het in haar bloed, dat heeft niet iedereen. Het is een talent om daar boven te kunnen werken, niet iets wat je kunt leren of besluiten te doen. Zoals jouw paarden. Je zei dat ze geboren waren om die oefeningen te doen. Zo is het met Christianna ook. Ze moet haar gave gebruiken.'

'En als ze valt?' vroeg Nick, die probeerde de diepere betekenis van wat hij zei en wat hen bewoog te begrijpen. In zekere zin waren ze gladiatoren, bereid om elke dag ten strijde te trekken en hun dood tegemoet te zien. Alleen waren zij niet degenen die de dood in de ogen keken, maar Christianna. Hij wilde echt niet dat ze het nog langer deed. Hij hield te veel van haar om haar aan het koorddansen te verliezen.

'Dat gebeurt niet,' zei haar vader vol zelfvertrouwen. 'Daar is ze te goed voor. Veel beter dan haar moeder was. Ze valt niet. Elke dag leert ze dat ze iets kan wat moeilijk is, iets waar ze misschien bang voor is, en keer op keer overwint ze die angst. Dat maakt haar sterk.' Het kon haar ook doodmaken, wist Nick, maar hij kon hen daar niet van overtuigen. Het waren krijgers die een klein, elegant meisje hun strijd lieten leveren, ten koste van haar. Hij vond het vreselijk, maar wilde bij dit eerste bezoek niet te veel zeggen. Het was duidelijk hoe hij erover dacht. 'Jij kunt je nek breken als je van een paard valt. Het houdt je niet tegen, omdat je weet wat je doet. Dat geldt voor haar ook.' Daar had hij een punt, en Nick merkte dat hij de discussie niet kon winnen, vanavond in elk geval niet. 'Voor andere mensen is dat moeilijk te begrijpen.'

'Misschien zijn we allemaal wel heel dapper en heel dom,' zei Nick filosofisch, maar Christianna en hij waren degenen die alle risico's namen, niet zij. Haar vader had het gedaan, en haar tante en haar moeder, maar haar broers waren alleen maar toeschouwers op de grond, die met de prinses meerenden wanneer ze weer met de voeten op de aarde stond. Het was de prinses die elke dag onverschrokken met de draken vocht, en dat deed ze omdat het van haar verwacht werd en omdat ze hen niet wilde teleurstellen. Wat Christianna en haar familie betrof was het haar nalatenschap en haar plicht.

Haar jongste broer schonk een derde ronde shots in, die Nick dit keer oversloeg, en hun vrouwen zetten het eten op tafel. Even later namen ze allemaal plaats, opeengepakt in de woonwagen, met hun bord vol eten in de hand. Christianna ging naast Nick zitten, op de enige lege stoel, die haar broers zonder dat ze het doorhad voor haar hadden vrijgelaten. Het was hun manier om te zeggen dat ze hem goedkeurden. Hij was niet een van hen, maar ze hadden respect voor zijn eerlijkheid en de duidelijke, eenvoudige manier waarop hij uitdrukking gaf aan zijn gedachten en wie hij was. Haar vader sprak tijdens het eten uitvoerig met hem, en na afloop ruimden ze de borden af en nodigden ze Nick uit om te pokeren. Hij ging graag op de uitnodiging in, want hij hield van poker en was er goed in. Ze versloegen hem, maar niet zonder strijd, en alle mannen sloegen elkaar op de rug en omhelsden elkaar toen hij wegging. Christianna's broers waren behoorlijk dronken, maar Nick en haar vader niet, en hun ogen ontmoetten elkaar bij het afscheid. De vrouwen waren al eerder naar bed gegaan, en Christianna had een minder luidruchtig kaartspel gedaan met de jongens. Lucas had gewonnen en was uitgelaten.

'Dank je wel dat jullie bij ons zijn komen eten,' zei Sandor diplomatiek. Het was zijn manier om te zeggen dat ze zijn goedkeuring hadden.

'U bedankt voor de uitnodiging. Het was heerlijk.' Nick glimlachte naar de man in de rolstoel, die nieuwsgierig en met nieuw respect naar hem keek.

'Je bent een eerlijke man. Dat mag ik wel. En maak je geen zorgen over Christianna. Ze valt niet,' zei hij weer. Hij kon nu zien dat Nick om haar gaf, hoewel hij niet wist hoeveel en hoelang al. Hij wilde niet dat zijn dochter verdriet werd aangedaan of met een gebroken hart zou komen te zitten door achter een man uit een andere wereld aan te gaan. Sandor begreep maar al te goed dat Nick uit een andere wereld kwam. En als hij naar Duitsland terugging, zou hij haar nooit met zich meenemen, terug naar zijn oude leven. Ze zou er nooit geaccepteerd worden en er ook niet passen.

'Ik hoop het niet,' zei Nick zacht, in reactie op zijn geruststelling dat Christianna niet zou vallen. Het zou een ondenkbaar verlies voor hem betekenen als dat gebeurde, maar dat zei hij niet tegen haar vader. Dat hoefde ook niet; het stond in zijn ogen te lezen. 'Ik hoop dat u gelijk hebt.'

'Laat haar gewoon niet van een van je paarden vallen,' waarschuwde haar vader hem, en het was maar deels als grapje bedoeld.

'Ik zou het paard eigenhandig doodschieten,' zei hij vol overtuiging, want hij was smoorverliefd op haar en wilde haar tegen alle kwaad beschermen.

'Kom nog eens langs.' Sandor Markovich meende het en glimlachte terwijl ze elkaar de hand schudden, en Christianna keek toe vanaf de plek waar ze zat.

'Dank u. Dat zullen we doen. Ik zou u graag in mijn woonwagen uitnodigen, maar dan zou ik hotdogs in de veldkeuken moeten kopen. Ik ben een beroerde kok,' zei Nick nederig, en de man in de rolstoel lachte.

'We nemen jullie wel een keer mee naar een Pools restaurant,' beloofde hij. 'Daar hebben ze heel lekker eten, beter dan wat mijn schoondochters ons vanavond hebben voorgezet. We komen er tijdens de winterstop vaak.' Dat leek Nick gezellig. Hij trommelde zijn zoons op en zei dat het tijd was om te gaan. Ze pakten hun jas, en Christianna liep met hen mee de koele avondlucht van Sarasota in. Het had geregend, maar het was eindelijk droog geworden. De lucht was fris. Aan de hemel zagen ze sterren staan.

'Ze vonden je aardig,' zei ze zacht, zodat niemand anders het kon horen. De jongens liepen een paar passen voor hen; ze kletsten met elkaar en besteedden geen aandacht aan hen.

'Ze vonden het gewoon leuk om me met pokeren te verslaan.' Hij had tien dollar verloren, wat veel voor hem was, maar hij was bereid het geld op te offeren ten behoeve van een betere familieband tussen hun twee kampen. Ook hij had de avond een succes gevonden. Hij vond Christianna's familie aardig, hoewel hij niets moest hebben van hun houding ten aanzien van haar en van hoe luchthartig ze deden over de gevaren die ze liep, alsof ze het prima vonden om haar welzijn in handen van het lot te leggen en haar niet te beschermen.

'Nee, ze vonden je echt aardig, en mijn vader ook. Je was heel vriendelijk tegen ze.' Ze bedankte hem met haar ogen.

'Ze waren ook vriendelijk tegen mij.' Het waren ruige types, maar hij zag ook hun goede kanten, en ze kwamen immers uit een andere cultuur dan hij. Ze leefden volgens de zeden en tradities van het circus, maar dat respecteerde hij. Hij wilde alleen niet dat dat ten koste van haar ging. 'Tot morgen,' zei hij. Hij wenste dat hij haar kon kussen, maar hij kon het niet ten overstaan van haar familie en zijn zoons. Hij wilde nog steeds beschermen wat ze met elkaar hadden, hoewel dat nu al maanden duurde. Ze hadden die avond een belangrijke stap gezet wat haar vader en broers betrof, en hij wilde niets doen wat hun goede verstandhouding kon verstoren. Hij had bewezen, of in elk geval geprobeerd te bewijzen, dat hij een eerbare man was die hun dochter en zuster waard was. Hopelijk zouden ze mettertijd respecteren wat Christianna en hij voor elkaar voelden. In de tussentijd had hij zich onder de mannen staande gehouden. Dat was belangrijk in hun cultuur, en hij wist dat het ook belangrijk was voor Christianna. Hij was niet de elitaire figuur die ze hadden verwacht. Hij hield niets voor hen achter, over waarom hij hiernaartoe was gekomen of hoelang hij van plan was te blijven. Hij wist zelf niet eens wat zijn plannen waren. Ze leefden allemaal in een onzekere wereld. Maar hij had hun laten zien dat hij een eerlijk man was, dat hij een van hen kon zijn en ook dapper zijn strijd leverde. Voorlopig was dat genoeg.

'Ik hou van je,' fluisterde Christianna tegen Nick voordat hij wegliep, buiten gehoorsafstand van zijn jongens.

'Ik ook van jou,' zei hij zachtjes terug, en toen liep hij met zijn zoons naar zijn woonwagen.

'Aardige mensen,' merkte Toby op. Hij was verrast dat de avond zo gezellig was geweest en het eten zo lekker.

'Ik heb Christianna verslagen met kaarten,' zei Lucas gniffelend, en zijn vader lachte.

'Nou, gelukkig maar. Ik hoop dat je geld hebt gewonnen, want haar broers hebben mij verslagen met pokeren. Het zijn taaie rakkers.'

'Ik vind haar heel aardig, papa,' zei Lucas zacht, en hij geeuwde toen ze thuiskwamen.

'Ik ook,' gaf Nick net zo zacht toe, en Toby glimlachte naar hem. Hij was er maanden geleden al achter gekomen. 'En nu naar bed,' zei Nick, die er nog niet klaar voor was om meer toe te geven. Vijf minuten later waren hun tanden gepoetst, hadden ze hun pyjama aan en lagen ze in bed. Hij liep hun kamer in om hun een nachtzoen te geven en kon nauwelijks om het bed heen komen, zo klein was hun slaapkamer. Daarna ging hij in de woonkamer van de woonwagen zitten en dacht na over de avond en de familie waarin Christianna was opgegroeid.

Het waren beslist taaie rakkers, maar dat waren veel mensen in het circus. Ze leefden volgens hun eigen regels en respecteerden de hiërarchie die zich had gevormd op grond van wat ze in het circus deden. In de wereld van het circus waren zij de adel, net zoals hij dat in zijn eigen wereld was. De prinses en de graaf, dacht hij bij zichzelf, terwijl hij achteroverleunde en met gesloten ogen aan Christianna dacht. Voor zijn geestesoog zag hij haar nu altijd op Athena's rug staan, terwijl ze samen hun act deden en hij op Pegasus stond. Hij dacht nooit meer aan haar als koorddanseres en zag haar alleen nog als de magische elf die samen met hem op de lippizaners reed. In zijn gedachten reden ze altijd samen, hand in hand, op de twee spectaculaire witte paarden door de piste. Het was het enige beeld dat hij van haar wilde. Zij was de vrouw van zijn dromen.

14

Aan het eind van november, terwijl de Amerikanen Thanksgiving vierden, begon de situatie in Europa te verslechteren. Poolse Joden moesten verplicht een gele davidsster op hun borst of een band om hun arm dragen, zodat ze voor anderen herkenbaar waren. Vijf dagen later werd het eerste Poolse getto ingesteld.

In Duitsland was na de oorlogsverklaring het voedsel op rantsoen, zij het in een milde vorm. Hitler wilde niet dat Duitsers zwaar misdeeld werden en dat het moreel negatief beïnvloed werd, dus ondanks bonkaarten waren de veranderingen niet al te extreem. Er was voldoende voedsel en kleding, hoewel er wel brandstoftekorten waren. Joden kregen kleinere voedselrantsoenen, overeenkomstig Hitlers visie op hen.

Jongemannen werden opgeroepen nadat de oorlog was uitgeroepen, en overal wemelde het van de mannen in uniform, zelfs op het slaperige platteland van Beieren, waar Alex en zijn dochter woonden. Hoewel ze genoeg te eten hadden, was het bijna onmogelijk het Schloss te verwarmen met de brandstof die voor hen beschikbaar was. Ze stookten continu brandhout, maar het Schloss was groot en tochtig, en Marianne had het altijd koud. Ze ging niet meer naar school en bracht haar tijd thuis door met het huishouden doen voor haar vader en zwachtels rollen voor de ziekenhuizen, waar ze werden gebruikt voor de gewonde mannen.

Alex' stalknechten en staljongens waren allemaal vertrokken, opgeroepen door het leger, en Marianne en hij verzorgden de paarden nu zelf. Ze kregen daarbij hulp van de jonge jongens van hun boerderijen, die nog niet oud genoeg waren om opgeroepen te worden. Het was nu een fulltimebaan om voor de paarden te zorgen, en Alex was gewaarschuwd dat de Wehrmacht ze kon vorderen omdat ze zo mooi waren. Burgers hadden geen paarden van dat kaliber meer nodig, vertelden twee officieren van de cavalerie die hem bezochten en zijn stallen inspecteerden. Ze waren een land in oorlog.

De maaltijden die Marta hun voorzette waren nog steeds gezond. De enige dingen die duidelijk ontbraken waren koffie, sinaasappels, bananen en chocolade. Maar ze hadden voldoende vlees, eieren en groenten. De rantsoenkaarten werden ook in restaurants gebruikt.

Alex was alleen maar dankbaar dat hij geen zoons had die de oorlog in gestuurd konden worden en dat hij Marianne bij zich kon houden. Hij was nu opgelucht voor Nick dat hij met zijn zoons was ontsnapt voordat de oorlog in Europa was uitgebroken. Alex had een hartgrondige hekel aan Hitler en alles waar hij voor stond en wist dat dat ook voor Nicks vader gold na wat hun was overkomen. Na de onthulling omtrent Nicks moeder was Paul eenzaam en alleen achtergebleven in het herenhuis op zijn landgoed, waar hij reikhalzend uitkeek naar elke brief die Nick stuurde.

Alex ging bijna dagelijks bij Paul langs en had hem drastisch ouder zien worden in het jaar sinds Nicks vertrek. Hij was nu een ander mens: boos, verbitterd en vol afkeer van alles wat hij om zich heen zag gebeuren. Er gingen dagen voorbij waarop hij niemand sprak, tenzij Alex op bezoek kwam. Hij wilde nergens meer heen en verloor langzaam zijn interesse in het beheer van zijn eigen landgoed. Er waren geen jongemannen om hem te helpen, en als Nick en zijn zoons het onroerend goed niet konden erven, had het geen enkele betekenis meer voor Paul.

Alex vond het net zo erg als Paul wat er in Duitsland gebeurde, maar hij was jonger en kon zich nog een wereld en een leven na de oorlog voorstellen, waarin Hitler hopelijk niet meer bestond. Paul zag alleen maar de totale vernietiging van zijn thuisland en had geen hoop meer dat hij zijn zoon of kleinzoons ooit nog zou zien. De dagen waren lang en de nachten nog langer, terwijl Hitler doorging met het opslokken van de kleinere Europese landen, die volkomen machteloos stonden.

Alex merkte vlak voor Kerstmis op dat Nicks vader een nare hoest had ontwikkeld. Hij was het afgelopen jaar diverse malen ziek geweest, waardoor hij was verzwakt, hoewel hij niet heel oud was, maar hij zag er slecht uit. Alex had Paul uitgenodigd kerstavond bij hen door te brengen, maar tegen die tijd had Paul koorts en kon niet komen. Dus reed Alex naar hem toe voordat hij met Marianne zou dineren. Toen hij bij het Von Bingen-Schloss aankwam, trof hij Paul echter ijlend van de koorts aan. Hij vroeg zijn huishoudster om de huisarts te bellen en dat beloofde ze te doen.

'Is hij erg ziek, papa?' vroeg Marianne hem bezorgd, en haar vader knikte. Ze aten die avond kip en aardappels met een voortreffelijke saus die Marta had gemaakt. Het was een heel goede maaltijd, die geen blijk gaf van rantsoenering.

Tot op zekere hoogte werd Alex in de regio als onaantastbaar beschouwd om wie hij was, maar er werd ook van hem verwacht dat hij al het mogelijke zou doen om de inspanningen van het Derde Rijk te steunen, in materiële zin en in houding, als voorbeeld voor de gemeenschap. Marianne zag er moe en bleek uit. Ze werkte hard in de stallen en verzorgde samen met hem de paarden. Ze deed mannenwerk en had het 's avonds in huis ijskoud. De ontberingen van de oorlog waren snel gekomen, en Alex maakte zich zorgen om haar en om het feit dat hij haar in een land liet wonen dat in oorlog was. Hij wenste bijna dat ze met Nick en de jongens in Amerika was. Daar waren ze in elk geval veilig, want Amerika was niet van plan zich in de oorlog te mengen. Franklin D. Roosevelt had iedereen daarvan verzekerd, dus de geallieerden moesten zich in Europa zelf verdedigen, zonder hoop op hulp of redding van buitenaf. Het was een beangstigende situatie, waarvan de gewichtigheid Alex niet ontging, maar waar hij met Marianne niet over sprak.

Toby's verhalen over het leven in het circus kwamen nu zelfs nog onwerkelijker op haar over, vergeleken bij wat ze in Duitsland doormaakten. Wat hij daar deed klonk heel interessant: op de lippizaners rijden met zijn vader en door het hele land reizen, terwijl Lucas met de clowns speelde en in de finale op een olifant reed. Haar eigen leven vertoonde geen enkele gelijkenis met het leven van haar vriend, vooral niet nu Duitsland in oorlog was en ze thuis met de daarmee gepaard gaande stress en ongerustheid leefden. Bovendien was het ook nog eens een ijskoude winter, terwijl het in Florida volgens Toby warm was. Ze waren weer terug in hun winterkwartier in Sarasota, waar hij naar school ging en met zijn vrienden optrok. Ze voelde zich wel honderd jaar oud wanneer ze zijn brieven las en kon hem niet vertellen hoe deprimerend het in Duitsland was. De censuurambtenaren zouden haar brieven onleesbaar maken of vernietigen, dus moest ze zeggen dat alles goed was en dat het met hen ook goed ging, terwijl dat helemaal niet waar was.

'Ja, volgens mij is hij heel ziek,' antwoordde Alex eerlijk. Hij had zelfs sterk het gevoel dat Paul de wil niet meer had om te leven. Hij vond het verschrikkelijk wat er in zijn vaderland was gebeurd, was zijn hele familie kwijtgeraakt, en de kans was groot dat de oorlog nog heel lang zou voortduren - té lang voor Paul. Hij was de afgelopen paar maanden behoorlijk afgevallen en was ondervoed geraakt omdat hij nooit alleen wilde eten. Alex vreesde dat hij nu te oud en te broos en vooral te ontmoedigd was om nog lange jaren van oorlog te overleven.

'Ik hoop dat hij gauw beter wordt,' zei Marianne zacht terwijl ze hun diner afrondden, en toen ze later zag dat haar vader zich klaarmaakte om weer bij Paul langs te gaan, vroeg ze of ze mee mocht. Hij aarzelde, omdat hij niet wilde dat ze in deze kou zelf ziek werd, maar toen ze hem smeekte, gaf hij uiteindelijk toe. Ze vertrokken samen te paard om geen benzine te verspillen, aangezien brandstof nu moeilijker te krijgen was.

Ze bonden hun paarden vast voor het herenhuis, nadat ze het donkere Schloss waren gepasseerd. Er brandde daar 's avonds nooit meer licht nu er niemand meer woonde. Pauls huishoudster Ursula kwam van een van de boerderijen, waar ze haar hele leven had gewoond, en de rest van de tijd was Paul alleen. Ursula was er die avond nog en keek bezorgd. De huisarts was net geweest en zou de volgende ochtend terugkomen. Hij had Paul maar weinig medicijnen kunnen geven, omdat de meeste geneesmiddelen naar het leger gingen en minder voorradig waren. Maar Paul zei dat hij toch geen medicijnen wilde en hield vol dat hij zich prima voelde.

Alex ging in zijn eentje Pauls slaapkamer binnen en liet Marianne bij Ursula achter in de keuken, waar ze heet water dronken om warm te blijven. Het herenhuis was bijna net zo koud als het Hemmerle-Schloss.

Toen Paul zijn ogen opendeed, schrok Alex van wat hij zag. Pauls ogen waren glazig, zijn wangen gloeiden en waren vuurrood. Hij zag er moe uit en wilde weer gaan slapen.

'Hoe voelt u zich?' vroeg Alex hem terwijl hij een stoel bijtrok en naast het bed ging zitten. Hij streek teder over zijn hand, die mager en geaderd was, en onder de vlekken zat die Alex niet eerder had gezien. Tot Nicks gedwongen vertrek had Alex hem nooit als een oude man beschouwd, en zo had hij er ook nooit uitgezien, maar nu wel.

'Moe,' antwoordde Paul fluisterend en toen kreeg hij een uitputtende hoestaanval. Alex wachtte tot de hoestbui voorbij was en gaf hem een slokje water voordat hij weer het woord tot hem richtte.

'U moet beter worden. Nick zal dit niet leuk vinden. Hij rekent erop dat u alles hier voor hem beheert tot hij terug is.'

'Dan ben ik allang dood,' zei Paul simpel, alsof hij er zelf vrede mee had.

'Niets daarvan. Nick zal mij er de schuld van geven.' Alex glimlachte naar de man die als een vader voor hem was geweest sinds hij zijn eigen vader op jonge leeftijd had verloren. Paul had hem regelmatig advies gegeven over hoe hij zijn landgoed moest beheren en hem alles geleerd wat hij wist, hoewel dat met zijn eigen zoon niet was gelukt. Maar Alex had zijn landerijen al op jonge leeftijd geërfd, terwijl Nick zich nog op zijn vader had kunnen verlaten.

'Het wordt een lange oorlog,' zei Paul zacht toen hij weer op adem was gekomen. 'De Britten zullen terugvechten, en de Fransen hopelijk ook. En anderen. Ze zullen niet toestaan dat dat kleine monster Europa verovert. Wie weet mengen de Amerikanen zich er ook nog wel in. Maar de oorlog zal op korte termijn niet voorbij zijn. Hitler geeft pas op als ze hem vernietigen, en ik hoop bij God dat ze dat doen, voordat hij ons allemaal en alles waar dit land voor staat kapotmaakt. Ik ben te oud om toe te kijken terwijl deze strijd geleverd wordt. Ik ben moe.' Toen hij Alex vervolgens aankeek, stonden zijn ogen zo droevig dat Alex' hart brak. Hij voelde dat de man voor zijn ogen aan het sterven was en had geen idee hoe hij dat een halt kon toeroepen. Nicks vader had zijn wil om te leven verloren. 'Ik mis mijn zoon. Als ik sterf, vertel hem dan hoeveel ik van hem hou. Als de oorlog voorbij is, wacht dit alles op hem. Dan wil ik dat hij met de jongens terugkomt. Het is allemaal van hem. Ze kunnen niet eeuwig verhinderen dat hij zijn erfenis opeist, vooral niet als dat monster eenmaal weg is.'

'Blijf dan bij ons en beheer het voor hem totdat hij terug is,' zei Alex met krachtiger stem, in een poging hem ertoe te bewegen vol te houden, maar Paul schudde alleen zijn hoofd en wendde zijn blik af. Even later zag Alex dat hij sliep en verliet hij de kamer.

'Hoe gaat het met hem?' vroeg Ursula toen Alex de keuken weer in kwam. Alex wist zeker dat Nicks vader voor zijn leven zou hebben gevochten als Nick en de jongens hier nog waren geweest, maar zonder hen en zonder hoop op een spoedig weerzien kon het hem niet meer schelen.

'Niet goed,' antwoordde Alex naar waarheid, terwijl de tranen in Mariannes ogen sprongen. Paul von Bingen was als een grootvader voor haar geweest, de enige die ze ooit had gekend. 'Hoe laat komt de huisarts morgen?'

'Hij zou proberen er om acht uur te zijn.'

'Dan kom ik dan weer,' zei Alex tegen haar, en ze verzekerde hem dat ze de nacht in het herenhuis zou doorbrengen, ook al was het kerstavond.

Na een paar minuten vertrokken Marianne en hij. Voordat ze naar het Schloss teruggingen, reden ze naar de dorpskerk om de middernachtmis bij te wonen. Er werd net 'Stille nacht' gezongen toen ze aankwamen, en er waren maar weinig mensen aanwezig, alleen vrouwen, kinderen en oude mannen. Het was intussen een schande om als jonge man nog thuis te zijn, en Marianne had haar vader vele malen gevraagd of hij ook opgeroepen kon worden. Maar met zijn achtenveertig jaar was hij daar te oud voor, verzekerde hij haar.

Na de dienst in de kleine kerk reden ze samen terug naar het Schloss. Ze gingen dicht bij elkaar zitten, staken de haard aan en probeerden warm te blijven. Het was de droevigste Kerstmis die ze ooit hadden meegemaakt. Ze hadden alleen elkaar nog.

De volgende ochtend, na een korte nacht van woelen en draaien, ging Alex terug naar Paul. Diens toestand bleek verder verslechterd te zijn. De huisarts was er nog, en nadat die zijn borst had beluisterd, zei hij dat Paul longontsteking had en dat hij weinig hoop had op herstel. Het zou afhangen van zijn vechtlust, maar voor zover Alex kon zien, hoefde het voor Paul niet meer. Hij sliep de rest van de dag, en de dag daarop verkeerde hij in een suffe, bijna comateuze toestand. Alex bleef bij hem in het herenhuis, en Marianne reed er elke dag naartoe om haar vader gezelschap te houden, maar moest tussendoor naar huis om hun paarden te verzorgen. Voor het avondeten kwam ze weer terug, en dan zaten ze samen in de woonkamer en aten in de keuken.

Op oudejaarsavond deed Paul eindelijk een paar korte momenten zijn ogen open. Hij keek Alex aan en leek het toch nog te gaan redden.

'Ben je er nog?' Hij leek verbaasd terwijl Alex zich in de donkere kamer naar hem toe boog en glimlachte. 'Heb je niets beters te doen?'

'Nee,' zei Alex stellig. 'Ik wil alleen maar dat u beter wordt. Marianne is hier ook. Ze is beneden. Hoe voelt u zich?' Hij zag dat Paul nog steeds gloeide van de koorts, hoewel hij helderder was dan hij in dagen was geweest.

'Goed,' zei Paul met een krachtige, duidelijke stem. Hij zat een paar minuten rechtop in bed en nam een slok van de bouillon die Ursula naast zijn bed had gezet. 'Ik voel me veel beter. Heb je iets van Nick gehoord?' Het was het enige wat hem interesseerde, en het afgelopen jaar had hij Alex die vraag steeds gesteld wanneer ze elkaar zagen, hoewel Nick ook regelmatig naar zijn vader schreef.

'Ze zijn nog steeds in hun winterkwartier in Florida. Het gaat prima met hem en de jongens.' Nick had Alex nooit verteld dat hij verliefd was geworden op Christianna. Hij wist dat wat hij nu ervoer zijn oude vriend zo vreemd zou voorkomen dat hij het nooit zou kunnen uitleggen en dus probeerde hij het ook maar niet. Hij wist zeker dat Alex hun relatie zou afkeuren en zou beweren dat hij gek was geworden. Alex kon zich totaal geen voorstelling maken van het leven dat ze nu leidden en de mensen die daarin een rol speelden, en zijn vader nog minder. 'Ze gingen kaarsjes in hun kerstboom zetten, precies zoals we hier doen.' Nick had hem niet verteld dat de boom zestig centimeter hoog was, op een tafel in hun woonwagen stond en dat ze de kaarsjes maar kort lieten branden, om te voorkomen dat de boel in brand vloog.

'Het is goed dat de jongens onze tradities niet vergeten,' zei Paul met een tevreden blik, en toen ging hij weer liggen en sloot zijn ogen. Hij oogde moe, en Alex besloot de nacht zittend naast hem door te brengen, hoewel Paul aan de beterende hand en sterker leek toen hij weer in slaap viel. Vlak na middernacht opende Paul zijn ogen nog één keer, in de eerste momenten van het nieuwe jaar. Hij glimlachte naar Alex, die meteen besefte dat Paul dacht dat hij Nick was.

'Kom gauw naar huis. Ze hebben je hier nodig,' fluisterde hij.

'Zal ik doen,' beloofde Alex, die voor zijn vriend sprak. 'Ik heb jou ook nodig, papa,' zei hij toen namens hen beiden. Hij kon de gedachte nauwelijks aan dat hij de oude man van wie hij hield zou verliezen en wist dat Nick er helemaal kapot van zou zijn.

Paul glimlachte alleen maar terwijl hij hem nog een keer aankeek, knikte en in slaap sukkelde. Hij sliep enkele uren terwijl Alex naast hem indommelde.

Toen de zon opkwam en Alex naar hem keek, zag hij meteen wat er was gebeurd: Paul von Bingen was in zijn slaap vredig heengegaan. Hij was gestorven. Alex bleef nog lange tijd naar hem kijken en streek liefdevol over zijn hand, die al koud was. De moed zonk hem in de schoenen terwijl de tranen over zijn wangen rolden, want hij besefte dat het ergste nog moest komen: nu moest hij het aan Nick vertellen.

15

Nick bracht kerstavond in zijn woonwagen door met Toby en Lucas. Hij deed hun beiden een spelletje en een sweater cadeau die hij in Sarasota voor hen had gekocht. Christianna gaf hij een klein hartvormig gouden medaillon, dat ze meteen omhing. Ze knipte een fotootje van hem uit het circusprogrammaboekje, stak het in het medaillon en was er dolblij mee. Zelf had ze een zachte zwarte wollen sjaal voor hem gebreid om op koude avonden op tournee te dragen.

Ze brachten zo veel mogelijk tijd samen door, zonder argwaan te wekken, en Christianna ging mee toen Nick en zijn zoons eerste kerstdag bij Gallina en Sergei en hun kinderen doorbrachten. Ondanks de vermeende rivaliteit tussen de twee vrouwen lachten ze samen en hadden ze het gezellig. Nick en zijn kinderen hadden Thanksgiving ook bij hen gevierd. Gallina en Sergei waren zijn beste vrienden.

'Het is een lieve meid,' zei Gallina na afloop tegen Nick. Ze keek hem aan met dezelfde moederlijke blik waarmee ze naar Toby keek. 'Wanneer geven jullie nu eens toe dat jullie verliefd zijn? Hoelang is het nu al gaande? Vind je dat je het recht niet hebt om gelukkig te zijn? Je kunt het niet eeuwig geheimhouden, en iedereen die jou ziet, weet het meteen.'

'Hoelang weet je het al?' vroeg hij haar schaapachtig terwijl hij zich afvroeg of ze minder discreet waren geweest dan ze dachten. Maar Gallina was een slimme vrouw en kende hem intussen goed, en hij kon zijn diepe gevoelens voor Christianna moeilijk verbergen. Zelfs zijn zoons waren erachter gekomen en waren er blij om. Ze hielden van haar, en Lucas zei dat hij hoopte dat zijn vader met haar zou trouwen, zodat ze haar konden houden, en Toby dacht er net zo over.

'Al een paar maanden,' antwoordde Gallina, en hij lachte.

'Je kunt hier ook niets geheimhouden. Ik wist gewoon niet wat haar familie ervan zou vinden en wilde het haar niet moeilijk maken. Ze zijn heel beschermend jegens haar.'

'Behalve wanneer ze haar laten koorddansen,' zei Gallina met een sterk afkeurende blik.

Christianna en hij brachten zo vaak mogelijk de nacht samen door, maar moesten heel voorzichtig doen om niet gesnapt te worden. Hij wilde haar reputatie op geen enkele manier bezoedelen en behandelde haar met groot respect. Gelukkig waren er ook geen ongelukjes gebeurd en was ze niet zwanger geraakt. Hij was altijd heel voorzichtig met haar.

Gallina's woorden hadden Nick aan het denken gezet. Samen met Christianna bracht hij oudejaarsavond bij haar en Sergei door, en de volgende dag sprak Nick met Christianna voordat ze met haar familie zouden dineren in haar vaders lievelingsrestaurant in Sarasota. Sandor had Nick en zijn zoons uitgenodigd om het nieuwe jaar met hen te vieren.

'Hoe denk je erover om het een dezer dagen aan je familie te vertellen?' vroeg Nick voorzichtig terwijl hij de paarden voerde en water gaf, en zij hem gezelschap hield. Ze vond het leuk om Athena te voeren en was dankzij hun act aan haar gewend geraakt.

'Daar zat ik zelf ook aan te denken,' gaf ze toe.

'Denk je dat ze er negatief op zullen reageren?' vroeg Nick bezorgd. Hij zou dat wel aankunnen, maar wilde niet dat ze het op haar afreageerden. Dat kon ze niet gebruiken met vier broers en een vader, die haar sowieso continu in de gaten hielden.

'Ze mogen je graag,' zei Christianna met een verlegen glimlach terwijl ze de lippizaner merrie aaide, die haar snuit tegen haar aan drukte. 'En ze hebben toch al vermoedens.'

'Misschien vinden ze me wel te oud.'

'Ze zijn alleen maar bang dat je weggaat,' zei ze simpel. Ze hadden hem daar ook naar gevraagd. 'Of dat je je met dingen bemoeit,' voegde ze eraan toe. Zijn opmerkingen over het koorddansen waren hun niet ontgaan, en ze hadden haar verteld dat hij zich zorgen maakte over haar op de hoge kabel.

'Ik ben niet van plan op korte termijn te vertrekken,' zei Nick zacht. 'Er is een oorlog gaande in Europa. Ik heb Duitsland moeten ontvluchten en kan nergens heen. Ik weet niet of ik er ooit naar zal terugkeren, zelfs niet na de oorlog. Dat kan alleen als er dingen veranderen. Weggaan is dus geen optie. En ja, ik zal me er waarschijnlijk mee bemoeien als ze je niet gauw van die hoge kabel af halen. Ik zal me ertegen blijven verzetten. Je weet hoe ik erover denk. Het enige wat ik wil is dat ze je met een vangnet laten werken. Volgens mij is dat niet te veel gevraagd. Mét vangnet mag je wat mij betreft tot je negentigste blijven koorddansen. Zonder vangnet zal ik me ermee blijven bemoeien.' Hij was altijd eerlijk tegen haar en dat was hij ook tegen haar familie geweest, maar hij was zo beleefd er niet voortdurend een punt van discussie van te maken. Hij had hun laten weten wat hij ervan vond en het toen losgelaten. Hij was in elk geval respectvol en beleefd, en ook daarom hield Christianna van hem. 'Wat wil je hun precies vertellen?' vroeg Nick toen nieuwsgierig.

'Dat we van elkaar houden. Volgens mij is dat voldoende.'

'En als ze meer willen weten?' vroeg Nick haar.

'Wat nog meer?'

'Misschien willen ze wel weten of ik met je ga trouwen,' zei hij vriendelijk. Dat was informatie die vaders graag wilden weten.

'Dat hoef je hun niet te vertellen,' zei ze blozend, terwijl ze haar hoofd afwendde en zich met Athena bezighield. Hij glimlachte terwijl hij naar haar keek en liep naar haar toe, maar ze verschool zich achter het witte paard.

'Niet weglopen,' zei hij met een glimlach terwijl hij haar voorzichtig bij het paard vandaan trok en haar kin optilde. 'Je hoeft je voor mij niet te verstoppen. Ik hou van je. Ik wil met je trouwen, maar pas wanneer ik je een goed leven kan bieden.' Hij had dat nog nooit tegen haar gezegd, en ze drukte haar gezicht tegen zijn borst. Ze had het zich wel afgevraagd, maar zou het nooit hebben durven vragen.

'Dit ís een goed leven,' zei ze terwijl ze weer naar hem opkeek.

'Niet goed genoeg. Ik wil je meer geven dan een woonwagen en een vangnet voor je act, mits ik je vader zover kan krijgen. Je verdient veel meer, Christianna. Ooit geef ik het je. Ik wil een ranch in de Santa Ynez-vallei kopen.' Het was in zijn gedachten gebleven sinds ze er samen waren geweest. 'Of ergens anders. Ergens waar we paarden kunnen fokken en een vredig leven kunnen leiden.'

'En wat moet ik dan doen?' vroeg ze hem terwijl ze ondeugend naar hem glimlachte. Het was een gesprek dat ze nog nooit eerder zo serieus hadden gevoerd, over hun toekomst en zijn dromen. Van sommige wist ze, maar niet van allemaal.

'Goed voor mij zorgen,' zei hij met een brede glimlach, 'en baby's krijgen, als je wilt. Dat is aan jou. Ik zou het leuk vinden, maar ik heb mijn zoons. Ik zou graag een baby met jou krijgen als we getrouwd zijn. Maar zolang ik jou heb, ben ik al zielsgelukkig. De rest mag jij beslissen.'

'En niet naar Duitsland?' vroeg ze hem, nieuwsgierig naar zijn antwoord. Ze had net als haar broers het gevoel dat hij ooit terug zou willen naar zijn eigen wereld, al was hij er verbitterd over dat ze hem hadden gedwongen te vertrekken.

'Dat weet ik niet. Het hangt ervan af hoe de situatie daar na de oorlog is. Ik weet niet of daar nog iets voor me zou zijn en of ik me er nog gelukkig zou voelen. Ik heb mijn vader in Duitsland, en hij is belangrijk voor me. Als hij oud en hulpbehoevend is, zou ik teruggaan. Zo niet, dan zou ik het echt niet weten. Misschien zouden we hier gelukkiger zijn. We moeten afwachten hoe de situatie na de oorlog is. Ik heb geen idee of ik ons onroerend goed terug kan eisen. En wie weet is het land dan wel totaal verwoest. Ik vertrouw Hitler niet, en Duitsland is nu in zijn macht. Misschien wordt het na de oorlog wel nooit meer hetzelfde.' Hij probeerde zoals altijd eerlijk tegen haar te zijn. 'Ik kan je nu niet vragen met me te trouwen, Christianna. Ik kan je niets bieden. Maar zodra ik dat wel kan, doe ik je een aanzoek en ik hoop dat je ja zult zeggen.' Hij nam haar gezicht in zijn handen terwijl hij het zei en kuste haar. Hij had haar alles verteld wat ze moest weten en alles wat haar vader zou willen horen. 'Ik hou van je,' voegde hij eraan toe.

'Ik hou ook van jou. En als je me vraagt, zal ik ja zeggen, of je me iets te bieden hebt of niet. Het maakt mij niet uit.' Dat wist hij en daarom hield hij alleen maar meer van haar.

'Dan is dat in elk geval duidelijk,' zei hij terwijl hij breed glimlachte en ze samen de paardentent verlieten. Ze zagen er allebei bijzonder gelukkig uit toen ze Lucas en Toby oppikten om zich bij haar familie in het restaurant te voegen en het nieuwe jaar te vieren. Christianna's vader merkte ook op hoe blij ze eruitzagen. Na het diner wendde hij zich met een vragende blik tot Nick.

'Hebben jullie ons soms iets te vertellen, Nick?' spoorde Sandor hen aan. Nick en hij noemden elkaar nu bij de voornaam, wat een teken van zijn goedkeuring was.

Nick keek hem onschuldig aan en plaagde hem een beetje. 'Hoezo?' Nick glimlachte terwijl hij het zei, en Christianna gniffelde.

'We zijn verliefd op elkaar, papa,' zei ze zacht.

'Dat wist ik maanden geleden al. Ik ben toch zeker niet blind? Verder nog iets? Hebben jullie plannen?' Hij keek ineens bezorgd, en zijn ogen richtten zich weer op Nick.

'Zodra ik zeker weet dat ik je dochter een goed leven kan bieden, kom ik naar je toe, dat beloof ik. Ik geef je mijn woord.'

'En je blijft bij het circus?' drong Sandor aan. Hij was een keiharde onderhandelaar.

'Zolang Christianna het wil,' zei Nick diplomatiek. 'Alles om haar gelukkig te maken.' Maar hij had haar al verteld wat híj wilde en hoopte dat hij haar kon overhalen om het te proberen: een leven met hem in de echte wereld. 'En ik wil een huwelijksgeschenk van jou, op de dag dat we trouwen,' zei Nick rustig.

'Natuurlijk,' zei Sandor, die grootmoedig met zijn armen zwaaide. 'Wat mag het zijn?'

'Een vangnet voor mijn vrouw,' zei Nick terwijl hij hem recht in de ogen keek. Lange tijd antwoordde de oude Markovich niet, maar toen knikte hij langzaam en schudde Nick de hand.

'Komt voor elkaar. Ik geef jou ook mijn woord.' De twee mannen leken tevreden, en terwijl Nick erover nadacht, was het voldoende stimulans om eerder met haar te trouwen, om haar in leven te houden. Beide mannen leken blij met de deal die ze hadden gesloten en de beloften die waren gedaan. Nu hun liefde voor elkaar geen geheim meer was, konden Nick en Christianna openlijk met elkaar flirten, met goedkeuring van haar vader. Hij bestelde wodka voor de hele tafel, en iedereen dronk ervan, behalve Toby en Lucas. Er heerste die avond een feestelijke stemming, en het was al bijna middernacht toen ze teruggingen naar het circusterrein.

Nick wilde de jongens naar huis brengen, en Christianna voegde zich bij hem. Haar broers bleven nog om samen met hun vader door te zakken, terwijl hun echtgenotes en haar tante ook mee teruggingen naar het circusterrein. Het was een vrolijke avond geweest, en ze hoefden hun gevoelens voor elkaar niet langer geheim te houden. Nick was blij dat Gallina hem had aangemoedigd het onderwerp ter sprake te brengen. Tot dusver had ze altijd gelijk gehad. En Sandor leek tevreden met zijn belofte om hem op een later moment om Christianna's hand te vragen. Ook Nicks antwoord op zijn vraag of hij bij het circus bleef, leek hem tevreden te hebben gesteld. Sandor kon zich niet voorstellen dat Christianna hen ooit zou willen verlaten, en dus zou Nick dat ook niet doen. Nick zou op een dag een heel voorname schoonzoon zijn, en na diverse glazen wodka schepte Sandor in het restaurant op dat zijn dochter gravin zou worden.

Terwijl hij dat zei, zat zij voor Nicks woonwagen met Nick te praten. De jongens waren net naar bed gegaan. Het nieuwe jaar was beslist goed begonnen.

Terwijl ze zachtjes zaten te praten, zag Nick een jongen in een Western Union-uniform op de fiets naar zijn woonwagen rijden. Hij kneep zijn ogen samen in het donker terwijl de jongen in het uniform zijn fiets neerzette en op hen af liep. Hij pakte een envelop uit een tas die hij schuin over zijn borst droeg.

'Ik heb een telegram voor Nicolas von Bingen. Bent u dat?' vroeg hij op officiële toon, en Nick schrok ervan. Hij was het niet meer gewend om zijn eigen naam te horen. Iedereen in het circus noemde hem nu Nick Bing. Hij zag zijn echte naam alleen op brieven van Alex en zijn vader.

'Ja, dat klopt.' Nick keek verrast terwijl hij het telegram van hem aannam en tekende voor ontvangst. Hij scheurde de envelop open, terwijl Christianna toekeek en de jongen wegliep. Nick had geen idee wat het kon zijn. Hij kon het bericht maar net lezen bij het maanlicht, en zijn ogen werden meteen naar onderen getrokken, naar de naam van de afzender. Het was een telegram van Alex.

'Spijt me ontzettend, maar je vader is overleden. 's Ochtends vroeg, nieuwjaarsdag. Vredig heengegaan. Longontsteking. Konden niets doen. Leven erg mee. Veel sterkte en liefs. Alex.'

Nick las het en zei geen woord. Hij was niet in staat in zich op te nemen wat er stond en las het nog een keer, waarna het langzaam tot hem doordrong. Het voelde alsof hij door de bliksem was getroffen. Hij keek naar Christianna, en zijn ogen vulden zich met tranen terwijl hij haar het telegram aangaf. Dit had hij niet zien aankomen. Hij kon zich een leven zonder zijn vader niet voorstellen. Zijn vader was samen met zijn zoons het enige wat hij zijn hele leven had gehad, plus een moeder die hij nooit had gekend en dankzij Hitler waarschijnlijk ook nooit zou kennen.

Christianna nam het telegram van hem aan, las het en hapte naar adem. Ze stond meteen op en sloeg troostend haar armen om hem heen. Hij huilde stilletjes terwijl ze elkaar vasthielden. Zo bleven ze lange tijd zitten, tot de volle betekenis van de woorden tot hem doordrong. Hij had zijn vader verloren. Christianna bleef die nacht bij hem tot de zon opkwam. Daarna liet ze hem slapend op de bank achter en ging terug naar haar eigen woonwagen. Niemand hoorde haar op haar tenen binnenkomen. Iedereen had de avond ervoor te veel gedronken en zou een kater hebben bij het ontwaken.

Toen de jongens opstonden en Nick in de woonkamer aantroffen, opende hij zijn ogen. Ze waren zich onmiddellijk bewust van zijn blik. Zo had hij niet meer gekeken sinds hij hun verteld had dat ze Duitsland moesten verlaten. Ze wisten dat er iets vreselijks gebeurd moest zijn.

'Wat is er?' vroeg Toby meteen. Misschien moesten ze wel weg uit het circus en verloren ze opnieuw hun thuis. Lucas was ook bang. Nick had het telegram opgevouwen en in zijn zak opgeborgen, zodat de jongens het niet zouden vinden. Hij wilde hun het slechte nieuws zelf vertellen.

'Het gaat om opa,' zei Nick bedroefd. 'Hij is heel ziek geworden, longontsteking.' Hij haalde diep adem voordat hij het slechte nieuws vertelde. Ze wachtten. 'Gisteren is hij overleden. Ik kreeg gisteravond laat een telegram van Alex toen we thuiskwamen.' Beide jongens barstten in tranen uit, en Nick nam ze in zijn armen.

Met z'n drieën huilden ze de hele ochtend en na een lange wandeling gingen ze weer terug naar hun woonwagen. Toen ze daar aankwamen, stond Joe Herlihy hen op te wachten om zijn medeleven te betuigen. Hij had een persoonlijke condoleancebrief van John Ringling North bij zich, en Nick was zeer geroerd. Joe bleef een paar minuten en ging toen weg, want hij wilde zich niet opdringen in hun verdriet.

Nick en de jongens waren er kapot van en spraken de hele dag over hun vader en opa. Christianna wilde hen niet storen. Ze liet hen alleen en vertelde haar familie was er was gebeurd. Het nieuws had al diverse families in het circus bereikt, en Gallina en Sergei kwamen die middag langs om hen te condoleren.

Christianna's schoonzussen maakten een grote stoofschotel voor Nick en zijn zoons klaar, en Christianna bracht hem die avond langs. Ze was van plan weer snel te vertrekken, maar Nick vroeg haar te blijven en met hen mee te eten. Ze kon zien hoe verdrietig ze allemaal waren. De wetenschap dat hij niet naar zijn vaders begrafenis kon, maakte het voor Nick allemaal nog erger. Maar hij wist zeker dat Alex hem keurig op de begraafplaats op het landgoed zijn laatste rustplaats zou geven, na een mis in de kapel. Het was een foltering om bij zoiets belangrijks niet aanwezig te zijn, en Nick wist precies waardoor het was gebeurd: de verbanning van hem en zijn zoons uit Duitsland was zijn vaders dood geworden. Op dat moment besefte Nick dat hij nooit zou teruggaan. Hij zei het tegen niemand, maar wist nu zeker dat hij naar Amerika was gekomen om daar te blijven. De deur naar zijn verleden was voor altijd achter hem dichtgevallen.

16

Zoals Nick had gehoopt, regelde Alex dat Paul op de familiebegraafplaats ter ruste werd gelegd. Hij woonde de mis voor hem bij in de kapel op het landgoed en bestelde de steen voor zijn graf. Marianne en hij waren allebei diepbedroefd.

Twee weken later was er een en al activiteit in het dorp. Alex was in de stallen bezig de boxen schoon te maken toen een van zijn hulpjes met een rood gezicht van opwinding kwam binnenrennen. Alex draaide zich nieuwsgierig om. Sinds Pauls overlijden was hij somber en gedeprimeerd geweest. Hij kon zich alleen maar voorstellen hoe Nick zich voelde nadat hij het telegram had gelezen. Alex had er meteen een brief achteraan gestuurd, waarin hij al zijn gevoelens had geuit en zijn diepe medeleven met zijn vriend had betuigd. Hij had hem verzekerd dat Pauls afwezigheid hun allen zwaar viel en dat ook Marianne en hij kapot waren van verdriet.

'Ze nemen het Von Bingen-Schloss in!' riep de jongen door de stal, en Alex keek hem verward aan.

'Wie? Wat?' Het sloeg nergens op wat hij zei.

'De soldaten. Een kolonel, volgens mij, of een generaal. Ze kwamen met een grote auto aan en trekken erin.' De woorden van de jongen bezorgden Alex koude rillingen en hij voelde een ongekende woede in zich opkomen.

'Hoe bedoel je?' Alex' ogen schoten vuur.

'Er zijn daar heel veel soldaten met dozen en grote auto's en officieren. Het Schloss is open, en iemand vertelde dat ze het innemen. Het wordt het hoofdkwartier van de regio, en de officieren gaan er wonen.' Alex had zin om iemand te vermoorden. Zonder verder nog iets te zeggen verliet hij de stallen en beende over de binnenplaats naar zijn eigen huis. Marianne was op bezoek bij een vrouw die op een van de boerderijen een kind had gebaard. Ze wilde wat eten voor de andere kinderen brengen en kijken hoe het met de moeder ging. De gedachte dat Duitsers Nicks huis innamen, twee weken na Pauls dood, was voor Alex niet te verdragen. Hij deed zijn netste pak aan, kamde zijn haren, stapte in zijn Mercedes en reed naar Nicks Schloss.

Er stonden inderdaad auto's buiten, zoals de jongen had gezegd. Hij zag vrachtwagens op de binnenplaats, en overal stonden dozen. Er waren tientallen soldaten en een kolonel die duidelijk de leiding had en aanwijzingen schreeuwde. Alex haalde diep adem en zag er kalmer uit dan hij was. Hij liep op de kolonel af en keek hem met een vriendelijke glimlach aan.

'Welkom in de buurt,' zei Alex terwijl hij een hand naar de kolonel uitstak en tot zijn afgrijzen zag dat er vlaggen met hakenkruisen aan diens auto wapperden. Twee luitenants stonden naast hem.

'En u bent?' De kolonel keek hem kil aan, ogenschijnlijk niet onder de indruk.

'Alex von Hemmerle. Schloss Altenberg. Vijf kilometer verderop.' Hij wees vaag in de juiste richting. 'Ik zie dat u graaf Von Bingen bezoekt,' zei Alex, die probeerde zo min mogelijk sarcasme in zijn stem te laten doorklinken en daar maar net in slaagde.

'Graaf Von Bingen is dood,' zei de kolonel bars. 'Twee weken geleden. We nemen het Schloss over voor het leger.'

'Ik bedoelde zijn zoon, graaf Nicolas von Bingen,' zei Alex onschuldig. 'Ik neem aan dat hij de titel en het landgoed van zijn vader zal erven.'

'Helaas moet ik u informeren dat de overleden graaf getrouwd was met een Joodse vrouw,' zei de kolonel met een ijzige blik. "'Graaf Nicolas", zijn zoon, is een jaar geleden als Jood gevlucht, zoals u ongetwijfeld weet. Joden mogen niet meer erven en mogen geen land bezitten in Duitsland. Dit Schloss is nu eigendom van het Derde Rijk. Ik heb het opgeëist in de naam van onze Führer, Adolf Hitler.' Zijn militaire groet was vlijmscherp, en zijn vingertoppen raakten zijn pet nét niet. Toen schoot zijn rechterarm naar voren in het bekende saluut dat Alex' maag deed omkeren. Alex salueerde niet terug en als burger was hij daartoe ook niet verplicht, hoewel sommige fanatiekelingen het wel deden.

'Aha,' zei Alex verrast. 'Dat wist ik niet. Ze hebben het heel stilgehouden.' Hij deed alsof hij van niets wist, en de kolonel knikte.

'Begrijpelijk. U schijnt heel mooie stallen te hebben,' zei hij toen met een scherpe blik op Alex, 'en heel fraaie paarden.' Hij wist dus precies wie Alex was. Het was slechts een kwestie van tijd voordat hij bij hen langs zou komen en mogelijk alles zou vorderen wat hij wilde hebben. Waaronder het Schloss, als hij daarvoor zou kiezen. Het leger was daartoe geautoriseerd.

'Dank u voor het compliment. Ik hoop dat u eens langskomt nu u zo dichtbij woont.' Alex maakte een formele buiging en klikte zijn hakken tegen elkaar zoals Duitse aristocraten dat deden, niet op de manier van de soldaten. Het was net zo respectvol als het saluut van de kolonel, en veel eleganter, en herinnerde de kolonel eraan dat Alex van adel was, wat precies zijn bedoeling was geweest.

'Dank u, graaf. Ik zal u spoedig bezoeken,' verzekerde de kolonel hem en toen verdween hij door de voordeur van Nicks huis, gevolgd door een stroom officieren en soldaten. Alex keek hem na en zou het liefst in tranen uitbarsten of schreeuwen. Het was het gruwelijkste wat hij ooit had gezien. Dit was het volgende slechte nieuws dat hij met Nick zou moeten delen. Hij moest hem vertellen dat zijn elegante huis, dat zes eeuwen lang door zijn voorouders was bewoond, door het Derde Rijk in beslag genomen was en dat er nu officieren en soldaten woonden. Met een beetje geluk zou Nick het terugkrijgen wanneer het Reich ooit zou vallen. Maar alleen God wist wanneer dat was en wat ze er tot die tijd mee zouden doen.

Trillend als een riet reed Alex naar huis. Hij parkeerde zijn auto, liep zijn eigen Schloss in en sloeg de deur achter zich dicht. Marianne hoorde hem vanuit de bibliotheek, waar ze was gaan zitten om haar handen te warmen bij het vuur. Ze hoorde aan het geluid van de voordeur dat er iets ergs was gebeurd. Ze haastte zich de bibliotheek uit naar haar vader, die op de overloop liep. Hij was witheet van woede.

'Wat is er, papa?' vroeg ze angstig. Hij besloot op gedempte toon antwoord te geven, want hij vertrouwde niemand meer. Er waren overal mensen die graag marionetten van het Reich wilden worden en mensen zouden bespioneren die ze hun hele leven hadden gekend of voor wie ze hun hele leven hadden gewerkt.

'Het leger heeft Nicks huis in beslag genomen en trekt erin. Ik wil dat je nergens meer heen gaat. Zonder mij verlaat je dit huis niet, begrepen?' zei hij nors tegen haar. 'Er zijn overal soldaten, en het zal nog erger worden. Ze kunnen ook hier komen en zelfs bij ons intrekken. Ik wil ze niet bij jou in de buurt hebben. Je gaat dit huis niét uit!' zei hij weer, en ze zag dat hij trilde van vrees en woede. De vrees was om haar, en de woede was gericht op een regering die alles wat hij liefhad had geschonden, waaronder zijn beste vriend en diens huis.

'Hoe kunnen ze er zomaar intrekken?' vroeg ze met een verbijsterde blik terwijl ze terugliepen naar de bibliotheek en haar vader de deur achter hen dichtdrukte.

'Ik wil niet dat je met mensen praat. Geen opmerkingen, niets zeggen. We weten niet langer wie we kunnen vertrouwen en wie ons zal verraden, zelfs niet in ons eigen huis.' De Duitsers voerden een bewind van angst en diefstal. Het land was overgenomen door vlegels, die bereid waren alles te pakken wat ze wilden hebben. 'Volgens mij is de kolonel op onze paarden uit.' Nog erger was dat Alex doodsbang was dat een van hen, of meerdere, achter zijn dochter aan zouden gaan. Marianne was achttien jaar, bijna negentien, een echte schoonheid, en hij hield zijn hart voor haar vast. Hij had sterk het gevoel dat deze mannen nergens voor terugdeinsden.

Hij besefte dat hij nu diverse dingen moest doen. Een daarvan was Nick schrijven, om hem te vertellen wat er was gebeurd. Het andere was contact opnemen met zijn oude vriend lord Beaulieu in Engeland. Dertig jaar geleden hadden ze samen op school gezeten en ze waren vele jaren bevriend geweest. Nick kende hem dan ook goed. Net als de Engelsen sprak hij zijn naam uit als 'Bjoelie' en dus niet op z'n Frans. Alex besefte dat hij zijn hulp nodig had. Hij kon Marianne niet lang meer in Duitsland houden.

De brief die hij die middag aan Nick schreef was een van de moeilijkste die hij ooit had moeten schrijven, op het telegram over de dood van zijn vader na. Alex wist ook dat hij zijn woorden voorzichtig moest kiezen, om geen argwaan bij de censuurambtenaren te wekken. Maar een brief naar Amerika was misschien niet zo interessant voor hen, en in plaats van Nicks volledige naam te gebruiken, richtte hij hem aan Nick Bing, in de hoop dat een ongeschoolde censuurambtenaar die hem las geen verband zou leggen. Hij zou proberen het bericht te laten overkomen als iets heuglijks en niet als iets rampzaligs, wat het voor Nick en hem wel degelijk was.

Omdat het allemaal zo subtiel moest, kostte het hem veel tijd om de brief te schrijven. Hij legde uit dat hij zeker wist dat Nick blij zou zijn te weten dat het oude Schloss vlak bij het zijne een nuttige bestemming had gekregen. Vanwege het vertrek van zijn ooit rechtmatige eigenaar en een recent geval van overlijden was het nu overgenomen door het Derde Rijk en het leger. Er zouden officieren en soldaten in het huis gaan wonen, en een aantal was er al ingetrokken. Hij zei dat het eindelijk leven in de brouwerij zou brengen, de juiste energie, en dat Nick vast blij zou zijn met zulk goed nieuws. Hij zag de ontzetting op Nicks gezicht al voor zich, maar hij kon niets anders. Hij vond dat hij het moest weten. Hij voegde er alleen nog één cryptische regel aan toe om hem op te vrolijken: 'Het zal ooit natuurlijk allemaal weer veranderen, wanneer de familie terugkeert, maar voorlopig is het heel goed nieuws.' Er was niets goeds aan.

Nadat Alex ook ander, minder belangrijk nieuws met hem had gedeeld, begon hij aan zijn brief aan Charles Beaulieu. Die was minstens zo moeilijk om te schrijven, en de verzending was ook ingewikkeld. Hij voegde de brief bij een andere brief in de envelop. Die was bedoeld voor een wederzijdse schoolvriend van hen in New York, aan wie hij vroeg de brief door te sturen naar Charles. Alex was er nagenoeg van overtuigd dat hij geen brief van Duitsland naar Engeland zou kunnen sturen nu die twee landen in oorlog waren. Een brief vanuit de Verenigde Staten naar Engeland zou veel gemakkelijker zijn, en Alex bad dat de brief aankwam. Hij verontschuldigde zich tegenover zijn oude vriend Beaulieu dat hij hem om zo'n grote gunst moest vragen, maar dat hij verder niemand anders had.

Hij bracht beide brieven die middag naar het postkantoor en hoopte dat ze hun bestemming zouden bereiken, vooral de brief aan Charles. Toen hij thuiskwam, ging hij met Marianne bij het haardvuur zitten en probeerde haar gerust te stellen. Het was voor hen beiden een uitputtende dag geweest en Alex wist nu één ding zeker: de situatie zou alleen maar erger worden. Hij vertelde het haar niet, maar hij wilde zijn dochter het land uit hebben voordat het te laat was. Haar lot lag in handen van Charles Beaulieu.

17

Alex' brief aan Nick kwam aan en hij begreep hem perfect. Hoewel Alex het nieuws als 'goed' had getypeerd, wisten ze allebei dat het dat niet was. Nick maakte eruit op dat het Derde Rijk zijn landgoed had ingenomen en dat zijn vader was overleden, wat hij al wist uit het telegram. Aangezien Nick niet meer bestond als staatsburger, alleen als een Jood die volgens het Reich geen recht had op onroerend goed in Duitsland, hadden het landgoed en het Schloss voor het grijpen gelegen, en nu waren ze van het Reich. Hij bezat in Duitsland helemaal niets meer. Hij was niet alleen verdrongen, maar ook platzak, zonder nalatenschap. Hij had alleen nog zijn titel en naam. Hoewel hij er minder overstuur van was dan toen zijn vader overleed, was hij wel geschokt. Hij begreep ook Alex' cryptische verwijzing dat als het Reich viel, als het de oorlog verloor, zijn land weer in zijn bezit zou komen. Maar wie wist of dat ooit zou gebeuren? Hij kon nergens meer op rekenen, behalve op zichzelf. Het circus was zijn leven, precies zoals dat ook voor Christianna en haar familie gold. Hij was door Adolf Hitler onterfd. Nadat zijn familie zes eeuwen lang op dezelfde plek had geleefd, zat hij nu zonder land of thuis. In iets meer dan een jaar tijd had hij alles verloren, inclusief zijn vader. Het was moeilijk voor te stellen. Alleen zijn zoons had hij uit het verleden nog over.

Toen hij het Christianna later die dag vertelde, reageerde ze geschokt.

'Kunnen ze dat zomaar doen? Je huis inpikken en erin trekken?'

'Kennelijk wel,' zei Nick met een verbitterde, kwade blik. 'Ik heb praktisch niets, zelfs niet in Duitsland. Ik heb niets om naar terug te keren en dat zal ik ook nooit doen. Ik wil nooit meer terug naar Duitsland.' Hij keek alsof hij het meende, en ze had medelijden met hem.

'Misschien verliezen ze de oorlog wel.' Maar daar zag het niet naar uit. Hitler was agressief naar alle buurlanden en wekte de indruk ze volledig te willen inlijven.

De volgende dag vertelde Christianna haar vader en broers over Nicks familiehuis dat door de nazi's was gevorderd, en ze leefden met hem mee. Anderen in het circus werden steeds bezorgder om hun familieleden, vooral om degenen die Joods waren en nu in landen woonden die onder Hitlers bewind stonden. Ook zij konden niet terug naar huis en vreesden voor hun dierbaren.

Begin februari gaf Hitler opdracht tot onbeperkte onderzeebootaanvallen op zijn vijanden, terwijl Engeland blokkades tegen Duitsland opwierp. Duitse onderzeeërs torpedeerden schepen. Nick had niets meer van Alex gehoord.

Alex' brief aan zijn vriend in New York had binnen drie weken zijn weg gevonden naar Charles Beaulieu in Hertfordshire, begin februari, en Charles' reactie kwam pas een maand later via dezelfde route bij Alex aan, al had hij meteen teruggeschreven. Allereerst uitte hij zijn medeleven met het verlies van Nicks vader. Ook deelde hij Alex' bezorgdheid om wat er in Duitsland gaande was. Hij stelde voor dat Alex Marianne zo snel mogelijk naar Engeland zou sturen, als hij daar een kans toe zag. Ze wisten allebei dat het niet gemakkelijk zou worden. Vlak voor de oorlog waren veel Duitse, maar ook Hongaarse en Poolse, voornamelijk Joodse kinderen naar Engeland gestuurd. Ze waren dankzij de Britten via kindertransporttreinen weggekomen, maar aangezien zes maanden eerder de oorlog was verklaard, was het niet gemakkelijk om in Engeland asiel aan te vragen of een manier te vinden om er te komen. Marianne was bovendien geen kind meer. Met haar negentien jaar werd ze als een vrouw gezien. Ze zou Duitsland dus als een volwassene moeten verlaten, met alle complicaties en risico's die het vrouw-zijn met zich meebracht.

Zowel de Britse blokkade als het feit dat de Duitsers schepen torpedeerden maakte het extreem riskant om het Kanaal over te steken, maar Alex vond het riskanter om haar in Duitsland te houden met overal soldaten om hen heen. Hij was bereid het risico te nemen, hoewel zijn hart bloedde bij de gedachte. Hij moest Marianne Frankrijk binnen zien te krijgen. Vandaaruit kon ze het Kanaal oversteken, of via een veiligere route, als hij die kon vinden.

Charles en zijn vrouw Isabel waren bereid haar in huis te nemen - ze zeiden zelfs dat ze zich erop verheugden -, indien nodig zelfs voor de hele duur van de oorlog. Ze hadden zelf twee zoons, die allebei bij de Royal Air Force zaten, en geen dochters. Charles zei in zijn uiterst vriendelijke brief aan Alex dat Isabel naar Mariannes gezelschap uitkeek, aangezien het leven in Hertfordshire tegenwoordig erg saai was en ze hun zoons zelden zagen. Hij verzekerde hem dat ze bij hen veilig was, zo veilig als iemand in Engeland tegenwoordig maar kon zijn, en in elk geval een stuk veiliger dan in Duitsland. Hij zei dat veel mensen hun kinderen en familie naar het Britse platteland stuurden, zelfs naar vreemden die hadden aangegeven kinderen te willen opvangen. Isabel en hij hadden erover gedacht om kinderen bij hen op hun gigantische landgoed te laten verblijven. Charles was de zevende markies van Haversham en lid van het Hogerhuis. Alex en hij hadden op school in dezelfde klas gezeten.

Alex was enorm opgelucht toen hij de brief had gelezen. Nu moest hij nog een manier vinden om Marianne veilig naar Engeland te krijgen, zonder iemand in het Derde Rijk te alarmeren. Aangezien Duitsland en Engeland in oorlog waren, kon hij niet zomaar een ticket boeken. Hij moest een discrete manier bedenken om haar het land uit te krijgen. Nadat hij het probleem nauwgezet had bestudeerd, dacht hij dat de beste manier via het neutrale België was, maar hij had geen idee met wie hij contact moest opnemen om de boel in werking te zetten. Alex had geen connecties in de regering of bij het leger. Hoewel er een paar aristocraten bij de Wehrmacht en de SS zaten, beschouwde hij de meesten van hen als tuig. Bovendien was hij niet bereid risico's te nemen, al helemaal niet met zijn dochter. Ondergrondse connecties had hij ook niet en hij zou die ook niet voor Marianne willen inzetten. Hij wilde haar legaal Duitsland uit krijgen, met officiële papieren. Hij zat er nog steeds over na te denken toen de Duitse kolonel bij hem langskwam om zijn paarden te bekijken.

Hij liep door de stallen en bleef bewonderend staan toen hij de vier lippizaners zag die Alex nog had, twee merries en twee hengsten. Die had hij nodig voor zijn bloedlijnen. Ze waren net zo mooi als Pluto en Nina, alleen iets ouder.

'Zijn ze getraind?' vroeg de kolonel met een blik vol ontzag.

'Volledig, via vrijheidsdressuur,' zei Alex. Hij vond het vreselijk dat hij de dieren aan hem moest laten zien, maar kon niet weigeren. De kolonel kon doen wat hij wilde.

'Mag ik eens zien?' vroeg hij sceptisch. Een van de jonge jongens hielp Alex om de vier paarden naar de hoofdring te leiden die hij gebruikte om ze te trainen. Omdat hij indruk op de kolonel wilde maken en hem wilde laten zien hoe onbetekenend de man was, liet hij alle vier de paarden los in de ring. Hij liet ze de precieze oefeningen van de Spaanse rijschool doen waarvoor hij ze had getraind. De paarden deden het voortreffelijk en eindigden een voor een met een levade, gevolgd door een croupade, in perfecte symmetrie. De mond van de kolonel stond bijna open toen ze klaar waren. 'Hebt u ze zelf getraind?' vroeg hij ongelovig, en Alex knikte geamuseerd. Hij had zin om te zeggen dat aristocraten veel beter waren in het trainen van paarden dan soldaten, maar hield toch zijn mond.

'Normaal gesproken stuur ik ze naar de Spaanse rijschool in Wenen, maar deze vier heb ik gehouden om mee te fokken.' De twee die het jaar ervoor met Nick waren vertrokken, noemde hij niet.

'Verkoopt u er weleens een?' vroeg de kolonel hoopvol. Hij zag zichzelf al op een van de twee hengsten zitten. Maar Alex was niet van plan hem er een te geven. Hij zou ze in beslag moeten nemen, en Alex besefte dat hij dat misschien ook wel zou doen.

'Nee. Ik plaats ze op de school in Wenen of ik hou ze om te fokken. En ik heb er twee weggegeven. Ze zijn niet te koop.'

De kolonel draaide zich met een kwade blik naar hem toe, hij had gemene kleine ogen. 'U beseft toch wel dat ik ze allemaal kan vorderen als ik dat wil? In de naam van het Reich.' Alex zei lange tijd niets en staarde hem aan totdat de man wegkeek. De kolonel kon hem niet bang maken. Alex verachtte hem.

'Dat zou u kunnen doen,' antwoordde hij langzaam, 'maar ik geloof niet dat een officier van het Duitse leger zulke afschuwelijke manieren wil demonstreren, vooral niet onder echte heren. Tenzij ik me er natuurlijk in vergis dat de officieren van de Führer echte heren zijn.' Hij bleef de kolonel strak aankijken terwijl hij dat zei, en de kleine officier krabbelde onmiddellijk terug. Het was duidelijk dat hij dolgraag een van de lippizaners wilde hebben, maar kon geen redelijk excuus bedenken om ze domweg in beslag te nemen. Hij had er geen reden toe, het leger had ze niet nodig en hij was geen officier van de cavalerie, een erewacht waartoe hij niet behoorde, en dat wist Alex. Hij was een kolonel in het reguliere leger, de Wehrmacht, niet eens bij de ss, het elitekorps. Een lippizaner zou hem echter status en waardigheid hebben verleend. Alex merkte dat de kolonel daar erg naar verlangde, en dat bracht hem op een idee. Het was gedurfd en gevaarlijk, maar als het werkte beslist de moeite waard.

'Ik geef ze alleen aan mensen die heel belangrijk voor me zijn, als blijk van mijn respect en bewondering. Aan iemand zoals de Führer,' zei Alex met een ernstige uitdrukking, terwijl de kolonel knikte. 'Wilt u misschien op een van de hengsten rijden? Ze zijn vrij rustig, vooral de grote.' De kleinere had betere papieren en was beter getraind, maar de grotere was opzichtiger. Alex zag dat de kolonel hem mooi vond en diens gevoel van eigenwaarde zou er wel bij varen. De kolonel knikte onmiddellijk, en Alex hielp hem in het zadel dat hij op het grote paard had gelegd. De kolonel leek heel verrukt terwijl hij op het prachtig getrainde paard door de ring reed. Alex gaf de andere paarden het commando stil te staan. 'Een fraai rijdier, hè?' zei Alex terloops terwijl de kolonel diverse rondjes door de ring reed. Toen hield hij naast Alex halt en keek naar hem omlaag.

'U zou zo'n paard aan de Führer geven?' De kolonel leek onder de indruk, maar zo zou hij hem nog niet in zijn bezit krijgen. Hij kon hem moeilijk van de Führer stelen als Alex zo'n bijzonder geschenk zou geven. Hij zou het paard moeten vorderen of in beslag nemen, maar wist dat hij in Alex' ogen dan een paardendief zou zijn, en dat zag hij ook niet zitten. Aristocraten als Alex hadden hem zijn hele leven al een ongemakkelijk gevoel gegeven, en ook dat merkte Alex.

'Ja,' bevestigde Alex, 'of aan iemand voor wie ik net zoveel respect heb.' Hij keek naar de kolonel die op de hengst zat. Hun ogen ontmoetten elkaar en hielden elkaar vast. De kolonel had meteen door dat Alex iets van hem wilde. Hij hoefde er alleen maar achter te komen wat het was en of hij er eenvoudig aan kon komen. Hij had het vermoeden dat Alex het hem zou vertellen, en misschien konden ze dan een deal sluiten. De kolonel was ongeschoold, maar niet dom, en de twee mannen begrepen elkaar zonder woorden. 'Reispapieren en een veilige doortocht naar Oostende in België,' was alles wat Alex zei, en de kolonel keek hem strak aan. Oosteinde was een havenstad, en de kolonel kon wel raden dat het slechts een tussenstation in een reis ergens anders naartoe was.

'Voor een Jood?' Dat kon hij niet doen, zelfs niet voor een lippizaner. Hij was geen verrader en had daaromtrent strikte orders van het opperbevel.

'Nee, hoor. Voor een dame van stand. Haar papieren zijn in orde.'

De kolonel begreep het meteen. 'Voor uw dochter?' vroeg hij zacht, en Alex was doodsbang om het toe te geven en Marianne in nog groter gevaar te brengen, maar had geen keus. Hij moest het zeggen als hij haar Duitsland uit wilde krijgen, en dit kon weleens de enige manier zijn. Alex knikte en de kolonel wachtte lang met antwoorden terwijl hij op de hengst zat die hij zo graag wilde hebben en die hij had kunnen vorderen, waardoor hij echter een vlegel zou lijken in de ogen van deze edele heer, die onverschrokken en op zijn gemak leek. Maar hij kon zich goed voorstellen hoeveel zijn dochter voor hem betekende. Genoeg om een kostbare hengst weg te geven, in ruil voor reispapieren naar België, om haar Duitsland uit te krijgen, en waarschijnlijk van België via het Kanaal naar Engeland.

'Dat zou geregeld kunnen worden,' zei hij zacht. 'Wanneer?'

'Wanneer u wilt, zo snel mogelijk.' Alex had al zijn kaarten op tafel gelegd en bad dat hij niet zou verliezen, anders zouden zijn leven en dat van Marianne gevaar lopen. Hij had een spelletje poker met de kolonel gespeeld, met een hoge inzet, en hoopte dat hij er niet verkeerd aan had gedaan.

'Ik zal erover nadenken,' zei de kolonel, die soepel afsteeg. 'Ik kom er over een dag of twee op terug.' Zonder om te kijken schreed hij de ring en de stallen uit, en Alex' hart bonkte tegen zijn ribben. Hij wist dat het een krankzinnige actie van hem was geweest, met Marianne als onderpand. Het was een heel gevaarlijk spel, dat nog niet voorbij was.

Een paar minuten later reed de kolonel met zijn chauffeur weg. Alex bleef in de stallen achter en vroeg zich af wat hij moest doen. Er was maar één optie: hij moest het spel voortzetten, tot het bittere eind. De teerling was geworpen, en nu was het winnen of verliezen.

Hij bond een van zijn jachtpaarden aan een leidsel en zadelde de grote lippizaner op. Hij zei tegen de jongen die hem hielp dat hij de andere drie op stal moest zetten. Hij besteeg de grote hengst en reed de ring uit, terwijl hij het jachtpaard leidde. De jongen keek hem verbaasd aan.

'Waar gaat u heen?'

'Een geschenk afleveren,' zei hij, en toen draafde hij over de bekende weg naar Nicks Schloss. Het jachtpaard volgde de hengst gedwee, en toen Alex bij het Schloss aankwam, bond hij het jachtpaard vast aan een paal die Nick en hij als kind al gebruikten en steeg af. Er waren soldaten op de binnenplaats, en hij zag de wagen met de vlaggen van de kolonel. Hij liep op een jonge sergeant af, maakte een korte buiging en gaf de teugels van de hengst aan hem.

'Met mijn hartelijke groeten aan de kolonel,' zei Alex formeel. 'Vertelt u de kolonel alstublieft dat hij zijn paard Favory in mijn stal was vergeten. Ik kom hem terugbrengen.' De sergeant glimlachte om wat hij zei. Hij wist heus wel dat de kolonel niet zo'n paard had. Hij had er nog nooit zo een gezien. Het was een spectaculair dier, dat heel kalm en op zijn gemak leek zoals het daar op de binnenplaats stond. 'Hij heet Favory, van de oorspronkelijke bloedlijn van lippizaners. Een prettige avond, sergeant.' Alex maakte weer een buiging en liep de binnenplaats af. Hij maakte zijn jachtpaard los en reed weg. Hij had geen idee of het zou werken, maar het was het proberen waard. Hij had alles ingezet op het laatste spel.

Die avond hoorde hij niets van de kolonel en de volgende ochtend ook niet. Hij zei niets tegen Marianne. Hij had het leven van zijn eigen kind op het spel gezet, en mogelijk dat van zichzelf, om haar te redden en in veiligheid te brengen. Maar toen hij met haar zat te lunchen, arriveerde er een korporaal in een jeep. Hij zei dat hij een brief had voor graaf Von Hemmerle. Een van de dienstmeisjes bracht hem. Alex nam de envelop aan en maakte hem met trillende handen open. Er zat geen briefje bij. Alleen reispapieren, naar Oostende, België, ondertekend door de kolonel, op naam van Marianne. Ze waren voor de volgende dag. De pokerhand had gewerkt. Favory had Mariannes vrijheid gekocht. Alex' ogen vulden zich met tranen terwijl hij de documenten bekeek.

'Wat is er, papa? Is er iets?' Marianne keek bezorgd.

'Nee,' zei hij zacht. Hij stak de papieren terug in de envelop, liet hem in zijn jaszak glijden en zette de prettige lunch met haar voort. Toen ze uitgegeten waren, nam hij haar mee naar de bibliotheek. Hij drukte de deur achter zich dicht en legde de situatie aan haar uit.

'Je vindt dit misschien niet leuk, maar je moet doen wat ik zeg. Het is gevaarlijk voor je hier, te gevaarlijk. Deze mensen zijn tot alles in staat, en ik wil niet dat je iets overkomt. Je moet Duitsland nu verlaten. Er zijn hier soldaten, te dicht bij ons. Ze houden er hun eigen regels op na, en jij bent een mooie jonge meid. Ik stuur je naar mijn oude vrienden, de Beaulieus, in Engeland. Ze hebben toegezegd je in huis te nemen, en de kolonel heeft reispapieren voor je geregeld. Ik heb ze hier in mijn zak. Je moet morgen vertrekken.' Hij vertelde haar alles meteen, en Marianne barstte onmiddellijk in tranen uit. Ze probeerde hem tevergeefs op andere gedachten te brengen, maar hij wilde haar alleen maar zo snel mogelijk het land uit hebben.

'O, mijn god,' zei ze terwijl ze hem ineens aanstaarde. 'Je hebt hem Favory gegeven, hè? Ze zeiden vanochtend al dat hij er niet was. Nu heb je nog maar één hengst om mee te fokken.'

'Ik heb veel liever dat jij veilig in Engeland zit. Ik zet je morgenvroeg op de trein naar België. Met de papieren van de kolonel kom je in Oostende. Daar kun je een veerboot naar Ramsgate nemen en vandaar een trein naar Hertfordshire. Als je eenmaal in Ramsgate bent, hen je veilig. En daarvóór al in België, dankzij de kolonel. Ik geef je zo veel mogelijk geld mee. Charles zorgt voor de rest, en ik regel het later met hem. Je moet gaan, mijn lieverd. We hebben geen keus. Denk aan Nick en Toby en Lucas, aan hoe dapper zij waren. En zij gingen veel verder weg, naar mensen die ze niet kenden. Je zult bij de Beaulieus veilig en gelukkig zijn.'

'Maar ik wil jou hier niet alleen achterlaten.' Ze was totaal van de kaart.

'Je móét. Ik red me wel. Mij vinden ze niet interessant. We zijn niet Joods en hebben niets verkeerds gedaan. We zullen vreedzaam naast elkaar leven tot deze gruwelijke oorlog voorbij is, en dan kun je naar huis komen en pakken we de draad weer op. Maar ik wil dat je Duitsland uit bent voordat de situatie erger wordt. Het is niet te voorspellen wat Hitler gaat doen.'

'Wat als het jaren gaat duren?' vroeg ze terwijl ze tranen wegveegde en probeerde dapper te zijn.

'Hopelijk duurt het niet zo lang. Maar dit móéten we doen.'

'Wie zorgt er dan voor jou?' vroeg ze terwijl ze weer begon te huilen, en hij glimlachte naar haar.

'Ikzelf. Het komt wel goed. Maak je over mij geen zorgen. Ik ben geen oude man zoals Paul. Ik ben niet ziek. Ik blijf hier gewoon op je wachten.' Ze was pas negentien geworden, en Alex had geen idee wanneer hij haar zou weerzien, maar hij had het ervoor over om van haar gescheiden te worden, voor haar eigen bestwil. 'Je moet vanavond je spullen pakken. Niet te veel meenemen, want je moet alles zelf dragen. Neem alleen het hoogstnoodzakelijke mee. En als iemand je er vanavond naar vraagt, zeg dan dat je met vrienden in Berlijn gaat feesten.' Berlijn was nu een zeer levendige stad, waar officieren en mooie vrouwen naartoe gingen om allerhande festiviteiten en glamourvolle feesten te bezoeken. Ze praatten nog een paar minuten, en toen stuurde hij haar naar haar kamer om haar spullen te pakken. Alex ging in een stoel zitten en staarde lange tijd in het haardvuur. Het was een angstaanjagende gok geweest, maar die had goed uitgepakt. En hoewel hij Marianne vreselijk zou missen, wist hij dat dit het beste voor haar was.

18

Toen Alex Marianne de volgende ochtend om zeven uur naar het station bracht, stapten er voornamelijk soldaten op de trein, en een paar oude boeren. Zij was de enige vrouw en leek even in paniek, terwijl ze in beide handen een koffer droeg, die ze in haar coupé neerzette. Alex had een kaartje in de eerste klas voor haar gekocht, en ze zag er heel volwassen uit in haar donkerblauwe mantel, zwarte hoed met een kleine gezichtssluier en damesachtige zwarte hoge hakken. Ze oogde deftig, beschaafd en ingetogen. Hij had haar opgedragen het grootste deel van het geld dat hij haar had gegeven onder haar kleding te dragen en slechts een kleine hoeveelheid in haar tasje te stoppen.

'Je redt je wel,' verzekerde haar vader haar. Hij had haar haar reispapieren en paspoort al gegeven en een redelijk geldbedrag, en ze hield haar handtas stevig vast terwijl ze met tranen in de ogen naar haar vader keek. Ze kon nauwelijks een woord uitbrengen. Omdat ze geen idee had wanneer ze hem zou weerzien, probeerde ze dit beeld van hem tot in de details in haar geheugen op te slaan.

'Ik zal je verschrikkelijk missen,' zei ze terwijl ze hem omhelsde en zich aan hem vastklampte.

'Ik jou ook,' zei hij. Hij probeerde sterk te blijven voor haar, en hij oogde kalmer dan hij zich voelde. 'Charles zal het me via vrienden in New York laten weten als je bent aangekomen. Wees voorzichtig, Marianne. Praat met niemand.' Na een overstap bij de grens zou ze in negen of tien uur in Oostende zijn. Die avond nog zou ze het Kanaal oversteken naar Ramsgate, opnieuw op een trein stappen en 's ochtends in Hertfordshire aankomen. Vanaf het station zou ze een taxi naar het huis van de Beaulieus moeten nemen, aangezien ze niet wisten wanneer ze aankwam, en Alex het hun niet kon laten weten. Maar hij wist dat Marianne verantwoordelijk en avontuurlijk genoeg was om er op eigen houtje te komen. Hij hoopte alleen maar dat de soldaten haar onderweg niet zouden lastigvallen. Haar papieren waren gelukkig in orde. Hij had ze zelf nagekeken, en met de handtekening van een kolonel van het opperbevel erop zouden ze haar geen strobreed in de weg durven leggen. 'Wees een flinke meid, Marianne,' zei hij met schorre stem terwijl de fluit van de trein ging. Hij omhelsde haar nog een laatste keer stevig, verliet toen haar coupé en sprong uit de trein. Ze opende het raampje en boog zich naar buiten, waardoor haar hoed ietwat scheef kwam te staan. Ze zag er prachtig uit, en hij wist dat hij haar in gedachten altijd zo zou blijven zien. Hij zou het beeld in zijn hoofd moeten vasthouden tot Duitsland weer veilig voor haar was.

'Ik hou van je, papa!' riep ze terwijl de trein in beweging kwam. Alex stapte naar achteren, zwaaide naar haar met een brede glimlach en hoopte dat ze zijn tranen niet zag.

'Ik ook van jou!' riep hij terug, terwijl hij samen met het station uit beeld verdween.

Tranen stroomden over Mariannes wangen, en ze was alleen in de coupé. Haar vader was nog maar een stip in de verte, en toen maakte de trein een bocht en was hij weg. Ze sloot het raam en ging op de bank zachtjes zitten huilen. Ze kon nog steeds niet geloven dat hij haar had gedwongen te vertrekken, naar mensen die ze nauwelijks kende. Ze kon zich de Beaulieus niet eens herinneren en nu zou ze bij hen gaan wonen, misschien wel jarenlang. Het enige wat ze wilde, was teruggaan naar huis en zich onder de dekens verstoppen, of haar vader zoeken in de stallen. Ze liet alles achter wat haar dierbaar en vertrouwd was en ging naar vreemde mensen in een vreemd land. Toen dacht ze aan Nick, en aan Toby, en ze herinnerde zich dat haar vader had gezegd dat ze zo dapper waren geweest toen ze zestien maanden geleden vertrokken. Het leek alsof ze al veel langer weg waren. Als ze eenmaal in Engeland was, zou ze Toby schrijven om hem te vertellen wat er met haar was gebeurd.

Alex verliet het station met gebogen hoofd. De tranen rolden over zijn wangen. Hij stapte in zijn auto en voelde zich duizend jaar oud terwijl hij langzaam naar huis reed. Er was nu niets meer om naar uit te kijken, niemand om op te wachten, niemand om 's avonds voor naar huis te komen, tot de oorlog voorbij was. Hij reed langs Nicks Schloss en zag alle soldaten buiten praten en in en uit lopen. Terwijl hij erlangs reed, zag hij ook dat de kolonel de binnenplaats verliet op Favory. Alex ging langzamer rijden. De kolonel draaide zijn hoofd en ving zijn blik, en Alex salueerde naar hem als om hem te bedanken. De kolonel salueerde terug, en Alex reed naar huis terwijl hij aan zijn dochter dacht die onderweg was naar België. Het was een goede ruil geweest. De beste van zijn leven.

Toen Marianne de Belgische grens bereikte, stapte ze over en droeg daarbij beide koffers. Hoewel ze zwaar waren, wist ze het toch klaar te spelen. Even verkeerde ze in verwarring over welk spoor ze moest hebben. Ze informeerde waar ze moest zijn, vond de trein en zocht haar coupé op. Ze was zonder problemen door de douane gekomen, en de trein ging rechtstreeks naar Oostende. Onderweg dommelde ze een paar keer weg en ze at de hele dag niet. Elke keer dat ze eraan dacht dat ze haar vader achterliet, werd ze misselijk. Ze kon haar vaders gezicht op het station nog steeds voor zich zien. Een paar keer werd ze huilend wakker, en toen de trein in Oostende aankwamen, was ze uitgeput.

Ze moest een taxi nemen naar de veerboot, en diverse andere passagiers gingen ook die kant op. Het regende, maar de zee oogde kalm toen ze daar aankwam. Ze had gruwelverhalen gehoord over de oversteek via het Kanaal, maar het was een vredige, door de maan verlichte avond. Vanaf het dek keek ze naar België dat langzaam vervaagde. Duitsland leek al lichtjaren ver weg. De passagiers waren gewaarschuwd voor torpedoaanvallen, hoewel die op een Belgische veerboot onwaarschijnlijk waren, en daarom droeg ze toch een reddingsvest.

Het kostte de kleine veerboot een uur om Ramsgate te bereiken, en het was bijna middernacht toen ze aankwamen. De enig aanwezige douaneambtenaar zette een stempel in haar paspoort, en hoewel ze Duits was, liet hij haar door. Ze was knap en jong, en hij besloot soepel te zijn. Hij had haar kunnen tegenhouden in afwachting van verder onderzoek, maar deed dat niet.

Er stonden twee taxi's op de kade, en ze nam een ervan naar het station. Daar moest ze een uur op haar trein wachten en voor het eerst die dag at ze iets. Ze was uitgehongerd. Ze had sinds zes uur die ochtend niets meer gegeten. Ze at een worstenbroodje en bestelde een kop thee en tegen de tijd dat ze met haar koffers terugliep naar het perron reed de trein het station binnen. Ze stapte in en nam plaats in een verduisterde coupé, waarin een blauw lampje brandde. Op de bank tegenover haar lag een vrouw in diepe slaap. Marianne zette haar koffers neer, en een kruier hielp haar die op het bagagerek boven haar te leggen. Toen ging ze zitten en keek naar de duisternis terwijl ze door het Britse platteland gleden. Ze was die dag in drie landen geweest. Vervolgens viel ze eindelijk in slaap.

De conducteur wekte haar toen ze het station van Hertfordshire binnenreden. Zonder haar haren te kammen zette ze haar hoed weer op. Ze was te moe en te bedroefd om zich druk te maken over haar uiterlijk. Ze miste haar vader nu al verschrikkelijk. In haar koffer had ze een hele doos met foto's van hem en een paar van haar moeder. Op het station vond ze algauw een taxi. Het was acht uur 's morgens, vijfentwintig uur nadat haar reis was begonnen. Ze had Duitsland probleemloos verlaten dankzij de papieren die de kolonel haar vader had gegeven in ruil voor de lippizaner hengst. Haar leven in ruil voor een paard.

Ze vertelde de chauffeur op het station dat ze naar het Haversham Castle ging, en hij keek haar even via zijn achteruitkijkspiegel aan. Het was een oude man, die al jaren op de taxi reed. Hij vroeg niet waar ze vandaan kwam - ze wekte de indruk dat ze geen zin had om te praten terwijl ze naar het platteland om zich heen keek. Er stonden koeien en schapen in de wei, er waren akkers, en hier en daar stonden een paar huizen.

Uiteindelijk kwam het kasteel in zicht. Het was tien keer zo groot als hun Schloss en zag er griezelig uit, alsof het vol geesten en enge oude mensen zou zitten. Ze wilde in tranen uitbarsten toen ze het toegangshek aan de voorzijde naderden, dat openstond. De aftandse taxi reed de binnenplaats op, en ze stapte uit. Ze betaalde de chauffeur en hij reed weg terwijl ze met de grote koperen klopper op de voordeur sloeg. Ze had geen idee wat ze kon verwachten toen ze daar met haar twee koffers stond. Een butler in een jacquet opende de deur en trof haar verfomfaaid en uitgeput aan. Haar hoed was half van haar blonde haar gegleden.

Ze keek met grote angstige ogen naar hem op en verslikte zich bijna toen ze haar naam fluisterde. 'Marianne von Hemmerle. Ik denk dat de markiezin van Haversham me verwacht.' Haar Engels en haar manieren waren uitstekend, maar ze zag eruit als een wees, en hij had medelijden met haar. Hij nam haar koffers aan en ging haar voor de grote hal in, die bestond uit een lange, donkere gang met portretten van voorouders. Het was een mistroostige plek, en het was er ijskoud. Hij leidde haar naar een kleine salon naast de voordeur. Nadat hij haar daar had achtergelaten, liep hij de tuin in om de markiezin te zoeken, die al aan het tuinieren was, wat ze meestal deed. Ze was een jeugdige vrouw met een meisjesachtig gezicht en vroegtijdig sneeuwwit haar, dat ze in een lange vlecht over haar rug droeg. Ze was gekleed in een oud geruit jasje, gele tuinlaarzen en een dikke trui. De butler maakte beleefd een buiging terwijl hij haar naderde. Hij oogde veel respectabeler dan zij.

'Mevrouw, er is hier een jongedame voor u. Juffrouw Von Hemmerle. Ze ziet eruit alsof ze een lange reis achter de rug heeft,' zei hij meelevend. 'Ze is met een taxi vanaf het treinstation gekomen, geloof ik, en ze heeft twee koffers bij zich. Zal ik haar naar een van de kamers boven brengen?' Hij was eraan gewend dat mensen op Haversham kwamen en gingen. De Beaulieus waren gastvrij en ontvingen vaak vrienden, vrienden van hun kinderen en mensen die ze nauwelijks kenden.

'O, mijn god!' riep de markiezin uit terwijl ze haar tuingereedschap liet vallen en naar de zitkamerdeur rende. 'Marianne... het arme kind... Waar is ze, William?' Met bezorgde ogen keek ze hem aan.

'In de salon aan de voorzijde, mevrouw, met haar koffers,' antwoordde hij.

Ze haastte zich langs hem en stormde de kamer in waar Marianne met een angstig gezicht zat. Toen de vrouw met de lange witte vlecht de kamer in vloog, stond Marianne op. Ze herinnerde zich vaag dat ze de vrouw als kind had ontmoet. Ze was toen heel mager, heel atletisch gebouwd, heel Brits en op een slordige, aristocratische manier heel mooi. Voordat Marianne ook maar iets kon zeggen, sloeg de vrouw haar armen om haar heen en omhelsde haar. Daarna deed ze een pas naar achteren om haar te bekijken en ze streek vriendelijk over haar verwarde blonde haar.

'Mijn arme lieverd. Was het een zware reis?' Ze was een en al medeleven en vriendelijkheid, terwijl twee grote jachthonden de kamer in liepen en met hun staart zwaaiden. Een minuut later volgde een jack russell, die naar zijn bazin en hun gast blafte.

'O, Rupert! Schei uit!' riep ze naar het hondje, en toen richtte ze haar aandacht weer snel op Marianne en stond erop dat ze naar de ontbijtkamer ging om iets te eten en een kopje thee te drinken.

'William, vraag de kokkin alsjeblieft om een fatsoenlijk ontbijt en een pot thee te brengen,' zei ze. 'Het spijt me, lieverd, we staan al twee maanden op rantsoen, maar ze maakt er wel iets van.' De butler verdween onmiddellijk, terwijl Isabel Marianne voorging naar de zitkamer. Marianne ging naast Isabel op een luxe, met blauw fluweel gestoffeerde bank zitten en keek om zich heen. Ze zag overal om zich heen chintz en zachte kleuren, een reusachtige haard en een wand vol boeken. Achter de ramen en de openstaande deur bevonden zich tuinen, bomen, een meer en de rest van het prachtige landgoed dat het kasteel omgaf. Marianne had het gevoel dat ze in een droom was beland, maar dan wel in die van iemand anders. Intussen zat haar gastvrouw naast haar, hield haar hand vast en probeerde haar het gevoel te geven dat ze hier thuis was. Ze had nog nooit iemand ontmoet met zulke vriendelijke ogen. Alles aan haar was hartelijk en warm, en alles wat ze zei was doorspekt met gegiechel, kleine lachsalvo's en malle grapjes, terwijl ze tussendoor de honden berispte. Toen het verrukkelijke ontbijt op een gigantisch zilveren dienblad werd binnengebracht, keek Marianne haar met grote ogen aan. De kokkin had havermout, scones en een beetje jam gebracht dat ze had opgespaard.

'Dank u dat u me in huis neemt. Het spijt me zeer dat ik zo onverwachts kom.'

'We verwachtten je,' zei Isabel Beaulieu met een warme glimlach. 'Eet nu maar, dan breng ik je daarna naar je kamer, zodat je je kunt installeren.' Terwijl ze het zei, nam een van de jachthonden een stuk scone weg. Isabel berispte hem, en ze moesten allebei lachen. Ondanks het reusachtige, afschrikwekkende kasteel waarin ze woonde had Marianne nog nooit een aardiger, vriendelijker vrouw ontmoet. Ze was als de moeder die Marianne nooit had gehad en altijd had gewenst. En het was helemaal niet eng om hier te zijn. 'Hoe is het met je vader? Charles maakte zich behoorlijk zorgen om jullie twee.'

'Prima,' zei Marianne tussen twee happen door, terwijl de honden haar treurig aanstaarden, in de hoop op nog een stukje scone, maar Marianne at alles op. Ze was uitgehongerd. 'Hij heeft een paard geruild om mij Duitsland uit te krijgen, een lippizaner,' zei ze, en Isabel keek haar verbaasd aan.

'Nou, dat heeft dus gewerkt, want je bent nu hier. Charles zal heel blij zijn. We waren benieuwd wanneer je zou komen. Dit was een goed moment om Duitsland te verlaten, met die akelige kleine man die iedereen aanvalt. We zullen hem snel op zijn nummer zetten. Mijn zoons zitten bij de RAF, weet je,' zei ze trots terwijl Marianne het ontbijt helemaal opat en de honden teleurgesteld afdropen. Ze schaamde zich voor hoe hongerig ze was geweest. 'Ik zal je naar je kamer brengen, dan kun je even rusten,' zei Isabel, alsof Marianne voor een weekendje uit Londen was overgekomen. Ze had haar hun beste gastenkamer gegeven, aangezien ze waarschijnlijk lang zou blijven.

Marianne volgde Isabel een brede marmeren trap op naar een kamer op de eerste etage. Toen Isabel de deur opendeed, zag Marianne een reusachtig hemelbed met een roze bedsprei met bloemen erop en mooie roze satijnen stoelen. De kamer had van een prinses of koningin kunnen zijn, en zonder erbij na te denken sloeg Marianne haar armen om Isabel heen, kuste haar op de wang en bedankte haar.

'Ik heb altijd al een dochter willen hebben,' bekende Isabel en vervolgens liet ze Marianne een fraaie witmarmeren badkamer zien met een grote badkuip. Een paar minuten later kwam een jong Iers dienstmeisje in een zwart uniform met een kanten schort en kapje binnenlopen om het bad voor haar te laten vollopen. Na nog een paar omhelzingen, de belofte haar later weer te zien en de toezegging dat ze zo lang mocht rusten als ze wilde, liet Isabel haar alleen.

Marianne liep door de mooie kamer en staarde uit het raam naar het landgoed. Het was het indrukwekkendste huis dat ze ooit had gezien, maar toen ze daar zo stond en naar de zwanen op het meer keek, miste ze haar vader en hun tochtige oude Schloss. Dit was allemaal mooi, maar het was niet thuis. Isabel was heel aardig, en alles was perfect, ondanks de oorlog. Maar terwijl ze naar de tuinen keek waarop Isabel zo trots was en waarin ze zo fanatiek werkte, rolden de tranen over haar wangen. Ze wilde alleen nog maar terug naar huis.

19

Na de lunch met Isabel, weer op zilveren dienbladen in de zitkamer, en nadat ze Charles die middag had ontmoet, die ze zich nu ook vaag kon herinneren, zat Marianne 's avonds met hen aan het diner in de reusachtige eetkamer. Ze zaten aan het uiteinde van een lange tafel, waaraan volgens Isabel wel tweeënveertig mensen konden zitten.

Toen Marianne die avond naar haar kamer ging, schreef ze haar vader via zijn vriend in New York. Ze vertelde hem dat alles goed was, dat het kasteel prachtig was en dat ze heel aardig voor haar waren. Ook bedankte ze hem dat hij haar hierheen had laten gaan. Ze zei het cryptisch, zodat de censuurambtenaren niet achterdochtig zouden worden en haar vader niet in de problemen zou komen.

Ze schreef vervolgens naar Toby en vertelde hem de waarheid: dat haar vader haar Duitsland uit had willen hebben en dat hij haar naar vrienden van hem in Engeland had gestuurd, waardoor zij nu ook in ballingschap leefde. Ze zei dat het er heel mooi was en dat de mensen erg aardig voor haar waren, maar dat ze haar vader en thuis verschrikkelijk miste, ook al was het daar gevaarlijk. Ze vertelde niet dat er soldaten in zijn oude huis woonden, want ze wilde hem niet van streek maken. Maar ze zei wel dat ze nu begreep hoe eenzaam hij zich in het begin gevoeld moest hebben en hoe moeilijk het geweest moest zijn om bij het circus te gaan. Het leven bij de Beaulieus leek in niets op het leven in een circus, schreef ze; ze voelde zich eerder als Alice in Wonderland in het konijnenhol. Niets leek haar nu echt toe, behalve de oorlog. Ze vertelde hem dat ze de dag ervoor uren door België had gereisd en dat het zenuwslopend was geweest. Ze vroeg hem haar te schrijven en vertelde dat ze ontzettende heimwee had. Dat had ze niet tegen haar vader gezegd, omdat ze hem niet ongerust wilde maken en niet ondankbaar wilde overkomen. Maar ze zei dat ze zich nog nooit zo ontheemd had gevoeld. En ze vertelde dat haar gastgezin, de familie Beaulieu, twee zoons had die bij de raf zaten en dat ze heel trots op hen waren, en dat haar vader de hengst Favory had geruild voor haar reispapieren. Ze vroeg William de butler beide brieven de volgende dag voor haar te posten, en hij verzekerde haar dat hij dat zou doen.

Haar brief deed er een maand over om Toby in New York te bereiken, tijdens hun eerste stop in de tournee. Hun post werd vanuit Sarasota naar diverse stops doorgestuurd. Toby reageerde geschokt toen hij las dat ook zij Duitsland had verlaten. Hij vertelde het aan zijn vader, toen ze die middag de paarden borstelden voor hun avondvoorstelling in Madison Square Garden.

'Heeft hij haar naar Engeland gestuurd?' vroeg Nick verbaasd. De situatie was kennelijk nog erger dan hij dacht, anders had Alex Marianne nooit weggestuurd. 'Heeft ze gezegd bij wie ze logeert? Bij mensen die haar vader kent of bij vreemden ergens op het Engelse platteland?' Nick was nieuwsgierig en kon zich voorstellen hoe eenzaam Alex moest zijn zonder haar. Hij had nu ook medelijden met hem.

'Ze logeert in een of ander kasteel,' zei Toby vaag. 'Bij mensen die Beaulieu heten. Ze hebben twee zoons en veel honden.' Hij had alle informatie die hem relevant leek onthouden, en Nick lachte.

'O, mijn god. Charles,' zei Nick, die de naam onmiddellijk herkende. 'Ik heb bij hem op school gezeten, hoewel hij een paar jaar ouder is dan ik. De Beaulieus zijn fantastische mensen, en Marianne heeft gelijk: ze hebben inderdaad een reusachtig kasteel. Nou, ze zal het daar beslist comfortabel hebben tot de oorlog voorbij is. Alex had geen betere mensen kunnen uitkiezen om haar naartoe te sturen. Isabel zal haar helemaal in de watten leggen. Ze is een lieve vrouw,' zei Nick met een nostalgische glimlach terwijl hij zich verwonderde over de vreemde levens die ze nu allemaal leidden: hij met zijn zoons in het circus, Marianne in Engeland bij hun oude schoolvrienden en Alex helemaal alleen. Nick was nu nog bezorgder om hem, want hij wist hoe verschrikkelijk hij zijn dochter zou missen. Hij had in elk geval zijn zoons nog bij zich, hoe vreemd hun leven als circusartiest ook was. En hij was gelukkig met Christianna. Zo gelukkig was hij zelfs nog nooit geweest. Nu haar familie van hen wist, hadden ze hem geaccepteerd, en ze waren heel aardig voor hem en zijn zoons. Ze aten vaak bij haar familie.

Een week later ontving Nick zijn eigen brief van Alex, die cryptisch was, maar in wezen hetzelfde verhaal vertelde. Hij schreef niet dat hij Favory voor Mariannes veilige doortocht had geruild, maar Nick nam terecht aan dat er ingewikkelde manoeuvres voor nodig waren geweest. Ze was in elk geval weggekomen. Alex schreef dat hij nog steeds op bevestiging van Charles wachtte, via New York, maar dat hij hoopte dat alles goed met haar was. Nick wist al eerder dat ze veilig was aangekomen en besefte dat het moeilijk voor Alex moest zijn.

Vlak nadat hij de brief in april had gekregen, hoorden ze dat Hitler Noorwegen en Denemarken was binnengevallen. En de raf bombardeerde Duitse schepen voor de kust van Noorwegen en Duitse vliegvelden. Er was een grootscheepse oorlog aan de gang. En een maand later, toen het circus in Pennsylvania was, was het nieuws nog veel erger. Hitler was Frankrijk, België, Nederland en Luxemburg binnengevallen. Vijf dagen later gaf Nederland zich over aan de nazi's. Hitler was Europa aan het verslinden. In Engeland was Winston Churchill ministerpresident geworden.

Nick sprak soms met Christianna over het nieuws. Het leek erop dat niets de nazi's kon tegenhouden, en het werd onmogelijk te geloven dat Europa zou herstellen. Hij maakte zich nu nog meer zorgen om Alex, vooral nu hij alleen was. Hij vroeg zich af wat hij deed, behalve zijn paarden verzorgen. Nicks eigen leven in het circus was hectisch, met zijn zoons, Christianna, repetities, optredens en rondreizen op tournee. Hij had Alex nog steeds niet over haar verteld en voelde zich daar schuldig over. Nu Marianne in Engeland zat, schreven Toby en zij elkaar vaker. Een briefwisseling tussen Amerika en Engeland was gemakkelijker. Alex' brieven aan hen en aan Marianne moesten een veel ingewikkeldere route afleggen, nog steeds via New York, aangezien Amerika niet bij de oorlog betrokken was.

Marianne ontmoette Simon, de jongste zoon van Charles en Isabel, in mei, twee maanden nadat ze in Engeland was aangekomen. Hij was tweeëntwintig, werkte als gevechtspiloot bij de raf en was verliefd geworden op een Canadese legerverpleegkundige in Londen, die hij had leren kennen op een feest dat door zijn eskader was georganiseerd. Volgens Isabel was hij stapelgek op haar. Hij was heel aardig tegen Marianne toen hij haar ontmoette. Hij bleef maar één nacht bij zijn ouders slapen en wilde graag zo snel mogelijk weer terug naar Londen. Hij was gestationeerd op het Biggin Hill Airfield even buiten de hoofdstad.

Hun oudste zoon Edmund, die maar een jaar ouder was dan Simon, ontmoette ze in juni, toen hij tijdens zijn verlof een lang weekend bij zijn ouders kwam logeren. Ook hij was raf-piloot en hij vloog in Wellingtons, voor speciale missies. Hij had al zeven verkenningsvluchten boven topgeheime doelen in Duitsland volbracht. Isabel maakte zich voortdurend zorgen over zijn missies. Ze behandelde hen allemaal als kinderen, en Marianne en hij lachten erom toen hij haar op een middag uitnodigde voor een wandeling over het landgoed. Hij leek op zijn vader, maar had de vriendelijkheid en het goedlachse van zijn moeder. Hij vroeg aan Marianne of ze erg eenzaam was. Ze zei het nooit tegen zijn moeder, maar dat was ze nog steeds. En ze had heimwee naar haar vader.

'Dit is natuurlijk niet je thuis. En je zult ons allemaal wel heel vreemd vinden. Dit is niet je huis, je taal of je land. Het is heel normaal dat je heimwee hebt,' zei hij meelevend. 'En dan logeer je ook nog in zo'n groot, tochtig, oud gebouw,' zei hij, verwijzend naar het opmerkelijke kasteel waarin hij was opgegroeid.

'Ik voel me heel schuldig als ik verdrietig ben,' gaf ze toe. Ze kon gemakkelijk met hem praten, en hij was opvallend knap. Hij had donker haar en groene ogen en zag er heel elegant uit in zijn uniform. Hij behandelde haar als een goede vriendin, en ze vond het leuk om dingen met hem te ondernemen toen hij een weekendje thuiskwam. Hij ging met haar vissen op een nabijgelegen meer, wandelde met haar over de heide en leerde haar koeien melken op een van hun boerderijen, iets wat ze op hun eigen boerderijen nooit had gedaan. Ze hadden een vergelijkbare jeugd gehad, behalve dat zijn huis veel indrukwekkender was dan het hare. Maar hij was eenvoudig, bescheiden en nuchter, en dat vond ze leuk aan hem. Hij deed haar een beetje aan Toby denken, behalve dat Edmund vier jaar ouder was dan zij, in plaats van twee jaar jonger, en dat hij haar meestal als een klein kind behandelde.

'Ik ben negentien!' beklaagde ze zich dan. 'Geen twaalf!' Hij deed zelfs een wedstrijdje hardlopen met haar, over het middenpad in hun tuin, nadat ze een weddenschap hadden afgesloten wie het hardst kon rennen. 'Jij hebt vals gespeeld!' beschuldigde ze hem lachend en buiten adem.

'Niet waar!' En toen liet hij haar verdwalen in hun doolhof, en ze dreigde hem te vermoorden als hij haar er na een uur in de zon niet uit haalde. Uiteindelijk schonk hij haar genade en liet haar zien hoe ze eruit kon komen. Ze genoten als twee kinderen van elkaars gezelschap, en Isabel merkte opnieuw tegen Charles op dat Marianne zo'n leuk meisje was en dat Edmund het zo goed met haar kon vinden. Ze vond Marianne een goede uitlaatklep voor hem na alle spanning van zijn missies. Isabel was blij om hem zo ontspannen te zien, en Marianne zag er eindelijk gelukkiger uit. Sinds ze hier was, was ze alleen maar verdrietig geweest.

'Het is geen meisje, Izzie,' corrigeerde haar man haar. 'Het is een vrouw, een heel knappe vrouw. Onze zoon is niet blind, hoor. Ik weet zeker dat hij het ook heeft opgemerkt.'

'Ik niet,' zei ze onschuldig. 'Ze spelen al twee dagen als kinderen met elkaar.' Het had hun beiden goed gedaan. Aan het eind van het weekend had Marianne minder heimwee en had Edmund een adempauze van zijn vliegmissies gehad. Marianne vond het jammer dat hij zondagmiddag vertrok.

'Met wie moet ik nu spelen?' zei ze somber toen hij afscheid kwam nemen. Hij droeg zijn uniform weer en zag er veel volwassener uit dan toen hij op het landgoed met haar samen was. Ze vond hem leuker als speelkameraadje dan zo helemaal opgedoft.

'Je moet jezelf nu zien te vermaken,' zei hij met een jongensachtige glimlach. 'Of de honden om het meer jagen. Je mag ook de koeien weer melken, als je wilt.' Maar zonder hem waren al die dingen minder leuk. Ze gingen heel gemakkelijk met elkaar om en hadden een paar serieuze gesprekken over de oorlog gevoerd. Het had hem geraakt dat Marianne zonder moeder was opgegroeid en dat ze desondanks heel normaal leek. Ze hadden een ochtend samen paardgereden, en hij was onder de indruk van haar rijvaardigheid. Hij zei het niet tegen haar, maar ze was een betere ruiter dan hij.

Hij beloofde tijdens zijn volgende verlof weer naar huis te komen, en het huis leek nadat hij was vertrokken veel te stil. Marianne zei dat ook tegen Isabel, die haar trakteerde op verhalen over alle kattenkwaad dat haar zoons vroeger uithaalden. Ze was het met haar eens dat het huis ontzettend stil en sereen was zonder hun capriolen.

In de dagen na Edmunds bezoek voegde Italië zich bij de oorlog tegen Groot-Brittannië en Frankrijk. Frankrijk viel in handen van de Duitsers. Marianne was dankbaar dat ze Duitsland had verlaten. Ze had nu niet meer via België kunnen reizen, aangezien het land bezet was. Ze betwijfelde ook of de kolonel haar nu nog een veilige doortocht zou hebben gegeven, zelfs in ruil voor een lippizaner hengst. Haar vader had haar geschreven dat de kolonel nu door het hele land op Favory reed, wat hem altijd een glimlach ontlokte en hem aan haar deed denken.

Isabel merkte vaak op dat ze het vreselijk vond dat Parijs in Duitse handen was gevallen, omdat het zo'n prachtige stad was. Aan het einde van juni stonden er foto's in de krant van Hitler die een rondreis door Parijs maakte, wat haar nog woedender maakte. Generaal De Gaulle werd erkend als leider van de Vrije Franse Strijdkrachten, tegenover maarschalk Pétain, die het hoofd was van het Vichy-bewind, dat Isabel als een stel verraders beschouwde, omdat ze Frankrijk zo gemakkelijk aan de Duitsers hadden overgedragen. De Gaulle was tenminste bereid strijd te leveren en organiseerde de Vrije Fransen vanuit Londen.

Isabel, Charles en Marianne hoopten dat de jongens in juli weer naar huis zouden komen, maar toen begon de Slag om Engeland, waardoor ze het te druk hadden met vergeldingsmissies om verlof te kunnen krijgen. Een maand later, in augustus, begonnen de Duitsers vliegvelden te bombarderen. Er waren overdag verrassingsaanvallen en bommissies boven Engeland, en tegen het einde van augustus bombardeerde de Luftwaffe voor het eerst Centraal-Londen. Simon belde na afloop naar huis en zeer geëmotioneerd vertelde hij zijn moeder dat de jonge verpleegster met wie hij een relatie had was omgekomen. Hij was er helemaal kapot van, en Isabel leefde met hem mee.

Twee dagen na het bombardement in Londen bombardeerde de raf Berlijn. Ze hadden het niet bevestigd gekregen, maar Isabel had het gevoel dat Edmund bij de missie betrokken was. Daarna kwam hij eindelijk voor twee dagen naar huis. Hij was toen al ruim twee maanden niet meer thuis geweest, en ze waren allemaal blij om hem te zien. Simon was niet meer terug geweest sinds zijn vriendin was omgekomen, maar had ook geen verlof kunnen krijgen. Ze waren dankbaar dat ze in elk geval Edmund levend en wel terugzagen. Hij oogde vermoeid en gaf toe dat hij de laatste tijd weinig had geslapen, maar was wel opgewekt.

Marianne en hij gingen zwemmen in het meer, maar deze keer hadden ze meer serieuze gesprekken dan daarvoor - over de oorlog, over sterven en voortdurend leven met onzekerheid. Hij zei dat hij blij was dat ze niet in Londen was, omdat de verwoesting afschuwelijk was geweest. Hij zei dat de aanblik van dat alles en al die mensen die gewond waren geraakt het voor hem gemakkelijker maakte om bommissies boven Duitsland uit te voeren, hoewel hij het een vreselijk idee vond dat hij vrouwen, kinderen en burgers verwondde, en niet alleen legerbases en militaire doelen. Hij kwam serieuzer op Marianne over dan in juni. Het was een harde manier om volwassen te worden.

'En jij?' vroeg hij haar vriendelijk. 'Heb je nog steeds heimwee?' Ze was er nu zes maanden, was meer gewend geraakt en was dol op zijn moeder.

'Ze is zo'n goed mens,' zei Marianne met open bewondering voor Isabel. 'Soms voel ik me schuldig dat ze met mij zitten opgescheept. Het kan wel jaren duren voordat ik naar huis kan.' Van tijd tot tijd voelde ze zich opgelaten dat ze zo'n grote last voor hen was. Charles had haar zakgeld gegeven, dat haar vader hem later zou terugbetalen, maar ze voelde zich ongemakkelijk dat ze zo lang bleef. 'Je moet deze oorlog echt winnen, dan kan ik naar huis,' plaagde ze Edmund, en hij glimlachte terwijl ze door de tuinen wandelden.

'Ik vind het eigenlijk wel leuk dat je hier bent,' zei hij, terwijl hij haar aankeek. 'Heel leuk zelfs, dus misschien win ik de oorlog nog maar even niet.' Hij pakte haar hand en hield hem vast terwijl ze verder liepen. Ze keek verrast, maar hij was deze keer sowieso een stuk minder speels geweest. De oorlog werkte iedereen op de zenuwen, zelfs Isabel, die nu continu in de rats zat om haar zoons. Ze wilden allemaal dat de oorlog snel voorbij was, vooral Marianne, die erg bezorgd was om haar vader.

Voordat hij wegging, maakte Edmund weer een wandeling met Marianne en hij keek haar ernstig aan. 'Als er iets met mij gebeurt, zorg dan voor mijn moeder, oké, Marianne? Ze houdt van je, en het zou haar heel zwaar vallen als er iets met een van ons gebeurt, met mij of Simon.' Het was een grote verantwoordelijkheid die hij haar gaf, en toen liet hij haar nog erger schrikken. 'Eigenlijk vind ik dat je voordat ik wegga moet weten dat mijn moeder niet de enige is die verliefd op je is geworden. Ik ook, denk ik. Sinds juni ben je steeds in mijn gedachten.' Even wist Marianne niet wat ze moest zeggen. Tot dan toe had ze Edmund als een goede vriend beschouwd, zoals Toby. Ze vroeg zich af of hij emotioneler was geworden doordat hij dagelijks met de dood geconfronteerd werd, maar terwijl hij naar haar keek, voelde zij ook iets kriebelen, en voor ze het goed en wel in de gaten had, lag ze in zijn armen en kusten ze elkaar. Toen ze even op adem kwamen, keek ze hem ook serieus aan.

'Blijf alsjeblieft in leven, Edmund... Ik denk dat ik ook verliefd ben op jou.' Het was allemaal heel snel gegaan, en hij was absoluut knap, maar ze hield vooral van zijn jongensachtigheid, zijn verlangen om plezier te maken, zijn geweldige gevoel voor humor en zijn vriendelijkheid. Hij leek erg op zijn moeder.

'Ik zal mijn best doen, en nu we het hebben uitgesproken, moet ik je eigenlijk vertellen dat ik niet "denk" dat ik verliefd op je ben, maar het zeker weet. Ik wilde je alleen niet bang maken.'

'Dank je,' zei ze met een verlegen glimlach. Haar blonde haar zat in de war en omlijstte haar gezicht als dat van een engel. 'Ik ben ook verliefd op jou. En ik meende wat ik zei: blijf alsjeblieft in leven, want ik heb je nodig.' Ze had nu al te veel dierbaren verloren en had hem nog maar net gevonden - ze wilde hem niet verliezen.

'Ik ga niet dood,' zei hij zacht. 'Dat zou ik je nooit aandoen.'

'Beloof je dat?' vroeg ze terwijl ze hem aankeek toen ze het huis weer naderden.

'Plechtig,' zei hij en hij keek haar in de ogen.

'Ik hou je eraan.'

'Doe maar.' Hij kuste haar en hield haar even in zijn armen. Hij wilde haar dicht tegen zich aan voelen. 'Ik kom zo snel mogelijk terug. Ik krijg momenteel maar weinig verlof, maar zodra ze me laten gaan, kom ik naar huis.' Ze knikte, en ze kusten nog een laatste keer. Toen liepen ze terug het huis in, met een onschuldige blik, waarmee ze zijn vader nog geen minuut voor de gek konden houden, maar die zijn moeder teleurstelde.

'Marianne is zo'n mooi en lief meisje,' beklaagde ze zich tegen haar man nadat Edmund was vertrokken. 'Ik snap niet waarom hij niets in haar ziet. Hij doet alsof ze zijn kleine zusje is.'

Haar man barstte in lachen uit. 'Mijn lieverd, ik hou van je, maar je bent stekeblind. Volgens mij is hij stapelverliefd op haar; hij wil alleen niet dat wij dat weten.' Hij kende zijn zoon beter dan zij.

'Denk je?' Isabel was geschokt. 'Weet zij het?' Ze was verbaasd.

'Ik weet bijna zeker van wel. Edmund is nooit geïnteresseerd geweest in jouw tuinen, maar nu neemt hij Marianne steeds mee naar buiten om ernaar te kijken. Ik durf te wedden dat ze daar iets heel anders doen dan je rozen bewonderen.'

'Echt?' Ze keek hem stomverbaasd aan. 'Nou, ik hoop dat je gelijk hebt, anders ben ik zwaar teleurgesteld. Het is een knap stel, hè? Mooie kleinkinderen dus.'

'Volgens mij loop je een beetje op de zaken vooruit,' bracht hij haar in herinnering. 'Ik zei dat ik dacht dat hij verliefd op haar was, niet dat ze volgende week gaan trouwen.'

'Nou, als jij dénkt dat hij verliefd op haar is, is dat voorlopig voldoende. Maar het zou mij heel goed uitkomen. Ze zou niet terug hoeven naar Duitsland en kan me hier gezelschap blijven houden. En na de oorlog kunnen ze hier komen wonen.'

'Je hebt het allemaal al uitgedacht, hè?' plaagde hij haar. 'Misschien moet je het eerst maar aan hen overlaten.'

'Misschien doe ik dat wel,' zei ze peinzend. 'Maar ik wil niet dat hij deze kans laat lopen. Marianne is een fantastische meid.'

'Wedden dat hij daar net zo over denkt? Hij is niet gek, hoor. Hij ziet en spreekt haar ook, niet alleen jij. En ik ben het met je eens dat ze een fantastische meid is. Ik heb medelijden met Alex. Het moet op dit moment akelig zijn in Duitsland.'

'Hij woont in elk geval op het platteland, net zoals wij. Ik zou nu niet in een stad willen wonen, met al die bombardementen, in geen enkel land.'

Twee weken later bombardeerden de Duitsers Londen, Southampton, Bristol, Cardiff, Liverpool en Manchester. Groot-Brittannië werd zwaar getroffen.

Drie weken later viel Duitsland Roemenië binnen, waardoor een aantal mensen in het circus flink van de kaart raakte. Er zaten veel Roemeense acrobaten en jongleurs bij het circus en die waren ineens net zo verontrust als de rest. Dankzij Hitler was al het nieuws uit Europa verschrikkelijk. Voor Amerikanen was het nog steeds de oorlog van iemand anders, en ze waren niet van plan zich erin te mengen, maar de meeste medewerkers van het circus kwamen uit landen die zwaar werden getroffen. Het wierp een schaduw over ieders gemoed, en tijdens de laatste week van de tournee was de stemming onder het hele gezelschap tot het nulpunt gedaald.

In november, toen ze terugkwamen in Sarasota, waren Nick en zijn zoons twee jaar in Amerika en bij het circus. Het was moeilijk te geloven, en hij was al bijna net zo lang verliefd op Christianna. Toby leek met zijn zeventien jaar een typische Amerikaanse jongen, en zijn Engels was nagenoeg accentloos. Lucas, die nu acht was, voelde en gedroeg zich als een circuskind. Hij kon zich zijn vorige leven nauwelijks herinneren, en soms had Nick dat gevoel ook. En hij had zich de prettige routines van het circus volledig eigen gemaakt. Christianna en hij waren nog steeds de sterren van de show.

De tournee was succesvol geweest, en ze hadden het er goed vanaf gebracht, maar iedereen was blij dat ze weer terug waren in Florida voor de winterstop. De jongens gingen weer naar school, en Nick kon nauwelijks wachten tot hij een paar vrije dagen met Christianna kon doorbrengen. Hij had haar uitgenodigd voor een lang weekend New York, en ze vond het een fantastisch idee. Ze vroegen de Oekraïense meisjes hun een alibi te verschaffen, zoals ze eerder hadden gedaan.

'Waarom trouwen jullie niet gewoon, in plaats van er steeds stiekem tussenuit te knijpen?' vroeg een van de meisjes haar, en Christianna haalde haar schouders op.

'We zijn er nog niet klaar voor,' zei ze monter, maar de vraag was ook door haar hoofd gegaan. Ze vermoedde echter dat Nick vond dat hij haar nog niet voldoende te bieden had of nog niet genoeg zekerheid had opgebouwd. Hij was veel ouder dan zij en heel verantwoordelijk in zulke dingen. Hij wilde haar royaal kunnen onderhouden, of in elk geval beter dan hij nu zou kunnen. En hij ging ervan uit dat ze de tijd hadden, aangezien zij nog maar drieëntwintig was. In zijn ogen was ze nog maar een kind, en hij vond het altijd schokkend om te beseffen dat ze maar zes jaar ouder was dan Toby. Dat gaf hem voor zijn gevoel meer tijd om geld te sparen.

Dat jaar brachten Nick en zijn kinderen de kerst door bij de familie Markovich. Ze zaten samen aan het kerstdiner, en hij bracht twee flessen wodka mee, aangezien hij nu wist hoeveel Christianna's broers dronken.

Ze deden allemaal mee in de kerstvoorstelling, en haar broers plaagden Nick nu telkens wanneer ze langs hem liepen. Ze waren niet meer verbaasd wanneer hij ademloos toekeek terwijl Christianna aan het koorddansen was. Nick wist dat hij er nooit aan zou wennen, maar hij voelde zich in elk geval niet meer altijd misselijk wanneer hij naar haar keek.

Toen het jaar ten einde liep en ze allemaal van hun winterstop aan het genieten waren, kwam Nick zijn gelofte na om Christianna tussen kerst en oud en nieuw mee te nemen naar New York. Er stonden geen voorstellingen meer gepland, dus konden ze een paar dagen weg.

Ze verbleven in een hotelletje vlak bij Madison Square Garden en wandelden over Times Square. Hij nam haar mee naar de Rockettes in de Radio City Music Hall, en ze vond het geweldig. Het sneeuwde toen ze daar waren. Dat deed Nick aan Duitsland denken, en hij maakte met haar een ritje in een rijtuig door Central Park, dat op een tafereel op een kerstkaart leek. Toen ze uiteindelijk teruggingen naar Florida, vonden ze het jammer dat het voorbij was. Het was weer een perfect uitstapje geweest.

Het lukte Edmund om rond de kerst drie dagen vrij te krijgen, maar Simon niet. Hij voerde nog steeds kommissies uit boven Duitsland. Charles en Isabel waren dankbaar dat ze in elk geval één van hun zoons thuis hadden. Edmund kwam meteen naar Hertfordshire zodra zijn verlof inging. Marianne was net zo blij hem te zien als zijn ouders. Meteen toen hij haar zag, tilde hij haar op en draaide haar in de rondte.

'Ik heb je verschrikkelijk gemist!' zei hij, en ze lachte. Ze had hem ruim een maand niet gezien, en zijn laatste bezoekje was net zo romantisch geweest als dat ervoor. Ze hadden het grootste deel van de tijd doorgebracht met zoenen en plannen maken. Na de lunch op de dag van zijn thuiskomst bracht Edmund wat tijd door met alleen zijn moeder. En Marianne merkte dat hij heel tevreden leek, waar ze ook over spraken. Zijn ouders en hij konden het ontzettend goed met elkaar vinden. Met hun jongste zoon hadden Isabel en Charles een minder sterke band. Simon was onafhankelijker en gereserveerder en kwam minder vaak naar huis. Edmund had zijn moeders warme, hartelijke aard; Simon was afstandelijker en leek meer op Charles.

Het sneeuwde op de avond dat Edmund thuiskwam, en hij nam Marianne mee naar buiten voor een wandeling door hun park. Ze maakte sneeuwballen en gooide die naar hem, en hij betaalde haar met gelijke munt terug en bekogelde haar vanachter een heg.

'Stop! Dat is niet eerlijk!' riep ze naar hem. 'Ik ben een meisje!' Ze waren allebei rood aangelopen, lachten en hadden sneeuw in hun haar toen hij vanachter de heg tevoorschijn schoot, haar vastpakte en zoende.

'Bedankt dat je me eraan herinnert,' zei hij terwijl hij haar weer kuste. 'Ik was het bijna vergeten.' Hij kuste haar zo teder dat ze alles vergat terwijl ze in de vallende sneeuw stonden. Ze vergat hoe erg ze Duitsland miste en haar vader en de kerstvieringen thuis. Het enige waaraan ze kon denken toen hij haar vasthield was hoeveel ze van hem hield. Hij was zijn belofte nagekomen en was nog in leven. Ze maakte zich elke dag zorgen om hem en bad dat hij veilig terugkeerde van zijn missies. Tot dusver was het goed gegaan. 'Ik hou van je, Marianne,' zei hij zacht en toen glimlachte hij naar haar. Hij ging op één knie zitten en keek teder naar haar op terwijl hij haar hand vastpakte. 'Marianne von Hemmerle,' zei hij plechtig. 'Wil je zo goed zijn met me te trouwen? Je zou me er héél gelukkig mee maken.' Ze keek hem verbijsterd aan en knikte stilzwijgend, terwijl de tranen in haar ogen sprongen. Ineens werd ze weer overvallen door het grote gemis van haar vader. Ze wenste dat ze dit met hem kon delen en niet alleen maar via een brief die er een eeuwigheid over deed, als hij al ooit aankwam. Maar ze wist dat hij het huwelijk zou goedkeuren, omdat hij de Beaulieus erg graag mocht; en hij zou blij zijn wanneer hij hoorde dat ze met hun zoon ging trouwen. Ze wist het zeker, ook al was ze nog maar negentien. Maar in tijden van oorlog werd iedereen snel volwassen.

'Ja,' fluisterde ze ademloos terwijl de sneeuw op haar oogleden en haren dwarrelde. 'Ja, dat wil ik.' Hij kwam weer overeind en kuste haar, hartstochtelijker dan ooit tevoren. 'Wanneer?' vroeg ze hem terwijl ze terugliepen naar het huis.

'Binnenkort,' antwoordde hij, en toen ze de woonkamer in liepen, haalde hij een klein zwartfluwelen doosje uit zijn zak. Zijn moeder had het hem die middag gegeven nadat hij had verteld wat hij van plan was. Hij had het zijn vader die middag verteld, en Charles had hem zijn zegen gegeven. Ze waren allebei blij met de bruid van zijn keuze, en geen van beiden had er moeite mee dat ze zo jong was. Marianne was een heel volwassen meisje, en ze vonden haar perfect voor hem.

Marianne maakte het doosje voorzichtig open en hapte naar adem. Ze had nog nooit zoiets moois gezien; Isabel was ervan overtuigd geweest dat de ring haar prachtig zou staan. Hij was van Edmunds overgrootmoeder geweest en voorzien van een prachtige ronde solitaire diamant, veel groter dan Marianne ooit had verwacht te zullen dragen. De verlovingsring van haar eigen moeder was veel kleiner geweest, en haar vader was altijd van plan geweest hem aan haar te geven wanneer ze eenentwintig werd. Nu zou ze voor die tijd haar eigen verlovingsring hebben. Ze kuste hem, en hij liet de ring om haar vinger glijden. Hij zat als gegoten, en ze staarde verwonderd naar haar hand. Het was het mooiste wat haar ooit was overkomen, en even keek ze verdrietig. Het was bitterzoet voor haar.

'Lieverd, wat is er?' vroeg Edmund bezorgd, en met tranen in haar ogen keek ze hem aan.

'Kon ik het mijn vader maar vertellen en kon hij maar bij onze bruiloft zijn.' Maar ze wilden geen van beiden wachten tot het einde van de oorlog, die nog jaren kon duren. Edmund nam haar in zijn armen en hield haar stevig vast. Toen ging hij naar de kelderkast en schonk een glas champagne voor hen beiden in. Zij bewonderde ondertussen haar ring, en toen gaf hij haar glas aan.

'Op mijn prachtige bruid. Op ons,' zei hij. Ze namen allebei een slok. Vervolgens gingen ze in de bibliotheek zitten, waar ze over hun bruiloft praatten. Edmund wilde die klein houden, met alleen naaste familie, in de kapel op het landgoed. Het verschilde niet veel van de bruiloft die ze thuis in Duitsland zou hebben gehad, in de kapel van Schloss Altenberg.

'Wanneer wil je het doen?' vroeg ze hem.

Hij keek even behoedzaam, want hij wilde haar niet onder druk zetten. Het was allemaal heel snel gegaan. Ze waren nog maar zes maanden verliefd, maar alles leek in oorlogstijd sneller te gaan.

'Ik moet begin februari weer weg. Vind je dat te snel?' vroeg hij aarzelend. Ze schudde haar hoofd en glimlachte naar hem. Het was perfect. Zij wilde ook niet wachten.

'Het klinkt fantastisch. Ik heb alleen maar een jurk nodig.' Toen keek ze weer ernstig. 'Denk je dat je vader me wil weggeven?' Edmund wist zeker dat Charles het een eer zou vinden om zijn oude vriend te vervangen.

'Natuurlijk. En ik wil Simon graag als mijn getuige, als hij dan verlof kan krijgen. Misschien geeft Mr. Hitler ons wel een paar dagen vrijaf.'

Ze praatten totdat het vuur uitging, en toen liep hij met haar mee naar haar kamer. Hij ging even mee naar binnen, maar bleef niet lang. Hij wilde zich niet laten gaan voor de bruiloft. Over zes weken zouden ze trouwen. Hij kon nauwelijks wachten, en zij keek er net zo naar uit als hij.

Toen Marianne haar vader die avond schreef, plengde ze de nodige tranen en ze wenste dat hij het moment met haar kon delen. Het maakte haar nog verdrietiger te weten dat het nog vele weken zou duren voordat hij haar brief kreeg, via New York.

De volgende ochtend aan het ontbijt bedankte ze haar toekomstige schoonmoeder uitvoerig voor de ring en liet hem aan haar zien. Isabel voelde nu als haar eigen familie.

'Hij staat je heel mooi.' Isabel glimlachte verheugd naar haar. 'De allerbeste wensen, mijn lieve meid.' En toen klapte ze van vreugde in haar handen. 'Eindelijk krijg ik een dochter!' Marianne sloeg haar armen om haar heen en omhelsde haar. Toen Edmund die ochtend naar beneden kwam voor het ontbijt, zag hij er nog gelukkiger uit dan zijn bruid.

Het was een perfecte Kerstmis voor hen allemaal op Haversham Castle. Edmund en Marianne waren verloofd. Ze hadden een heerlijk kerstdiner in de eetzaal en praatten enthousiast over de bruiloft. Isabel zou Marianne helpen een bruidsjurk te laten maken door haar eigen naaister. Die woonde in een dorp in de buurt en verrichtte heel knap werk, zo zei ze. Simon belde hen toen ze net klaar waren met het diner. Hij feliciteerde zijn broer en beloofde zijn best te doen om bij de bruiloft aanwezig te zijn. Isabel was nog nooit zo gelukkig geweest. Haar beide zoons waren levend en wel, en Marianne was een perfecte aanvulling op hun gezin. Ze waren het er allemaal over eens dat het de beste Kerstmis van hun leven was, ondanks de oorlog en hun zorgen daaromtrent.

Maar op de rustige momenten dat ze alleen was dacht Marianne aan haar vader en aan de Kerstmissen die zij hadden gedeeld. Voor haar was het een bitterzoete tijd, meer dan voor wie ook. Grote blijdschap om het heden en alles wat ze had gewonnen, en verdriet om het verleden en om alles wat ze had verloren.

In Duitsland deed Alex geen moeite een kerstboom in huis te halen nu Marianne weg was. Hij zou er alleen maar somber van worden. Het waren negen zware maanden voor hem geweest. Een van zijn paarden was gestorven, een groot jachtpaard, waarop hij erg gesteld was. Het weer was verschrikkelijk geweest.

In zijn huis was het voortdurend ijskoud, en zonder Marianne om zijn dagen op te vrolijken was zijn leven nog nooit zo deprimerend geweest. Zonder de Von Bingens en zonder Marianne was het de donkerste Kerstmis van zijn leven, op die keer na dat hij zijn moeder verloor. In sommige opzichten was dit nog erger. Hij had nu niemand meer. Toen hij zijn vrouw verloor, had hij Marianne nog gehad om zijn dagen op te fleuren.

Hij had niet veel in huis voor het diner en vond het vreselijk om alleen te eten. Net toen hij wortels en aardappels uit de tuin aan het koken was, werd er op de achterdeur geklopt. Hij verwachtte niemand en toen hij de deur opendeed, zag hij een van zijn pachters staan. Hij ondersteunde een man met een gewond been. Een lang moment zei geen van beide mannen iets.

'Het spijt me dat ik u stoor, meneer,' zei zijn pachter zacht, en Alex zag dat beide mannen rilden van de kou.

'Kom binnen,' zei Alex en hij deed een stap opzij, nog steeds niet zeker van wat ze wilden. Hij zag dat de onbekende man er angstig uitzag en voortdurend over zijn schouder keek. 'Wat kan ik voor je doen?' vroeg hij zijn pachter.

'Ik moet een paard lenen,' zei hij simpel. 'Ik wilde er niet gewoon een pakken.'

'Nou, dat is fijn om te weten,' zei Alex, die het fornuis uitzette waarop hij zijn eenvoudige maaltijd aan het bereiden was. 'Je kunt vanavond overigens nergens heen met een paard. Er ligt ijzel. Dan breekt het binnen vijf minuten zijn been en maak je het kreupel. Waarom heb je een paard nodig?' De pachter keek even snel naar zijn vriend en toen weer terug naar de pachtheer, die hij vertrouwde en zijn hele leven had gekend.

'Mijn vriend moet naar de Zwitserse grens.'

'Dat is hier ver vandaan. Mag ik vragen waarom?' De pachter schudde zijn hoofd, en de gewonde man ging kreunend in een stoel zitten. Zijn been zag er pijnlijk uit. 'Volgens mij is je vriend niet in staat om te reizen.' Alex nam de situatie op en toen zag hij dat er bloed op de vloer drupte. Hij besefte dat de onbekende man zeer waarschijnlijk was neergeschoten. 'Is er iemand naar u op zoek?' vroeg hij rechtstreeks.

'Niet nu. Morgen misschien. Wellicht denken ze dat ik dood ben. Ze zullen het pas morgenochtend gaan controleren,' zei de gewonde man eerlijk.

'Dat is geruststellend,' zei Alex met een grimmige blik op hen beiden en hij vroeg zich af waar hij zich mee inliet. Toen kreeg hij een idee. 'Bent u Joods?' De man aarzelde en knikte. Zijn vriend had hem ervan overtuigd dat zijn pachtheer te vertrouwen was.

'Mijn familie is twee maanden geleden weggevoerd. Ik was op een veiling in een ander land. Ik verkocht er een paard, zodat ik ze kon blijven onderhouden. Maar toen ik terugkwam, waren ze weg. Allemaal - mijn vrouw, mijn twee kinderen, mijn moeder en mijn tante. Alle vrouwen en kinderen.'

'Weet u waar ze zijn?'

'Ze zijn naar een kamp gestuurd. Ik weet niet waar. Sindsdien ben ik ondergedoken. Een van de patrouilles heeft me twee dagen geleden gezien. Ze weten niet wie ik ben. Ik had me in het bos verstopt. Maar toen zagen ze me vanavond weer. Ik heb mijn best gedaan om uit de buurt te blijven van iedereen die ik ken,' zei hij, terwijl hij hen beiden aankeek. 'Iemand schoot op me. Ik weet niet of ze de moeite zullen nemen om terug te komen. Ik wilde proberen vanavond weg te komen als u me een paard zou lenen.' Hij klonk wanhopig en had duidelijk pijn.

'Zit er een kogel in die wond?' vroeg Alex behoedzaam. Zo ja, dan moesten ze die verwijderen, al had hij zoiets nog nooit gedaan.

'De kogel heeft me alleen geschampt,' antwoordde de man, en Alex knikte terwijl hij probeerde te bedenken wat hij met hem moest doen. Zijn huis was nog nooit doorzocht, maar misschien zouden ze dat wel doen nu er een voortvluchtige man in de buurt was, zelfs als ze hem niet verdachten, en daar hadden ze ook geen reden toe. Nog niet.

'We moeten de wond met whisky ontsmetten,' zei hij terwijl hij een fles uit de kast pakte. 'U kunt zich het best ergens een paar dagen schuilhouden en verder reizen als u weer kunt lopen. Ik heb beneden een wijnkelder. Intussen zullen we kijken hoe we u bij de grens krijgen, maar niet te paard. Ik help mijn paarden niet voor u de vernieling in,' zei hij streng. Hij was niet blij dat hij bij dit project betrokken werd. Maar ze waren hier nu, en het was Kerstmis. Bovendien had hij toch niets beters te doen. Hij droeg de man op zijn broek te laten zakken en goot de whisky over de wond. Die zag er daarna schoon uit.

Toen ging hij hun voor naar beneden. De wijnkelder was droog, maar het was er wel koud. Alex ging terug naar boven om een deken voor de man te halen. Daarna liep hij terug naar de keuken, legde een aardappel en wat wortels op een bord en bracht het naar de kelder. Hij gaf het aan de man, samen met de fles whisky. 'Misschien helpt dit.'

Toen gingen hij met zijn pachter terug naar boven. Er was geen licht in de kelder, maar de man moest toch slapen.

'Kijk of er ook bloed op de sneeuw ligt als je terugloopt,' zei hij tegen zijn pachter. 'En kom over twee dagen terug. Dan zou hij beter moeten zijn.'

'Ik had niet verwacht dat u hem onderdak zou geven,' zei zijn pachter verontschuldigend. 'Het spijt me, meneer. We waren alleen uit op een paard.'

'Het is wel goed,' zei Alex, die er moe uitzag. 'Ik word liever doodgeschoten voor een mens dan voor een paard. 'We verzinnen er wel iets op. Fijne kerstdagen, trouwens.'

'Fijne kerstdagen, meneer,' zei zijn pachter en even later vertrok hij met een blik vol ongeloof op zijn gezicht.

Alex keek nog even bij zijn onverwachte gast. Hij had het eten opgegeten, rook naar whisky en lag al te slapen. Alex wist niet eens of hij de waarheid vertelde, maar hij vertrouwde zijn pachter, en ze waren naar hem toe gekomen, dus had hij besloten te helpen. Het verhaal dat de man had verteld was hartverscheurend. In één klap had hij zijn hele familie verloren. En hij was niet de enige. Er waren nu heel veel mensen zoals hij in Duitsland. Mensen die niet het geluk hadden gehad om voor de oorlog bij een circus te gaan, met acht paarden en een goederenwagon, en nu geen uitweg meer hadden. Alles eraan was verkeerd, vond hij, terwijl hij de lampen uitknipte en naar boven ging om naar bed te gaan. Hij probeerde niet te denken aan Mariannes lege kamer, wat hij elke avond deed wanneer hij erlangs liep. Hij lag nog uren wakker en probeerde te bedenken wat hij met de man in zijn kelder aan moest.

De volgende ochtend ging hij weer bij hem kijken. De wond was nog schoon, en de man voelde zich beter. Niemand kwam het huis doorzoeken. Er waren nergens soldaten te bekennen, en Alex' huishoudster had twee dagen vrij. Hij bracht de man opnieuw wat te eten en liet hem boven de badkamer gebruiken. Daarna bracht hij hem weer terug naar de wijnkelder. Ze spraken verder niet met elkaar, en de man bedankte hem zeer emotioneel toen Alex de kelderdeur weer op slot draaide. Het was volledig stil in huis, en de volgende middag kwam zijn pachter terug.

'Hoe is het met hem?' vroeg hij toen Alex hem binnenliet.

'Volgens mij wel goed.' Alex had intussen bedacht wat ze zouden doen. Hij had zijn tank gevuld met alle benzine die ze hadden en berekend hoever hij daarmee kon komen. Bijna tot aan de Zwitserse grens, maar niet helemaal. Dichtbij genoeg - als de man slim en voorzichtig was en zich snel genoeg kon voortbewegen.

'Een vriend van me kan hem verder helpen,' zei zijn pachter behoedzaam, 'als u hem tot aan de Sint-Laurentiuskerk in Kempten zou kunnen brengen. Hij heeft daar in de buurt een huis en zal hem verder vervoeren.' Toen begreep Alex het. Dit was geen gewoon ongeluk geweest. Zijn pachter hielp Joden ontsnappen. Alex had iets gehoord over het handjevol dappere mensen dat zich voor Joden inzette, en zijn pachter bleek er een van te zijn.

'Mijn auto staat in de garage. Je vriend kan ongezien van de wijnkelder naar de garage lopen. Ik wil dat hij in de kofferbak gaat liggen - overdag, in elk geval in het begin. Het lijkt minder verdacht dan 's avonds reizen. Ik breng hem naar je vriend. En daarna vergeten we dat dit ooit is gebeurd.' Zijn pachter keek hem dankbaar aan en knikte. 'Breng hem nu naar de auto. Ik ben over tien minuten in de garage.' Alex ging naar boven om een pak aan te trekken en een hoed op te zetten. Over zijn pak droeg hij een zware overjas. Hij zag er keurig gekleed uit toen hij het huis verliet, alsof hij vrienden ging bezoeken. Zijn pachter stond in de garage op hem te wachten. 'Ligt hij erin?' De pachter knikte en toen gaf hij Alex zonder iets te zeggen een pistool.

'Misschien hebt u het nodig.' Alex aarzelde even, nam het toen aan en liet het in zijn zak glijden.

'Dank je.' Toen stapte hij in de Hispano-Suiza en startte de motor, terwijl zijn pachter de garagedeur voor hem openhield. Toen Alex wegreed, sjokte hij weg: een boer op weg naar huis.

Alex nam de hoofdweg in plaats van een buitenweg en reed met normale snelheid langs het landgoed van Von Bingen. Een soldaat hield hem staande en herkende hem meteen.

'Goedemiddag, graaf,' zei hij eerbiedig. 'Alles goed?'

'Prima, dank u. Ik ga op bezoek bij vrienden.' De soldaat gebaarde dat hij mocht doorrijden. Hij controleerde zijn papieren niet en keek niet in de auto. Hij wist dat dat niet nodig was, en Alex reed verder totdat het donker was, en daarna nog een stuk. Hij passeerde één controlepost en stopte. De ene soldaat vroeg aan de andere of hij de kofferbak moest controleren en kreeg nee te horen. Alex reed zonder problemen verder. Hij had van zijn pachter de locatie doorgekregen waar hij diens vriend zou ontmoeten. Het was niet zo dicht bij de Zwitserse grens als zijn passagier in de kofferbak misschien had gehoopt, maar zij zouden er wel voor zorgen dat hij de grens over kwam, en ze waren daar ongetwijfeld beter toe uitgerust dan Alex in zijn overjas, hoed en stadsschoenen. Hij wilde niet eens denken aan wat er gebeurd had kunnen zijn als de soldaat bij de tweede controlepost de kofferbak had geopend en de man had aangetroffen. Alex voelde het gewicht van het pistool nog in zijn zak, maar wilde het niet gebruiken.

Hij reed naar het adres dat hij had gekregen, stapte uit zijn auto en klopte aan. De man die opendeed keek geschrokken toen hij de chic geklede Alex en de Hispano-Suiza voor zijn deur zag staan. Hij knikte, en Alex gaf het wachtwoord dat zijn pachter hem had gegeven. Het huis stond aan een afgelegen weg, en er was niemand in de buurt. De man maakte de kofferbak open en hielp de gewonde man eruit. Die zei schor 'tot ziens' en bedankte Alex. Hij kon nauwelijks lopen na de benauwde reis, maar verdween uiteindelijk in het huis. De deur ging dicht, en Alex reed zonder verdere plichtplegingen weg. Hij nam precies dezelfde weg terug. Het was schokkend eenvoudig geweest, en hij dacht daar terwijl hij terugreed over na.

Vroeg die ochtend kwam hij langs het Von Bingen-Schloss en zag dat de kolonel een ritje op zijn paard maakte. Favory steigerde, en er kwam stoom uit zijn neusgaten. De kolonel groette de graaf, en Alex ging glimlachend langzamer rijden.

'Bent u van uw lippizaner aan het genieten, kolonel?' vroeg hij beleefd.

'Zeker weten, graaf.'

'Hij ziet er goed uit.' De kolonel glimlachte en gaf het paard een klopje, waarna Alex verder reed. Een paar minuten later was hij thuis, alsof er niets was gebeurd. Zijn huishoudster kwam binnen en maakte een kop thee voor hem, terwijl hij zijn hoed en overjas weglegde. Hij haalde zijn kop thee op in de keuken en ging naar zijn studeerkamer. Hij voelde het pistool nog steeds in zijn zak, pakte het eruit en legde het in een lade. Het was een klus van een dag en een nacht geweest, de eerste in zijn soort voor hem, en terwijl hij een slok van de hete thee nam, vermoedde hij dat het niet de laatste zou zijn. Er was die nacht een deur voor hem geopend, en hij had besloten over de drempel te stappen. Er was nu geen weg terug meer.

20

De bruiloft van Edmund en Marianne op Haversham was precies zoals ze hem hadden gepland. Simon had een verlofdag gekregen om getuige te kunnen zijn, en Charles gaf Marianne weg. In de jurk van Isabels naaister kwam haar figuur mooi uit en zag ze eruit als een jonge godin in wit satijn. Ze droeg de sluier die Isabel vijfentwintig jaar eerder zelf had gedragen. Er waren twintig plaatselijke vrienden van de Beaulieus bij de bruiloft aanwezig en een handjevol kameraden van Edmund van de raf. Alle jongemannen waren in uniform, en Isabel drong er bij iedereen op aan de rest van de dag niet over de oorlog te praten. Ze trouwden in de kapel op het landgoed, die Isabel versierd had met bloemen uit haar kas, en ze maakte het bruidsboeket zelf van witte orchideeën uit de serre. Het was bovendien mooi weer. Ze lunchten aan de eindeloze tafel in de eetkamer, die bijna helemaal vol zat en was versierd met zilveren vogels en verse bloemen.

Aan het einde van de dag vertrok het bruidspaar voor een driedaagse huwelijksreis naar het Grand Hotel in Brighton. Het was een merkwaardig, ouderwets hotel, en ze vonden het allebei geweldig, hoewel het ingrijpend was veranderd. Edmund had er jeugdherinneringen aan die hij met haar wilde delen, ondanks de zandzakken en voorzieningen voor de oorlog. Ze hadden alleen maar oog voor elkaar en het leven dat voor hen lag. Ze zouden zelfs gelukkig zijn geweest in een tent onder de sterren, zolang ze maar samen waren, wat voor hen het belangrijkste was. Ze waren smoorverliefd op elkaar. De promenade was gesloten, maar ze renden als kinderen achter elkaar aan over het strand en trokken zich regelmatig terug in hun kamer om de liefde te bedrijven.

Toen Edmund met zijn bruid terugging naar Haversham zag ze er vredig en gelukkig uit. Hij bracht nog een laatste nacht met haar door in de grote roze gastenkamer, en toen hij de volgende ochtend wegging, huilde ze. Ze liet hem opnieuw beloven dat hij zou terugkomen.

'Natuurlijk kom ik terug, Marianne. Altijd,' zei hij, terwijl hij haar voor de tiende keer kuste en uiteindelijk vertrok.

Het was allemaal perfect verlopen, en ze verkeerde nog dagen in een roes. Ze schreef haar vader een brief over de bruiloft, en daarna Toby. Toen die hem las, kon hij niet geloven dat ze getrouwd was. Ze scheelden maar twee jaar, en hij was nog steeds verliefd op Katja, maar hij zag zichzelf niet eerder dan over een jaar of tien trouwen. Marianne was volwassen geworden, maar hij voelde zich met zijn zeventien jaar nog steeds een kind. Hij vertelde zijn vader over de bruiloft, en Nick glimlachte en schudde zijn hoofd.

'Nu voel ik me echt oud. Ik kan me nog goed herinneren dat ze geboren werd, niet eens zo lang geleden. Haal jij je maar niets in je hoofd,' zei hij tegen Toby, die een gezicht trok en zijn hoofd schudde.

'Nee, hoor. Daar ben ik nog te jong voor. Katja trouwens ook.' Hij wist eigenlijk niet wat hij ervan moest vinden dat Marianne zo jong trouwde, maar met meisjes was het natuurlijk anders. Het was moeilijk te bevatten dat hij haar al tweeënhalf jaar niet meer had gezien. De tijd was voorbijgevlogen en hun leven was drastisch veranderd. Nu zou ze altijd in Engeland blijven wonen en was ze burggravin, in een kasteel dat groter was dan dat van hen. Hij woonde met zijn vader en broertje in een woonwagen bij het circus en ze waren weer op tournee. Dit was nu hun leven, en hij was eraan gewend geraakt. Zij allemaal. Het was een aangenaam bestaan, en de vertrouwde routines bevielen hun allen goed, hoewel het zwaar was om elke avond naar een andere stad door te reizen. Maar ook daar waren ze aan gewend geraakt.

Toen ze in juli in Californië aankwamen, reed Nick weer met Christianna naar Santa Ynez. Ze hadden deze keer een fatsoenlijke auto en verbleven in hetzelfde hotel. De Oekraïense meisjes fungeerden weer als alibi, hoewel Nick het gevoel had dat haar vader de waarheid wist, maar een oogje toekneep. Hij was zeer gesteld geraakt op Nick en de jongens, en wist hoe serieus hij het met zijn dochter meende. Nick hield haar niet aan het lijntje. Hij hield intens veel van haar, en zij van hem.

Ze reden naar hetzelfde klif, en Nick keek uit over het land dat hij ooit hoopte te kopen. Hij noemde het 'zijn ranch', en Christianna lachte naar hem. Hij was er nog steeds over aan het praten toen hij zich met een tedere gezichtsuitdrukking naar haar toe draaide.

'Ik heb eens zitten denken,' zei hij voorzichtig. Hij wilde er zeker van zijn dat dit voor haar ook juist was. 'Wat zou je ervan vinden om te trouwen wanneer we aan het einde van de tournee terug zijn in Florida?'

'Vraag je om mijn hand?' plaagde ze hem. Ze dacht dat hij een grapje maakte of gewoon hardop nadacht. Ze hadden het er soms wel over, maar hij zei altijd dat hij pas met haar wilde trouwen als hij zeker wist dat hij genoeg geld opzij had gezet. En zolang ze bij het circus werkten, konden ze beiden maar weinig geld sparen, hoewel Nick altijd zuinig was. Hij had nog niet genoeg voor een ranch en misschien zou het er nooit van komen, maar hij had wel voldoende geld om met haar te trouwen en zich daar goed bij te voelen.

'Nog niet,' zei hij in antwoord op haar vraag en toen ging hij op één knie zitten, boven op het klif. 'Nu wel,' zei hij terwijl hij naar haar glimlachte. 'Wil je met me trouwen, Christianna?' Haar ogen werden groot.

'Meen je dat? Nú?'

'Aan het einde van de tournee.' Hij wilde een echte huwelijksreis met haar maken en dat kon pas wanneer ze terug waren.

'Ik bedoel, vraag je me nú?'

'Ja. Ik hou van je en wil de rest van mijn leven wakker worden naast jou.' Ze moesten al twee jaar stiekem doen. Het was lang genoeg geweest. Té lang.

'Ja,' zei ze ademloos. 'Ja... Ja!' Ze kon het wel van het klif schreeuwen. Nick stond weer op en kuste haar. Toen liet hij haar perplex staan door een bescheiden verlovingsring uit een doosje in zijn zak te pakken. Er zat een kleine diamant in, maar het was een echte ring. Hij had dit al heel lang gepland en had zijn aanzoek hier willen doen, op hun toekomstige ranch. Christianna geloofde niet dat ze die ooit zouden hebben, maar het was een mooie locatie en een romantische plek. Hij schoof de ring aan haar vinger, kuste haar opnieuw en toen tilde hij haar op, zette haar in de auto en reed met haar terug naar het hotel, waar ze de liefde bedreven om het moment te vieren, twee jaar nadat ze daar voor het eerst hadden gevreeën.

'Het wordt een grote bruiloft als we hem in het circus houden,' zei ze na afloop.

'Ik denk niet dat het op een andere manier kan,' zei Nick nuchter. 'Het circus zal er een heleboel drukte om maken.' Het hoorde bij de hype van circussterren zijn, maar hij was erop voorbereid.

Ze vertelden het aan Christianna's familie toen ze de volgende dag teruggingen naar het circusterrein in Santa Barbara. Het nieuws van hun verloving verspreidde zich als een lopend vuurtje. Ze kregen zelfs een telegram van John Ringling North, die hen feliciteerde en voorstelde om de bruiloft op Ca'd'Zan te houden, het originele thuis van John en Mable Ringling, hun prachtige landgoed in Sarasota. Het werd een nog grootser gebeuren dan Nick had gedacht, en de Ringlings wilden er zo veel mogelijk ruchtbaarheid aan geven.

Toen ze begin november terugkwamen in Sarasota was de datum geprikt en had Christianna een jurk. John Ringling North zou herdenkingsposters van het paar laten maken, om het komende jaar in de grote tent te verkopen. Nick en Christianna waren de sterren van het circus en werden als vorsten behandeld. En dit zou een koninklijke bruiloft worden. Zoals Ringling North had aangeboden, zouden ze op Ca'd'Zan trouwen, de eerste zaterdag na Thanksgiving, en alle circusartiesten waren uitgenodigd. Ze verwachtten achthonderd mensen op de bruiloft, en er zou een speciale tent worden opgezet om te eten en te dansen.

Nick had Toby als getuige gevraagd, en Lucas mocht de ringen dragen, hoewel hij daar met zijn negen jaar een beetje te oud voor was. Maar hij nam zijn taak serieus en hield de ringen tijdens de ceremonie stevig vast. En Joe Herlihy bracht een speciale toost uit. De bruid straalde, en Nick oogde knap als altijd in een jacquet met witte stropdas. Het was een geweldig spektakel, een ware circusshow, en de posters waren de eerste avond al uitverkocht, waardoor ze er nog veel meer moesten laten drukken. Ze hadden afgesproken om de dag na de bruiloft een speciale voorstelling te geven, en Christianna droeg haar bruidssluier met haar witte balletpakje en tutu. De dag erna nam Nick haar mee op huwelijksreis naar The Breakers in Palm Beach. Het was een statig hotel, en ze werden tijdens hun verblijf als filmsterren behandeld.

'En, Mrs Von Bingen,' - hij glimlachte naar haar, 's avonds na een vrijpartij - 'bent u me al zat?'

'Ik zal je nooit zat zijn, Nick, zolang ik leef,' zei ze plechtig.

'Dat zal dan veel langer zijn dan ik leef.' Ze was tweeëntwintig jaar jonger dan hij, maar ze zaten er geen van beiden mee. Alles aan hun verbintenis voelde goed.

Toen ze terugkwamen in Sarasota feliciteerde iedereen hen opnieuw. Ze stonden in het middelpunt van de belangstelling. Na elke voorstelling kregen ze een staande ovatie. Hun sprookjeshuwelijk was nog steeds een publiekssensatie, en toen ze samen op de lippizaners verschenen, stond het publiek te juichen.

Op de dag nadat ze uit Palm Beach waren teruggekomen, ging Nick met Sandor praten.

'Ik kom voor mijn huwelijksgeschenk,' bracht hij zijn schoonvader in herinnering.

'Wat mag dat wel niet zijn?' plaagde Sandor hem. 'Je hebt mijn dochter al. Is dat niet genoeg?'

'Nee, ik had gezegd dat ik als huwelijksgeschenk alleen maar een vangnet van je wil. Ik heb het je een hele tijd geleden gevraagd, en je stemde ermee in. Christianna gebruikt voortaan een vangnet,' zei Nick stellig, en Sandor zag dat hij het meende en keek ongerust.

'Het publiek zal het niet waarderen,' waarschuwde hij hem.

'Ze wennen er maar aan. Ik zei dat ik met haar zou trouwen en ik heb woord gehouden. Jij hebt me jouw woord gegeven, Sandor. We hebben de hand erop geschud. Een vangnet of het koorddansen is verleden tijd.' Sandor keek hem lang en doordringend aan en knikte toen. Nick onderhandelde keihard, maar was een man van zijn woord. 'Vanavond,' bracht hij Sandor in herinnering, en de man zuchtte diep.

Die avond volgde Nick Christianna naar het touw toen ze opkwam. En hij zag het: acht mannen hielden het voor haar vast. Zij zag het ook en draaide zich verrast naar hem om.

'Weet mijn vader dit?'

'Het is zijn huwelijksgeschenk aan ons.' Nick glimlachte breed en kuste haar. 'Ga nu je act maar doen.' Hij zou er voor het eerst in drie jaar van genieten. Toen het publiek het vangnet zag, juichten ze. Ze keurden het goed. Nick stak zijn duim op naar Sandor, en hij zwaaide terug. Christianna zou nu nooit in een rolstoel eindigen of haar dood tegemoet vallen. Ze had eindelijk een vangnet, dankzij Nick.

Twee weken na de bruiloft waren ze nog steeds het gesprek van de dag. Christianna zat rustig in hun woonwagen een paar kostuums te naaien en naar de radio te luisteren toen Nick terugkwam van het voeren van de paarden. Hij boog zich voorover om haar te kussen, blij om haar te zien en verheugd over hun leven als pasgetrouwd stel, toen het programma waarnaar ze luisterde werd onderbroken. De omroeper deelde mee dat de Japanners Pearl Harbor in Hawaï hadden gebombardeerd. Ze vielen allebei stil, verlamd door het nieuws.

'Wat bedoelt hij?' Christianna keek naar Nick en dacht dat ze het niet begrepen had.

'Je hoorde hem toch? Amerikaanse marineschepen zijn in Pearl Harbor door de Japanners gebombardeerd en tot zinken gebracht.' Niemand in Amerika had ooit verwacht dat dit zou gebeuren. Ze waren op hun eigen territorium aangevallen. Amerika werd gedwongen zich in de oorlog te mengen.

Binnen enkele minuten stroomden de mensen hun woonwagens uit om het nieuws met anderen te delen. Overal heerste grote consternatie. Sommigen raakten in paniek en vreesden dat ze ook in Florida gebombardeerd zouden worden. Het hele circus was binnen een uur volledig in de ban van het nieuws. De mensen zaten aan hun radio gekluisterd. John Ringling North kondigde aan dat een van hun speciale wintervoorstellingen van die avond werd afgelast. Iedereen bleef thuis om het nieuws te volgen, en Toby en Lucas zaten bij Nick en Christianna in de woonwagen naar de radio te luisteren.

De volgende dag verklaarden de Verenigde Staten en Groot-Brittannië Japan de oorlog. Drie dagen later verklaarde Hitler de Verenigde Staten de oorlog. Amerika was in oorlog. Op Pearl Harbor waren 2403 mannen en vrouwen gestorven en er waren 1178 gewonden.

De grote tent was nog steeds donker, en Nick vroeg zich af of het leven ooit weer normaal zou zijn. Hij zat er die middag met zijn zwagers over te praten, toen Toby met een schaapachtige blik thuiskwam. Nick vroeg zich af wat hij had uitgespookt. Toby vertelde het hem toen ze een halfuur later alleen waren.

'Ik heb me aangemeld bij het leger, papa,' zei hij. Hij keek tegelijkertijd trots en bang voor zijn vaders reactie.

'Wat?' Nick keek hem ontzet aan. 'Dat kun je niet doen!'

'Jawel. Ik ben achttien. En ze zouden me sowieso oproepen.'

'Je bent niet eens Amerikaans staatsburger,' bracht Nick hem in herinnering. Hij wilde niet dat zijn zoon naar de oorlog ging, voor niemand.

'Ik ben al aangenomen,' zei hij rustig en vastberaden. 'Duitsland heeft ons het staatsburgerschap hoe dan ook ontnomen. Ik vertrek over twee weken naar het trainingskamp.'

'Dat is waanzin!' zei Nick. Hij stormde de woonwagen uit en was bijna in tranen. Hij wilde niet dat zijn zoon zijn leven riskeerde, niet voor zijn oude en niet voor zijn nieuwe thuisland. Maar Toby had gelijk: hij zou toch zijn opgeroepen. Toen Nick het aan Christianna vertelde, zag ze hoeveel het met hem deed.

'Misschien heeft hij gelijk en hadden ze hem sowieso opgeroepen,' zei ze rustig.

'Hij is Duits,' bracht Nick haar in herinnering. Maar ook dat bleek al snel geen punt.

Twee dagen later kwam de Amerikaanse immigratiedienst naar het circusterrein om alle Duitse staatsburgers in dienst van het circus te ondervragen. Velen werkten als circusknecht, en diverse belangrijke acts werden door Duitse artiesten gedaan: alle paardenacts, twee acts met de katachtigen, Nick, veel clowns, diverse turners en een van hun publiekstrekkers, het slangenmens. Een voor een werd hun gevraagd naar hun loyaliteit. Degenen die Joods waren, werden onmiddellijk geëxcuseerd en mochten asiel aanvragen. De anderen kregen de gelegenheid om, indien gewenst, naar huis te gaan, maar sommigen hadden een ingewikkelder status. Nick hoorde bij die laatste groep. Hij was door de Duitsers als Joods bestempeld, dus zijn kinderen en hij kwamen in aanmerking voor asiel, maar hij was nu ook getrouwd met een Amerikaanse, want Christianna was Amerikaans staatsburger. Dus hij had de keuze: asiel aanvragen of staatsburgerschap aanvragen via zijn vrouw.

'Wat wordt het, Mr. Bing?' vroeg de immigratiebeambte hem met een klembord in de hand. Hij had hem zijn paspoort en dat van de jongens al teruggegeven.

Nick aarzelde maar één seconde. 'Ik zou graag Amerikaan willen worden,' zei hij zacht. Het was de laatste stap om Duitsland voor altijd vaarwel te zeggen. De beambte maakte een aantekening op zijn klembord.

'We zullen de komende weken contact met u houden,' stelde hij hem gerust. 'En uw naam? Ik zie dat in uw paspoort een andere naam staat dan die u in het circus gebruikt. Welke wilt u in uw staatsburgerschapspapieren hebben?'

'Nicolas Bing,' zei hij beslist. 'Von' en zijn titel was hij kwijt, maar hij had een naam waarmee hij kon leven, een die hem nooit meer met Duitsland in verband zou brengen.

'Staat genoteerd,' zei de beambte en hij ging door naar de volgende. Nick keek Christianna aan.

'Vind je het erg?' vroeg hij haar, en ze schudde haar hoofd.

'Je mag zijn wat je wilt zijn,' antwoordde ze, maar ze vond dat hij de juiste beslissing had genomen.

De daaropvolgende dagen vertrokken diverse artiesten, voornamelijk niet-Joodse Duitsers, naar Europa. Ze hadden besloten niet te blijven, omdat ze niet van spionage verdacht wilden worden.

Het enige waaraan Nick de dagen erna kon denken, was dat Toby het leger in ging en naar een trainingskamp vertrok.

De fijnste gebeurtenis in zijn leven, zijn huwelijk met Christianna, had slechts enkele dagen geleden plaatsgevonden. Nu stond hem de naarste gebeurtenis te wachten: zijn zoon ging deelnemen aan de oorlog.

21

Toby vertrok vlak voor Kerstmis naar het opleidingscentrum in Fort Mason in San Francisco. Het afscheid van Katja, zijn vader, stiefmoeder en broer ging met de nodige tranen gepaard. Christianna was net zo erg van slag als Nick en Lucas, en talloze mensen kwamen in de dagen voor zijn vertrek langs om hem succes te wensen.

Toby en Katja waren de laatste dagen onafscheidelijk. Ze brachten zo veel mogelijk tijd samen door. Ze kusten veel en hielden elkaars hand vast, maar natuurlijk wilden andere mensen ook tijd met hem doorbrengen. Er vertrokken veel jongemannen, maar Nick en zijn familie waren zeer geliefd, en Toby was een lieve jongen.

Pierre beeldde zijn afscheid van Toby uit in pantomime en wist zelfs Nick een lach te ontlokken, wat een hele prestatie was. Sinds Toby zich na de aanval op Pearl Harbor bij het leger had aangemeld, liep hij somber en met rode ogen rond. Hij schaamde zich er niet voor dat zo duidelijk te zien was hoe erg hij zijn zoon zou missen en hij huilde openlijk op de ochtend dat Toby vertrok. Katja was net zo ontroostbaar, en Lucas en Christianna klampten zich na het afscheid aan elkaar en aan Nick vast. Gallina stond er in tranen bij om haar dochter te troosten.

Toby zou in februari voor een kort bezoek thuiskomen, voordat ze eind maart of begin april op tournee gingen. En dan zou het leger hem ergens anders naartoe verschepen, maar niemand wist nog waarheen.

Kerstmis werd voor Nick en zijn familie een trieste aangelegenheid. Nick kon het niet opbrengen een boom te kopen of op te tuigen, dus deed Christianna dat voor hem, en samen met Lucas hing ze lichtjes rond de woonwagen. Maar Nick was nu voortdurend ernstig en doodsbang zijn zoon te verliezen.

Degenen die hadden besloten het circus te verlaten waren inmiddels al vertrokken of bezig hun spullen te pakken. Ze hadden snel moeten beslissen, en Nicks paardenact werd zelfs nog belangrijker nu zovelen weggingen. De enige keer dat Nick tegenwoordig nog glimlachte was wanneer hij optrad, en Christianna kon hem niet opbeuren. Ze maakte zich voortdurend zorgen over hem en praatte erover met Gallina.

'Hij heeft in zijn leven veel verliezen geleden,' legde Gallina vriendelijk uit. 'Hij is bang. Heb geduld. Hij fleurt wel weer op.' Christianna deed haar uiterste best de stemming te verlichten, maar Kerstmis was vreselijk en oud en nieuw niet veel beter. Nick bleef thuis toen Christianna met haar familie naar hun traditionele nieuwjaarsdiner in het Poolse restaurant ging, maar haar vader en broers hadden er wel begrip voor. Lucas voegde zich wel bij hen. Nick was er gewoon niet voor in de stemming; hij was nog te zeer van streek.

In januari kreeg Nick een brief van Alex. Omdat Amerika nu ook in oorlog was, had de brief een andere route moeten afleggen. Alex had hem naar een vriend in Genève gestuurd, die hem vervolgens naar Nick had doorgestuurd. Vanwege de censuurbeambten zei Alex weinig over de omstandigheden in Duitsland of over zijn leven daar. Hij vertelde Nick wel dat Marianne en haar man aan het eind van het voorjaar een baby verwachtten. Het was Alex' eerste kleinkind, en hij keek ernaar uit. Hij zei dat hij Marianne verschrikkelijk miste en niet kon wachten om haar en de baby te zien en haar man te ontmoeten. Toen Nick de brief neerlegde, keek hij met een bedroefde glimlach en een kreun op naar Christianna.

'Ik voel me stokoud,' zei hij tegen haar. 'Mijn vriend Alex krijgt zijn eerste kleinkind. Hij is vier jaar ouder dan ik, maar ik had ook kleinkinderen kunnen hebben.' Nick was nu zesenveertig en Alex was net vijftig geworden, wat verbazingwekkend leek. Het leek nog maar zo kortgeleden dat ze jonge jongens waren en een leven leidden waarvan ze dachten dat het nergens door beïnvloed kon worden en dat het nooit zou veranderen. En nu was alles anders. Nick werkte in een circus, Alex was alleen en had zijn dochter ruim een jaar niet meer gezien, en Toby ging in dienst.

Nick en Christianna hadden niet meer over kinderen gesproken. Na de aanval op Pearl Harbor, slechts enkele dagen na hun bruiloft, kon Nick alleen nog maar denken aan Toby die in dienst ging. Zijn gedachten waren bij het kind dat hij had, niet bij het kind dat hij eventueel nog zou krijgen.

Toen Toby na de opleiding in San Francisco thuiskwam, was het weerzien hartverscheurend en droevig. Elke seconde was kostbaar, en Nick verloor hem geen minuut uit het oog. Hij wilde zo veel mogelijk bij hem zijn. Toby trad nog een laatste keer op samen met zijn vader en op verzoek van de circusdirecteur deed hij dat in korporaalsuniform. Toen zijn vader en hij de lippizaners door hun laatste passen leidden, gaf het publiek hun een staande ovatie. Ze juichten voor Toby, terwijl de tranen over Nicks wangen rolden. De spreekstalmeester had via de microfoon uitgelegd dat Toby overzees ging.

Er waren talloze jongens zoals hij, in het circus en in alle andere beroepen. Iedere jongeman in Amerika droeg een uniform en was van de ene op de andere dag een man geworden. Zelfs Lucas leek ineens ouder en volwassener. Toby was gespierd, sterk en blakend van gezondheid van het trainingskamp teruggekomen. Hij bleef vijf dagen thuis, maar de tijd ging veel te snel voorbij. De avond voor hij vertrok, verkondigde hij dat Katja en hij zich hadden verloofd. Haar familie en zijzelf waren net zo verdrietig over zijn vertrek als Nick.

De avond voordat hij wegging lagen de twee broers in hun vertrouwde slaapkamer in bed, nadat Toby Katja had teruggebracht naar haar woonwagen. Lucas omhelsde hem en zei dat hij hem ontzettend zou missen. Toby had tranen in zijn ogen terwijl hij zijn jongere broer omhelsde, en Lucas huilde.

Christianna's hele familie kwam 's ochtends afscheid van hem nemen. Sandor noemde hem zijn kleinzoon en zei dat hij enorm trots op hem was en dat hij een fantastische Amerikaan zou zijn. Katja en haar familie zwaaiden hem uit bij de trein naar Californië, waarbij niemand het drooghield.

In de dagen nadat Toby naar Fort Mason was vertrokken, probeerde Nick zich bezig te houden met de paarden en nieuwe routines te oefenen voor zijn act zonder Toby. Christianna en Nick waren het middelpunt, nu nog meer dan ooit tevoren. Nick had Alex geschreven dat Toby in dienst ging, maar wist dat het lang zou duren voordat Alex de brief kreeg en nog langer voordat Nick via Zwitserland van hem terug zou horen. Maar het besef dat Nicks kleine jongen bij het leger zat en Alex' kleine meid op het punt stond zelf een kind te krijgen, was hoe dan ook schokkend. De tijd was voorbijgevlogen.

In april slaagde Toby erin om vanuit Fort Mason een bericht naar Nick te sturen: hij stond op het punt zich in te schepen. Hij mocht niet zeggen waarheen, maar het zou ergens in de Grote Oceaan zijn. Er zaten nog twee Duitsers in zijn compagnie, en geen van hen werd naar Europa gezonden, maar hij mocht in elk geval voor zijn adoptieland vechten. Nick zou willen dat hij niet ging. Op hetzelfde moment werden Japanse Amerikanen naar interneringskampen in het Westen gestuurd. De regering wilde er zeker van zijn dat er geen verdeelde loyaliteit onder hen was. Nick wist niet waar Toby naartoe gestuurd werd. Toby beloofde hen zo vaak mogelijk te schrijven. Nick legde de brief in een doos bij de brieven die Toby vanuit het trainingskamp had geschreven. Hij had ze allemaal bewaard.

Toen ze in mei op tournee waren, kregen ze nog een brief van hem, vanuit Hawaï. Hij klonk daarin gelukkig en opgewonden, hoewel hij weinig kon zeggen over wat hij deed of waar hij heen ging. Vanwege de restricties die voor Toby golden en de censuurbeambten die Alex' brieven lazen, had Nick het gevoel dat hij maar weinig van hen beiden wist, maar in elk geval kreeg hij van tijd tot tijd nog post. Hij vroeg zich af of Marianne haar baby al had gekregen, want ook dat wist hij niet. Hij had niets meer van haar gehoord sinds Toby naar het trainingskamp vertrok. Meestal schreef ze naar hem en niet naar zijn vader, en Toby gaf haar nieuws dan aan hem door.

Mariannes baby zou begin juni geboren worden. Ze had een fijne zwangerschap gehad, hoewel de dagen zonder Edmund lang voor haar leken. Om haar af te leiden en in beweging te houden liet Isabel haar helpen in de tuin. Ze genoot er met volle teugen van dat ze haar schoondochter bij zich had en dat ze Marianne zich als een prachtige bloem kon zien ontvouwen. Isabel was dolgelukkig met de komst van de baby, en Edmund ook. Hij kwam zo vaak mogelijk naar huis. Elke keer wreef hij voorzichtig met zijn handen over de buik van zijn vrouw, verbaasd en verrukt over hoe snel de baby groeide. Hij vond het heerlijk om het kind te voelen schoppen en reageerde telkens opgewonden, alsof het de eerste keer was. Hij had gezegd dat hij zou proberen verlof te krijgen rond de tijd dat de baby werd verwacht, in de eerste week van juni, hoewel het waarschijnlijk niet zou lukken. Zijn moeder waarschuwde hem dat eerstgeborenen vrijwel altijd te laat kwamen. Ze vertelde hem dat hij zelf drie weken te laat was geboren en dat ze zich wat het moederschap betrof bijna had bedacht, omdat hij zo onbeleefd durfde te zijn om te laat te komen. Maar ze had het hem vergeven zodra ze hem zag.

Edmund had ook gezegd dat hij zou proberen zijn dienst te ruilen met iemand anders als Marianne weeën kreeg terwijl hij op de basis was. Hij zou zelfs een ingeplande missie ruilen als hij daar toestemming voor kreeg en dan zo snel mogelijk naar huis rijden, hoewel hij helemaal in East Anglia gelegerd was, wat een paar uur rijden betekende. Hij benadrukte dat hij zijn uiterste best zou doen, en ze wist dat hij het meende.

Marianne zou thuis in Haversham bevallen, aangezien de ziekenhuizen het nu druk hadden met gewonde soldaten. Ze voelde zich bezwaard om voor zoiets normaals als een bevalling een bed te bezetten en de aandacht van verpleegsters op te eisen. De huisarts en haar schoonmoeder zouden bij de bevalling aanwezig zijn, en met een beetje geluk had Edmund dan verlof, of kwam hij zo snel mogelijk na de bevalling thuis om hun baby te zien. Ze wilde een zoon voor hem, en dat werd ook van hen verwacht, maar Edmund had vanaf het begin gezegd dat hij stiekem graag een meisje wilde dat precies op haar leek. Ze wilden veel kinderen, minstens vijf of zes, en waren allebei verheugd over de klaarblijkelijk gemakkelijke komst van hun eerste.

Het was pure mazzel, maar Edmund wist vijf dagen verlof te krijgen voor eind mei tot en met begin juni, precies de periode waarin Marianne zou bevallen. Ze hoopte dat hun baby op tijd geboren zou worden. Isabel beloofde dat ze haar door de tuin zou laten draven om de weeën op te wekken, en als tuinieren en lange wandelingen de boel niet op gang zouden brengen, zei ze, zou het warme weer dat wel doen. Maar Marianne wilde het liefst doodstil blijven zitten totdat Edmund thuiskwam, zodat het kind ook niet te vroeg geboren zou worden. Haar buik was gigantisch, en Isabel zei almaar dat het een tweeling moest zijn, hoewel de arts geen tweede hartslag had gehoord. Maar Isabel vond het moeilijk te geloven dat één baby zo groot kon zijn. Mariannes gezicht en ledematen waren slank gebleven, maar haar buik was enorm. Edmund plaagde haar nu vaak wanneer hij haar zag. Dan zei hij dat het leek alsof ze een kind van een strandbal had beroofd en die onder haar jurk had verstopt. Ze voelde zich ongemakkelijk in de hitte en had het idee dat ze zich nauwelijks kon bewegen. Het kostte haar grote moeite om haar kousen aan te krijgen, daarom droeg ze die überhaupt niet meer in de hitte. Er was niemand die haar op Haversham kon zien, en haar schoonmoeder zei dat ze zich er niet druk om moest maken. Het maakte hun niet uit. Bovendien waren er nu zoveel meisjes die geen kousen droegen, omdat er zo lastig aan te komen was.

De avond voor Edmund zou thuiskomen belde hij Marianne vanaf de basis. Hij had net een belangrijke missie toegewezen gekregen en mocht die niet ruilen. Zijn verlof zou pas over twee dagen ingaan. Hij zei dat het snel voorbij zou zijn en dat ze haar benen over elkaar moest houden totdat hij er was. Ze beloofde dat te doen, en hij zei dat hij snel moest ophangen, omdat tientallen andere vliegeniers, zo niet honderden, naar huis moesten bellen over hun ingetrokken verlof. Ze kon nog net zeggen dat ze van hem hield en dat hij snel moest thuiskomen, en hij zei gehaast dat hij ook van haar hield en hing toen op. Ze vertelde Isabel het teleurstellende nieuws, maar bleef er verrassend kalm onder. Ze zei dat ze er zeker van was dat de baby zich pas over een paar dagen zou aandienen.

De nacht erop hoorden ze honderden vliegtuigen vanuit Groot-Brittannië naar Duitsland vliegen. Isabel, Charles en zij keken ze na. Ze wisten niet hoeveel het er waren, maar de nachtelijke lucht was er vol mee. Ze vlogen onafgebroken op hun doel af, en Marianne wist meteen dat Edmund erbij was. Ze glimlachte naar de hemel en fluisterde dat ze van hem hield. Pas later hoorden ze dat het om duizend bommenwerpers ging, op weg naar Keulen.

'Geen wonder dat hij niet naar huis kon komen,' zei Isabel terwijl ze terug het huis in liepen. 'Het waren er honderden, misschien wel duizend.' Charles vond dat ze overdreef, maar dat bleek niet zo te zijn. Zo ver het oog reikte waren er vliegtuigen in de lucht, en ze waren nog steeds te horen nadat ze uit zicht waren verdwenen. Het was hetzelfde dreunende geluid dat hen 's nachts van angst vervulde, wanneer de Duitsers de Engelse steden bombardeerden. Ze waren er nu allemaal bekend mee. Marianne kon alleen maar aannemen dat de Duitse burgerbevolking net zo bevreesd was als zij. Hun steden waren verwoest, en Engeland had zware verliezen geleden - de straten van Londen zouden onder het puin liggen, maar Marianne was er sinds haar aankomst in Engeland nooit geweest om het met eigen ogen te zien. Isabel wilde haar daar niet hebben, en Edmund was het na hun trouwen met zijn moeder eens. Marianne genoot van het leven op het platteland, waar ze veiliger waren dan in Londen.

Die avond hadden ze een rustig diner in de eetkamer. Marianne vertelde over de baby en vroeg zich hardop af of hij misschien vandaag geboren zou worden. Het hielp hen allemaal om niet voortdurend met hun gedachten bij Edmund te zijn. Marianne hield zichzelf voor dat het gewoon de zoveelste missie voor hem was en dat hij snel zou thuiskomen. De volgende dag of dag erna, hij had het niet met zekerheid kunnen zeggen, maar hij had beloofd zo snel mogelijk te bellen.

Laat die avond hoorden ze de vliegtuigen terugkomen. Het konden de Duitsers niet zijn, want daar waren het er te veel voor, en ze klonken als hetzelfde bataljon dat was vertrokken.

Marianne lag met een gevoel van opluchting in bed. Ze voelde de gebruikelijke voorweeën, die ze al weken had gehad. Edmund was bijna thuis, en ze begon te denken dat hun baby ook snel thuis zou zijn. De contracties waren die avond sterker dan normaal, maar 's ochtends was er niets noemenswaardigs gebeurd, en ze waggelde naar beneden voor het ontbijt, nog steeds hoogzwanger en nog altijd moe.

'Goed geslapen, lieverd?' vroeg haar schoonmoeder haar met een kus terwijl ze een snee geroosterd brood voor zichzelf pakte en een ei van een van hun hennen. Ze hadden al een jaar geen bacon meer gezien. En zolang de oorlog voortduurde, zou dat zo blijven. Maar in hun kippenhokken lagen eieren in overvloed, en aan tafel werd kippenvlees geserveerd. Het was het enige vlees dat ze binnenkregen. Isabel zag dat Marianne er moe uitzag, maar dat verbaasde haar niet. De baby kon zich nu elk moment aandienen, wist ze. 'Ik hoorde de jongens gisteravond thuiskomen.'

'Ik ook.' Marianne was enorm gerustgesteld geweest toen ze hen hoorde terugkomen. Ze wilde dat Edmund snel naar huis kwam. Hij had nog niet gebeld, maar ze nam aan dat hij na de missie lag te slapen of bezig was te proberen toestemming te krijgen voor zijn verlof, voordat hij haar belde om te vertellen wanneer hij thuis zou zijn. Isabel nam haar na het ontbijt weer mee de tuin in en zei dat ze werk te doen hadden.

'Mijn rozen zien er niet uit!' klaagde ze terwijl Marianne mee naar buiten liep en met blote voeten in haar tuinlaarzen stapte.

Ze waren nog steeds druk bezig en Charles zat in zijn studeerkamer de krant te lezen, toen William de butler hem kwam vertellen dat er een heer voor hem was. Het was een legergeneraal die in de buurt woonde, en Charles en hij waren oude vrienden. Charles keek meteen verheugd.

'Laat maar binnen.' Hij was blij dat hij mannelijk gezelschap kreeg. Isabels voortdurende gebabbel over de baby was hem op de zenuwen gaan werken. Ze kon nergens anders meer aan denken. Hij stond op toen zijn vriend de generaal de studeerkamer in liep en stak verwelkomend zijn hand naar hem uit.

'Bernard, beste kerel. Wat fijn je te zien! We verwachten elk moment een kleinkind. De vrouwen praten nergens anders meer over. Ik word er stapelgek van. Heel goed je te zien!' Zijn oude vriend glimlachte om wat hij zei, maar keek ernstig terwijl hij tegenover Charles' bureau plaatsnam.

Hij kwam meteen ter zake. Hij wilde hem niet misleiden of tijd verspillen met loze kletspraat. Hij keek zijn vriend recht in de ogen, en Charles voelde dat zijn hart een slag oversloeg.

'Ik heb slecht nieuws voor je, Charles,' zei hij simpel. Hij had het hém als eerste willen vertellen, en bij voorkeur alleen, uit eerbied voor hun lange vriendschap.

'Een van de jongens?' vroeg Charles bijna fluisterend. Meer kon hij er niet uit krijgen. De generaal knikte.

'Edmund. Gisteravond. Hij is boven Keulen neergeschoten. We hebben ruim elfhonderd vliegtuigen die kant op gestuurd. Drieënveertig zijn niet teruggekeerd. Edmund heeft het niet gered. Het spijt me heel erg.' Hij leefde intens met zijn vriend mee.

Charles moest veel moeite doen om zich te beheersen. Hij stond op en begon hevig ontdaan door de kamer te ijsberen, terwijl de generaal naast hem ging staan en hem een schouderklop gaf. Hij had sinds het begin van de oorlog zelf twee zoons verloren. Hij wist hoe zijn vriend zich nu moest voelen, en daarom was hij ook gekomen. Edmunds eskaderleider had hem gebeld, in de wetenschap dat hij in de buurt woonde en een vriend van de vader van de jonge piloot was.

'O, mijn god. Hoe vertel ik het zijn moeder?' Charles keek zijn vriend paniekerig en wanhopig aan. Dit was wat ze hadden gevreesd en hadden gehoopt nooit te hoeven meemaken, zoals iedere ouder in Engeland en in de hele wereld. 'En zijn baby kan elk moment geboren worden, mogelijk zelfs vandaag.' De generaal wist precies hoe moeilijk het was. Het was een gruwelijk, onvoorstelbaar pijnlijk moment in het leven van iedere ouder, ongeacht hoe het was gegaan. Ze konden zich in elk geval troosten met de gedachte dat hun kind voor een nobele zaak was gestorven. Het was geen dom ongeluk geweest, veroorzaakt door iemand die dronken achter het stuur was gekropen. Edmund had Engeland tegen zijn vijanden verdedigd. Maar dat was nu een schrale troost.

'Ik zou willen dat ik iets voor je kon doen,' zei de generaal vriendelijk. Maar het enige wat hij kon doen, was het nieuws zo meelevend mogelijk brengen. Anderen werden via het ministerie van Oorlog op de hoogte gebracht, via een telefoontje of een fietsbode die met een telegram aan de deur kwam. De generaal had hun dat bespaard. Charles was dankbaar voor zijn vriendelijkheid en dacht aan de arme Marianne. Hij vond het ontzettend erg voor haar en ook voor zichzelf. Hij kon zich niet voorstellen dat ze dit ooit te boven zouden komen, maar ze moesten wel. Ze hadden geen andere keus.

De generaal zei hem stilletjes gedag. William had een akelig voorgevoel toen hij de deur achter hem dichtdrukte.

In shock liep Charles de tuin in om de vrouwen te zoeken. De zon was te fel en de vogels waren te lawaaierig, en zijn benen voelden als rubber onder zijn romp. Het voelde alsof de wereld was vergaan. Maar hij mocht het niet tonen voordat hij hun het nieuws had verteld.

'Had je bezoek?' vroeg Isabel opgewekt. 'Wie was het?' Ze glimlachte naar hem, maar toen ze zijn ogen zag, wist ze het en ze verstarde ter plekke. Hun ogen ontmoetten elkaar, en hij knikte terwijl ze haar tuingereedschap liet vallen en haar hand instinctief naar haar hart bracht. Ze had het gevoel dat ze was neergeschoten. 'Edmund?' zei ze meteen. Charles knikte weer, deed twee passen naar haar toe en nam haar troostend in zijn armen, terwijl hij tegelijkertijd Marianne bij de arm pakte. Zij had nog niets door, omdat ze de subtiele manier van communiceren tussen hen tweeën niet begreep. Na vijfentwintig jaar huwelijk hadden Charles en Isabel weinig woorden meer nodig. Marianne keek verward.

'Wat is er met Edmund?' Marianne keek paniekerig, ineens met haar reusachtige buik ingeklemd tussen haar schoonouders. Het was alsof ze geen adem meer kreeg. 'Is alles goed met hem?' Haar schoonvader keek haar net zo eerlijk aan als de generaal had gedaan.

'Nee,' zei hij alleen maar. 'Zijn vliegtuig is gisteravond boven Keulen neergestort, tijdens de missie die we zagen vertrekken. Duizend bommenwerpers. Hij is niet teruggekomen.'

'Is hij gewond geraakt? Is hij gevangengenomen?' vroeg ze totaal van de kaart. Ze wilde niet accepteren wat er was gebeurd.

'Hij is neergeschoten. Het vliegtuig is verongelukt,' zei Charles zo voorzichtig mogelijk, zodat ze het zou accepteren, maar dat kon ze niet.

'Er zijn mensen die dat overleven. Hoe weten ze dat het echt zo is?' Hij wilde haar niet vertellen wat de generaal hem had verteld vlak voordat hij vertrok: dat het vliegtuig was geëxplodeerd en dat het heel snel was gegaan. Er waren geen overlevenden.

'Dat weten ze,' zei hij zacht met een arm om haar schouders. Hij trok haar dicht tegen zich aan om haar zo veel mogelijk troost te bieden, terwijl Isabel zich met een wezenloze blik aan hem vastklampte en niets zei. Zij maakte zich ook zorgen om Marianne. Er was nóg iemand die getroost moest worden, behalve zijzelf: Marianne had immers haar man en de vader van haar ongeboren kind verloren.

'Hij had me beloofd dat hij nooit zou sterven,' schreeuwde Marianne kwaad naar hen. 'Hij zei dat hij altijd zou terugkomen!' Ze verslikte zich in een snik en liet zich toen in de armen van haar schoonouders vallen. Ze huilde hysterisch, terwijl Isabel haar voorzichtig het huis in leidde om te gaan liggen. 'Hij zei... Hij beloofde... Het is niet waar... Ze liegen... Hij komt vandaag thuis...' Ze probeerde van alles, maar niets zou veranderen wat er was gebeurd. Negeren, smeken, woede of verdriet voelen - het hielp niet. Het enige wat ze nu wilde was hem.

Isabel troostte haar met sussende geluiden terwijl de tranen over haar eigen wangen rolden. Ze zorgde ervoor dat Marianne ging liggen en gaf haar water te drinken. Charles liep als een schim de kamer in en uit. Hij wist ook niet wat hij voor haar moest doen, en alle drie huilden ze. Simon belde later die ochtend, en hij huilde ook. Ze hadden het hem net verteld. Omdat hij een oorinfectie had gehad, had hij niet op dezelfde missie mee gekund, hoewel hij wel stond ingepland. Isabel dankte God dat hij niet was gegaan. Als ze hen allebei had verloren, had ze het niet overleefd, en Charles ook niet. Hij was net zo overstuur als zijn vrouw en kon niet in woorden uitdrukken hoe hij zich voelde. Ze waren er allemaal kapot van, en Marianne huilde de hele dag, niet in staat te geloven wat er was gebeurd. Uiteindelijk viel ze in een lichte slaap, en Isabel verliet de kamer om haar man te zoeken. Hij zat in zijn studeerkamer en zag er zwaar getroffen uit. Toen ze de kamer binnenliep, keek hij op.

'Ik vind het zo verschrikkelijk,' zei hij tegen de moeder van zijn eerstgeborene en hij barstte weer in tranen uit. Ze liep naar hem toe en omhelsde hem huilend.

'Het was zo'n goeie jongen,' zei ze treurig, en hij knikte. 'Maar dat is Simon ook,' zei ze trouw. 'We mogen blij zijn dat we hem nog hebben,' bracht ze Charles in herinnering. 'Hoe gaan we dat arme meisje helpen?' vervolgde ze terwijl ze naast hem ging zitten en haar neus snoot in de zakdoek die hij haar gaf. Hij droeg er altijd een bij zich.

'We kunnen haar niet helpen,' zei hij naar waarheid. 'We kunnen alleen maar goed voor haar en het kind zorgen. Ze blijft natuurlijk hier bij ons,' zei hij, waarmee hij de gedachten van zijn vrouw verwoordde. 'Ze kan nu toch niet terug naar Duitsland. God, ik haat die klootzakken,' zei hij vol emotie en hij vergat even dat zijn schoondochter Duits was, net zoals haar vader, op wie hij zeer gesteld was. Maar zij waren uitzonderingen. Hij koesterde nu diepe haat voor het land en al zijn inwoners, en voor de man die ten behoeve van hen een oorlog was begonnen en zoveel anderen had vermoord en, en passant, ook zijn eigen volk.

'Ik hoop dat ze na de oorlog niet teruggaat naar huis,' zei Isabel bedroefd. 'Dan hebben we in elk geval zijn kind nog. Misschien wordt het wel een jongetje dat precies op hem lijkt.' Ze klampte zich aan een strohalm vast voor troost.

Er moest een herdenkingsdienst georganiseerd worden, en Simon had gezegd dat hij daarvoor naar huis zou komen. Maar op dit moment had Isabel wel iets anders aan haar hoofd. De baby kon elk moment geboren worden, en het zou wreed zijn om een dienst te houden terwijl Marianne nog steeds Edmunds kind verwachtte. Het zou te veel voor haar zijn. Isabel kon nauwelijks helder nadenken, terwijl ze weer naar boven ging om bij Marianne te kijken. Toen ze zag dat haar schoondochter nog sliep, liep ze naar haar eigen kamer, ging liggen en viel in slaap. Ze had sinds het ontbijt niets meer gegeten, en dat gold voor hen allemaal. Even later hoorde ze Charles naar boven komen en voelde ze dat hij naast haar kwam liggen. Hij pakte haar hand vast, en zo bleven ze hand in hand liggen, zonder iets te zeggen. Er viel helemaal niets meer te zeggen of te doen, behalve samen zijn.

De volgende ochtend kwam Marianne niet naar beneden voor het ontbijt. Ze was meestal vroeg op, en om tien uur ging Isabel naar boven om bij haar te kijken. Ze klopte op de deur, maar kreeg geen reactie. Uiteindelijk trof ze haar op haar knieën in haar badkamer aan, waar ze kokhalzend boven het toilet hing. De ogen waarmee ze naar haar schoonmoeder opkeek, waren doods. Voor haar gevoel was ze de dag ervoor zelf gestorven. Ineens was Isabel dankbaar dat ze niet was bevallen op de dag dat ze het nieuws had gehoord. Het zou onmenselijk zijn geweest om elk jaar op de verjaardag van Edmunds kind zijn sterfdag te herdenken. Maar ze had in elk geval zijn baby nog. Isabel droeg stemmig zwart en had William de butler opgedragen een zwarte rouwkrans aan de deur te bevestigen. Charles had hem gevraagd hun vlag halfstok te hangen. Tegen de avond waren alle buren op de hoogte en stroomden de handgeschreven blijken van medeleven binnen. Iedereen leefde met hen mee, en er waren nu heel veel andere gezinnen zoals zij. Haar zoon was in elk geval een heldendood gestorven. Ze probeerde zichzelf wijs te maken dat het ertoe deed, maar dat was niet zo. Haar kind was dood. Maar Mariannes kind leefde nog, en ze dwong zichzelf zich daarop te concentreren. Ze legde een nat washandje op het voorhoofd van het meisje, terwijl het kind jammerlijk overgaf. Marianne zag bleek en grauw, op het groene af. De dag ervoor was te veel voor haar geweest.

'Hoe gaat het met de baby?' vroeg Isabel haar zacht. Marianne had er nog nooit zo slecht uitgezien.

'Hij beweegt niet,' zei Marianne en ze keek erbij alsof het haar niets kon schelen.

'Heb je weeën gehad?'

Marianne haalde haar schouders op.

'Niet echt. Mijn rug doet zeer, en ik ben misselijk.' En terwijl ze het zei, gaf ze weer over. Isabel spoelde het toilet door, streek Mariannes haren naar achteren en waste haar gezicht met koud water terwijl ze op de badkamervloer lag, te beroerd om zich te verroeren of terug naar bed te gaan. Marianne wilde alleen nog maar dood. Edmund had tegen haar gelogen en was dit keer niet teruggekomen, terwijl hij het had beloofd. Het was een belofte die hij niet kon houden, en ze haatte hem erom.

'We zullen je terug in bed leggen,' zei Isabel en ze hielp haar schoondochter overeind te komen, maar zodra ze dat deed, kromp Marianne ineen. Vanuit het niets stroomde er vocht op de badkamervloer, en Isabel wist meteen wat het was. Marianne keek paniekerig.

'Ik kan nu niet bevallen - ik voel me te beroerd.'

Isabel hielp haar uit haar nachtpon en pakte een schone uit de kast, terwijl Marianne weer ineenkromp en haar tussen haar snikken door vastgreep. Ze was er slecht aan toe, en Isabel pakte een stapel handdoeken, verspreidde die over het bed en droeg Marianne op te gaan liggen.

'Ik ben zo terug,' beloofde ze haar en ze verliet snel de kamer terwijl ze probeerde kalm te blijven. In de gang liep ze Charles tegen het lijf, die met een sombere blik onderweg was naar beneden. 'Haal de dokter!' zei ze snel tegen hem, en hij keek meteen ongerust.

'Is alles goed met haar?'

'Nee. Ja. Ze is overstuur, maar de baby komt eraan. Haar vliezen zijn net gebroken, en ze is behoorlijk misselijk. Zeg tegen hem dat hij meteen moet komen.' Ze haastte zich terug naar Mariannes kamer, en Charles verdween om te doen wat hem was gezegd. Toen Isabel terug in de kamer kwam, zag ze dat Marianne flinke weeën had. Ze keek haar schoonmoeder met droevige ogen aan.

'Ik wil de baby niet,' zei ze verdrietig terwijl de tranen over haar wangen stroomden. 'Edmund komt nooit meer thuis.'

'Ik weet het, lieverd. Ik weet het...' zei Isabel terwijl ze liefdevol over haar hand streelde, en toen reikte Marianne naar haar en greep haar vast. Vanaf het moment dat haar vliezen braken vlijmde de pijn door haar heen. De baby was er klaar voor, of zijn moeder dat nu was of niet. Het was tijd.

De pijnscheuten werden het daaropvolgende halfuur erger en langduriger. Isabel haalde nog meer handdoeken en wenste dat de dokter zou opschieten. Ze wilde deze baby niet alleen ter wereld brengen en had zoiets ook nog nooit gedaan. Ze was geen vroedvrouw. Marianne slaakte een kreun en een gil, en toen vloog de deur open en haastte de huisarts zich met zijn dokterstas naar binnen. Hij keek somber en meelevend; hij had het nieuws net gehoord nadat hij de rouwkrans op de deur had gezien.

'Mijn oprechte medeleven,' zei hij tegen Isabel, maar toen richtte hij zijn aandacht snel op Edmunds weduwe. De avond ervoor had Isabel ineens beseft dat haar schoondochter op haar eenentwintigste weduwe was geworden. Het was een wreed begin van het leven, zoals het ook wreed was om een kind te verliezen, zoals zijzelf nu meemaakte. Terwijl de dokter naar Marianne keek, zag hij dat het niet lang meer zou duren. Ze keek hem wanhopig aan en greep Isabels arm vast, en daarna haar schouder.

'Ik kan deze baby niet krijgen,' bracht ze haperend tegen hem uit. 'Ik ben er niet klaar voor.'

'Dat kan wel zijn.' Hij glimlachte vriendelijk naar haar. 'Maar de baby is het wel.' Hij zei niet tegen haar dat we als mens hierin geen keuze hebben, of het nu gaat om een geboorte of een sterfgeval, maar het was wel waar: haar baby zou die dag geboren worden, of ze er nu klaar voor was of niet.

Hij onderzocht haar zo voorzichtig mogelijk, en ze gilde zo hard dat Charles het op de gang kon horen. Die haastte zich naar beneden, doodsbang voor de geluiden. Isabel ging de oude lakens halen die ze voor de bevalling apart had gelegd, vroeg een van de dienstmeisjes nog meer handdoeken te brengen en ging toen weer terug naar Marianne. Die gaf weer over en verging van de pijn bij elke wee. 'Dit is gruwelijk!' schreeuwde ze. 'Ik kan dit niet zonder Edmund.'

'Hij is hier vlak bij je, Marianne,' zei Isabel kalm. 'Hij zal er altijd zijn. Hij laat je niet alleen. Hoor hem in je hoofd. Hij zal ervoor zorgen dat je niets overkomt.' Marianne keek naar haar terwijl ze het zei. Ze werd ineens heel rustig en stopte met schreeuwen. Het was precies wat ze had willen horen, en de dokter knikte goedkeurend terwijl hij aan Mariannes buik voelde. De baby bewoog zich keurig naar beneden, en ineens keek Marianne hen allebei met wijd open ogen aan. Een kracht die groter was dan elke kracht die ze ooit had gekend trok door haar heen, en de dokter zei dat ze moest persen terwijl ze haar benen schrap zette. Het ging allemaal heel snel, en Marianne was doodsbang. Ze schreeuwde met elke perswee, liet zich achterovervallen in de kussens en wilde het opgeven.

'Ik kan het niet, ik kan het niet,' huilde ze, maar toen trok de kracht weer door haar heen, en ze slaakte een lange, ontstellende, aanhoudende gil, die uiteindelijk eindigde in een zacht, maar krachtig gejammer. Marianne keek hen beiden verwonderd aan en zag toen een klein gezicht tussen haar benen.

'O, mijn god,' zei ze huilend en ze keek hen aan met een glimlach die vermengd was met tranen. De baby had donker haar, net als Edmund, en Isabel vond dat de kleine precies op hem leek. De dokter zei tegen Marianne dat ze moest blijven persen, en met een lange weeklacht gleed het kind naar buiten en begon krachtig te huilen. Het was een meisje, precies zoals Edmund had gehoopt. Met een triomfantelijke glimlach op haar gezicht ging Marianne achteroverliggen in de kussens, en de tranen stroomden over haar wangen.

'Ze lijkt op Edmund,' fluisterde Isabel tegen Marianne. Ook zij huilde, om alle vreugde en verdriet van de geboorte, vooral nu. Marianne had het ook gezien: de baby was het evenbeeld van haar vader. De jonge moeder leek ineens volwassen en ouder zoals ze daar lag, terwijl de huisarts de navelstreng doorknipte, de baby in een dekentje wikkelde dat Isabel hem aangaf en haar op haar moeders borst legde. Ze had lavendelblauwe ogen zoals haar moeder, maar de rest was sprekend haar vader, daar bestond geen twijfel over.

Ze spraken alle drie uit hoe mooi ze de baby vonden en legden haar toen in een wieg. Isabel hielp de kersverse moeder zich te wassen en waste daarna de baby, waarna ze de kleine inbakerde en teruggaf aan de moeder. De dokter was tevreden over het verloop - het was een gemakkelijke bevalling geweest, die van begin tot eind slechts vier uur in beslag had genomen. Isabel vermoedde dat Marianne de avond ervoor zonder het te beseffen barensweeën had gehad. Ze liet haar een paar minuten alleen met de dokter om Charles te zoeken en hem het nieuws te vertellen. Hij was in zijn studeerkamer en dronk pure whisky. Ze glimlachte toen ze het zag. Omdat ze vond dat hij het verdiende, zei ze er niets van.

'U hebt een prachtige kleindochter, milord,' zei ze terwijl ze om het bureau heen liep om hem een kus te geven en een slok van zijn whisky te nemen. Charles glimlachte. Ze was een goede vrouw, besefte hij, en bovendien een taaie. Ze had zich de afgelopen vierentwintig uur op bewonderenswaardige wijze staande weten te houden. In ruim vijfentwintig jaar had ze hem nog nooit teleurgesteld.

'Is alles goed met hen?' vroeg hij bezorgd. Hij wilde niet nog een tragedie, voor geen van hen.

'Uitstekend. De baby is heel groot, maar Marianne heeft het fantastisch gedaan. En het kindje lijkt precies op Edmund.' Charles leek blij, al was hij een klein beetje teleurgesteld dat het een meisje was.

'Het klonk af en toe afgrijselijk.'

'Dat is altijd zo. Je bent het waarschijnlijk al weer vergeten, maar tijdens de geboorte van onze eerste heb ik het hele huis bij elkaar geschreeuwd. Jij was vast te dronken om er iets van te merken.'

'Volgens mij was ik toen aan het jagen.' Hij glimlachte voor het eerst die dag, maar dit was dan ook een blije gebeurtenis, ongeacht het grote verlies dat ze hadden geleden. Dit kind was een stukje van Edmund dat ze altijd bij zich zouden hebben.

'Wil je haar zien?' vroeg Isabel, maar hij reageerde nerveus op haar vraag. Het was een beetje te vroeg voor hem.

'Laat dat arme meisje eerst maar een paar uurtjes rusten.'

Isabel knikte en ging terug naar Marianne en de baby. De dokter vertrok kort erna en beloofde de volgende dag terug te komen. Hij had een klein stukje moeten hechten en dat was ook niet verwonderlijk met zo'n grote baby. Hij voorspelde dat Marianne pijn zou krijgen; dat was waarschijnlijk nu al het geval. Maar ze keek verrukt naar haar baby en glimlachte naar haar schoonmoeder toen ze binnenliep.

'Ze is zo mooi,' zei Marianne zacht terwijl ze de klein vingertjes aanraakte en de voetjes blootlegde, zodat ze haar tenen kon zien. Alles zat erop en eraan. Marianne had nog nooit zoiets prachtigs gezien als haar eigen kind.

'Heb je al een naam?'

Marianne dacht lang na en keek naar haar violetblauwe ogen. 'Violet,' antwoordde ze met een vredige blik. De eerdere woorden van Isabel hadden haar rustig gemaakt en haar eraan herinnerd dat Edmund op een of andere manier altijd onderdeel van haar leven zou zijn via dit kind. 'Violet Edwina Alexandra Isabel Charlotte Beaulieu,' zei ze, en Isabel lachte. Ze eerde de vader van de baby en alle nog levende grootouders in één keer, aangezien het Edmunds enige kind zou zijn. Isabel was geroerd.

'Mijn hemel,' zei Isabel lachend. 'Met zoveel namen zal ze een prins moeten trouwen, of toch minstens een hertog, en op een troon moeten zitten.' Maar ze was heel blij met Mariannes keuzes, terwijl die met haar dochter in haar armen lag. Marianne dacht aan Edmund en voelde hem dicht bij zich. Rustig sloot ze haar ogen en viel samen met de baby in slaap.

Isabel trok voorzichtig het beddengoed glad en verliet stilletjes de kamer. Ze liep terug naar haar eigen slaapkamer. Ze had nog veel te doen, en niets was zo vreugdevol als het verwelkomen van een kleinkind. Ze moest de herdenkingsdienst voor haar zoon organiseren, en haar hart voelde zwaar. Mariannes reis met haar baby was pas begonnen en haar reis met haar zoon was net geëindigd. De twee uitersten van het leven waren veel te snel bij elkaar gekomen.

22

Het was juli toen Nick tijdens de tournee in Californië via Alex hoorde dat Marianne een dochtertje had gekregen en haar man had verloren, en dat allemaal in heel korte tijd. Alex vertelde niets over zijn eigen bezigheden, maar Nick stelde zich voor dat er weinig in het land gebeurde en dat zijn leven rustig was, hoewel er veel gaande was op het oorlogsfront, zowel aan het Russische front als in Noord-Afrika. Maar de kansen voor de geallieerden waren nog niet gekeerd. En Nick bleef voortdurend op de hoogte van wat er op de Grote Oceaan gebeurde. Hij hoorde zelden iets van Toby, maar die had Katja geschreven dat hij met haar wilde trouwen wanneer hij met de kerst thuiskwam, of tijdens zijn volgende verlof. Het was het enige waarover ze kon praten wanneer ze Nick zag. Plannen maken gaf de beide jonge mensen hoop en een soort bevestiging van het leven.

Nick las gretig over de eerste Amerikaanse luchtaanval in Europa, op bezet Frankrijk, half augustus. De Verenigde Staten voegden zich bij Groot-Brittannië in de aanhoudende bommissies tegen Duitsland.

Het circus kwam in San Francisco aan en werd voor twee dagen in Oakland opgezet. Nick poetste zijn laarzen, zoals hij voor elke avondvoorstelling deed. Christianna bood altijd aan het voor hem te doen, maar dan glimlachte hij en zei dat het een van de dingen was die een man zelf moest doen. Hij zag er altijd onberispelijk uit, of hij nu artiestenkleding droeg of een jacquet met een witte stropdas.

Hij zat naar het nieuws op de radio te luisteren en hoorde de fietsbode niet bij zijn woonwagen stoppen. Toen hij opkeek, zag hij dat de jongen in het Western Union-uniform met trillende hand een envelop naar hem uitstak. Heel even overwoog Nick hem niet aan te nemen, maar toen pakte hij hem toch vast. Hij had een hekel aan telegrammen gekregen. De bode rende weg voordat Nick de enveloppe kon openmaken. Met de glimmende laarzen aan zijn voeten in het zand en de borstel ernaast las hij het bericht en hij las het steeds opnieuw. Het drong niet tot hem door. Hij weigerde het nieuws toe te laten. Het ministerie van Oorlog moet u tot zijn spijt berichten dat korporaal Tobias Bing... in actieve dienst is gesneuveld... gevallen voor het vaderland... tot zijn spijt berichten... tot zijn spijt berichten...

De woorden zwommen voor zijn ogen, terwijl hij een laag dierlijk geluid voortbracht. Christianna hoorde het toen ze kwam aanlopen. Ze zette het op een rennen en dacht dat het om een gewond dier ging. Ze trof Nick verdwaasd met een telegram in zijn hand geklemd aan. Ze pakte het uit zijn hand en las het. Hij huilde onbeheerst terwijl ze hem vasthield. Godzijdank was Lucas met de clowns op pad - hij volgde jongleerlessen. Ze begeleidde Nick zijn woonwagen in, en daar bleef hij huilend staan.

'Hij is dood... Hij is dood... O, mijn god, ze hebben hem vermoord...' Hij bleef het zeggen. Toby was nog maar een kind. Hij was bijna negentien, en nu was zijn leven voorbij. Nick was ontroostbaar, en Christianna hield hem uren vast terwijl hij heen en weer wiegde, huilend om zijn zoon.

Het nieuws had zich binnen enkele uren door het circus verspreid. Er waren al veel jongens gesneuveld die zich vrijwillig bij het leger hadden aangemeld, of opgeroepen waren: circusknechten, artiesten, zoons, broers - de lijst was lang, en nu stond Toby er ook op. Ze hadden een pagina in het programmaboekje waarop ze degenen eerden die voor hun land waren gestorven.

Christianna's broers en vader kwamen die middag langs om met Nick te praten, maar hij kon niet samenhangend praten en huilde als een kind in zijn schoonvaders armen, en Sandor huilde ook.

'Het was zo'n goeie jongen,' zei Nick. 'Ik heb nooit problemen met hem gehad.' Sandor bleef lang bij hem zitten, en uiteindelijk vroeg Christianna of hij het optreden van die avond wilde afzeggen. Hij was nu niet in staat om op te treden, maar wist dat het van hem werd verwacht en vond dat hij het moest doen. Christianna en hij waren de sterren van het circus, en het publiek zou woedend zijn als ze niet optraden, wat de reden ook was. Zijn persoonlijk tragedie was niet hun probleem, dus schudde hij zijn hoofd in antwoord op haar vraag.

'Weet je het zeker?' Ze was bezorgd om hem. John Ringling North, Joe Herlihy en de spreekstalmeester kwamen ook bij hem langs. Mr. North had opdracht gegeven hun vlag halfstok te hangen. Iedereen vond het verschrikkelijk wat er was gebeurd, en Christianna hoorde Katja schreeuwen toen Gallina haar het nieuws vertelde. Al diegenen die Toby hadden gekend en van hem hadden gehouden waren kapot van verdriet. Het was hartverscheurend geweest om het aan Lucas te vertellen. Hij lag op zijn bed te huilen en rouwde om zijn broer, die zijn hele leven zijn held en zijn beste vriend was geweest, nog meer dan hun vader.

Nick zag eruit alsof hij naar een begrafenis ging toen hij naar het optreden van die avond vertrok. Hij had zelfs gerepeteerd, hoewel dat niet nodig was. Ze konden hun act bij wijze van spreken slapend doen. Zelfs als het optreden van die avond niet vlekkeloos was, zou de menigte het niet doorhebben. De paarden waren zo spectaculair en Christianna was zo mooi dat Nick er alleen maar hoefde te zijn. En tot meer was hij nu ook niet in staat.

Christianna hielp hem met omkleden, en hij volgde haar blindelings naar de paardentent, waar de verzorgers hem hielpen de paarden naar de hoofdring te brengen. Allemaal betuigden ze hun medeleven. De spreekstalmeester vroeg om een moment stilte omdat een van hun moedige jongens in de strijd was gesneuveld en noemde zijn naam aan het begin van de voorstelling. Gelukkig hoorde Nick het niet, want dat had hij niet getrokken. Hij was er helemaal kapot van. Zijn zoons betekenden alles voor hem, en dit was de tweede keer dat hij een kind verloor, na zijn dochter negen jaar eerder. Van zijn drie kinderen leefde nu alleen Lucas nog.

Hun bekende muziek klonk, het teken dat ze op moesten, en Nick en Christianna reden op Pegasus en Athena het spotlicht in. Nick had een glimlach op zijn gezicht die eruitzag als een grijns, en Christianna probeerde nog meer te geven om Nick te compenseren, maar zijn optreden verliep foutloos. Ze kende hem goed genoeg om te zien dat hij de bewegingen blindelings uitvoerde, zonder ergens op te letten, maar het viel niemand op. Ze glimlachte hem bemoedigend toe, maar hij was verdoofd en het leek alsof hij slaapwandelde. Pegasus deed het optreden zelf, bijna zonder leiding van Nick, en toen ze de ring uit liepen, hield Nick de teugels slap en zag hij niet dat er een paal op hun pad lag. De hengst zag die ook niet, struikelde ongelukkig en zakte bijna door zijn benen. Door de schok ontwaakte Nick uit zijn verdoving, maar het was al te laat: de lippizaner hengst had iets in zijn been gescheurd en liep behoorlijk mank de ring uit. Nick sprong meteen van zijn rug om te kijken, net zoals Christianna, die vlak bij hem stond.

'Wat is er gebeurd?' vroeg ze angstig. Ze wist hoeveel Pegasus voor hem betekende, en dit was geen dag waarop er slechte dingen moesten gebeuren. Maar de schok van het verlies van Toby en de toestand waarin Nick verkeerde waren er de oorzaak van geweest. Voor de allereerste keer had hij zijn aandacht er niet bij gehad.

'Hij heeft een gewrichtsband gescheurd,' zei Nick kort. 'Het is mijn schuld. Ik keek niet uit. Ik zag niet wat er op de grond lag.' Hij lette altijd goed op, maar vanavond niet. Het enige wat hij voor zijn geestesoog had gezien, was Toby, die nooit meer thuis zou komen. Pegasus' veiligheid was mijlenver uit zijn gedachten geweest.

Nick liet een trailer komen om de hengst terug naar de tent te vervoeren. Hij wilde hem niet nog kreupeler maken door hem te laten lopen. Hij vroeg een van de dierverzorgers zo snel mogelijk een dierenarts te laten komen. Hij bracht Pegasus naar de tent, wreef zijn been in met massageolie en verbond het, maar Pegasus kon nauwelijks lopen toen hij de trailer uit kwam. Het was voor elk paard een desastreuze situatie, en Christianna bad dat Pegasus de uitzondering op de regel zou zijn. Ze wist dat haar man eraan onderdoor zou gaan als ze hem een spuitje moesten geven, en hij was al halfdood van verdriet.

Voor het eerst in vier jaar keek Nick niet naar Christianna's act en hij reed ook niet mee in de finale. Hij bleef in de tent op de dierenarts wachten, die na middernacht kwam. Deze stelde al snel een diagnose en wond er tegenover Nick geen doekjes om. 'Het ziet er slecht uit. Helaas heb ik geen beter nieuws voor u. Het is niet gebroken, maar ik vrees dat de gewrichtsband gescheurd is, in plaats van alleen maar verstuikt. U zult hem misschien een spuitje moeten geven.' Pegasus was een zwaar dier met een krachtig lichaam en dunne, elegante benen. Dat was echter een dodelijke combinatie wanneer een paard gewond raakte, en menig renpaard was neergeschoten omdat het niet van zijn verwondingen kon herstellen. Nick weigerde de onheilspellende voorspelling van de dierenarts te laten binnenkomen.

'Hij krijgt geen spuitje,' zei hij bars.

'We kunnen hem in een draagband hangen, zodat hij van de grond komt en het gewicht van zijn benen wordt gehaald,' stelde de dierenarts voor, 'maar u kunt hem niet eeuwig laten hangen. Vroeg of laat moet het been genezen of zult u onder ogen moeten zien dat het er niet in zit.' De draagband leek Nick een goed idee, en hij vroeg de dierenarts of hij vakkundige ranches in de buurt kende. De man noemde er een in Santa Rosa.

Nick bleef de hele nacht bij Pegasus en belde 's ochtends met de ranch in Santa Rosa. De dag ervoor was de zwaarste dag van zijn leven geweest. Peggy Taylor, de vrouw die op de ranch de telefoon opnam, beloofde die middag te komen om Pegasus te bekijken. Ze kwam intelligent over, en Nick hoopte dat ze verstand van zaken had. Ze vertelde dat ze het jaar ervoor een paard hadden gered met een draagband zoals die waarover de dierenarts het had gehad, en ze hadden de band nog steeds.

Gelukkig bleef het circus vijf dagen in San Francisco en had Nick tijd om een beslissing te nemen voordat ze verder trokken. Hij informeerde de spreekstalmeester dat Pegasus die avond niet zou optreden. Hij kon op een van de arabieren rijden, terwijl Christianna op Athena reed. Hij had een zwarte arabier die een mooie tegenhanger voor haar was, en de spreekstalmeester ging ermee akkoord. Hij kon niet verwachten dat Nick op een mank paard ging rijden.

De vrouw van de ranch in Santa Rosa kwam om twee uur, en nadat ze een uurtje hadden gepraat, onderzocht ze Pegasus. Nick mocht haar meteen graag. Ze vertelde dat ze op de ranch ook een uitstekende dierenarts hadden. Nick sprak af om Pegasus vóór de voorstelling van die avond naar haar toe te brengen. Ze vertrokken om drie uur, en om vijf uur had de dierenarts de hengst bekeken en hing hij in de draagband. Meer konden ze nu niet doen. Christianna was meegekomen. Ze maakte zich ernstige zorgen om Nick, nog meer dan om het paard. Hij zag er moedeloos en uitgeput uit, en ze wist dat hij niet had geslapen.

Om zeven uur reden ze terug naar San Francisco en ze arriveerden net op tijd op het circusterrein voor hun optreden, zonder repetitie, maar Nick was alerter dan hij de avond ervoor was geweest, hoewel Christianna wist hoe moe hij was. Dit keer zocht hij de grond af naar obstakels en rondslingerende voorwerpen. De zwarte arabier waarop hij reed deed het prima. Het publiek merkte nauwelijks verschil, en Athena straalde terwijl Nick haar door haar passen leidde, met Christianna op haar rug, die eruitzag als een sprookjesprinses. Het publiek vond het geweldig.

De daaropvolgende drie dagen reed Nick elke dag naar Santa Rosa om Pegasus te bezoeken, en Lucas en Christianna gingen met hem mee. Nick oogde gedeprimeerd en sprak nauwelijks met hen, en Christianna wist dat hij aan Toby dacht, niet aan het paard. Maar hij concentreerde zich op Pegasus zodra hij op de ranch aankwam. Tot nog toe was er niets veranderd. De dierenarts zei dat Pegasus' herstel diverse weken of zelfs maanden kon duren, als hij überhaupt al herstelde, en uiteindelijk zouden ze hem misschien toch nog een spuitje moeten geven. Nicks mond was vertrokken tot een grimmige streep. Hij besloot Pegasus er voorlopig te laten en verder te gaan met de tournee. Later zou hij in zijn eentje naar Santa Rosa terugrijden, na Oregon en Seattle, en zich nadien weer bij het circus voegen.

Nick bleef het grootste deel van de nacht op, en Lucas kroop uiteindelijk bij hem in bed. Ze klampten zich aan elkaar vast en huilden.

Toen ze San Francisco de volgende dag verlieten, zag Nick er somber uit. Tijdens de reis naar het noorden sprak hij nauwelijks met Lucas en Christianna. Hij belde de ranch in Santa Rosa de daaropvolgende twee weken twee keer per dag. Pegasus' toestand bleef ongewijzigd, en hij besloot hem daar nog een maand te houden. Daarna zouden ze weer terug zijn in het Midwesten. Hij gebruikte nog steeds de zwarte arabier voor hun act, maar zou Pegasus ophalen zodra de dierenarts en Peggy Taylor vonden dat die er klaar voor was.

'Hoe gaat het met hem?' vroeg Christianna na het laatste telefoontje.

'Nog steeds hetzelfde,' zei Nick ontmoedigd. Het was het weekend van Labor Day, en ze waren in Nevada. De volgende dag traden ze op in Las Vegas, en Nick ging de hele nacht gokken en werd dronken, iets wat Christianna hem nog nooit had zien doen. Hij was er nu voortdurend ellendig aan toe en snauwde tegen Lucas, wat ook ongewoon voor hem was. Hij zei nauwelijks iets tegen Christianna, en ze hadden sinds Toby's dood niet meer gevreeën. Hij rouwde om zijn zoon, en het feit dat Pegasus mank was, was de druppel die de emmer deed overlopen. Christianna vroeg zich af of hij ooit wel weer de oude zou worden. Hij was nu een ander mens, niet iemand die ze mocht of kende. Ze zei er tegen niemand iets over, behalve tegen Gallina. Huilend vertelde ze haar dat hij er tegenwoordig zo slecht aan toe was en dat niets wat ze voor hem deed hielp.

'Geef hem tijd. Het is de tweede keer dat hij een kind verliest, en hij heeft ook al een vrouw verloren. Het is een immense klap. Bid gewoon dat Pegasus beter wordt. Maar dat hij kreupel is, helpt niet bepaald.' Christianna wist dat haar vriendin gelijk had, en een maand later, op 1 oktober, belde Peggy hem op in Illinois.

'Ik denk dat je beter hierheen kunnen komen,' zei ze bedroefd. 'Hij eet niet meer, Nick. Ik denk dat hij het zat is om daar maar te hangen. Misschien is hij de hoop aan het opgeven.' Dat deed Nick ook, maar hij wilde niet dat Pegasus zou sterven. Hij nam twee weken vrij van het circus, wat hij nooit eerder had gedaan; zijn zwagers zouden zijn paardentrailers trekken en samen met Lucas voor de paarden zorgen. Hij beloofde dat hij zo mogelijk eerder terugkwam.

Hij leende een vrachtwagen en reed er met Christianna in twee dagen en twee nachten mee van Illinois naar Santa Rosa. Hij reed hard, en ze sliepen in de vrachtwagen aan de kant van de weg als ze te moe waren om door te rijden. Toen ze op de ranch aankwamen en Pegasus zagen, wist Christianna dat het voorbij was, en Nick ook. Pegasus hing boven de grond en zag er al halfdood uit. Hij had al zijn levenslust en kracht verloren. De dierenarts liet hem om de zoveel dagen een stukje zakken, en zijn been was sterker geworden, maar hij leek niet te willen staan. De dierenarts zei dat hij niet kon zeggen of het been zwak was door gebrek aan beweging en nog steeds pijnlijk, of dat Pegasus alleen maar wilde liggen en sterven. De dierenarts wilde hem daar de kans niet toe geven, dus had hij hem in de draagband laten hangen, hoewel het nu zes weken geleden was dat hij gewond was geraakt en Toby was gestorven. Lang genoeg voor de lippizaner om te genezen, mits dat erin zat, maar niet lang genoeg voor Nick om te herstellen van het verlies van Toby. Hij was nog steeds zeer terneergeslagen, en dat werd nog erger toen hij het paard zag.

Nick aaide over Pegasus' hoofd en sprak zachtjes tegen hem, en Pegasus leek een beetje op te fleuren toen hij hem zag. Hij schudde zijn hoofd en hinnikte en leek Christianna ook te herkennen. Het was hartverscheurend om te zien in wat voor toestand hij verkeerde. Hij zag eruit als een heel moe, oud paard, hoewel hij nog maar acht was, en dat was jong voor een lippizaner. Hij had nog een goede vijftien of zestien jaar te gaan als hij voor het leven zou kiezen. Maar dat leek hij niet te willen.

Peggy bood hun aan om bij haar te overnachten, en ze maakten dankbaar gebruik van haar kleine gastenkamer. Ze zei het niet, maar Nick moest een beslissing nemen. Hij probeerde het uit de weg te gaan, maar het was wreed om Pegasus te laten wegkwijnen als hij toch niet zou herstellen. In gedachten liep hij die avond naar de stal. Hij bleef lang weg, en twee uur later besloot Christianna hem te volgen omdat ze zich zorgen maakte. Als Nick Pegasus verloor, zou het nog moeilijker worden voor hem worden om over de dood van Toby heen te komen of zich er zelfs mee te verzoenen. Het zou het alleen maar erger maken.

Ze trof hem zittend tegen de muur van Pegasus' stal aan, terwijl hij met zachte, rustige stem tegen hem praatte. Het herinnerde hem aan de overtocht van vier jaar eerder, toen Pegasus was gaan liggen en bijna was gestorven.

'Je moet nu dezelfde beslissing nemen,' zei hij terwijl hij naar hem opkeek, en Pegasus knikte, alsof hij het begreep. Nick had niet in de gaten dat Christianna op een afstandje stond toe te kijken. 'Je besloot op het schip om op te gaan staan. Ik had je toen nodig, en dat is nu ook weer zo. Je kunt niet zomaar opgeven, en ik ook niet. Toby zou dat niet gewild hebben. Hij was een goede jongen en als hij kon, zou hij hier nog steeds zijn. Hij zou zeer teleurgesteld in ons allebei zijn als we nu opgaven.' Terwijl hij het zei, sprongen de tranen in Christianna's ogen. 'Ik beloof je dat ik je een goed leven zal geven als je het nog een keer probeert. Ik zal de rest van je leven voor je zorgen. We doen dit samen.' Pegasus knikte weer, en Nick stond op en aaide hem, maar toen zag hij dat zijn vrouw naar hen stond te kijken. 'Ik wist niet dat je hier was,' zei hij zacht, beschaamd over wat ze misschien had meegekregen. Hij had niet aan haar willen toegeven hoe wanhopig hij was, maar ze hield van hem en wist het. Hij kon het in haar ogen zien.

'Wat heb je destijds op het schip gedaan waardoor hij weer opstond?' vroeg ze met een nieuwsgierige blik op man en paard. Ze vroeg het zich al dagen af, maar had Nick niet willen lastigvallen door ernaar te vragen.

'Ik heb gewoon de hele nacht bij hem gezeten en hem gesmeekt overeind te komen.' Nick glimlachte naar haar, ontroerd dat ze naar de stal was gekomen. Hij wist hoeveel ze om hen beiden gaf. De afgelopen zes weken had hij haar in emotioneel opzicht niets kunnen bieden, en daar had ze begrip voor gehad. 'Ik zei tegen hem dat mijn leven voorbij was als hij niet opstond en dat ons leven in zijn handen lag.' Dat was nu niet helemaal waar, maar in sommige opzichten toch wel. Nick was immers niet in staat nog een klap op te vangen en weer een verlies te lijden.

'Zullen we vannacht bij hem blijven?' stelde Christianna voor. 'Dan vertellen we hem hoeveel we van hem houden en hoe hard we hem nodig hebben,' zei ze met een onschuldige blik, en Nick nam haar in zijn armen.

'Je bent een verbazingwekkende vrouw. En ik hou van je, meer dan ik in lange tijd tegen je heb gezegd.'

'Ik hou ook van jou, Nick,' zei ze zacht. 'En ook van jou, Pegasus. Dus wordt maar gauw beter, want dit heeft nu lang genoeg geduurd. Iedereen in het circus mist je, en die kleine zwarte arabier ziet er niet uit vergeleken bij jou, dus je moet terugkomen.' Ze sprak alsof ze het tegen een kind had.

Pegasus wierp zijn hoofd naar achteren en hinnikte alsof hij lachte, terwijl Christianna en Nick in zijn stal gingen zitten, en Nick een arm om haar heen sloeg. Hij voelde zich de gelukkigste man ter wereld en zo had hij zich de zes afgelopen weken beslist niet gevoeld. Hij zag er ineens beter uit dan hij er sinds half augustus uit had gezien - meer als de oude Nick. Ze praatten nog een poosje, en toen leunde ze met haar hoofd tegen hem aan en viel in slaap.

De volgende ochtend werden ze wakker van het zonlicht dat in de stal scheen. Pegasus keek naar hen alsof hij zich afvroeg wat ze daar deden, en er brandde een oud vertrouwd vuur in zijn ogen. Nick dacht iets te zien wat er de avond ervoor niet was geweest, en Christianna merkte het ook op. Hij zag eruit zoals vlak voor een optreden, wanneer hij hun muziek hoorde en wist dat hij op moest.

'Laten we eens kijken,' zei de dierenarts toen hij gearriveerd was. Ze lieten de draagband zakken, en Pegasus stapte er voorzichtig uit. Hij keek om zich heen, draaide zich om alsof hij naar Nick lachte en trippelde zijn stal uit. Hij huppelde een paar minuten vrij rond, en toen Nick hem zijn bekende stemcommando's gaf, kwam hij meteen terug. Hij stond stabiel en sterk op zijn benen. De dierenarts straalde, en Nick had tranen in zijn ogen. 'Misschien heeft hij jullie de afgelopen weken gewoon gemist,' zei de dierenarts, die perplex stond. 'Je weet het met paarden nooit, vooral niet met uitmuntende raspaarden als deze. Ze hebben een eigen wil.' Nick keek even naar Christianna, en ze glimlachte door haar tranen heen.

'Wat denkt u ervan, dokter?' vroeg Nick de dierenarts. Hij wilde Pegasus niet in gevaar brengen of opnieuw kreupel maken. De dierenarts onderzocht zijn gewonde been nog een keer voordat hij zijn vraag beantwoordde.

'Ik vind zijn been sterk aanvoelen, en hij kan er zonder problemen op lopen. Ik denk dat u hem wel mee naar huis kunt nemen. Laat hem de eerste weken rustig aan doen en kijk gewoon hoe het gaat. Aangezien het om zijn voorbeen gaat, hoeft u zich over de optredens geen zorgen te maken. Hij steunt met zijn hele gewicht op zijn achterbenen bij de oefeningen die u met hem doet.' Hij gaf de grote hengst een klopje op zijn hoofd en keek hem aan. 'Gedraag je, Pegasus. Het is nu afgelopen met dat zelfmedelijden van je. Je hebt ons allemaal doodongerust gemaakt. Ga weer aan het werk!' Pegasus hinnikte weer, en Peggy gaf hun een van haar paardentrailers mee. Ze waren er klaar voor om die middag te vertrekken.

'Ik kan je nooit terugbetalen voor wat je voor ons gedaan hebt,' zei Nick ernstig. Ze had hem het minimumtarief in rekening gebracht voor het onderbrengen van Pegasus en had zich met hart en ziel aan zijn herstel gewijd. 'Je hebt hem weer tot leven gewekt.'

'Nee, niet ik,' zei ze stellig en ze wist het zeker. 'Jij, door afgelopen nacht bij hem te blijven. Zoiets heb ik echt nog nooit meegemaakt.' Toen gaf ze Pegasus een klopje voordat ze hem in de trailer zetten om naar huis te gaan. 'Braaf zijn, jongen, en wees lief voor ze. Het zijn aardige mensen, en ze houden van je.' Ze kuste hem precies tussen zijn ogen, en toen leidde Nick hem de trailer in. Ze waren klaar voor vertrek.

Na vier dagen reizen voegden ze zich weer bij het circus, in Kentucky. Ze waren precies een week weg geweest, in plaats van de twee weken die ze ervoor hadden uitgetrokken. Alle circusartiesten reageerden opgewonden toen ze Pegasus zagen. Ze hadden gevreesd dat Nick hem had moeten laten inslapen, en hij zelf ook. Maar Pegasus zag er net zo levendig uit als voorheen toen hij Athena en de andere paarden zag, en toen Nick hem uit de trailer haalde om hem beweging te geven, draafde hij energiek door de piste.

Het duurde even voordat hij weer helemaal op krachten was, maar Nick werkte elke dag met hem, en in de derde week van oktober maakte Pegasus zijn triomfantelijke rentree in Raleigh, North Carolina. Hij was terug van weg geweest. Het waren twee lange, zware maanden geweest, de zwaarste tijd uit Nicks leven, zelfs zwaarder dan zijn vertrek uit Duitsland of zijn aansluiting bij het circus. Sinds Toby's dood had hij het gevoel gehad dat hij aan het verdrinken was. Maar hij was weer boven water gekomen, en Pegasus ook. Ze hadden het ergste overleefd, met hulp van Christianna. En op de avond dat ze weer samen optraden, in de hoofdpiste, zag ze er mooier uit dan ooit. Ze straalde helemaal. Pegasus vloog. Lucas liet zich ook nog even zien op een van de arabieren. Hoewel hij Toby nog steeds verschrikkelijk miste, was Nick een gelukkig man. Ze hadden de storm doorstaan en hadden het overleefd.

23

Tegen de tijd dat ze weer in Florida aankwamen voor hun winterstop had Pegasus zijn ritme teruggevonden en was Nick bijna weer de oude. Hij was ingetogener, en er waren momenten dat het gemis van Toby hem nog steeds overmande, maar hij had nu ook goede momenten. En hij kon weer genieten van Lucas. Ze brachten zelfs een avond door met Gallina en Sergei. Maar de arme Katja was er nog steeds kapot van. Toby was haar eerste liefde geweest, en ze kon niet geloven dat hij nooit meer thuis zou komen. Nick ook niet, maar het was nu eenmaal de waarheid. Het deed hem soms ook aan Marianne denken, die haar man zo snel had verloren en op haar eenentwintigste weduwe was geworden, met een baby die haar vader nooit had gezien. Hij hoopte dat ze zich staande hield. Wel maakte het hem ongerust dat hij de laatste tijd zo weinig van Alex had gehoord. Hij hoopte dat hij het volhield met de nazi's in zijn achtertuin. Nick was blij dat hij in Sarasota zat en niet in Europa was gebleven. Als hij dat wel had gedaan, waren ze nu misschien allemaal dood.

Terwijl ze weer in hun winterkwartier neerstreken, merkte hij dat Christianna veel sliep en voortdurend moe was, hoewel ze dat niet toegaf. De drie maanden sinds Toby's overlijden hadden ook van haar hun tol geëist.

'Gaat het wel goed met je?' vroeg hij bezorgd toen ze op een dag weer opvallend lang had uitgeslapen.

'Prima,' zei ze terwijl ze naar hem glimlachte. 'Alleen erg moe.'

'Je bent te jong om moe te zijn,' plaagde hij haar. 'Dat is iets voor oude mannen zoals ik.'

'Je bent niet oud.' Ze glimlachte terug naar hem. Hij was zevenenveertig, maar had de afgelopen vier jaar veel verdriet meegemaakt. Hij was nog net zo knap als de eerste keer dat ze hem had gezien, hoewel er sinds Toby's dood nog steeds iets droevigs in zijn ogen lag, dat er misschien wel altijd zou blijven. De tijd zou het leren. Maar ze wist dat het verlies van een kind in sommige opzichten een diepe wond sloeg, die nooit zou helen.

Die avond lag ze weer uitzonderlijk vroeg in bed, in diepe slaap. Nick begon zich er echt zorgen om te maken.

'Weet je zeker dat alles goed is?' vroeg hij haar de volgende ochtend. 'Het is niets voor jou om zoveel te slapen.' Ze antwoordde vaag en verzekerde hem dat er niets aan de hand was, maar hij had ineens het vreemde gevoel dat ze iets voor hem verborgen hield. Hij was zo met zichzelf bezig geweest, met zijn verlies en Pegasus' verwonding dat hij de afgelopen drie maanden heel weinig aandacht aan haar had besteed. Hij voelde zich er rot onder, maar Christianna was altijd geduldig en begripvol, misschien meer dan hij verdiende. 'Hou je iets voor me achter?' Hij was ineens bang dat ze ziek was en hem er niet mee wilde belasten. Ze aarzelde heel lang voordat ze antwoordde, wat zijn ergste vrees bevestigde, en met een doodsbange blik nam hij haar in zijn armen. Alstublieft, God, dacht hij bij zichzelf, laat me niet nog een dierbare verliezen. 'Wat is er?'

'Niets.' Ze glimlachte naar hem terwijl hij haar vasthield. 'Het gaat prima.' Maar toen besefte ze dat het niet eerlijk was om het nog langer voor hem verborgen te houden. Misschien was hij er nu klaar voor om het te horen. De afgelopen twee maanden zou het hem waarschijnlijk alleen maar nog erger van streek hebben gemaakt. 'We krijgen een kindje,' fluisterde ze tegen zijn borst en toen keek ze liefdevol naar hem op.

Nick antwoordde een hele tijd niet en dacht aan Toby en aan de dochter die hij had verloren. Hij vroeg zich af of hij het nog een keer aankon. Hij was nu voortdurend bang dat er iets met Lucas zou gebeuren, het enige kind dat hij nog had. Maar hij wist ook dat hij het recht niet had om Christianna een kind van zichzelf en van hen samen te ontzeggen. Hij sloot zijn ogen terwijl hij haar vasthield en keek toen naar haar omlaag met meer tederheid dan hij ooit voor haar had gevoeld.

'Waarom heb je niets gezegd?' vroeg hij, maar hij wist het antwoord al.

'Het was niet het goede moment.' Ze beseften allebei dat het waar was. Nu was hij er klaar voor om het te horen, de afgelopen twee maanden niet.

'Hoelang weet je het al?' Hij voelde zich schuldig dat ze zulk belangrijk nieuws niet met hem had kunnen delen.

'Een poosje. Ongeveer twee maanden, vlak nadat Toby was gestorven en Pegasus gewond was geraakt. Ik kon het je toen niet vertellen, en je zou niet blij zijn geweest. Ben je dat nu wel?' vroeg ze voorzichtig, en hij kuste haar.

'Heel erg blij. Ik wil een dochtertje dat precies op jou lijkt. Wanneer komt het?'

'In juni. Maar ik ga gewoon op tournee. Dat doen alle vrouwen hier.' Hij keek haar verwonderd aan en begon te lachen. Hij was opgegroeid met vrouwen die maandenlang kwijnden, rustten, dutjes deden, zichzelf in de watten legden en klaagden, en zij wilde met het circus op tournee en onderweg bevallen?

'Je bent gek,' zei hij terwijl hij naar haar lachte, maar ineens besefte hij wat ze de afgelopen maanden had gedaan en hij was meteen ontdaan. Ze had de afgelopen twee maanden gewoon gekoorddanst, zij het met een net, en samen met hem en de paarden opgetreden. Ze had op olifanten gereden en door het land gereisd. Hij vroeg zich af of dat ook een reden was waarom ze hem niets had verteld: omdat ze door wilde gaan met wat ze allemaal deed en wist dat hij daar kwaad om zou zijn. 'Wacht eens even. Ik wil niet dat je koorddanst terwijl je zwanger bent, en ook niet dat je meedoet met mijn act. Christianna, wees verstandig. Ik wil niet dat je dit kind verliest,' zei hij ernstig en in paniek. Hij was niet gewend aan vrouwen zoals zij, maar ze was sterker dan ze eruitzag. Ze had de gewoonte om hard te werken en was gewend aan de dingen die ze deden.

'Dat gebeurt ook niet,' zei ze kalm. 'Ik wil zo lang mogelijk doorgaan met koorddansen. Er is niemand die me kan vervangen. En jij hebt me ook nodig. Ik kan onze act langer volhouden dan de koorddansact.'

'Wat? En tijdens de tournee in de hoofdpiste bevallen? Christianna, dat wil ik niet hebben!'

'Jammer dan,' zei ze koppig. 'Je kunt me toch niet tegenhouden!'

'Ja, dat kan ik wel! En dat zal ook ik zeker doen. Weet je vader het?'

Ze schudde haar hoofd. 'Ik wilde het hem niet vertellen voordat jij het wist. Dat zou niet eerlijk zijn.' Nick was geroerd door dit blijk van respect. 'Maar het zal hem niet uitmaken. Mijn moeder is ook blijven koorddansen toen ze zwanger was van mij, en ook nog eens zonder net,' zei ze trots.

'Geweldig! Dus ze had kunnen vallen voordat ze jou kreeg, en waar zou ik dan zijn geweest? Christianna, alsjeblieft... alsjeblieft... breng onze baby en jezelf niet in gevaar. Ik hou te veel van je om ook jou te verliezen. Als we nu eens een jaartje vrij nemen en niet op tournee gaan?'

'Dat kan niet in een circus. Dan verlies je je plek.' Ze wist dat beter dan hij, maar hij werd helemaal gek van de gedachte dat ze paardreed, op Athena's rug stond en koorddanste terwijl ze zwanger was. Maar zelfs Gallina steunde hem deze keer niet toen hij zich er tegenover haar over beklaagde. Zij kende de gewoonten van het circus ook. Het was een harde, genadeloze wereld.

'Ze heeft gelijk,' zei ze tegen hem. 'Ze moet zo lang mogelijk blijven werken zonder krankzinnige risico's te nemen. En ik zou niet weten waarom ze niet tijdens de tournee kan bevallen. Overal waar we komen zijn ziekenhuizen.' Het was niet het leven dat hij voor zijn vrouw wilde, maar Christianna leek er niet mee te zitten, en het conflict duurde voort. Nick kon het niet winnen, hoe hij ook zijn best deed. Ze was liefdevol en trouw, maar ook koppig, en haar familie was het met haar eens en niet met hem. Ze hadden te veel voorbeelden om te bewijzen dat hij het verkeerd zag.

Uiteindelijk stemde ze ermee in het koorddansen in maart op te geven, tijdens de repetities voor hun tournee, wanneer ze haar figuur begon te verliezen. Hij wist haar zover te krijgen dat ze tijdens hun eigen act op een zadel zat en niet op Athena's rug stond, en ze droeg ruimere kostuums, zodat haar groeiende buik niet zichtbaar was. Ze was jong, en haar lichaam was sterk, dus kon ze haar zwangerschap lang verbergen. Maar eind april kon zelfs Christianna die niet langer geheimhouden en moest ze officieel afscheid nemen, in elk geval voor twee maanden. Het publiek reageerde geroerd wanneer de spreekstalmeester het aankondigde en de reden vertelde, en elke avond nam ze aan het begin van Nicks act applaus in ontvangst. Ze zag er schitterend uit in haar zilvergrijze jurk, en hij tikte tegen zijn hoge hoed naar haar toen de lippizaneract begon, maar het frustreerde haar dat ze niet tot aan de bevalling kon doorwerken.

'Dan had je maar clown of jongleur moeten worden,' plaagde hij haar. Hij vond het heerlijk om naar haar te kijken en haar vast te houden terwijl haar buik groeide. Lucas was dolblij met de komst van de nieuwe baby en hoopte dat het een jongetje werd. En Nick verheugde zich er nu ook op. De geboorte van hun kind gaf hem hoop, en het voelde voor hem alsof zijn leven opnieuw begon. Het was het begin van een nieuw tijdperk. Het enige wat hem dwarszat, was dat hij Christianna en de baby en zelfs Lucas een beter leven wilde geven dan ze nu hadden. Hij zat nu bijna vijf jaar bij het circus en voelde zich oud en moe. Met zijn achtenveertig jaar wilde hij hun meer geven en hij droomde nog steeds van een ranch.

Terwijl hij zijn dromen voor zijn gezin koesterde en ze op de nieuwe baby wachtten en van de ene stad naar de andere trokken, denderde de oorlog eindeloos voort. In mei gaven de Duitsers zich in Noord-Afrika over, en de geallieerden wonnen aan kracht. In de laatste dagen van Christianna's zwangerschap richtten de ogen van de wereld zich op de wrede verwoesting van het getto van Warschau en de gruwelijke vernietiging van mensenlevens daar. Omdat het zich in Polen afspeelde, raakte het Christianna extra hard. De Duitsers waren monsters en hadden systematisch Joden uit de weg geruimd in Europa. Nick besefte dagelijks dat zijn kinderen en hij allang dood zouden zijn geweest als ze waren gebleven, en dat zijn moeder dat waarschijnlijk al was.

Toen ze in juni in Santa Barbara aankwamen, reed Nick zoals altijd met Christianna naar Santa Ynez, als bedevaart naar zijn dromen. Maar ze verbleven dit keer niet in het hotel. Ze was te zwaar en voelde zich ongemakkelijk. Bovendien was ze al twee dagen over tijd, wat hem zenuwachtig maakte. Hij was veel ongeruster dan hij rond de geboorte van zijn andere kinderen was geweest. Wellicht kwam dat doordat hij nu ouder was, of doordat Christianna zo teer en zo klein leek, en hij bezorgd om haar was. De verliezen van de afgelopen jaren hadden hem zwaar getroffen. Hij was ontzettend hang dat er iets met haar zou gebeuren, maar ze leek volledig kalm en sereen wanneer ze hem geruststelde. En ze hielp hem er altijd aan herinneren dat Gallina en haar eigen moeder in hun woonwagen waren bevallen. Nick vond het niet geruststellend en smeekte haar hem dat niet aan te doen. Hij wilde haar in een ziekenhuis hebben, met alle hulp die daar aanwezig was.

'Het komt wel goed,' zei ze vol vertrouwen.

'Ja, in een ziekenhuis, met een arts en voldoende verplegend personeel. Laten we dit alsjeblieft niet in circusstijl doen.' De manier waarop hij ertegenaan keek verried zijn afkomst. Hij deed niet nonchalant over haar bevalling en wilde de beste medische zorg voor haar. En het was een opluchting voor hem dat ze de komende drie weken in grote steden optraden: Santa Barbara, San Francisco, Portland, Seattle, Spokane. Hij had er totaal geen problemen mee als ze in een van die steden zou bevallen, en dat was de reden dat hij ermee akkoord was gegaan dat ze meeging op tournee. Christianna huppelde opgewekt en energiek rond met haar grote buik en keek elke avond naar zijn act; ze zwaaide naar het publiek en bekommerde zich om Lucas. Nick vroeg zich af of het aan haar karakter lag of gewoon aan het feit dat ze nog zo jong was. Ze was zesentwintig, maar zag er nog steeds uit als een meisje van veertien.

Op de terugweg van Santa Ynez, waar ze zoals elk jaar het klif hadden bezocht, aten ze in het Italiaanse restaurant en daarna gingen ze naar huis. Lucas logeerde een nachtje bij Gallina en vond het nog steeds leuk om met Rosie te spelen, hoewel ze met haar elf jaar minder jongensachtig werd en zich steeds meer als een meisje ging gedragen, wat hij maar irritant vond. Maar hij vergaf het haar meestal, en ze waren nog steeds bevriend.

Nick glimlachte naar Christianna terwijl ze terugliepen naar hun woonwagen, nadat ze hun geleende auto hadden teruggebracht. Hij gniffelde om hoe dik ze was. Ze zag eruit als een circushal met armen, benen en een hoofd. Het middengedeelte van haar lichaam was helemaal rond. Hij vond het heerlijk om 's avonds zijn hand op haar buik te leggen en de baby te voelen trappen.

Toen hij dat een poosje later in bed weer deed, voelde hij dat haar hele buik keihard werd, en Christianna trok een gezicht.

'Wat was dat?' Hij keek geschrokken, en zij ook.

'Vast iets wat ik heb gegeten. Misschien vond de baby het niet lekker.' Ze had heel weinig gegeten, omdat ze niet meer ruimte had, zei ze.

Hij voelde de baby nog een paar keer trappen en kreeg een por van een voet of een arm, wat hem aan het lachen maakte. Maar toen werd haar buik weer hard, en deze keer maakt hij zich zorgen.

'Weet je zeker dat dat geen kwaad kan? Moeten we naar het ziekenhuis?' Ze lachte naar hem en wreef over haar buik, waarna hij weer zacht werd.

'Natuurlijk niet. Je gaat niet naar het ziekenhuis omdat je last van je spijsvertering hebt.' Ze glimlachte naar hem, maar hij was niet gerustgesteld.

'Hoe weet je zo zeker dat het je spijsvertering is?' Hij keek wantrouwend, maar Christianna was onbekommerd. Ze rolde op haar zij en kuste hem.

'Dat weet ik gewoon,' zei ze, waarna ze hem nog een kus gaf.

'Als je maar weet dat ik je met geen vinger aanraak als je zo eigenzinnig doet,' zei hij. 'Je kunt elk moment bevallen. Ik wil er niet verantwoordelijk voor zijn dat ik iets verkeerds doe of de baby of jou pijn doe.' Ze lachte weer om wat hij zei.

'Weet ik, weet ik,' zei ze. Ze kropen tegen elkaar aan, en Christianna viel veilig in Nicks armen in slaap. Hij vond het heerlijk om tegen haar aan te liggen en samen te slapen. Haar aanwezigheid in zijn leven had meer gerieflijkheid gebracht dan hij ooit had gekend, en dicht tegen haar aan viel hij langzaam in slaap. Hij werd wakker toen hij haar voelde verstijven, en ze kreunde zacht.

'Christianna? Gaat het?' Hij wist niet zeker of ze wakker was of had gedroomd, maar ze antwoordde met slaperige stem.

'Jawel. Maar mijn rug doet zeer.' Hij wreef over haar rug, en ze viel weer in slaap, maar ineens schoot ze wakker van een scherpe stekende pijn. Hij keek haar aan en ging rechtop in bed zitten en hij kon zien dat ze pijn had.

'Ik denk dat het zover is,' zei hij met sterke, rustige stem. 'Volgens mij is dit niet je spijsvertering.' Hij besefte ineens dat ze in de ontkenningsfase zat en eerder ook weeën had gehad. 'Kom, lieverd. We gaan.'

'Ik wil hier blijven,' zei ze met een klein stemmetje.

'Dat kan niet,' zei hij. 'Ik wil niet dat je hier bevalt.' Hij was er heel stellig in.

'Je mag daar niet bij me,' zei ze treurig en toen voegde ze er met een nog kleiner stemmetje aan toe: 'Ik ben bang...' Nog terwijl ze het zei, voelde ze een drukkende pijn. Ze klampte zich met beide handen aan zijn schouders vast, en hij zag in haar ogen hoe erg het was.

'Ik blijf bij je, als het mag,' beloofde hij. Hij stond op, trok zijn broek en een overhemd aan, zijn sokken en schoenen en haalde toen snel een kam door zijn haar. 'Kom,' zei hij terwijl hij haar in zijn armen nam en in een deken wikkelde. Hij probeerde haar te laten staan, maar ze kon niet meer lopen. Hij vreesde dat ze te lang hadden gewacht en zette haar op de bank in de woonkamer. 'Ik haal de auto.' Ze hadden al een leenauto geregeld van een van de trapezewerkers. Die stond even verderop, en de sleutels lagen op de stoel. Nick stak de sleutel in contact, reed terug naar hun woonwagen en rende naar binnen om Christianna te halen. Ze kampte met gruwelijke weeën en kon nauwelijks praten. Toen hij haar wilde optillen, hield ze hem tegen.

'Ik kan niet... Ik kan niet...' fluisterde ze. 'Het doet zo'n pijn... Til me niet op,' smeekte ze en toen gilde ze.

'Christianna, doe me dit niet aan... Lieverd, alsjeblieft - laten we gaan.' Maar ze verging van de pijn, en hij kon het niet over zijn hart krijgen om haar gewoon op te tillen en naar de auto te dragen. Ze weigerde hem los te laten. Hij hielp haar op de bank te gaan liggen en rende naar de buren om Gallina wakker te maken. 'Haal een dokter - een ambulance - wie of wat dan ook - de baby komt eraan!'

'Jullie zouden toch naar het ziekenhuis gaan?' Gallina keek hem verbaasd aan en sliep nog half.

'Daar is het te laat voor. Ze wil niet dat ik haar optil.' Gallina werd toen snel wakker en beloofde iemand te sturen, desnoods de brandweer. Nick holde terug naar hun woonwagen en bad dat er snel iemand zou komen. Toen hij binnenstormde, bleek Christianna weer op hun bed te zijn gaan liggen. Ze kronkelde van de pijn.

'Ik kan het niet...' zei ze steeds tegen hem. 'Ik kan het niet...', en toen werd ze overspoeld door een nieuwe pijngolf, en hij wist niet wat hij moest doen. Uiteindelijk hield hij haar handen stevig vast en keek haar recht in de ogen. Toen wist hij wat hij moest doen. Het was net als bij Pegasus, wanneer die wilde opgeven.

'Je kunt het wél,' zei hij stellig tegen haar. 'Je kunt het wel. Je doet het al... Het komt allemaal goed... Ik ben bij je...'

'Nee!' schreeuwde ze naar hem, terwijl er een pijn door haar lichaam trok die zo krachtig was dat ze het gevoel had dat ze verdronk en hem niet meer kon zien. Alles was onder water, behalve de pijn, die haar overal volgde. Ze kon Nick horen, maar niet zien. Terwijl hij naar haar keek, stond zijn gezicht doodsbang. Hij wilde haar en de baby niet verliezen en legde haar voorzichtig neer. Toen hij omlaag keek, zag hij het hoofdje van de baby. Christianna schreeuwde, één lange oneindige gierende uithaal, en toen lag de baby in zijn armen. Ze stopte met schreeuwen, en er daalde een doodse stilte over de kamer neer. Het was een meisje, met de navelstreng om haar nek. Ze maakte geen geluid, maar keek hem met wijd open ogen aan. Nick huilde terwijl hij haar vasthield, haar voorzichtig omdraaide en op de rug klopte. Ze nam een hap adem en begon te huilen, en Christianna huilde ook.

'Wat is ze mooi,' zei ze vol ontzag. 'En wat hou ik toch veel van je.' Ze raakte zijn gezicht aan terwijl ze elkaar aankeken en lachten en huilden.

'Ik hou ook van jou.' Wat hij zojuist had meegemaakt, had bijna alles goedgemaakt wat hem was overkomen. Het was het mooiste geschenk van zijn leven. En Christianna ook. En hun kind.

Hij had geen idee hoe hij de navelstreng moest doorknippen, maar dat hoefde ook niet. Vijf minuten later was de brandweer er, en de brandweermannen namen het van hem over. Ze wisten precies wat ze moesten doen. Ze boden aan om Christianna naar het ziekenhuis te brengen, maar dat wilde ze niet, en met de baby was alles goed. Ze lag al op haar moeders borst en keek nieuwsgierig rond. Nick wist dat hij het moment van haar geboorte en wat ze hadden gedeeld nooit zou vergeten. Misschien had Christianna gelijk gehad. Ze had hem bij zich willen houden, en als ze naar het ziekenhuis waren gegaan, had hij misschien alles gemist. Het was het grootste wonder van allemaal.

De brandweerlieden controleerden Christianna's vitale functies en die van de baby. Daarna hielpen ze hen de boel schoon te maken, en Gallina kwam ook helpen. Een uur later wensten ze Christianna en Nick veel geluk en vertrokken. Er hadden zich intussen allerlei circusartiesten op de weg verzameld, en Gallina vertelde hun wat er was gebeurd. Iedereen was blij voor hen. Lucas kwam een paar minuten naar zijn zusje kijken en ging toen weer met Rosie in de andere woonwagen spelen.

In hun kleine slaapkamer lag Christianna met hun baby in haar armen, en Nick keek liefdevol naar hen beiden.

'Je hebt het fantastisch gedaan,' prees hij haar. 'Je was heel dapper.'

'Nee, jij was dapper. En ik ben heel blij dat we samen waren,' zei ze zacht, terwijl Nick de baby over haar wang streelde, die in haar moeders armen lag te slapen.

'Ik ook. Je had gelijk.' Dat had ze meestal. Christianna leek altijd te weten wat het beste voor hen was. Ze hadden afgesproken dat ze een dochter Chloe zouden noemen, en Nick fluisterde haar naam en toen kuste hij Christianna.

Terwijl hij naar hen keek, wist hij dat hij hun ooit een beter leven zou schenken dan dit, deze kleine kamer in een woonwagen, het hele land doorkruisend, zonder een echt thuis. Hij wist dat het zou gebeuren, hij wist niet hoe, maar het zou hem lukken. Christianna verdiende het, en hun baby ook, en Lucas... Maar voorlopig was wat ze zojuist hadden gedeeld een wonder op zich en genoeg voor hen beiden. Hij vlijde zich tegen haar aan, en met z'n drieën vielen ze in slaap. Het was een heel grote dag geweest.

24

Een jaar later, in het voorjaar van 1944, toen Chloe bijna een jaar was, keerde het tij. De geallieerden bombardeerden Duitsland nu continu en landden in Europa, de Russen drongen de Duitsers terug, en Adolf Hitlers strijdkrachten begonnen eindelijk terrein te verliezen. Het werd hoog tijd, maar het was nog niet voorbij. Er was eindelijk hoop dat Hitler toch niet de wereld zou veroveren. Het ging de goede kant op.

Nick maakte zich zorgen om zijn oude vriend Alex. Hij had al bijna een jaar niets van hem gehoord; de brieven kwamen gewoon niet meer aan. Hij had wel post van Marianne gehad, en zij had ook niets meer van haar vader vernomen. Nick bad dat hij nog in leven was. Mariannes baby was intussen twee, en ze woonde bij haar schoonouders in Haversham. Ze vertelde dat het een vredig bestaan was, maar haar brieven waren onmiskenbaar droevig van toon. Met haar drieëntwintig jaar had ze haar land, haar thuis, haar man en mogelijk haar vader verloren. Ze schreef dat haar kleine meid haar grote bron van vreugde was. Ze was een jaar ouder dan Chloe, de baby van Nick en Christianna, die ook het licht in zijn leven was.

Nadat Alex de vriend van de pachtboer vlak bij de Zwitserse grens had gebracht en hem daarvóór in zijn wijnkelder had verstopt, waren er anderen gekomen, Joden die zich hadden weten te verstoppen of over het hoofd waren gezien en die probeerden te ontsnappen voordat ze naar een kamp werden gestuurd. De meesten waren mannen die de kracht hadden om de ontberingen te doorstaan, slim genoeg waren om de Duitsers te ontvluchten en ondergedoken leefden of op de vlucht waren. Heel af en toe ging het om vrouwen, en één keer om twee kleine meisjes van wie de hele familie was afgevoerd - ze probeerden naar hun tante in Frankrijk te komen, die bereid was hen daar te verstoppen.

Alex was nooit van plan geweest Joden te helpen, maar elke keer dat de gelegenheid zich voordeed, stond hij er en deed wat hij kon. Er was geen formele verzetsbeweging, slechts een handjevol mensen die zo dapper waren om te helpen. Het was het enige wat zijn leven nu betekenis gaf. Marianne was veilig met haar baby bij de Beaulieus in Engeland, hij haatte zijn landgenoten en was bereid bijna alles te doen om de nazi's te ondermijnen. Als een gedistingeerde aristocraat tegen wie niemand argwaan koesterde had hij een perfecte dekmantel, en na verloop van tijd werd het zijn leven. Het was zijn reden van bestaan geworden, en hij ging door met mensen verstoppen en helpen ontsnappen. Hij wist dat dit zijn missie was, en naarmate hij ervarener werd, was hij brutaler geworden. Het lokale opperbevel behandelde hem nog steeds met respect. Hij was gewoon een lokale edele, alleen met zijn paarden, en ze zagen hem elke dag rijden. Hij onderhield warme contacten met alle officieren en had hen diverse malen voor een diner uitgenodigd. Ze vonden hem een charmante man.

In juni 1944 landden de eerste geallieerden op de kust van Noord-Frankrijk. In de hoop dat ze snel zouden komen, hielp Alex met een groep mannen de weg vrij te maken door een trein op te blazen die raketten en munitie vervoerde. Hij deed wat hij kon om de nazi's schade toe te brengen. De actie verliep goed.

Alex werkte die nacht in een team van zes personen, onder wie een vrouw. Het was de eerste keer dat hij zoiets deed, maar hij had afgesproken om mee te doen toen ze zijn hulp inriepen.

Het was verrassend eenvoudig geweest om de draad voor de explosieven te leggen. Later die nacht zouden ze met een kruiwagen, te voet en met een auto het dynamiet brengen. Alex was van plan door het bos naar hen toe te lopen. Hij was onbevreesd en het maakte hem niet uit als het zijn dood zou worden. Marianne was veilig bij de Beaulieus, en de wereld die hij kende en liefhad was de afgelopen vijf jaar aan gruzelementen geschoten. Niets wat hij ooit had gekoesterd, bestond nog. En alles wat hij kon doen om de nazi's uit wraak te vernietigen, leek hem terecht.

Hij droeg die nacht haverzakken vol explosieven, die van man tot man werden doorgegeven. Daarna wachtten ze in de hossen op de trein die 's ochtends zou langsrazen, en toen die in zicht kwam, staken ze de lonten aan. De reactie volgde onmiddellijk: de trein en alles wat erin zat explodeerde, en hun missie was volbracht. Ze verdwenen als mist in de bossen, en Alex liep terug naar huis. Net toen hij het pad naar het Schloss had bereikt, verscheen vanuit het niets de kolonel, op Favory. Het paard herkende de man die hem had getraind en stampte op de grond toen hij hem zag. Alex glimlachte naar zowel het paard als de ruiter en oogde als een heer die een ochtendwandeling maakt.

'Gaat u ergens naartoe, graaf?' vroeg de kolonel hem met een kwaadaardige glinstering in zijn ogen.

'Gewoon een ochtendwandelingetje, kolonel. Hoe gaat het met onze vriend hier? Hij ziet er energiek uit. Is alles in orde? Het klonk alsof er vanochtend klappen vielen.' De hele buurt had de explosie gehoord; die viel niet te negeren. Alex kon niet doen alsof hij van niets wist.

'En waar was u een uur geleden, graaf?'

'Een luchtje scheppen,' zei hij onschuldig terwijl de kolonel naar hem keek. Alex zag dat hij achterdochtig was, maar bleef onbevreesd.

'Langs het spoor? Daar stinkt het naar dynamiet,' zei de kolonel kwaad. Het was slecht voor zijn reputatie dat de explosie in zijn district en tijdens zijn dienst had plaatsgevonden. Bovendien was het opperbevel tegenwoordig gevoelig voor verraad en fiasco's. De kolonel wilde dat niet in zijn dossier hebben, en dat wist Alex.

'Meent u dat?' zei Alex minzaam. Ondertussen haalde de kolonel een pistool tevoorschijn en richtte het op zijn hoofd.

'Denkt u dat ik niet weet wat u uitspookt? Joden verstoppen en rotzooi trappen! Altijd de onschuldige aristocraat uithangen en op ons neerkijken. En nu denkt u dat u kunt wegkomen met het opblazen van een munitietrein! We houden u al maanden in de gaten.' Hij rilde van woede. Alex glimlachte alleen maar.

'O ja? Het moet teleurstellend voor u zijn, maar ik leid een rustig leven.' De kolonel slaagde er niet in hem bang te maken, maar Alex had voor de zekerheid zijn hand op het pistool in zijn zak. Het was het wapen dat hij had gekregen op de eerste avond dat zijn pachtboer naar hem toe kwam, met de man die hij twee dagen in zijn wijnkelder had verstopt.

'Niet zo rustig als u ons wilt laten geloven. En als de geallieerden komen, verwelkomt u hen vast met open armen.'

'Komen ze dan?' vroeg Alex, zogenaamd verrast. 'Interessant nieuws. Dat heb ik niet op de radio gehoord.'

'Wat dan wel?' vroeg de kolonel, terwijl het paard danste.

'Over onze zeges aan het oostfront, dat de Britten terugdeinzen voor onze bommen. Is dat allemaal niet waar, kolonel? Propaganda of waarheid?'

'Verrader!' riep de kolonel terwijl hij dichterbij kwam. 'Ik haat uw soort! Altijd hooghartig! U denkt dat u beter bent dan anderen, omdat u een titel en een Schloss hebt en alles kunt doen wat u wilt.'

'En u denkt dat u het Schloss van ons kunt afpakken en een van ons kunt worden. Maar dat kunt u niet, en de Führer evenmin. U kunt het niet afpakken, kolonel. U moet ermee geboren zijn. Zo werkt het.'

'Schoft!' schreeuwde de kolonel naar hem en hij spande de haan van het pistool, dat hij tegen Alex' hoofd drukte.

'U kunt me doden of ons uit Duitsland verdrijven.' Alex sprak op dat moment voor Nick. 'Maar er zijn duizenden zoals wij, en uiteindelijk zullen wij zegevieren. De waarheid is sterker dan het zwaard, en eer ook. U kunt ons niet onteren. U kunt ons doden, maar wij zullen altijd met meer zijn dan u.' Terwijl hij dat zei, met ogen vol haat en woede, haalde de kolonel de trekker over. Hij wilde hem voor altijd het zwijgen opleggen. Maar Alex had zijn pistool op hém gericht gehad, klaar en gespannen. Terwijl de kolonel vuurde, deed Alex dat ook - niet op de man, maar op het paard. Alex wist dat dat de finale klap voor hem zou zijn, en het was veel subtieler. Terwijl Alex dood op de grond viel, zakte Favory levenloos onder de kolonel in elkaar. Alex had het laatst gelachen en de elegantste uitweg gekozen, en dat was typisch voor hem. Hij was tot het allerlaatste moment een heer gebleven.

25

De zomer van 1944 was ook voor het circus een vreemd seizoen, een zomer vol rampspoed. Ze hadden besloten hun route dat jaar te verleggen en trokken in de vroege maanden van de tournee naar het noorden. Ze waren van plan om later naar het westen te reizen, dus in plaats van in juli in Californië te zijn waren ze in Hartford, Connecticut.

Op 6 juli, toen de roofdieren in de hoofdpiste stonden voor de eerste act, brak er brand uit tijdens de eerste twintig minuten van de voorstelling. Wat als een klein vuurtje begon, verspreidde zich razendsnel via de zijwanden van de tent. De band begon onmiddellijk 'Stars and Stripes Forever' te spelen, het teken voor de hele circuscrew dat er iets mis was zonder meteen het publiek te alarmeren. Toen de spreekstalmeester het publiek wilde verzoeken om de tent rustig te verlaten en niet in paniek te raken, viel de microfoon uit, precies op het moment dat de mensen de vlammen begonnen op te merken. Ze stormden in paniek naar de uitgangen, waarvan er twee werden geblokkeerd door de grotekattenkooien en -tunnels. Het was een grote chaos, ouders werden van hun kinderen gescheiden en de tent met paraffinecoating - een behandeling die ervoor zorgde dat een tent waterbestendig was - veranderde in een vuurzee. Binnen acht minuten stortte hij volledig in, tot afschuw van het publiek, het circusgezelschap en iedereen die het zag. Vanaf dat moment werd met man en macht geprobeerd degenen die nog binnen waren in veiligheid te brengen, kinderen te redden, ouders te vinden, de beesten zo ver mogelijk weg te krijgen en het vuur te doven. Honderdachtenzestig mensen vonden de dood en ruim zevenhonderd raakten gewond, en iedereen die aan het circus was verbonden, was er kapot van en in shock door het verlies van zoveel levens en alle schade. Sommige slachtoffers waren zo erg verbrand dat ze onherkenbaar waren, maar velen waren vertrapt terwijl ze probeerden te vluchten. Het was een ongekende tragedie.

Vijf functionarissen van het circus werden later aangeklaagd wegens dood door schuld, en het circus accepteerde de volledige financiële verantwoordelijkheid. Het betaalde alle schade die werd verhaald. Maar het drama had een stempel gedrukt op hen allemaal. John Ringling North leidde het circus al niet meer en was een jaar eerder vertrokken, maar iedereen die met het circus verbonden was, was in diepe rouw om wat er was gebeurd. Nick en Christianna en iedereen die ze kenden waren diep getroffen. Joe Herlihy was in de vlammen omgekomen, een enorme klap voor hen die hem kenden en van hem hielden. Hij was net teruggekomen van een scoutingtrip en wilde een paar nieuwe aanwinsten van het circus bekijken. Nick en Christianna waren kapot van verdriet door de dood van hun goede vriend.

Het circus was gesloten gedurende het onderzoek, maar ging een maand later weer open, in Akron, Ohio. Ze wisten het tot aan Texas vol te houden, ontmoedigd door wat er was gebeurd en zonder tent in zowel hitte als slecht weer, maar uiteindelijk werd besloten het seizoen vervroegd te beëindigen en terug te keren naar Sarasota. Eenmaal terug in Florida wist Nick dat het tijd was. Hij wilde het circus verlaten. Het was een onzeker nomadisch bestaan, en hij wilde een normaal leven voor hun kinderen, en dat zei hij ook tegen Christianna.

'Dit is normaal,' drong ze aan. Zij had, anders dan hij, nooit iets anders gekend, en hoewel hij haar niet meer het leven kon bieden dat hij ooit had geleid, wilde hij stabiliteit voor hen. Hij wilde voor Chloe en Lucas meer dan getatoeëerde freakartiesten, vrouwen met baarden, koorddansacts, tijgers, jongleurs en slangenmensen. Hij wist dat Lucas de clowns en de vrienden die hij de afgelopen zes jaar had gemaakt zou missen, maar wilde dat Chloe zou opgroeien in een gezonde, evenwichtige omgeving, zoals andere kinderen. Maar wat hij ook zei, hij kon Christianna niet overtuigen. Ze wilde per se blijven. Wat haar vader had voorspeld, bleek uit te komen: Nick zou op een dag vertrekken.

In november kreeg Nick een brief van Marianne, waardoor zijn hart bijna in tweeën brak. Hij was er al maanden bang voor geweest. De Britse Militaire Inlichtingendienst had op verzoek van Charles Beaulieu onderzoek gedaan en ontdekt dat Alex zich had beziggehouden met lokale kleinschalige ondergrondse activiteiten, gericht tegen de autoriteiten, waarmee hij vele levens had gered. Hij had alles gedaan wat in zijn vermogen lag om de nazi's te ondermijnen en Joden te helpen. Als laatste missie had hij zelfs geholpen een munitietrein op te blazen. Dezelfde ochtend was hij doodgeschoten, en zijn lichaam was op de stoep voor zijn voordeur gedumpt. Een van de pachtboeren had hem in het familiegraf begraven. Er was nu geen twijfel meer over wat er met Nicks oude vriend was gebeurd. Alex was al enkele maanden dood, en Marianne was er helemaal kapot van.

Hij schreef haar een lange condoleancebrief. Nick had opnieuw een pijnlijk verlies geleden, en Christianna maakte zich zorgen om hem. Hij was rusteloos, ongelukkig en bedroefd, en zelfs Chloes dolle streken konden hem niet altijd opvrolijken. De oorlog had voor hen allemaal te lang geduurd en een te hoge tol geëist.

In Engeland zei Isabel hetzelfde tegen Charles. Ze maakte zich grote zorgen om Marianne, een jong meisje dat het leven leidde van een oude vrouw. Ze zat in zak en as sinds ze in oktober had gehoord dat haar vader was overleden. Na de schok van het verlies van Edmund ruim twee jaar eerder was ze nu opnieuw zwaar depressief. Ze was nu tweeënhalf jaar weduwe. En hoewel Marianne dol was op Violet, was haar verdriet over haar vaders dood groter dan het plezier dat ze aan haar kleine meid beleefde.

'We kunnen niets doen,' zei Charles, die er vermoeid uitzag. Isabel probeerde altijd andermans problemen op te lossen, maar de last van de oorlog viel niet te verlichten tot hij voorbij was. Simon was het jaar ervoor gewond geraakt en was nu weer terug op het strijdtoneel. Dat leverde al genoeg stress voor hen op na het verlies van Edmund. Het was een vreselijke tijd voor hen allemaal. Charles vond dat ze zich er gewoon doorheen moesten worstelen.

'Ik vind dat we haar naar Londen moeten sturen,' zei Isabel na haar laatste brainstormsessie.

'Wat? En haar door een bom of vallend puin laten verpletteren? Ben je gek geworden?'

'Niet iedereen vindt in Londen de dood. Ik geef toe dat ik het ook niet zo zie zitten, maar ze is drieëntwintig en heeft hier geen vriendinnen, niets om naar uit te kijken en niets om te doen. Er worden dan misschien bommen op Londen gegooid, maar er zijn ook feesten en mensen en jonge officieren om mee te flirten.'

'O, in godsnaam. Wacht tot de oorlog voorbij is, Izzie.' Maar ze maakte zich zorgen om Marianne, die zo moedeloos was sinds haar vaders dood. Ze leek tegenwoordig zelfs niet van Violet te genieten.

'We kunnen de kleine hier houden en haar minstens bij iemand op bezoek laten gaan. Ze is zo neerslachtig sinds haar vaders dood. Ze moet hier weg.'

Ze discussieerde er een maand met hem over en uiteindelijk stuurde ze Marianne na de kerst naar Londen om bij een neef en nicht van hen te logeren, die een prachtig huis aan Belgravia Square hadden, vlak bij een schuilkelder. In eerste instantie zei Marianne dat ze niet wilde gaan, maar tegen de tijd dat ze vertrok, zag ze er opgewekter uit en keek ze naar haar bezoek aan Londen uit. Isabel had hun neef en nicht als logeeradres voor Marianne gekozen omdat ze een dochter van haar leeftijd hadden. Zij kon Marianne voor de verandering aan jonge mensen voorstellen. De afgelopen vier jaar had ze alleen haar schoonouders gezien.

Marianne besefte zelf niet hoezeer ze het had gemist om met mensen van haar eigen leeftijd om te gaan tot ze in Londen aankwam. Julie nam haar mee naar talloze feesten en stelde haar voor aan iedereen die ze kende. Ze haalde Marianne over haar verblijf te verlengen en regelde een vrijwilligersbaan voor haar in een ziekenhuis, voor twee dagen in de week. De rest van de tijd gingen ze elke avond uit. Marianne miste Violet, maar haar verblijf in Londen had een therapeutisch effect. Ze knapte er helemaal van op, en dus moedigde Isabel haar aan om te blijven. De trip naar Londen had op haar de uitwerking waarop Isabel had gehoopt. Ze klonk weer jong en was gelukkiger dan ze in jaren was geweest.

Marianne belde de Beaulieus regelmatig en klonk dan als een ander mens. Hoewel ze het voor haar schoonmoeder geheimhield, had ze op nieuwjaarsdag een jonge officier uit Virginia leren kennen, een Amerikaan die Arthur Garrison heette. Sindsdien had ze hem bijna dagelijks gezien. Nog nooit van haar leven had ze zoveel plezier gehad. Toen ze in februari naar Haversham ging om haar dochtertje te zien, leek ze een ander mens. Zelfs Charles moest toegeven dat Isabels malle idee goed had uitgepakt, zoals altijd. Haar 'malle ideeën' waren meestal haar beste.

Charles ging een serieus gesprek met Marianne aan toen ze terug was. Hoewel de oorlog beslist nog niet voorbij was, moest ze wel beslissen wat ze straks met Schloss Altenberg wilde doen, of ze het wilde houden of verkopen. Ze kon zich niet voorstellen dat ze weer in Duitsland ging wonen. Haar leven was bij hen in Engeland, en zonder haar vader zou het op Altenberg te verdrietig voor haar zijn. Ze zou het Schloss waarschijnlijk verkopen, hoe pijnlijk ook. Al die tijd had ze gehoopt dat ze er zou terugkeren, maar zonder haar vader had het Schloss zijn betekenis voor haar verloren.

'Ik dacht wel dat je er zo over dacht,' zei Charles begrijpend. 'Maar ik wilde je het toch vragen. Ik zal je helpen als het zover is. En natuurlijk willen we dat je hier bij ons blijft, lieverd. Je zult hier altijd een thuis hebben.' Edmund had haar een grote geldsom nagelaten in zijn testament, wat ze niet had verwacht. Charles wist dat haar vader een aanzienlijk fortuin en uitgestrekte landerijen had bezeten. De kans was groot dat Duitsland er na de oorlog heel slecht aan toe was, maar zij was zijn enige erfgenaam. Ze hoefde zich haar hele leven geen financiële zorgen meer te maken.

Marianne keerde een week later terug naar Londen, waar ze Arthur Garrison weer zag. Ze deelden een passie voor paarden. Hij had een paardenranch in Virginia, waar zijn familie zich bezighield met fokken. Hij had de ranch vlak voor de oorlog van zijn overleden ouders geërfd, en ze vertelde hem over haar vaders lippizaners. Hij was erdoor gefascineerd, en door haar, maar merkte ook hoe terughoudend ze was, niet bereid om iets moois tussen hen te laten opbloeien. Ze had het leuk met hem en vond het fijn om met hem te praten, maar behandelde hem eerder als een goede vriend. Uiteindelijk vroeg hij haar ernaar tijdens een etentje.

'Tweeënhalf jaar geleden is mijn man gesneuveld,' zei ze zacht, 'tijdens een bombardement boven Duitsland. En dit jaar is mijn vader overleden. Ik had hem vier jaar niet gezien. Mijn moeder is bij mijn geboorte gestorven.' Ze haalde diep adem en probeerde hem uit te leggen hoe ze zich voelde. 'Ik wil niet nog meer mensen verliezen in mijn leven. Mijn dochter en mijn schoonouders zijn de enigen die ik heb. Ik ben bang dat als ik me aan mensen hecht, zij ook dood zullen gaan.' Eerlijker en directer kon ze niet zijn, en de tranen stonden in haar ogen.

'Je bent drieëntwintig, Marianne. Je kunt moeilijk de rest van je leven bang zijn om van iemand te houden omdat hij of zij misschien doodgaat. Dat is niet eerlijk. Zodra de oorlog voorbij is, pakt iedereen zijn oude leven weer op. Er worden geen bombardementen meer uitgevoerd, en niemand wordt meer door bommen getroffen. We leven dan weer gewoon met de risico's van het normale leven.'

'Mijn vader was de enige familie die ik ooit heb gehad,' zei ze bedroefd. 'En nu is hij dood. Mijn beste vrienden zijn dood of hebben Duitsland verlaten. Ik zal nooit meer in Duitsland wonen. Mijn schoonouders willen dat ik hier blijf. De enige man van wie ik ooit heb gehouden, is Edmund, en hij stierf op de dag voor de geboorte van onze dochter. Ik weet niet of ik de moed heb om het nog een keer te proberen.' Arthur was vijf jaar ouder dan zij en volwassen voor zijn leeftijd.

'Je hebt een hoge prijs voor deze oorlog betaald. Nu zul je moeten leven met vredestijd.'

'De oorlog is nog niet voorbij,' bracht ze hem in herinnering. Arthur kon nog steeds het leven laten, zoals talloze anderen.

'Binnenkort wel. Je kunt je ook niet eeuwig op het platteland schuilhouden. Daar ben je te jong voor.'

'Misschien verhuis ik wel naar Londen,' zei ze vaag. Ze wist echt nog niet wat ze wilde. Arthur was aardig en attent, en ze hadden dezelfde interesses. Hij was heel aantrekkelijk en beschermend jegens haar. Ze mocht hem echt graag.

'Wil je me een kans geven, Marianne?' vroeg hij zacht. 'Alsjeblieft?' Hij had nog nooit iemand zoals zij ontmoet.

'Ik weet niet of ik dat kan,' zei ze eerlijk.

'Laten we het samen doen,' zei hij met een vriendelijke blik in zijn ogen. Ze vond zijn hartelijkheid een van zijn mooiste eigenschappen, samen met de goede manier waarop hij haar behandelde, zoals Edmund en haar vader ook hadden gedaan. Wat dat aanging deed Arthur haar erg aan Edmund denken, terwijl hij verder heel Amerikaans was, een zacht karakter had en met een zuidelijk accent sprak. En hij leek totaal niet op Mariannes overleden echtgenoot. Arthur was blond en Edmund was donker geweest, wat een opluchting was. Het zou wel heel bizar zijn geweest als hij op Edmund leek. Maar ze hadden hetzelfde liefdevolle karakter. 'Ik zal geen druk op je uitoefenen,' beloofde hij. Hij was zo verstandig om te beseffen dat dat geen goed idee was. Ze antwoordde niet, maar glimlachte naar hem en leek rustiger.

De daaropvolgende weken gingen ze samen uit eten en bij vrienden langs. Als assistent van een generaal vloog Arthur geen missies, dus hoefde Marianne niet bang te zijn dat hij zou neerstorten. Hij kwam een weekend naar Haversham om kennis te maken met haar schoonouders, en ook zij mochten hem graag. Hij was welgemanierd en beleefd, en net zo aristocratisch als zij, zij het op een Amerikaanse manier. En hij was fantastisch met Violet. Zij reageerde goed op hem. Maar hij was vooral geweldig voor Marianne. Zijn omstandigheden en 'echte leven' waren echter een grote bron van zorg voor Isabel, en nadat hij was vertrokken, sprak ze tegenover Charles die bezorgdheid uit.

'Wat nu als ze met hem trouwt en naar Amerika vertrekt?' zei ze bedroefd.

'Dan gaan we bij haar op bezoek, en bezoekt zij ons. Je zei het zelf: we kunnen haar hier niet eeuwig opgesloten houden. Ze is een jonge vrouw.'

'Ik dacht daarbij aan Londen, niet aan Virginia,' zei ze treurig. Hoewel ze Violet ontzettend zou missen als ze weggingen, wist ze dat Charles gelijk had, en ze wilde wat voor Marianne het beste was. Arthur Garrison leek dat te zijn. Alleen Marianne was daar nog steeds niet van overtuigd en hield hem op afstand.

Begin april begon Arthur ontmoedigd te raken. Hij had het gevoel dat Marianne zichzelf nooit meer zou toestaan van iemand te houden, of in elk geval niet op korte termijn. Hij was verliefd op haar geworden. Hij belde haar een paar dagen niet om zichzelf een beetje lucht te geven, en Marianne was verbaasd. Ze was er de afgelopen maanden aan gewend geraakt veel tijd met hem door te brengen en voortdurend van hem te horen. Ze begon erover in een gesprek met Julie, die opperde dat ze hem misschien eindelijk had weggejaagd. Marianne dacht er de daaropvolgende dagen over na, bang dat dat inderdaad het geval was. Ze besefte ineens dat ze dat niet wilde. Ze vond hem leuker dan ze wilde toegeven.

Toen hij haar eindelijk belde, klonk ze opgelucht. 'Ik heb je gemist,' gaf ze toe, en hij straalde toen ze het zei.

'Nou, dat is goed nieuws. Ik dacht dat je het wel fijn zou vinden om even niets van me te horen.' Hij had haar bijna opgegeven.

'Het was niet fijn, Arthur,' zei ze eerlijk. 'Ik was alleen maar bang.'

'Dat weet ik. En dat ben ik ook. Maar goede dingen zijn soms eng. Je moet zo dapper zijn ze toch te grijpen.'

'Ik weet niet of ik wel dapper ben.' Ze wist ook niet of ze dat wel wilde zijn, maar ze wist nu wel dat ze hem ook niet wilde verliezen.

Toen ze die avond met hem uit eten ging, was ze toegenegener dan anders, en tijdens het eten spraken ze geanimeerd met elkaar. Toen hij haar naar huis bracht, kuste hij haar. In eerste instantie aarzelde ze, maar toen gaf ze zich over en kuste hem met een passie waarvan ze vergeten was dat die bestond. Hij drong niet verder aan, gaf haar nog een lichte kus en zei dat hij haar de volgende ochtend zou bellen. Met een dromerige blik liep ze vervolgens het huis in, en Julie zag haar.

'Wat is er met jou gebeurd?' vroeg Julie, en Marianne glimlachte mysterieus, maar gaf geen antwoord. 'Is Doornroosje eindelijk ontwaakt? Mijn hemel! Halleluja!' Julie had zich ook zorgen over haar gemaakt. Ze was zo star geweest toen ze voor het eerst naar Londen kwam, alsof ze vanbinnen dood was.

'Misschien,' was alles wat Marianne zei en ze ging naar boven om te slapen. Maar toen ze Arthur de volgende avond weer zag, merkte hij dat ze zich nog meer voor hem openstelde.

Twee weken later, toen ze erover spraken dat Berlijn spoedig zou vallen, nadat ze eerst de hele avond in een privéclub hadden gedanst, besefte ze ineens dat hij na de oorlog naar Virginia zou terugkeren. Terwijl ze daarover nadacht, raakte ze ineens in paniek. Ze zei er iets over tegen hem, en hij was blij het te horen.

'Mag ik dat als een hoopvol teken beschouwen?' vroeg hij haar, en ze glimlachte, waarna hij haar kuste. Ze hadden de afgelopen weken veelvuldig gekust, en Marianne was minder gesloten dan ze vreesde. Arthur kon merken dat ze een hartstochtelijke vrouw was, die alleen zwaargewond was geraakt. Maar hij was geduldig en bereid zijn hele leven aan haar herstel te wijden. Hij probeerde haar dat duidelijk te maken en had het idee dat ze hem eindelijk hoorde.

De daaropvolgende weken deed Arthur zijn uiterste best om haar op haar gemak te stellen, terwijl de oorlog in Duitsland ten einde liep. Ze waren samen toen de overgave van de Duitsers aan de geallieerden werd aangekondigd, en het was een feestelijke dag voor Engeland en heel Europa. Voor Marianne was het bitterzoet, zonder Edmund en haar vader. Arthur zei dat hij waarschijnlijk in juni naar huis ging, terug naar zijn paardenranch in Virginia.

'Ik zal naar mijn huis in Duitsland moeten om te beslissen wat ik ermee doe,' zei ze met een diepbedroefde blik. 'Ik ben er eigenlijk wel uit dat ik het ga verkopen. Ik zou daar nooit zonder mijn vader kunnen wonen, helemaal niet nu ik weet dat hij daar is gestorven. Ik denk dat hij Duitsland op het laatst is gaan haten. Ik wil daar niet meer wonen. Charles Beaulieu zei dat hij me zou helpen het landgoed van de hand te doen.'

'En de paarden?' vroeg hij meelevend.

'Die zijn allemaal weg. Ingepikt door de Duitsers. De stallen zijn leeg, en het huis ook. Gelukkig heeft het Duitse opperbevel het nooit geconfisqueerd.' Toen glimlachte ze naar hem. 'Het was waarschijnlijk te tochtig en te moeilijk warm te houden.' Hij lachte om haar opmerking. De meeste Europese kastelen leken dat te zijn, voor zover hij had gezien. Ze vroeg zich af of Nick hun oude Schloss nu ook zou verkopen of dat hij zou terugkeren. Na zeven jaar in Amerika en een heel leven daar vermoedde ze van niet. Duitsland was voor hen allemaal verleden tijd.

Ze praatten tot diep in de nacht. Twee weken later vertelde Arthur Marianne dat hij eind juni naar huis ging. Ze knikte bedroefd.

'Ik wil je graag iets vragen, Marianne,' zei hij zacht. 'En ik heb begrip voor elke beslissing die je neemt. Maar zou je me de grote eer willen doen met me te trouwen? Ik weet dat dit niet gemakkelijk voor je is, en het zou een heel nieuw leven in Amerika betekenen. Maar ik hou van jou en van de kleine Violet. Ik zou graag willen dat je mijn vrouw werd.' Ze aarzelde een eeuwigheid terwijl ze hem aankeek, en hij was er al van overtuigd dat ze nee zou zeggen, maar toen knikte ze. Hij kon het wel uitschreeuwen van vreugde, maar hij wilde haar niet bang maken. In plaats daarvan kuste hij haar en beloofde de rest van zijn leven voor haar te zorgen, en ze geloofde hem. Ze vroeg hem niet om nooit dood te gaan. Ze wist nu beter. Soms gingen mensen dood, ook als het niet hun bedoeling was. Ze konden er niets aan doen, en het betekende niet dat ze niet van je hielden.

'Ik hou ook van jou,' zei ze zacht. 'Ik zal proberen een goede echtgenote te zijn.'

'Je hoeft helemaal niets te proberen,' zei hij en hij kuste haar opnieuw.

'Ik moet mijn zaken in Duitsland afhandelen en het landgoed te koop zetten. Misschien kan ik in september komen.'

'Wanneer je er ook maar klaar voor bent,' zei hij rustig. 'Ik zal op je wachten.' En dat wist ze, hoelang het ook zou duren.

26

Arthur vertrok eind juni naar Amerika om uit het leger te worden ontslagen en terug te keren naar Virginia. In juli ging Marianne naar Duitsland. Het was de eerste keer in vijf jaar dat ze terug was, en het land lag in puin. Het was hartverscheurend om te zien. Ze vond het ook verschrikkelijk om hun Schloss weer te zien: leeg, triest en verlaten. Ze nam de oude advocaat van haar vader mee en vroeg twee pachtboeren en hun vrouwen haar te helpen. Het kostte haar een week om alle spullen uit te zoeken. Ze moest haar vaders bezittingen en veel van de hare wegdoen. Het viel niet mee om te beslissen wat ze zou weggeven, houden of verkopen. Ze wilde een paar familiestukken naar Amerika sturen, zoals hun zilverwerk, het servies van haar grootmoeder, een paar meubelstukken die ze mooi vond en een portret van haar vader. Ze bracht een hele middag door met het doornemen van de schatten van haar jeugd. Er waren zoveel herinneringen, en het maakte haar nu verdrietig. Uiteindelijk besloot ze maar weinig te houden en een groot deel van het meubilair en zelfs de portretten van haar voorouders samen met het Schloss te verkopen. Ze had die nooit echt mooi gevonden en kon ze nu ook niet gebruiken.

Er stond niets in de stallen wat ze kon houden. Alle lippizaners en arabieren waren weg. De advocaat en zij besloten welke prijs ze voor het landgoed wilden hebben. Haar vaders auto's waren uit de garage verdwenen, zelfs de Hispano-Suiza waar hij zo dol op was, was gestolen door het Derde Rijk. De materiële dingen betekenden niets voor haar. Ze miste haar vader. Ze was gekomen om afscheid te nemen.

Bij het ongemarkeerde graf van haar vader, vlak bij de kapel op het landgoed, bleef Marianne staan. Er was geen grafsteen voor haar vader besteld, aangezien hij door het Derde Rijk was gedood, en ze vroeg de advocaat er een te regelen. Ze bezocht de pachtboeren voordat ze vertrok en bedankte hen voor de vele jaren die ze voor haar vader hadden gewerkt. Ze was op-en-top een dame, met alle gevoel voor eer en verantwoordelijkheid, naar het voorbeeld van haar vader.

Toen reden de advocaat en zij langs het Schloss van de Von Bingens. Ook dat zag er leeg en verlaten uit. Ze huiverde toen ze dacht aan wie daar hadden gewoond en dat niemand van de familie zou terugkeren. Het was overweldigend triest.

Marianne had toen ze Duitsland verliet en terugging naar Haversham het gevoel dat ze door honderden jaren geschiedenis was gekropen. Ze hoopte nooit meer terug te keren. Haar leven daar was voorbij, ten einde. Het was een opluchting om terug te gaan naar de Beaulieus. Samen met Violet waren zij nu haar enige familie. In september zou ze naar Amerika gaan om met Arthur te trouwen, en Isabel en Charles waren blij voor haar. Ze had beloofd de zomers bij hen door te brengen en zo vaak mogelijk terug te komen. Zij zouden haar ook in Virginia bezoeken.

Op de dag dat ze terugkeerde uit Altenberg, wandelde ze met Isabel door de tuinen, zoals ze dat vroeger met Edmund deed. Ze had de afgelopen vijf jaar heel veel meegemaakt, en de Beaulieus waren goed voor haar geweest. Ze was volwassen geworden. Violet was goed gegroeid, en zij hadden een zoon verloren. De wereld was veranderd. Nu ging ze in Amerika een nieuw bestaan opbouwen. Ze keek naar Isabel en glimlachte terwijl ze het huis weer in liepen, terwijl ze eraan dacht hoe bang ze was geweest op de dag dat ze hier aankwam. Nu was dit in veel opzichten haar thuis, en de Beaulieus waren als ouders voor haar, en niet alleen Edmunds ouders. Ze kon zijn aanwezigheid bijna voelen terwijl ze de zitkamer in liep. Daar was Violet. Ze speelde met haar grootvader en leek ontzettend op haar vader.

Het zou een nieuw hoofdstuk voor Marianne worden: een nieuw land, een nieuw leven. Eindelijk was ze er klaar voor. Ze wist dat Edmund het goed gevonden zou hebben.

Toen de oorlog in Duitsland voorbij was, moest Nick dezelfde moeilijke beslissing nemen als Marianne. Hij had een Schloss, uitgestrekte landerijen en pachtboerderijen. Het huis en het land waren nog steeds van hem nu het Derde Rijk was gevallen, en hij kon zijn landgoed weer opeisen. Maar anders dan Marianne had hij geen verlangen om terug te gaan, zelfs niet voor een bezoek. Hij wist het zeker: zijn geboorteland had hem verraden. Hij wist ook dat het intens verdrietig zou zijn om het allemaal weer te zien, met name het herenhuis waarin zijn vader van verdriet was gestorven en tot het bittere eind zijn plicht jegens God en vaderland had vervuld. En Alex' verlaten Schloss aanschouwen nu hij dood was, zou minstens zo pijnlijk zijn.

Nick besloot alles te verkopen en voorgoed een leven op te bouwen in Amerika, het land dat hem had verwelkomd. Hij vertelde Christianna wat hij had besloten, en ze was niet verrast. Zij had altijd geloofd dat hij niet naar Duitsland zou terugkeren. Er was daar te veel gebeurd.

Nick had aan het einde van de oorlog contact opgenomen met het Rode Kruis en een Joodse vluchtelingenorganisatie, in een poging zijn moeder op te sporen, en in september deelden ze hem mee wat hij al had vermoed: ze was samen met haar man, vier kinderen en diverse andere familieleden, onder wie haar ouders, gestorven. De hele familie was weggevaagd, zoals zoveel andere. Het kwam niet als een volslagen verrassing, maar het maakte hem verdrietig. Ze had meer kinderen gehad, maar had hém nooit gekend. Het was alsof hij haar opnieuw verloor toen ze het hem vertelden.

Hij schrok toen zijn vaders oude advocaat na hun briefwisseling in de zomer contact met hem opnam met de vraag of hij het landgoed mocht verkopen. Een Oostenrijkse graaf, die alles wilde kopen, had een nette prijs geboden, en na er een nachtje over te hebben geslapen accepteerde Nick zijn bod. Het was geen fortuin, zoals ze voor de oorlog hadden gehad, maar het was veel geld, genoeg om alles te doen wat hij wilde. En hij wist wat dat was. Hij wilde de ranch in Santa Ynez kopen waarvan hij jaren droomde. Een bestaande ranch of een nog te bouwen ranch. Het was tijd. Hij zat nu al zeven jaar bij het circus, was net vijftig geworden en verlangde naar een thuis voor hen en hun kinderen.

Hij vertelde Christianna dat hij het circus wilde verlaten en een ranch in Californië wilde kopen zodra ze terug waren in Florida. Ze reageerde ontzet. Ze had altijd gehoopt dat deze dag nooit zou komen. Maar hij had er nu het geld voor en wilde hun allemaal een prachtig leven bieden. De dagen van armoede en ontberingen waren voorbij - en wat hem betrof ook zijn jaren bij het circus.

'Ik kan niet mee,' zei Christianna met gesmoorde stem.

'Meen je dat?' Hij keek geschokt. 'We kunnen nu doen wat we willen. We hoeven niet meer als zigeuners in een woonwagen te wonen.'

'Maar dit is het enige wat ik ken, Nick,' zei ze en ze klonk in paniek. Ze was nu achtentwintig. Chloe was twee, en hij wilde dat ze meer had dan het circus, voordat het ook haar enige leven werd. Hij wist dat Sandor en haar broers het niet fijn zouden vinden, maar bleef van mening dat dit een belangrijke stap voor hen was. En hij was het Lucas verschuldigd. Die was nu dertien en had een goede school nodig en een toekomst, niet alleen clowns en de vrouw met de baard als beste vrienden.

Christianna was zo van slag dat ze er niet eens met hem over wilde praten. Ze had het ook niet aan haar vader verteld. Elke keer dat Nick het onderwerp ter sprake bracht, zei ze dat ze het circus niet zou verlaten. Hij wilde het liefst onmiddellijk zijn ontslag indienen, maar stemde ermee in om te wachten tot januari of februari, of zelfs tot maart of april, wanneer ze weer op tournee gingen. Maar hij verzekerde haar nogmaals dat ze hoe dan ook zouden vertrekken. Ze weigerde nog steeds het met hem te bespreken, maar Nick was vastbesloten; hij had de beslissing al genomen en beschikte over het geld om een prachtige paardenranch te kopen of te bouwen en die te vullen met fraaie fokpaarden, eventueel zelfs met lippizaners. Hij kon nu weer doen wat hij wilde en had in de tussentijd ontzettend veel geleerd.

Met Kerstmis kreeg Nick een lieve brief van Marianne. Hij las tot zijn verbazing dat ze naar Virginia was verhuisd, getrouwd was met een paardenfokker en in verwachting was van zijn kind. Ze zei dat ze haar Schloss nog niet had verkocht, maar dat dat spoedig zou gebeuren. En het allerbelangrijkste: dat ze gelukkig en tevreden was. Ze klonk heel verliefd op haar man. Ze vroeg of Nick en zijn gezin haar kwamen opzoeken. Ze wilde hem graag zien en stelde januari voor.

Nick besprak het met Christianna. Hij zei dat Marianne heel belangrijk voor hem was, bijna als een dochter, en ze stemde ermee in om de reis met hem te maken. Ze was maar vier jaar ouder dan Marianne, en Violet was een jaar ouder dan Chloe. Het zou voor het eerst in zeven jaar zijn dat Nick haar zag. Lucas' herinneringen aan haar waren al vaag, maar die van Nick waren nog glashelder.

Het weekend na oud en nieuw vertrokken ze naar Virginia, zoals gepland. Nick en Christianna vonden Arthur allebei een fantastische man, perfect voor Marianne. Violet was een schatje en Arthurs paardenranch was spectaculair. Arthur kwam uit een oude zuidelijke familie en wist veel van paarden. En hoewel Christianna aanvankelijk verlegen was, waren Marianne en Arthur zo hartelijk en gastvrij dat zij zich uiteindelijk ook vermaakte. En Lucas herinnerde zich Marianne zodra hij haar zag. Ze was verdrietig om de dood van Toby, waardoor Nick zijn afwezigheid en die van Alex nog sterker voelde. Desondanks hadden ze een fantastische tijd met Marianne en haar gezin. Het bezoek was een groot succes.

De hele weg terug naar Florida praatten Nick en Christianna erover. Toen ze terug waren, herinnerde hij haar er weer aan dat hij zijn ontslag wilde indienen. Hij zou niet meer op tournee gaan. Zijn jaren bij het circus waren voorbij. Hij wilde een paardenranch, zoals Arthur.

Het leidde onvermijdelijk tot een ruzie, die weken voortduurde en die hij niet kon winnen. Christianna haalde haar vader en broers erbij, en ook die ruzieden met hem. Nick voerde aan dat hij te oud was om met het circus verder te gaan. Hij wilde een paardenranch en paarden fokken, en meer niet. Maar Christianna wilde niets anders dan het circus en weigerde met hem mee te gaan.

In maart kwamen ze tot de conclusie die hij had willen vermijden: het was beter om uit elkaar te gaan. Nick zou met Lucas naar Californië vertrekken om daar een ranch op te zetten; Christianna zou bij haar familie en het circus blijven, en Chloe bij zich houden. Hij was er kapot van dat hij beiden zou verliezen, maar voelde dat hij dit moest doen. Hij zou Chloe zo vaak mogelijk bezoeken, en wanneer ze ouder was, kon ze bij hem op de ranch komen logeren. Christianna was net zo van streek als hij, maar stemde ermee in. Ze zouden ieder hun eigen weg gaan. Geen van beiden zou gelukkig zijn als ze deden wat de ander wilde. Ze zouden niet officieel scheiden, maar gingen wel uit elkaar. Gallina was geschokt toen ze het hoorde, en Lucas was er ook ongelukkig onder. Hij zou zijn vrienden in het circus missen en was dol op Christianna en zijn kleine zusje. Maar Nick wist zeker dat het goed was om te vertrekken en twijfelde niet.

Hij diende zijn ontslag in voordat de tournee begon, en John Ringling North kwam persoonlijk hij hem langs om te proberen hem op andere gedachten te brengen. Toen ze uitgesproken waren, zei hij dat hij het begreep en bedankte hij Nick dat hij zo lang was gebleven. Hij besefte dat het tijd voor hem was om verder te gaan.

'U hebt mijn leven gered,' zei Nick dankbaar. 'Dat zal ik nooit vergeten.' De twee mannen schudden elkaar de hand. Nick had besloten te vertrekken op dezelfde dag dat het circus Sarasota verliet om op tournee te gaan. Er was geen vijandschap tussen hem en Christianna. Het was gewoon een zeer droevig besluit om ieder een eigen kant op te gaan.

Nick had die week afscheid genomen van al zijn oude vrienden, en op de avond voordat hij vertrok, laadde hij de paardentrailers vol met van alles, behalve zijn paarden. Christianna en hij brachten hun laatste nacht samen door in de woonwagen. Hij wilde met haar vrijen, maar deed het niet. In plaats daarvan bleef hij de hele nacht naar haar kijken terwijl ze sliep. Hij wist dat hij altijd van haar zou blijven houden, en zij zei hetzelfde over hem toen ze de volgende ochtend opstonden. Hij zou haar voortaan elke dag moeten missen, maar hij móést zijn droom najagen.

Ze liepen samen naar de paardentent, en Christianna huilde toen ze Pegasus voor het laatst aaide. Ze zou hem en Athena ook missen.

Nick en Lucas laadden de paarden in, en Christianna keek toe terwijl de tranen over haar wangen stroomden. Ze glimlachte bedroefd naar Nick, en hij drukte een lichte kus op haar kruin. Daarna draaide hij zich vlug om, zodat ze de tranen in zijn ogen niet zou zien. Toen alle paarden waren ingeladen, kuste hij Chloe en keek zijn vrouw lang en doordringend aan.

'Pas goed op jezelf. Gooi dat vangnet niet weg omdat ik niet meer toekijk.' Ze schudde haar hoofd en wist dat ze dat nooit zou doen. Ze probeerde niet te denken aan alle manieren waarop hij haar leven mooier had gemaakt.

Een van haar broers stapte in hun woonwagen om ermee weg te rijden, en hij zwaaide naar Nick. Ze vonden het jammer dat hij wegging. Toen zette het konvooi van circuswoonwagens en -voertuigen zich in beweging. Nick en Lucas voegden zich in de rij met hun nieuwe wagen, die Nick pas had gekocht. Ze waren net bij de uitgang toen Nick met een paniekerige blik in zijn ogen stopte. Hij keek naar Lucas, keerde om en reed terug naar het circusterrein.

'Wat doe je, pap?' vroeg Lucas verward.

'Wacht hier,' zei Nick terwijl hij hun wagen aan de kant zette en eruit sprong. Hij rende terug naar waar de andere woonwagens nog in de rij stonden. Hij rende totdat hij Christianna zag, aan de kant van de weg, met haar koffers en Chloe; haar broer Peter droeg de rest van hun tassen. Ze zag eruit als een vluchteling in een oorlogsgebied, met grote, doodsbange ogen. 'Oké, ik geef het op. We blijven. We blijven voor altijd bij het circus. Ik hou van je,' zei Nick en hij voelde zich vanbinnen zo week als een mossel. Zijn droom was zonder haar immers niets waard en hij hield meer van haar dan van welke ranch ook.

'We gaan mee naar Californië,' zei ze met trillende stem. 'We gaan weg bij het circus.'

Ze waren allebei bereid geweest om alles voor elkaar op te geven. Christianna's broer glimlachte naar hen en zette haar tassen neer.

'Jullie zijn allebei gek. Jullie verdienen elkaar.' Maar hij was blij voor hen. 'Wat gaat het nu worden?'

'Californië,' zei Christianna stellig terwijl ze naar haar echtgenoot keek en glimlachte.

'Weet je het zeker?' vroeg Nick haar. 'Als je wilt, blijf ik. Ik wil alleen jou. De rest is niet belangrijk.'

'Ja, dat is het wel. Voor ons allemaal. Het zal goed zijn voor Lucas en Chloe. Ik wil niet dat ze gaat koorddansen of doodsbang opgroeit, zoals mijn zusje.'

Samen liepen ze terug naar Nicks wagen, en Christianna's broer volgde hen met de rest van haar tassen. Peter kuste hen beiden, en Nick opende het portier om met Lucas te praten.

'We waren iets vergeten,' zei hij nuchter.

'Wat dan?' vroeg Lucas, verward door de vertraging.

'Christianna en je zusje. Ze gaan toch met ons mee.' Er verscheen een brede glimlach op Lucas' gezicht. Christianna zette Chloe met een tas vol speelgoed op de achterbank en ging naast Lucas zitten.

Ze zwaaiden naar haar broer terwijl ze het circusterrein af reden en naar Californië vertrokken. Het was een lange reis, die tien dagen duurde, want ze reden rustig aan met de paarden. Maar ze keken niet één keer om.

27

Het duurde zes maanden voordat Nick en Christianna hun ranch in de Santa Ynez-vallei vonden. Ze zochten elke dag en vonden het juiste perceel uiteindelijk op Nicks favoriete klif, dat ze tijdens hun jaarlijkse pelgrimstochten naar Santa Ynez altijd hadden bezocht. Het was een droom die uitkwam.

Ze verbouwden het ranchhuis terwijl ze zolang in een huurhuis woonden, en tegen het einde van het jaar was Pegasus Ranch af en in bedrijf. Nick had nog zes lippizaners gekocht, en een koppel arabieren. Hij wilde de beste lippizaners van het land fokken en Pegasus daarbij als zijn kampioensdekhengst gebruiken, zoals hij altijd van plan was geweest.

Lucas miste het circus en de clowns, maar vond zijn nieuwe school leuk en maakte veel vrienden, en Chloe groeide als kool. Zelfs Christianna moest toegeven dat een normaal gezinsleven beter was voor hen allemaal.

Rond de kerst correspondeerde Nick met Marianne. Haar baby, een zoontje, was in juli geboren, en ze was nu alweer in verwachting. Vanwege het verlies van haar vader was ze dankbaar voor het contact met Nick. Hij was het laatste overblijfsel van haar verloren leven in het Duitsland van voor de oorlog.

Christianna's hele familie kwam tijdens de vakantie enkele dagen logeren, en nog een keer toen ze de daaropvolgende zomer op tournee waren in Californië. Ze maakten er een traditie van om voortaan twee keer per jaar langs te komen. Het huis barstte uit zijn voegen wanneer ze er waren, en er werd veel gekookt, gelachen, gepraat en paardgereden. Hoewel haar vader nog steeds niet blij was dat Christianna het circus had verlaten, vond hij het fijn dat ze een goede man had gevonden en een stabiel leven leidde. Ondanks haar aanvankelijke tegenzin was Mina in Christianna's voetsporen getreden op het hoge koord. Na Christianna's vertrek had ze geen andere keuze gehad en de rol van koorddanseres zonder klagen geaccepteerd. Ze leek nu ook zelfverzekerder. Ze had een relatie met een Roemeense turner, en haar broer verwachtte dat ze snel zouden trouwen. Ze waren blij dat hij bij het circus zat. Alleen Nick was erin geslaagd er met zijn bruid vandoor te gaan.

Voor Nick en zelfs voor Christianna werd het circus langzaamaan als een droom die achter hen vervaagde. Ze vonden het heerlijk om op de ranch te wonen. Het circus was opwindend geweest, maar ze leidden nu een leven waarvan ze nooit had durven dromen. Ze hadden een prachtig huis en veel vrienden, en Lucas was ook blij met zijn school en kameraadjes. Christianna was dol op hun paarden, en na verloop van tijd bezat Nick de fraaiste lippizaners van Californië. Pegasus' veulens werden geboren en waren fraaier dan Nick had durven hopen.

Nadat ze het circus hadden verlaten, stuurde Marianne hun elk jaar een kerstkaart waarmee ze een nieuwe baby aankondigde. Ze had nu vier kinderen met Arthur, drie jongens en een meisje, en natuurlijk Violet. In haar brieven schreef ze dat de Beaulieus één keer per jaar bij hen op Garrison Farm op bezoek kwamen en dat ze elke zomer bij hen op Haversham verbleef, samen met Arthur en de kinderen. Marianne vertelde dat ze ook fantastische grootouders voor haar andere kinderen waren. En het beste van allemaal was dat ze gelukkig was met Arthur. Ze zei dat hij de liefste man ter wereld was, en ze hadden een fantastisch leven samen, net zoals Nick en Christianna op hun ranch. Na de turbulente oorlogsjaren hadden ze allebei het leven van hun dromen gevonden.

Negentien jaar nadat Nick en Christianna het circus hadden verlaten, had Marianne het druk met haar kinderen, haar man en hun fokkerij. Arthur en zij waren bezig de ranch uit te breiden, en ze bracht haar kinderen steevast naar alle paardensportevenementen, aangezien ze allemaal serieuze wedstrijdruiters waren. Het gevolg was dat ze al die jaren niet meer op bezoek was geweest in Californië. Haar leven was te druk met vijf actieve kinderen en een man. Nicks leven was al net zo hectisch. Hij kon eigenlijk nooit weg en wilde dat ook niet. Lucas en Chloe hielden hem ook bezig, en vanwege het fokken met Pegasus en de andere paarden was hij voortdurend aan de ranch gebonden.

Nick schaamde zich en voelde zich er vaak schuldig over dat er zoveel tijd was verstreken zonder dat hij Marianne zag. Zij had er ook een slecht gevoel over, maar de jaren gingen gewoon te snel voorbij.

Pas in 1965 waren Marianne en Violet weer in Santa Barbara voor een paardenconcours waaraan Violet meedeed. Ze trainde voor de Olympische Spelen. Marianne wilde met Violet naar de Santa Ynez-vallei rijden en eindelijk Nick en Christianna bezoeken, al was het maar voor een dag. Ze was van plan de andere kinderen thuis te laten bij Arthur, en na het concours had ze met Violet een vrije dag. Nick schreef terug en nodigde hen uit om een heel weekend te blijven. Hij had het gevoel dat hij zijn oude vriend Alex in de steek had gelaten omdat hij zijn dochter zo lang niet had gezien. Ze was nu een vrouw, met vijf volwassen kinderen. Nick was zeventig, Christianna achtenveertig, en Chloe was dat jaar tweeëntwintig geworden. Ze rondde haar studie via een programma van Stanford af in Florence en sprak naar eigen zeggen vloeiend Italiaans.

Lucas was drieëndertig, getrouwd met een fantastisch meisje uit de Valley en werkte bij zijn vader op de ranch. Ze waren nog maar een jaar getrouwd en hadden nog geen kinderen, maar Nick verwachtte dat het er uiteindelijk wel van zou komen. Lucas en Sally hadden geen haast, en Nick mocht zijn schoondochter graag. Ze kwam uit een familie die een ranch vlak in de buurt bezat en was net zo'n paardenliefhebber als de Bings. Ze was goed op de hoogte van wat er allemaal speelde op een ranch en was heel behulpzaam. Nick had Marianne en haar gezin uitgenodigd voor Lucas' bruiloft, maar ze had niet weg kunnen komen. Marianne wilde nu in elk geval Sally ontmoeten en had Lucas niet meer gezien sinds hij veertien was, wat ze ook jammer vond. In haar hart hoorden ze bij haar familie, en dat zou altijd zo blijven.

Toen Marianne op de ranch uit de auto stapte, na het concours in Santa Barbara, vond Nick dat ze er met haar vierenveertig jaar nog net zo uitzag als toen ze vijfentwintig was, negentien jaar eerder, toen hij haar voor het laatst had gezien. Ze was dezelfde mooie, lange, aristocratisch ogende, slanke blondine die ze was geweest als jong meisje in Duitsland en toen ze negentien jaar geleden met Arthur trouwde. Net zoals Nick en Lucas was ze nu al jaren Amerikaans staatsburger, sinds haar huwelijk met Arthur. Violet was een prachtige jonge vrouw van drieëntwintig.

Marianne was sprakeloos toen ze Nicks lippizaners zag. Ze deden haar aan die van haar vader denken. Ze was blij dat Pegasus op eenendertigjarige leeftijd nog leefde. Ze beschouwde hem als een oude vriend en ging naar zijn stal om hem te begroeten. Hij was nu rustig en oud, maar zag er nog steeds spectaculair uit, precies zoals toen haar vader hem in haar tienerjaren aan Nick had gegeven. Hij had Nick goed gediend bij het opzetten van hun bloedlijnen. Het succes van de ranch was aan hem te danken. Ook Violet vond het fantastisch om Pegasus en de andere lippizaners te zien. Ze was een paardenliefhebber in hart en nieren, net als de grootvader die ze nooit had gekend, en ze bezat de uitbundigheid en ietwat Britse excentriciteit van haar grootmoeder van vaderskant, Isabel Beaulieu, bij wie ze haar zomervakanties doorbracht. Violet vertelde dat de Beaulieus en haar stiefvader ook een sterke band hadden. Hoewel Arthur Violet nooit had geadopteerd, uit eerbied voor haar vader en de Beaulieus, was Violet erg aan hem gehecht. Hij was altijd een fantastische vader voor haar geweest en behandelde haar net zoals zijn eigen kinderen.

Marianne en de Bings hadden een geweldige tijd en brachten een fantastisch weekend samen door. Nick reed met Marianne de hele ranch over, en ze praatten over haar vader en haalden herinneringen op waaraan Nick jarenlang niet had willen denken. Hij miste Alex nog steeds, en Toby natuurlijk ook. Maar het leven in Duitsland was ver weg voor hem, op Alex, Toby en zijn eigen vader Paul na. Het hoorde bij een andere tijd, en zo zagen ze het allebei. Het leek allemaal heel lang geleden.

Hoewel Violet tien jaar jonger was dan Lucas en Sally, waren ze allemaal zulke gepassioneerde paardenliefhebbers dat ze het hele weekend over paarden spraken en over haar training in het olympische ruiterteam. Nadat ze haar op de ranch hadden zien rijden was het geen verrassing om haar drie jaar later op televisie de gouden medaille te zien winnen. Ze straalde tijdens de ceremonie, en Nick was trots op haar en wist dat Alex dat ook zou zijn geweest.

Lucas en zijn vrouw Sally hadden het zo druk op de ranch dat het nog zes jaar duurde voordat ze hun eerste kindje kregen, Nicks eerste kleinzoon. Ze noemden het jongetje Alex, naar Nicks oude vriend. Lucas schreef Marianne een brief waarin hij haar het nieuws vertelde. Ze was ontroerd en stuurde hun een klein paar rijlaarzen als kraamcadeau, ter nagedachtenis aan haar vader en haar geliefde oude vriend Toby. Hun families waren zelfs na al die jaren onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Chloe studeerde intussen paardengeneeskunde aan Davis, de universiteit van Californië. Ze wilde als paardenarts op haar vaders ranch komen werken, en haar ouders waren daar erg blij mee.

Vier jaar later kregen ze slecht nieuws. Violet schreef hun dat Marianne onderweg naar een paardenshow bij een auto-ongeluk om het leven was gekomen. Ze was nog maar vierenvijftig. Het was het einde van een tijdperk voor Nick, en hij was er heel verdrietig over. Marianne was de laatste overlevende van een verloren wereld geweest, naast Lucas, die destijds nog zo jong was dat hij zich alleen nog zijn leven in het circus herinnerde. Marianne was onderdeel van Nicks grootfamilie via zijn band met Alex en was een laatste schakel naar hem, en nu was zij ook weggevallen. Haar vroege dood kwam bij Nick hard aan, maar haar dochter Violet onderhield hun vriendschap in de jaren die volgden. Ze beheerde haar stiefvaders paardenfokkerij, aangezien geen van haar broers en zussen geïnteresseerd was, en Arthur had de ranch na de dood van haar moeder aan haar overgedragen. Hij zei dat hij wilde reizen; zonder zijn vrouw wilde hij niet meer de verantwoordelijkheid voor een hele boerderij hebben.

Violet trouwde een jaar na de dood van haar moeder met een paardenfokker van een nabijgelegen ranch. Een jaar later kreeg ze een dochtertje, dat ze Nicola noemde, naar Nick. Nick was intussen tweeëntachtig en erg geroerd door haar gebaar. Hij verkeerde nog in goede gezondheid en was heel actief, hoewel Lucas het beheer van de ranch dat jaar overnam. Maar zijn vader ging mee naar alle paardenveilingen en had nog steeds een onfeilbaar oog. De paarden die Nick kocht waren voortreffelijk om hun bloedlijnen te onderhouden, en Lucas had de lessen van zijn vader goed in zijn oren geknoopt. Lessen die Nick veertig jaar eerder van Alex had geleerd.

Kleine Alex, Lucas' zoon, was zes toen Violets dochter Nicola werd geboren. Hij was zijn grootvaders oogappel. Nick leerde hem alles over de lippizaners en vertelde hem verhalen over het circus en de clowns die bevriend waren geweest met zijn vader toen hij net zo oud was als Alex nu. Hij vond het schitterend om naar zijn grootvaders verhalen te luisteren over Pegasus, het circus en de clowns. Hij wist alles van Pegasus, hoewel de hengst was gestorven voordat Alex werd geboren. Hij was op de ranch begraven.

Nick en zijn kleinzoon reden elke middag samen paard, meestal vlak voor zonsondergang, en dan vertelde Nick hem verhalen over het circus, zijn oom Toby die in de oorlog was gestorven, zijn vader als kind en hun vriend Alex in Duitsland, naar wie Alex was vernoemd. Hij vertelde hem ook over de prachtige paarden die hij had, hoe goed hij ze trainde en hoe moedig hij was geweest in de oorlog. Alex was gefascineerd door de verhalen van zijn grootvader.

Op een dag waren ze samen aan het rijden toen Nick ineens stopte met praten. Hij leek in zijn zadel te rusten. De prachtige lippizaner waarop hij reed, een zoon van de geweldige Pegasus, liep gewoon langzaam terug naar de stal, en Alex' paard volgde.

'Opa slaapt,' zei Alex tegen zijn vader Lucas toen ze terugkwamen in de stal. De kleine jongen leek niet bezorgd, maar toen Lucas naar zijn vader keek, zag hij wat er was gebeurd. Nick was tot het eind van zijn leven druk en energiek gebleven, dol op zijn leven, gelukkig op zijn ranch en gepassioneerd over zijn paarden. Hij was gestorven zoals hij dat gewild zou hebben: op een lippizaner, samen met zijn kleinzoon, galopperend over de velden van zijn ranch. Hij had genoten van zijn leven en zijn wereld, terwijl de zon onderging boven de bergen waarvan hij zoveel had gehouden.

Lucas stuurde zijn zoon naar binnen naar zijn moeder en vervolgens tilde hij zijn vader voor de laatste keer voorzichtig uit het zadel.

Ze begroeven hem in een rustige hoek van de ranch, vlak bij het graf van Pegasus, op het klif dat hij zoveel jaren geleden met Christianna had bezocht. Ze brachten hem naar zijn laatste rustplaats met een rijtuig dat door twee lippizaners werd getrokken, met zijn favoriete lippizaner opgezadeld, maar zonder berijder erachter en Christianna ernaast.

Ze bezocht zijn graf elke dag en praatte tegen hem. En soms reed ze er zelf op een van de lippizaners naartoe. Nick had haar een prachtig leven gegeven, en ze had er nooit spijt van gehad dat ze met hem naar de ranch was gegaan. Hij had de juiste beslissing genomen voor hen allebei. Zelfs op haar zestigste was ze een mooie vrouw. En ze had tot het einde toe van hem gehouden.

28

Het bieden op de veiling vlak bij Haversham Castle in Hertfordshire ging snel van start. De veiling werd elk jaar gehouden en trok liefhebbers van over de hele wereld. De beste paardenkenners en de meest serieuze kopers kwamen eropaf om arabieren te kopen, prachtige showpaarden, jachtpaarden, springpaarden en waar mogelijk lippizaners. De tweede lippizaner op de lijst, een hengst, trok de hoogste biedingen. Een familielid van iemand uit de buurt, een Beaulieu die op het kasteel logeerde, gaf niet op. Ze bewoog haar biedkaart vrijwel onwaarneembaar en hield haar ogen strak op die van de veilingmeester gericht. Ze was niet plan de schitterende hengst aan haar neus voorbij te laten gaan. Maar ze had stevige concurrentie van een lange man met een cowboyhoed, die nonchalant aan de zijkant stond. Zijn ogen waren fel en scherp, en een van de assistent-veilingmeesters hield hem in het vizier terwijl de biedingen elkaar in rap tempo op volgden.

'De dame met de roze blouse,' zei de veilingmeester weer, terwijl de assistent-veilingmeester een fractie van een seconde later weer een bieding vanaf de zijkant meldde. Na verloop van tijd trokken alle andere bieders zich terug, en uiteindelijk gaf de man met de cowboyhoed het op met een hoofdknik en een glimlach. De vrouw met de roze blouse grijnsde triomfantelijk en werd door twee aantrekkelijke vrouwen aan weerszijden van haar op de rug geklopt. De vrouw die de lippizaner kocht was lang en blond en leek begin dertig. Ze gaf haar gegevens aan een van de assistent-veilingmeesters door terwijl er al werd geboden op het volgende paard. Een paar minuten later verliet ze haar stoel en liep naar de kassa om te betalen. De man met de cowboyhoed trof haar daar en stak zijn hand naar haar uit. Hij droeg afgedragen cowboylaarzen die pasten bij de hoed.

'Ik wilde u graag feliciteren. Het is een schitterend paard,' zei hij met een brede glimlach. Hij was de op een na hoogste bieder geweest en had niet willen verliezen, maar hij had aangevoeld dat de vrouw de lippizaner voor geen enkele prijs zou opgeven. Hij was bij zijn laatste bieding al ver over zijn limiet gegaan. Hij had die dag twee andere paarden gekocht, prachtige arabieren, waarmee hij heel blij was, hoewel hij voor de lippizaner was gekomen. De arabieren waren extraatjes die hij niet kon laten schieten.

'Dank u,' zei de blonde vrouw vriendelijk, terwijl ze ietwat beschaamd glimlachte. 'Sorry, maar ik heb iets met lippizaners.'

'Ik ook,' zei hij luchthartig. 'Hebt u hem gekocht om mee te showen?'

'Nee, om mee te fokken.'

'Dat was ik ook van plan. Misschien kunnen we het daar eens over hebben. Ik ben van de Pegasus Ranch in Californië.' Hij wist zeker dat ze als een echte paardenkenner wel van zijn ranch had gehoord. En hij kon horen dat ze Amerikaans was, hoewel de vrouwen die haar vergezelden Brits waren.

'Garrison Farm in Virginia,' zei ze. Hij wist het. 'Ik logeer bij mijn nichten hier in de buurt.' Ze wilde niet zeggen dat ze op het kasteel logeerde, dat aan haar nichten toebehoorde, want ze wilde niet snobistisch overkomen. Hij was heel bescheiden en losjes in de omgang; zij was heel gedreven geweest tijdens het bieden. Ze was een mooie vrouw, gekleed in een rijbroek en rijlaarzen. Ze had die dag tot aan de veiling paardgereden. 'Eerlijk gezegd heb ik hem om sentimentele redenen gekocht. Lippizaners vormen onderdeel van mijn familiegeschiedenis.' Ze vond dat ze moest uitleggen waarom ze zo fanatiek had geboden, maar het leek hem niet uit te maken. Hij had op sportieve wijze van haar verloren en leek geboeid door wat ze zei.

'Ook van die van mij,' zei hij vaag. Iets in haar ogen kwam hem bekend voor, maar hij wist niet wat. Het was alsof ze elkaar eerder hadden gezien.

'Mijn overgrootvader gaf zijn beste vriend in het Duitsland van voor de oorlog twee lippizaners en redde zijn leven. Sindsdien zijn het een soort amuletten voor ons.' Ze glimlachte, en hij merkte op hoe blauw haar ogen waren. Ze hadden dezelfde kleur als de zijne, hoewel hij donker was en zij blond, en hij had een Californisch kleurtje en rimpeltjes rond zijn ogen van het samenknijpen tegen de zon. Hij was begin veertig en een knappe verschijning.

'Mijn grootvader kreeg in Duitsland twee lippizaners van zijn beste vriend en ging met ze bij het circus, wat zijn leven redde,' zei de man met de cowboyhoed voorzichtig. Hun verhalen leken vreemd genoeg in elkaar te passen, als twee helften van een geheel.

'O, mijn god,' zei ze terwijl ze hem aanstaarde alsof ze een geest had gezien. 'Dat van het circus het ik achterwege omdat het altijd zo gek klinkt en ik nooit helemaal zeker heb geweten of het waar was. Mijn moeder vertelde me erover, maar over het circus was ze altijd een beetje vaag, en mijn grootmoeder stierf voor mijn geboorte, dus haar kon ik er niet naar vragen.'

'Als we het over dezelfde twee mannen hebben, was het circusverhaal waar. Mijn grootvader verliet Duitsland in 1938 met twee lippizaners en zes arabieren in een goederenwagon en ging bij het circus. Hoe heet je?' vroeg hij haar, verbijsterd. Hoe was het mogelijk dat twee mensen die aan dat verhaal verbonden waren naar Engeland waren gekomen om hetzelfde paard te kopen? Het voelde voor hem alsof het lot het had bepaald.

'Nicky Steele. De meisjesnaam van mijn grootmoeder was Von Hemmerle. Marianne von Hemmerle. Haar vaders naam was Alex. Hij stuurde haar in 1940 naar vrienden in Engeland omdat hij haar Duitsland uit wilde hebben. Ze trouwde tijdens de oorlog met een RAF-piloot - mijn grootvader. Hij sneuvelde, en toen ging ze naar Amerika en trouwde opnieuw. Mijn moeder, Violet Beaulieu Steele, is de dochter van de Engelsman, dus ze is half Brits, en ik heb hier neven en nichten.'

'Ik ben vernoemd naar jouw overgrootvader. Ik ben Alex Bing. De naam van mijn grootvader was Von Bingen. Nicolas von Bingen. Hij veranderde hem in Nick Bing toen hij bij het circus ging, en dat is zo gebleven. Hij heeft hem nooit terugveranderd nadat hij het circus had verlaten. "Nick Bing" zal wel gemakkelijker zijn geweest.'

Ze was net zo getroffen door wat hij zei als hijzelf. 'Volgens mij ben ik vernoemd naar jouw grootvader. Nicola, ze noemen me Nicky. Wat bizar, zeg.' De haartjes op haar armen stonden rechtovereind. 'Leefde mijn grootmoeder nog maar, dan kon ik het haar vertellen. En wat zal mijn moeder ervan opkijken! Ik beheer hun boerderij in Virginia.'

'Mijn vader leeft nog, Lucas Bing. Hij was zes toen hij met zijn broer en mijn grootvader uit Duitsland vertrok en bij het circus ging. Mijn vader had een oudere broer, Tobias, die in 1942 in de Stille Oceaan is gesneuveld. Mijn vader is nu tweeëntachtig en nog steeds actief. Mijn grootvader Nick is overleden toen ik zes was, zevenendertig jaar geleden. Ik was met hem aan het paardrijden toen hij op onze ranch zijn laatste adem uitblies. Hij viel in slaap terwijl we aan het praten waren. Al onze bloedlijnen op de ranch komen van de originele Pegasus, de hengst die ze vóór de oorlog uit Duitsland meenamen.'

'Ik heb over jullie ranch gehoord, en alle namen komen me bekend voor. Het circusverhaal heeft me altijd in verwarring gebracht. Ik vond het zo bizar dat ik het eigenlijk nooit heb geloofd,' zei ze een beetje gegeneerd, en hij lachte.

'Ik vond het ook altijd vreemd, maar wel leuk. Mijn grootvader vertelde er fantastische verhalen over. Hij trouwde in het circus met een koorddanseres. Ze is vorig jaar op zesennegentigjarige leeftijd overleden. Het was een fantastische, knappe Poolse vrouw. Heb je zin om hierover verder te praten onder het genot van een drankje?' Zijn ogen zochten in de hare naar meer, alsof ze een geest uit het verleden was.

'Graag.' Ze glimlachte naar hem. 'Kom je na de veiling naar het huis van mijn nichten? Schrik niet: "het huis" heeft de omvang van Buckingham Palace, hoewel het op instorten staat. Maar het is indrukwekkend. Mijn grootmoeder heeft er tijdens de oorlog gewoond, en mijn moeder is er geboren. Mijn grootvader is één dag voor haar geboorte bij een bombardement gesneuveld.' Hun gekruiste paden waren rijk aan geschiedenis en klonken als een filmscenario. Ze hadden allebei het gevoel dat ze in een gat in de tijd zaten.

Alex kwam twee uur later naar Haversham, en ze dronken thee en daarna whisky met haar nichten. Later verklaarden die tegenover Nicky dat ze hem ontzettend knap vonden, en dat had ze zelf ook opgemerkt. Het was moeilijk om het niet te zien. Hij was aantrekkelijk en tegelijkertijd heel ingetogen. Ze had haar nichten eerder al verteld dat ze via het verleden en twee lippizaners aan elkaar gekoppeld waren en gaf hun voordat hij arriveerde een korte versie van het verhaal. Ze vonden het fascinerend, en hem des te meer. Hij zag eruit als een echte cowboy, zeiden ze.

'Het lot, lieverd,' zei haar nicht Fernanda. En ze trok opgetogen haar wenkbrauwen op en wierp Nicky een veelbetekenende blik toe toen Alex vertelde dat hij gescheiden was en geen kinderen had. Nicky was zevenendertig en nooit getrouwd. Ze had het te druk gehad met paarden fokken. Uit wat hij vertelde maakte ze op dat hij zes jaar ouder was dan zij, maar dat maakte haar niet echt uit. Ze was verrukt van hun verhaal.

De drie vrouwen en Alex hadden het gezellig, maar uiteindelijk zei hij dat hij moest gaan. Hij had in het hotel nog een afspraak met vrienden van de veiling.

'Geniet van je lippizaner,' zei hij met een warme glimlach tegen Nicky toen hij wegging. 'Je hebt hem eerlijk gewonnen. Hou contact.' Hij kon niet wachten om zijn vader over de ontmoeting te vertellen. De volgende ochtend zou hij met zijn twee paarden terugvliegen naar Californië. Nicky vloog twee dagen daarna naar Virginia met de lippizaner. Alex herinnerde haar aan de naam van zijn ranch voordat hij wegging, en zij herhaalde de naam van haar ranch in Virginia. Ze waren allebei eenvoudig te vinden op internet.

'Laten we hem googelen,' stelde een van haar nichten giechelend voor nadat hij was vertrokken. Ze voelden zich net schoolmeisjes en waren onder de indruk toen ze op zijn website zagen hoe groot de ranch was. Er stond een mooie foto op van Alex en ook een van zijn vader, een oudere, maar nog steeds zeer aantrekkelijke man. Het was een knappe familie om te zien. En er was ook een foto van Nick Bing, de overleden oprichter van de ranch. En van Pegasus, de hengst waarnaar de ranch was vernoemd.

'Ik vind dat je hem een keer moet bellen of bij hem langs moet gaan,' opperde haar andere nicht na nog een glas whisky.

'En wat moet ik dan zeggen?' vroeg Nicky schaapachtig. Ze zou zich belachelijk voelen, ondanks hun gedeelde geschiedenis.

'Vraag hem om advies over het paard dat je net hebt gekocht. Volgens mij was jullie ontmoeting voorbestemd. Een speling van het lot. Ga maar na: zijn grootvader en jouw overgrootvader waren beste vrienden. De jouwe heeft het leven van zijn grootvader gered, en nu ontmoeten jullie elkaar hier zesenzeventig jaar later.'

'Het is gewoon toeval,' zei Nicky, die zich ervoor afsloot. 'Maar wel bizar, dat moet ik toegeven.' Ze belde die avond met haar moeder in Virginia en vertelde wat er was gebeurd. Violet was geroerd door het verhaal en herinnerde zich dat ze Alex' vader en zijn grootvader een keer had ontmoet toen ze samen met haar moeder Marianne hun ranch had bezocht na een paardenshow in Santa Barbara in 1965. Ze trainde toen voor de Olympische Spelen, waar ze drie jaar later goud won.

'Dat was allemaal voor mijn trouwen, voordat ik jou had en voordat de man die jij vandaag hebt ontmoet was geboren. Wat is het voor iemand?' Ze was nieuwsgierig naar hem. De twee families stuurden elkaar nog steeds elk jaar een kerstkaart, maar de details wist ze niet meer. Maar de man die haar dochter op de veiling had ontmoet, was een echo van haar eigen geschiedenis. Hun twee families waren op een of andere manier met elkaar verstrengeld.

'Hij is heel aardig. Een knappe cowboy,' zei Nicky peinzend.

'Vond hij het erg dat jij het paard kreeg?'

'Nee, hij reageerde heel beschaafd. Ik had echt mijn zinnen op dat paard gezet,' zei ze, en haar moeder lachte.

'Dat geloof ik direct.' Nicky gaf geen duimbreed toe als ze iets had besloten. Ze was wilskrachtig en onafhankelijk, en daarom was ze ook niet getrouwd. Ze was te zeer op haar vrijheid gesteld. 'Nou, ik kan niet wachten om het paard te zien. Hij moet voortreffelijk zijn,' zei Violet hartelijk. Ze waren allemaal paardengek. Het zat in hun bloed.

'Hij is schitterend,' zei Nicky over de lippizaner. Ze klonk opgetogen en vertelde haar moeder alles over hem. En twee dagen later zag Violet hem zelf, toen Nicky hem thuisbracht. Hij was nog mooier dan ze had verwacht, een prachtig voorbeeld van het ras.

Nicky ging meteen met hem aan de slag en probeerde hem te temmen, maar hij was het felste, koppigste paard dat ze ooit had gezien. Sterk en onafhankelijk. In de maand die volgde verzette hij zich tegen al haar inspanningen om hem te trainen, hoewel ze diverse lippizaners vóór hem had getraind en het ras goed kende.

Ze noemde hem Snow, en elke keer dat ze zijn naam zei, probeerde hij haar te bijten, alsof hij die naam maar niets vond. De rest van de tijd gooide hij haar af bij elke kans die hij kreeg. Ze was nog nooit zo vaak van een paard af gegooid en zat onder de blauwe plekken, maar was vastbesloten niet op te geven. Eén keer had ze bijna Alex Bing gebeld om zijn advies te vragen. Serieus, niet als list, maar ze wilde niet toegeven dat ze moeite had met het paard. Het was gênant. Ze had nog nooit een paard meegemaakt dat ze niet kon temmen, behalve dit exemplaar. Hij was volslagen wild, en na twee maanden vroeg ze zich af of ze hem moest verkopen. Ze overwoog weer om Alex Bing te bellen en hem de hengst aan te bieden om mee te fokken, maar ze wilde hem geen slecht paard verkopen. Langzaamaan begon ze echter te denken dat Snow alleen maar geschikt was als fokhengst. Hij had onberispelijke bloedlijnen, maar een akelig karakter.

Ze besloot hem mee te nemen naar Santa Barbara, waar ze naartoe ging voor een springtoernooi, en overwoog hem daar aan een fokker te verkopen.

Na het toernooi liet ze haar springpaarden achter in de stal in Santa Barbara en besloot in een opwelling naar Santa Ynez te rijden om Alex Bings ranch te bezoeken. Ze nam een trailer mee met Snow erin, en zou Alex om advies vragen. Ze belde niet van tevoren en was niet van plan lang te blijven. Als hij het druk had, zou ze gewoon weer weggaan.

Zodra ze het terrein op reed, was ze onder de indruk van de uitstekend onderhouden ranch en de reusachtige stallen. Ze hadden duidelijk veel paarden. Terwijl ze aan kwam rijden, zag ze hem een van de stallen uit lopen. Ze stopte de auto, en hij draaide zich naar haar toe. Hij glimlachte alsof hij haar had verwacht, en ze lachte terwijl ze in haar spijkerbroek en frisse witte blouse uitstapte. Hij droeg dezelfde cowboyhoed die hij in Engeland op had gehad, of een die er erg op leek.

'Goh, wat doe jij hier?' Hij leek blij haar te zien en herkende haar meteen.

'Ik kom op bezoek, samen met een vriend,' zei ze terwijl ze naar de trailer wees.

'Iemand die ik ken?'

'Zou kunnen,' zei ze terwijl de deur van de trailer openmaakte en Snow naar buiten leidde. Samen bewonderden ze het schitterende paard. Alex was blij hem weer te zien, en haar ook.

'Hoe gaat het met hem?' vroeg Alex geïnteresseerd. In de deuropening van een van de stallen stond een oudere man, die met een glimlach naar hen keek. Hij had het gevoel dat hij wist wie ze was. Alex had hem het verhaal verteld toen hij terugkwam uit Engeland. Lucas was onder de indruk geweest van hun puur toevallige ontmoeting op de veiling. Hij vermoedde dat dit hetzelfde meisje en hetzelfde paard waren.

Ze lachte om zijn vraag en was eerlijk tegen hem. 'Het is een enorme lastpak. Elke keer dat ik op hem zit gooit hij me af en hij bijt als ik zijn naam zeg. Ik vrees dat hij alleen maar geschikt is om mee te fokken. Hij is niet te trainen.'

'Wil je hem aan me verkopen?' vroeg Alex met een serieus geïnteresseerde blik terwijl hij met zijn deskundige handen aan de benen en flanken van het paard voelde. Snow bleef rustig staan en liet hem zijn gang gaan, terwijl Nicky wachtte tot hij wild werd, maar dat gebeurde niet. Hij keek naar Alex alsof hij een oude vriend was, en terwijl ze naar hen keek, wist ze waarom ze was gekomen. Het was ineens glashelder.

'Nee,' zei ze rustig, 'ik geef hem aan je. Ik heb het gekke gevoel dat hij hier wil zijn. Bovendien is het een familietraditie. Mijn familie geeft de jouwe om de zesenzeventig jaar paarden - lippizaners.' Alex lachte en schudde zijn hoofd. Hij wist wat ze voor het paard had neergeteld. Een fortuin.

'Zo'n groot geschenk kan ik niet aannemen.' Hij glimlachte terwijl hij het zei.

'Je grootvader zei dat in 1938 vast ook tegen mijn overgrootvader.'

'Misschien wel,' zei Alex, terwijl hij rustig naar haar keek en zijn blik daarna weer op de hengst richtte. 'Hoe noemde je hem ook al weer?'

'Snow,' zei ze, en het paard draaide zijn hoofd om en wierp haar een vuile blik toe, maar deed geen poging haar te bijten.

'Wat vind je van Pegasus?' zei Alex, en het paard draaide opnieuw zijn hoofd om en leek te glimlachen.

'Zie je nou wel? Zelfs de naam die ik hem heb gegeven vindt hij niet leuk. Ik zweer het je: hij heeft een hekel aan me. Ik denk dat hij vanaf het begin met jou naar huis had gewild.' Zo voelde het nu, en ze zag dat Snow Alex met zijn neus aanraakte. Hij droeg een bit en hoofdstel, en Alex zwaaide zo op zijn blote rug en leidde hem rond. De reusachtige lippizaner was zo mak als een lammetje. Alex keek naar Nicky en glimlachte.

'Zin in een ritje? Ik kan wel een paard voor je uit de stal halen.' Ze droeg rijlaarzen en knikte, terwijl ze nog steeds niet kon geloven dat hij zonder enig probleem en zonder zadel op de gigantische hengst zat. Alex was magisch met paarden, en de lippizaner zag eruit alsof hij wist dat hij thuis was en een vriend had. Nicky had hij al die tijd als de vijand beschouwd.

Lucas zag wat ze aan het doen waren en bracht even later een paard voor haar. Hij stelde zich voor, en Nicky legde uit wie ze was. Hij had het geweten zodra hij haar zag.

'Mooie hengst,' merkte hij op over de lippizaner die ze had meegenomen.

'Hij hoort hier,' was het enige wat ze zei. Even later galoppeerden ze weg. Alex had totaal geen problemen met hem. Ze reden een flink stuk, maar waren nog steeds op zijn uitgestrekte ranch.

'Ik weet niet hoe het kan, maar ik vóélde dat je hier zou komen. En ik wist dat ik hem zou terugzien,' zei Alex zacht, verwijzend naar de hengst.

'Dan ben je zeker helderziend,' zei ze, en hij lachte.

'Nee, ik vond onze ontmoeting gewoon zo bizar, alsof ze voorbestemd was, of dat er een specifieke reden voor was.' Toen besefte hij waar hij haar zonder na te denken naartoe had geleid. Ze liepen met hun paarden langs de prachtige plek waar zijn grootvader met Christianna begraven lag, met uitzicht op het klif, en Pegasus, die er vlakbij lag. Hij keek toen naar Nicky en stelde opnieuw vast dat haar ogen hem bekend voorkwamen, alsof hij haar al heel lang kende, of van iets anders. Zij had hetzelfde gevoel over hem. Het was alsof ze lang geleden aan elkaar gekoppeld waren en hun wegen elkaar die dag op de veiling hadden móéten kruisen. Het voelde alsof er krachten aan het werk waren die sterker waren dan zij.

'Ik ben blij dat je bent gekomen,' zei Alex zacht. 'Ik heb na onze ontmoeting veel aan je gedacht. Ik heb je een paar keer bijna gebeld, maar ik wist niet wat ik moest zeggen.'

'Ik jou ook,' gaf ze toe. 'Ik heb net aan een toernooi in Santa Barbara meegedaan en wist dat ik hem hierheen moest brengen. Hij was voor jou bestemd. Hij heeft nooit bij mij gehoord.'

'Pegasus,' zei Alex zacht, en het paard bewoog zijn knappe witte hoofd toen hij zijn naam hoorde. 'Welkom thuis,' zei hij en hij streelde hem terwijl hij schrijlings op zijn krachtige blote rug zat. Terwijl hij het zei, keek hij naar Nicky en glimlachte.

Daarna gaf hij Pegasus de sporen. Nicky volgde naast hem, en samen galoppeerden ze door de velden. Ze hadden generaties doorkruist om elkaar te vinden, en de witte hengst die hun voorouders aan elkaar had gekoppeld en drie levens had gered, was met hen meegekomen.

Pegasus was naar hen teruggekeerd.

Toen de stallen in zicht kwamen, spoorden ze hun paarden aan om stapvoets te gaan. Alex stak zijn hand naar Nicky uit en streek teder over haar wang. Daarbij voelde ze zich zo gedwee als de hengst, wat helemaal niets voor haar was. Hij had een magische aanraking. 'Welkom thuis,' zei hij weer. Hij zei het deze keer tegen haar, en toen hun ogen elkaar vonden, was dat het vredigste gevoel dat er bestond. Terwijl Lucas van een afstandje toekeek, glimlachte hij ook, waarna hij de stal in liep, in de wetenschap dat alles goed was in hun wereld. Pegasus was thuisgekomen.

Table of Contents

- Inhoud
- Titelpagina
- Colofon
- Voor mijn geliefde kinderen
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28