Geen groter liefde
Author: Danielle Steel
Date: 1985-01-02T08:00:00+00:00
Keywords: Romance; Fiction; Historical Fiction; Historical Romance; Chick Lit; Historical; Contemporary; Drama; Novels; Adult Fiction
Description: Danielle Steel, Geen groter liefdeEdwina's geluk wordt wreed verstoord Edwina Winfield, smoorverliefd en net verloofd, ziet haar geluk wreed verstoord. Door de ramp met de Titanic verliest ze in één klap haar verloofde en haar ouders. Als oudste van het gezin staat zij voor de bijna onmogelijke opgave haar eigen verdriet te verwerken, een moeder te zijn voor haar broertjes en zusjes én het familiebedrijf te runnen. Zal Edwina ooit weer aan haar eigen geluk toekomen?Danielle Steel heeft van haar 86 romans ongeveer 650 miljoen exemplaren verkocht in bijna 50 verschillende landen. Veel van haar b
Publisher: Luitingh Sijthoff

Inhoud

Bernie Fine is altijd van plan geweest na zijn studie Russisch leraar te worden Maar een tijdelijk studiebaantje bij het modeconcern Wolff wordt voor hem een onverwachte bliksemcarrière in de modewereld. Zakelijk is zijn leven succesvol, maar privé ervaart Bernie alleen maar leegte. Dat verandert wanneer hij de jonge lerares Liz O´Reilly en haar vijfjarig dochtertje ontmoet. Maar dan slaat het noodlot toe...

Prijs der liefde is het verhaal van een man die zichzelf leert kennen, het verhaal van liefde en zorg voor anderen. En van een leven dat de moeite waard kan zijn, ook al moet daarvoor een hoge prijs betaald worden.

Aan mijn dierbare John
en onze kinderen

Beatrix, Trevor, Todd, Nicholas, Samantha,

Victoria, Vanessa en Maxx
met liefde uit het diepst
van mijn hart
voor al wat jullie zijn
en doen
en betekenen voor mij

En ter herinnering aan een bijzondere
vrouw en haar gezin, Carola Haller

ds

1

Het was vrijwel onmogelijk Lexington en Sixty-third Street te bereiken. De wind loeide en de sneeuwbanken hadden alle wagens bedolven, behalve de grootste. De bussen hadden de strijd gestaakt ergens in de buurt van Twenty-third Street, waar ze als verkleumde dinosauriërs bij elkaar stonden. Op heel schaarse momenten kwam er een uit de kudde om zich richting buitenwijk te wagen, traag weghobbelend langs de paden die door de sneeuwploegen waren vrijgemaakt. Ze pikten de enkele moedige passagiers op die heftig met de armen zwaaiend voordeuren uitschoten, naar de rand van het trottoir gleden en glibberden, driftig over de opgehoopte sneeuwbanken klommen en haastig instapten met natte ogen en een rood gezicht, en in Bernies geval met ijspegeltjes in zijn baard.

Een taxi had hij met geen mogelijkheid kunnen krijgen. Hij had de poging na een kwartier wachten opgegeven en was van Seventy-ninth Street zuidwaarts gelopen. Hij ging vaak lopend naar zijn werk. Het was maar achttien straten van zijn huis. Maar nadat hij Madison Avenue en Park Avenue was overgestoken en rechtsaf Lexington Avenue was opgelopen, realiseerde hij zich hoe gruwelijk koud de snijdende wind was, en vier straten verder gaf hij het op. Een welwillende portier liet hem wachten in de lobby, want er stonden toch al een paar doorzetters te wachten op een bus die er uren over had gedaan om over Madison Avenue naar het noorden te rijden, was gekeerd en nu langs Lexington Avenue weer zuidwaarts reed om hen naar hun werk te brengen. De niet-doorzetters, die hun verstand hadden gebruikt, waren al afgevallen zodra ze 's ochtends een blik op de sneeuwstorm hadden geworpen en hadden besloten maar niet naar hun werk te gaan. Bernie rekende erop dat het half leeg zou zijn op de zaak. Maar het lag niet in zijn aard thuis duimen te zitten draaien of naar vervelende programma's op de televisie te kijken. En het was ook niet omdat hij aan werkdwang leed dat hij naar de zaak ging. In feite ging Bernie zes dagen per week naar zijn werk en vaak ook nog wanneer het niet nodig was, zoals deze dag, omdat hij van de zaak hield. Wat er bij Wolff van parterre tot de zevende etage gebeurde, was voor hem eten, slapen, dromen en zelfs ademhalen. Bovendien was dit een heel belangrijk jaar. Er werden zeven nieuwe lijnen geïntroduceerd, waaronder vier van grote Europese ontwerpers en het hele aanzien van de Amerikaanse mode op de confectiemarkten voor heren- zowel als dameskleding zou veranderen. Daar zat hij aan te denken, kijkend naar de sneeuwhopen die ze al hotsend passeerden op weg naar het centrum. Maar hij zag al geen sneeuw meer en geen mensen die op onvaste benen naar de bus strompelden; hij zag niet eens wat voor kleren ze droegen.

Wat hij voor, zich zag, waren de nieuwe voorjaarscollecties zoals hij ze in november had bekeken in Parijs, Rome en Milaan, waar prachtige vrouwen de kleren droegen op de shows. Vrouwen die als geraffineerde poppen over het podium schoven om de modellen volmaakt tot hun recht te laten komen. En opeens was hij blij dat hij 's ochtends naar zijn werk was gegaan. Hij wilde de mannequins die ze hadden aangenomen voor hun grote modeshow van de volgende week nog eens nader bekijken. Hij had de kleren gekozen en goed bevonden, nu wilde hij zekerheid dat de aangenomen mannequins ook een goede keus waren. Bernard Fine hield ervan overal een vinger in de pap te hebben, van de balans van het warenhuis en de inkoop van kleding tot aan de keuze van mannequins en het ontwerp voor de uitnodigingen die aan hun meest exclusieve klanten waren gezonden. Het maakte allemaal deel uit van zijn werk. Alles was belangrijk. Voor hem bestond er geen verschil met U.S. Steel of Kodak. Ze verkochten een produkt, in feite een assortiment van produkten, en of dat produkt goed voor de dag kwam, lag in zijn handen.

Gek was het overigens wel. Als iemand hem vijftien jaar geleden, toen hij nog rugby speelde aan de universiteit van Michigan, had voorspeld dat hij zich zou bemoeien met het soort lingerie dat mannequins droegen en zich zou afvragen of de avondjaponnen in de modeshow een goed onthaal zouden vinden, zou hij de profeet hebben uitgelachen en wie weet een stomp op zijn kaak hebben gegeven. Eigenlijk vond hij het nog altijd een beetje raar, en soms kon hij in zijn ruime kantoor op de zevende etage in zichzelf zitten glimlachen wanneer hij aan die tijd terugdacht. Hij had veel sporten beoefend toen hij in Michigan studeerde, althans de eerste twee jaar, en daarna had hij zijn draai gevonden in Russische literatuur. Tijdens de eerste helft van zijn derde studiejaar was zijn held Dostojevski geweest, op de voet gevolgd door Tolstoj en op geringe achterstand door Sheila Borden, die voor hem een ster van vrijwel dezelfde orde was geweest. Hij had haar leren kennen op Russisch I, nadat hij had begrepen dat hij de Russische klassieken geen recht zou kunnen doen als hij ze in vertaling moest lezen. Hij had zich opgegeven voor een spoedcursus bij Berlitz, waar hij had geleerd de weg naar het postkantoor te vragen en de trein te zoeken met een accent waarvan zijn leraar niet terug had. Maar Russisch I was hartverwarmend geweest, evenals Sheila Borden, die op de voorste rij had gezeten. Ze had lang, glad, zwart haar tot op haar middel, wat hij heel romantisch had gevonden, en een heel soepel lichaam. De reden waarom ze Russisch wilde leren, was dat ze gefascineerd werd door het Russisch ballet. Ze danste al sinds haar vijfde, had ze hem verteld toen ze voor het eerst een gesprek hadden, en ballet kon je niet begrijpen als je de Russen niet begreep. Ze was een nerveus meisje geweest, gespannen, met grote ogen, en haar lichaam was een gedicht van symmetrie en gratie dat hem magisch boeide toen hij de dag erop ging kijken terwijl ze danste.

Ze was geboren in Hartford in Connecticut waar haar vader bij een bank werkte, wat veel te plebejisch voor haar leek. Ze vroeg als het ware om een voorgeschiedenis met meer tragiek, een moeder in een rolstoel... een vader die kort na haar geboorte aan tuberculose was gestorven... Een jaar eerder zou Bernie om haar gelachen hebben, maar in zijn derde studiejaar deed hij dat niet meer. Op zijn twintigste nam hij haar heel serieus en ze danste fantastisch, zoals hij tegen zijn moeder zei toen hij met vakantie naar huis ging.

'Is ze joods?' vroeg zijn moeder zodra ze de naam hoorde. Voor haar had Sheila een Ierse klank en Borden beloofde al heel weinig goeds. Maar misschien was het vroeger Boardman geweest of Berkowitz of zo'n soort naam, wat dan wel een beetje laf aandeed, maar de familie althans acceptabel maakte. Bernie had zich mateloos geërgerd aan de vraag die ze hem stelde, en waarmee ze hem vrijwel zijn hele leven al had dwars gezeten, al voor hij zelfs maar naar meisjes keek. Zijn moeder vroeg er bij iedereen naar. 'Is hij joods... is ze... wat was de meisjesnaam van zijn moeder? ... heeft hij vorig jaar bar mitswa gehad? ...Wat zei je dat zijn vader doet? Ze is toch joods, neem ik aan? Was iedereen dat dan niet? Iedereen die de familie Fine kende, was het in elk geval wel. Zijn ouders hadden gewild dat hij naar Columbia ging en zelfs naar New York University. Hij kon wel heen en weer reizen vonden ze. Zijn moeder had geprobeerd haar zin door te zetten, maar hij was alleen toegelaten tot de universiteit van Michigan, zodat de beslissing voor hem gemakkelijk was. Hij was ontsnapt! En hij ging ervandoor naar het land van de Vrijheid om afspraakjes te maken met tientallen blonde meisjes met blauwe ogen die nog nooit van gefillte fisch, kreplach of knisjes hadden gehoord en op geen stukken na wisten wanneer het Pascha was. Het zou een weldadige verandering zijn, en met alle meisjes uit Scarsdale over wie zijn moeder zich had opgewonden was hij toch al uit geweest, dus die interesseerden hem niet meer. Hij verlangde naar iets nieuws, iets anders, iets dat een tikje verboden was misschien. En Sheila had dat allemaal. Ze was zo ongelooflijk mooi met die grote, donkere ogen en die lokken gitzwart haar. Ze had hem Russische schrijvers genoemd van wie hij nog nooit had gehoord en ze waren ze allemaal gaan lezen - in vertaling natuurlijk. In de vakantie had hij een poging gedaan met zijn ouders over die boeken te praten, maar dat was niet zo goed gevallen.

'Je grootmoeder was een Russische. Als je Russisch had willen leren, had je ook bij haar terecht gekund.'

'Dat zou niet hetzelfde zijn geweest. Trouwens, ze sprak altijd Jiddisch...' Zijn stem was weggestorven. Hij hield niet van bekvechten met zijn ouders. Zijn moeder vond het heerlijk om over van alles te discussiëren. Haar hele bestaan draaide erom; het was haar grootste plezier, haar meest geliefde sport. Ze discussieerde met iedereen en bij voorkeur met hem. 'Spreek niet oneerbiedig over de doden!'

'Ik bedoelde het niet oneerbiedig. Ik zei alleen dat oma altijd Jiddisch sprak...'

'Ze sprak ook vloeiend Russisch. En wat wil je er nu nog mee doen? Je moet exacte wetenschappen studeren, dat hebben mannen vandaag de dag nodig in dit land... economie...' Ze had het liefst gewild dat hij arts werd zoals zijn vader, of tenminste advocaat. Zijn vader was keel-, neus- en oorarts en werd beschouwd als een van de knapsten op zijn vakgebied. Maar Bernie had er niets voor gevoeld in de voetstappen van zijn vader te treden, als kind al niet. Hij had veel bewondering voor zijn vader, maar hij zou het heel erg hebben gevonden arts te moeten worden. Hij wilde andere dingen gaan doen, wat zijn moeder ook voor dromen mocht hebben.

'Russisch? Wie spreekt er nu nog Russisch behalve communisten?' Alleen Sheila Borden, die deed het nog wel... Bernie keek zijn moeder wanhopig aan. Ze was altijd een aantrekkelijke vrouw geweest. Over het uiterlijk van zijn moeder had hij zich nooit geschaamd, over dat van zijn vader trouwens ook niet. Zijn vader was een lange, magere man met donkere ogen en grijs haar en met een vaak afwezige blik in zijn ogen. Hij hield van zijn vak en dacht doorlopend aan zijn patiënten. Maar Bernie wist dat als het erop aankwam, hij op zijn vader kon rekenen. Zijn moeder liet al sinds jaren haar haar blond verven in de kleur 'herfstzon', en het stond haar voortreffelijk. Ze had de groene ogen die Bernie van haar had geërfd en ze had haar figuur in vorm weten te houden. Ze droeg altijd heel dure kleren, die niet echt in het oog liepen. Meestal een donkerblauw pakje of een zwarte jurk van Lord and Taylor of van Saks. Op de een of andere manier zag ze er precies zo uit als een moeder. 'Waarom studeert dat meisje trouwens Russisch? Waar komen haar ouders vandaan?'

'Uit Connecticut.'

'Waar in Connecticut?' Hij had haar bijna gevraagd of ze van plan was er een bezoek te brengen.

'Hartford. Is dat van belang?'

'Doe niet zo grof, Bernard.' Ze keek hem met opeengeknepen lippen aan. Hij vouwde zijn servet op en schoof zijn stoel achteruit. Hij kreeg altijd pijn in zijn maag als hij alleen met haar aan de warme maaltijd zat. 'Waar ga je heen? Je hebt me geen toestemming gevraagd.' Alsof hij nog een kind van vijf was. Soms had hij er een hekel aan om naar huis te gaan. Dan voelde hij zich schuldig omdat hij ervan baalde, en werd kwaad op haar omdat ze hem dat schuldgevoel bezorgde... 'Ik moet nog studeren voor ik terugga.'

'God zij dank dat je geen rugby meer speelt.' Ze zei altijd van die dingen waartegen hij in opstand wilde komen. Hij zou zich willen omdraaien en haar vertellen dat hij alweer in het team zat... of dat hij nu samen met Sheila balletles nam, alleen om haar op de kast te jagen...

'Die beslissing hoeft niet blijvend te zijn, mam.'

Ruth Fine keek hem woedend aan. 'Ga daar maar eens met je vader over praten.' Lou wist wat hem te doen stond. Ze had er al uitvoerig met hem over gesproken. Zodra Bernie weer rugby wilde gaan spelen, moest hij hem een nieuwe auto aanbieden... Als Bernie dat had geweten, zou hij uit zijn vel zijn gesprongen en niet alleen de wagen hebben geweigerd, maar ook op slag weer lid van de rugbyploeg zijn geworden. Hij voelde er niets voor zich te laten omkopen, en hij voelde nog minder voor haar mentaliteit, voor de overdreven beschermende manier waarop ze hem behandelde, al nam zijn vader een veel verstandiger houding aan. Het viel niet mee enig kind te zijn en toen hij terug was in Ann Arbor en Sheila sprak, was ze het met hem eens. Ook voor haar was de vakantie niet gemakkelijk geweest. Ze hadden geen kans gezien elkaar ook maar eenmaal te ontmoeten, ofschoon Hartfort niet het eind van de wereld was, al leek het er soms veel op. Haar ouders hadden haar op latere leeftijd gekregen en behandelden haar als een glazen beeldje, bang zodra ze de deur uitging, bang dat ze een ongeluk zou krijgen, dronken gevoerd of verkracht zou worden, mannen zou ontmoeten die niet deugden of voor een verkeerde opleiding zou kiezen. Ze waren ook niet opgetogen geweest bij het vooruitzicht dat Sheila aan de universiteit van Michigan ging studeren, maar ze had doorgezet. Ze wist precies hoe ze haar zin moest krijgen bij haar ouders. Maar het was wel vermoeiend dat ze alles voor haar wilden bedisselen. Ze begreep volkomen wat Bernie bedoelde, en na de paasvakantie stelden ze een plan op. Ze zouden elkaar de komende zomer in Europa treffen en samen een maand of zo rondreizen zonder er iemand iets over te zeggen. En dat hadden ze gedaan.

Het was heerlijk geweest voor het eerst samen Venetië, Parijs en Rome te zien. Sheila was razend verliefd geweest, en wanneer ze naakt op een verlaten strandje van Ischia lagen en dat gitzwarte haar over haar schouders viel, werd het hem duidelijk dat hij nooit iemand had gezien die zo mooi was. In die tijd had hij overwogen haar te vragen met hem te trouwen, maar hij had nog niets gezegd. Hij droomde ervan zich in de kerstvakantie met haar te verloven en volgend jaar juni, wanneer ze hun studie hadden beëindigd, met haar te trouwen... Ze hadden Engeland bezocht en daarna Ierland, en waren met hetzelfde toestel van Londen naar huis gevlogen.

Als gewoonlijk was zijn vader aan het opereren. Zijn moeder haalde hem af, al had hij haar getelegrafeerd dat het niet hoefde. Zoals ze daar naar hem stond te wuiven, zag ze er jaren jonger uit dan ze was in een nieuw beige pakje van Ben Zuckerman. Ze was blijkbaar ook voor hem naar de kapper geweest. Maar wat hij aan hartelijkheid en waardering voelde, verdween op slag toen ze ogenblikkelijk zijn reisgenootje ontdekte. 'Wie is dat?'

'Dat is Sheila Borden, mam.' Mevrouw Fine zag eruit of ze in zwijm zou vallen.

'Hebben jullie al die tijd samen gereisd?' Ze hadden hem genoeg geld gegeven voor zes weken. Het was hun cadeau geweest voor zijn eenentwintigste verjaardag. 'Jullie hebben samen gereisd op zo'n... schandelijke...' Hij had ter plekke willen doodvallen toen ze het zei, maar Sheila lachte tegen hem alsof het haar niets kon schelen.

'Het geeft niet... trek het je niet aan, Bernie. Ik moet toch de bus naar Hartford halen...' Ze lachte vertrouwelijk tegen hem, greep haar reistas en verdween letterlijk zonder te groeten, terwijl zijn moeder haar ogen begon te betten.

'Mam, doe me een plezier...'

'Waarom heb je tegen ons gelogen?'

'Ik heb niet tegen jullie gelogen. Ik had toch gezegd dat ik met vrienden zou gaan.' Zijn gezicht had een kleur gekregen en hij had wel in de grond willen zakken. Het liefst had hij zijn moeder nooit meer gezien.

'Noem je dat een vriend?'

Dadelijk dacht hij aan de talloze keren dat ze hadden gevrijd... op een strandje, in een park, bij een rivier, in een hotelletje... Wat ze nu nog verder tegen hem zei, die herinnering kon ze hem nooit meer ontnemen. Strijdlustig keek hij zijn moeder aan.

'Nee, ze is een vriendin en de beste die ik heb!' Hij greep zijn tas en begon alleen de luchthaven uit te lopen. Hij liet haar gewoon staan, maar beging de vergissing nog eenmaal naar haar om te kijken. Ze had en plein public staan huilen. Dat kon hij haar niet aandoen. Hij was teruggekomen, had zijn excuses aangeboden en had er later de pest over in.

Toen ze in het najaar weer naar college gingen was de romance ondanks het gebeurde toch weer opgebloeid. En toen ze voor Thanksgiving terugkwamen, was hij naar Hartford gereden om kennis te maken met haar ouders. Ze waren afstandelijk maar hoffelijk geweest, kennelijk overrompeld door iets dat Sheila hun niet had verteld, en op de terugweg vroeg Bernie ernaar.

'Schrokken ze omdat ik jood ben?' Hij was nieuwsgierig. Hij vroeg zich af of haar ouders even fanatiek waren als de zijne, al leek het hem nauwelijks mogelijk. Niemand kon zo fanatiek zijn als zijn moeder, althans dat dacht hij.

'Nee.' Sheila glimlachte afwezig en stak een joint op in de achterste rij stoelen van het vliegtuig dat hen terugbracht naar de universiteit. 'Alleen verbaasd, denk ik. Het leek mij niet zo belangrijk dat ik het nodig vond het apart te vermelden.' Dat mocht hij zo in haar. Ze tilde niet zwaar aan de dingen. Niets was ooit zo belangrijk en hij deed haastig een trek aan haar sigaret, voor ze de joint zorgvuldig uitmaakte. Ze deed de peuk in een envelop in haar tas. 'Ze vonden je aardig.'

'Ik vond hen ook aardig.' Het was een leugen. Hij had hen bijzonder vervelend gevonden en had niet begrepen dat haar moeder zo weinig stijl had. Ze hadden over het weer en het wereldnieuws gepraat en verder absoluut nergens over. Hij had het gevoel gehad zich in een vacuüm te bevinden of naar een nooit eindigend commentaar op het nieuws te moeten luisteren — live. Ze leek zo heel anders dan haar ouders, maar ze had over hem hetzelfde gezegd. Ze had zijn moeder hysterisch genoemd na haar eenmaal te hebben ontmoet en hij had haar niet tegengesproken. 'Gaan ze naar de promotie?'

'Ben je gek?' zei ze. 'Mijn moeder is al in tranen als je er maar van rept.' Hij wilde met haar trouwen, maar had het nog altijd niet tegen haar gezegd. Op Valentijnsdag verraste hij haar met een mooi diamantringetje dat hij voor haar had gekocht en betaald met het geld dat zijn grootouders hem na hun dood hadden nagelaten. Het was een kleine solitair, smaragdgeslepen, niet meer dan twee karaat, maar de steen was volkomen helder. Nadat hij het had gekocht was hij zo opgewonden geweest dat zijn borstkas onderweg naar huis beklemd had aangevoeld. Hij had haar ermee overrompeld, haar stevig op de mond gekust en het doosje in rood papier nonchalant in haar schoot gegooid.

'Kijk eens of die past, schat.'

Ze had gedacht dat het een grapje was en gelachen, tot ze het doosje opendeed. Toen viel haar mond open en ze barstte in tranen uit. Ze had hem het doosje weer toegesmeten en was zonder één woord weggegaan. Hij had haar stomverbaasd nagekeken. Hij begreep er niets van tot ze 's avonds laat terugkwam om het uit te praten. Ze hadden beiden een kamer, maar meestal woonden ze samen in de zijne. Die was groter en comfortabeler en er stonden twee bureaus. Ze had naar de ring in het open doosje op zijn bureau gekeken. 'Hoe kon je dat nu doen?' Hij kon haar niet volgen. Misschien vond ze de ring te fors.

'Wat doen? Ik wil met je trouwen.' Zijn ogen waren mild geweest toen hij zijn hand naar haar uitstak. Ze draaide zich om en liep de kamer door. 'Ik dacht dat je het begreep... al die tijd heb ik gedacht dat het allemaal in de hand bleef.'

'Wat bedoel je daarmee, verdomme?'

'Ik bedoel: ik dacht dat we een relatie op voet van gelijkheid hadden.'

'Die hebben we toch. Wat heeft dat er nu mee te maken?'

'We hoeven niet te trouwen... al die traditionele flauwekul is toch niet nodig.' Ze keek hem met weerzin aan en hij schrok. 'Al wat we nodig hebben is wat we nu hebben, zolang als het duurt.' Het was voor het eerst dat hij haar zo hoorde praten en hij vroeg zich af wat er met haar aan de hand was.

'En hoe lang is dat?'

'Vandaag... volgende week...' Ze haalde haar schouders op. 'Wat maakt het uit? Welk verschil maakt het? Maar je kunt het niet vasthouden met een diamantring.'

'Nou, neem me dan niet kwalijk.' Maar opeens was hij razend. Hij greep het doosje, klapte het dicht en smeet het in een van zijn bureauladen. 'Mijn excuses dat ik zoiets aangeboren kleinburgerlijks heb uitgehaald. Ik denk dat het mijn Scarsdale-achtergrond is.'

Ze keek hem aan of ze hem met nieuwe ogen zag. 'Ik had er geen idee van dat dit zoveel voor je betekende.' Het was alsof hij haar voor een raadsel had gesteld, alsof zé zijn naam opeens niet meer wist. 'Ik dacht dat je het allemaal wel begreep...' Ze ging op de bank zitten en keek hem na terwijl hij naar het raam liep en zich weer naar haar omkeerde. 'Nee. Om je de waarheid te zeggen, begrijp ik er helemaal niets van. We zijn meer dan een jaar met elkaar naar bed geweest. We hebben praktisch samengewoond, we zijn samen naar Europa geweest vorig jaar. Wat vind jij dan dat het was? Een avontuurtje?' Dat was niets voor hem. Zo'n soort man was hij niet, ook niet op zijn eenentwintigste.

'Gebruik toch niet van die ouderwetse woorden.' Ze ging staan en rekte zich uit, alsof ze er genoeg van had, en het viel hem op dat ze geen beha droeg, wat het nog erger maakte. Hij voelde dat hij naar haar begon te verlangen.

'Misschien is het gewoon te vroeg.' Hij keek haar vol verwachting aan, even sterk gedreven door wat hij tussen zijn benen voelde als in zijn hart en walgend van zichzelf. 'Misschien hebben we wat meer tijd nodig.'

Maar ze schudde haar hoofd. En ze gaf hem geen nachtkus voor ze naar de deur liep. 'Ik wil helemaal niet trouwen, Bern. Dat past niet bij me. Ik wil naar Californië na de promotie, gewoon een poosje ergens rondhangen.' En plotseling zag hij haar voor zich... in een commune.

'Wat is dat voor een leven, ergens rondhangen? Een doodlopende steeg.' Weer haalde ze haar schouders op en ze lachte even. 'Dat is alles wat ik op het ogenblik wil, Bern.' Hun ogen hielden elkaar lange tijd vast. 'Maar bedankt dat je me de ring wilde geven.' Ze trok de deur zachtjes dicht bij het weggaan en hij bleef nog heel lang in het donker aan haar zitten denken. Hij was zo gek op haar, of althans, dat dacht hij. Maar hij had geen ervaring met deze kant van haar, deze achteloze onverschilligheid voor wat een ander voelde. Het schoot hem te binnen hoe ze tegen haar ouders was opgetreden tijdens zijn bezoek. Ze leek zich niet bepaald veel aan te trekken van wat die mensen voelden en ze had hem voor gek verklaard als hij zijn ouders belde of een cadeautje voor zijn moeder kocht voor hij naar huis ging. Hij had haar bloemen op haar verjaardag gestuurd en Sheila had hem uitgelachen. Het kwam plotseling allemaal weer boven. Misschien gaf ze gewoon niets om anderen, ook niet om hem. Wilde ze alleen maar plezier maken en doen waar ze op een bepaald ogenblik zin in had. Hij had het gevoel gehad dat hij het haar aardig naar de zin maakte, maar die verlovingsring was ernaast geweest. Hij legde hem terug in de la toen hij naar bed ging en zijn hart lag als een steen in zijn borst terwijl hij in het donker aan haar lag te denken.

Daarna was de toestand nauwelijks verbeterd. Ze was bij een bewustwordingsgroep gegaan en een van de onderwerpen waarover blijkbaar heerlijk kon worden gebabbeld was haar relatie met Bernie. Wanneer ze thuiskwam, viel ze hem vrijwel onophoudelijk aan over zijn waarden, zijn doelen en de manier waarop hij tegen haar praatte. 'Praat toch niet tegen me of ik nog een kind ben. Ik ben een vrouw, verdomme, en denk eraan dat die ballen van jou alleen maar decoratief zijn en niet eens zo erg. Ik ben even slim als jij, ik heb evenveel lef... en mijn cijfers zijn ook net zo goed... het enige dat ik niet heb, is dat stukje huid dat tussen je benen hangt en wat stelt dat nou ook nog voor?' Hij was kapot van afschuw en het werd nog erger toen ze ophield met ballet. Ze bleef wel Russisch studeren, maar ze had het nu vaak over Che Guevara en ze was militaire laarzen gaan dragen en kledingstukken die ze in een legerdump had gekocht. Ze was speciaal verzot op mannenhemden, gedragen zonder beha, zodat haar donkere tepels door de stof heen duidelijk te zien waren. Hij begon zich te generen als hij met haar over straat liep.

'Meen je dat werkelijk?' vroeg ze, nadat ze lange tijd over het bal van de afgestudeerden hadden gepraat. Ze waren het erover eens dat het een melige, brave vertoning was, maar hij had eerlijk gezegd dat hij er toch heen wilde. Het was een herinnering voor later en tenslotte had ze beloofd mee te gaan. Maar toen was ze op zijn kamer verschenen in een legerjas die tot aan haar middel openhing met een gescheurd rood T-shirt eronder. En haar laarzen waren niet echt militair, maar het scheelde niet veel. Het waren perfecte replica's, met goudverf bespoten, die ze lachend haar 'nieuwe balschoentjes' noemde terwijl hij haar aanstaarde. Hij droeg het witte smokingjasje dat hij een jaar eerder op een trouwpartij had gedragen. Zijn vader had het bij Brooks Brothers voor hem gekocht en het paste hem voortreffelijk. Met zijn kastanjebruine haar, groene ogen en al een beetje gebruinde huid was hij een knappe verschijning. Maar zij zag er lachwekkend uit en dat zei hij haar ook. 'Ik vind dit gewoon grof tegenover de lagere klassen, die het serieus nemen. Als we gaan, zijn we verplicht ons behoorlijk te kleden.'

'O jezus.' Ze liet zich op zijn bank vallen, een en al minachting. 'Je ziet eruit als lord Fauntleroy. Christus, dat moet ik in de groep vertellen.'

'Val toch dood met je groep!' Voor het eerst werd hij woedend op haar over dat onderwerp, en ze keek hem verbluft aan toen hij op haar afkwam en van boven af op haar neerkeek terwijl ze daar lag, zwaaiend met haar elegante benen in soldatenbroek en vergulde laarzen. 'Blijf daar niet op je kont liggen, ga naar je kamer om je te verkleden.'

'Me reet.' Met een lachje keek ze naar hem op.

'Ik meen het, Sheila. Je gaat niet in dat pak.'

'O ja, mooi wel.'

'Gebeurt niet.'

'Dan gaan we niet.'

Hij weifelde een fractie van een seconde en liep naar de deur van zijn kamer.

'Jij, ik niet. Jíj gaat niet. Ik ga alleen.'

'Veel plezier dan.' Ze stak haar hand op en hij ging weg, innerlijk razend. Hij was alleen naar het bal gegaan, maar hij had zich ellendig gevoeld. Hij had met niemand gedanst en was met opzet gebleven om duidelijk te maken dat hij het meende. Intussen had ze wel zijn avond verpest. En ze verpestte de promotie met net zo'n stunt, alleen nog erger, want zijn moeder zat in de zaal. Sheila kwam het podium op en zodra ze haar diploma in de hand had, draaide ze zich om en begon een toespraakje waarin ze uitlegde hoe weinig betekenis de symbolische gebaren van het establishment hadden, dat overal ter wereld vrouwen onderdrukt werden. En uit hun naam en de hare wees ze het chauvinisme van de universiteit van Michigan af. Daarna begon ze haar diploma voor de verbijsterde ogen van de aanwezigen te verscheuren en Bernie had wel kunnen huilen. Na zoiets had hij geen enkel excuus meer tegenover zijn moeder. En tegen Sheila wist hij in het geheel niets meer te zeggen toen ze 's avonds hun spullen begonnen te pakken. Hij zei haar niet eens hoe hij dacht over wat ze had gedaan. Hij was bang dat hij te veel zou zeggen. En zo bleven ze zwijgen, terwijl ze haar spullen uit zijn laden haalde. Zijn ouders dineerden met kennissen in het hotel en de volgende dag ging hij met hen lunchen om zijn promotie te vieren voor ze samen teruggingen naar New York. Maar als hij nu naar Sheila keek, was het met' een zekere wanhoop. Het leek hem of de laatste anderhalf jaar een verloren zaak waren. De afgelopen weken waren ze wel bij elkaar gebleven, omdat het gemakkelijk was en ze eraan gewend waren. Maar hij kon de breuk nog niet aanvaarden. Hij was van plan met zijn ouders naar Europa te gaan en hij kon niet geloven dat het uit was tussen hen. Het was hem een raadsel hoe ze zo gepassioneerd kon zijn in bed en zo koud erbuiten. Het had hem in verwarring gebracht vanaf het moment waarop hij haar had leren kennen. Toch bleek hij niet in staat haar objectief te bekijken. Zij was de eerste die het zwijgen verbrak. 'Ik ga morgenavond naar Californië.' Dat had hij niet verwacht. 'Ik dacht dat je ouders je thuis wilden hebben.' Ze lachte en smeet een handvol sokken in haar reistas. 'Dat denk ik ook wel.' Ze haalde haar schouders op en plotseling kreeg hij een overweldigende behoefte haar te slaan. Hij was zo gek op haar geweest... hij had met haar willen trouwen... maar ze dacht alleen aan wat zij wilde. Ze was het meest egocentrische type dat hij ooit had ontmoet.

'Ik vlieg stand-by naar Los Angeles. En verder ga ik maar liften naar San Francisco.'

'En dan?'

'Wie zal het zeggen?' Ze stak hem haar handen toe en keek hem aan alsof ze elkaar pas hadden ontmoet, alsof er geen vriendschap en liefde waren geweest. Ze was de belangrijkste factor in zijn leven geweest tijdens zijn laatste twee jaar aan de universiteit van Michigan en nu voelde hij zich als de een of andere stomme idioot. Twee jaar met haar verknoeid.

'Kom je ook naar San Francisco wanneer je terug bent uit Europa? Ik zou het niet erg vinden je daar terug te zien.' Niet érg? Na twee jaar?

'Ik denk het niet.' Voor het eerst sinds uren lachte hij, maar zijn ogen stonden nog somber. 'Ik moet een baan zien te vinden.' Hij wist dat zij die moeite niet hoefde te doen. Haar ouders hadden haar twintigduizend dollar gegeven voor haar promotie, en het was hem opgevallen dat ze dat geld niet had verscheurd. Ze had geld genoeg om het in Californië een aantal jaren uit te houden. En hij had niet veel werk van een toekomstige baan gemaakt omdat hij niet wist wat zij zou gaan doen. Daarom voelde hij zich nog stommer. Het liefst had hij een baan in een kleinere plaats ergens in New England, waar hij Russische literatuur kon geven. Hij had gesolliciteerd en wachtte nu op antwoord.

'Is het niet wat onnozel, Bern, je door het establishment te laten strikken, een baantje te nemen dat je niet ligt voor geld dat je niet nodig hebt?'

'Dat kun jij gemakkelijk zeggen. Mijn ouders zijn niet van plan me de rest van mijn leven te onderhouden.'

'De mijne ook niet,' beet ze hem toe.

'Ben je van plan aan de Westkust een baan te zoeken?'

'Op den duur wel.'

'Als wat? Dat soort dingen ontwerpen?' Hij wees naar haar afgeknipte pijpen en haar laarzen en ze werd nijdig.

'Jij wordt later net als je ouders,' zei ze. Het was het ergste dat ze had kunnen zeggen. Ze trok de rits van haar tas dicht en stak hem haar hand toe. 'Tot ziens, Bernie.'

Het was lachwekkend, dacht hij, haar aanstarend. 'Is dat alles? Na bijna twee jaar alleen maar "tot ziens"?' Hij had tranen in zijn ogen en het deerde hem niet meer wat ze dacht. 'Ik kan het maar niet geloven... ik dacht dat we zouden gaan trouwen... kinderen krijgen.'

Het maakte geen enkele indruk. 'Dat hadden we niet afgesproken.'

'Wat hadden we dan afgesproken Sheila? Dat we elkaar alleen maar een paar jaartjes zouden neuken? Ik hield van je, al lijkt dat inmiddels een beetje onwaarschijnlijk.' Hij kon zich plotseling niet meer indenken wat hij in haar had gezien en gaf met tegenzin toe dat zijn moeder gelijk had gehad. Maar ze had het gehad. Deze keer wel.

'Ik denk dat ik ook wel van jou hield...' Haar lip trilde en ze kon er niets tegen doen. Opeens kwam ze naar hem toe en hij hield haar vast in de kleine kale kamer die hun thuis was geweest. 'Het spijt me, Bernie, maar alles is geloof ik veranderd...' Ze huilden nu allebei en hij knikte.

'Ik weet het... het is jouw schuld niet...' Zijn stem was hees en hij vroeg zich af wiens schuld het dan wel was. Hij kuste haar en ze keek naar hem op.

'Kom naar San Francisco als je kunt.'

'Ik zal het proberen.' Maar dat had hij nooit gedaan.

Sheila bracht drie jaar door in een commune bij Stinson Beach en hij raakte het contact met haar volledig kwijt. Toen kreeg hij een kerstkaart met haar foto erop. Hij zou haar niet hebben herkend. Ze woonde in een oude schoolbus, dicht aan zee geparkeerd, met negen andere mensen en zes kleine kinderen. Twee kinderen waren van haar, beide meisjes, zo te zien. Toen hij dat bericht van haar kreeg, gaf hij niet meer om haar, al had hij dat nog lange tijd wel gedaan. Hij was zijn ouders dankbaar geweest dat ze nauwelijks meer op de zaak waren teruggekomen. Hij was blij dat zijn moeder niet meer over haar praatte en zij was blij dat Sheila was verdwenen.

Ze was het eerste meisje van wie hij had gehouden en de droom was maar moeilijk voorbijgegaan. Maar Europa had hem veel vergoed. Hij had tientallen meisjes ontmoet in Parijs, in Londen, in Zuid-Frankrijk, in Zwitserland en Italië, en hij had niet verwacht dat hij zo plezierig met zijn ouders zou reizen. Op den duur gingen zij met hun kennissen uit en hij met de zijne.

In Berlijn had hij drie studievrienden ontmoet, en ze hadden een feest gebouwd voor ze allemaal weer teruggingen naar het gewone leven. Twee van zijn vrienden gingen rechten studeren, de derde ging in de herfst trouwen en wilde nog even wat plezier maken, al trouwde hij in de eerste plaats om aan de dienstplicht te ontkomen. Over de dienst hoefde Bernie zich niet bezorgd te maken, en daar geneerde hij zich wel een beetje voor. Hij had als kind astma gehad en zijn vader had dat zorgvuldig op papier gezet. Hij was als 4-F ingedeeld toen hij op de keuring was verschenen en twee jaar lang had hij dat angstvallig voor zijn vrienden verborgen gehouden. Maar in bepaalde opzichten was het nu wel gemakkelijk. Daarover hoefde hij zich althans geen zorgen te maken. Het was alleen jammer dat hij niet werd toegelaten tot een van de opleidingen waarvoor hij zich had opgegeven, omdat hij zijn doctoraal nog niet had. Hij had zich laten inschrijven voor Columbia, en wilde daar zijn opleiding voortzetten nu hij overal te horen had gekregen dat hij over een jaar maar eens terug moest komen wanneer hij zijn doctoraal had. Maar een jaar leek eindeloos lang en de colleges waarvoor hij zich aan Columbia had laten inschrijven boeiden hem niet echt.

Hij woonde thuis, waar zijn moeder hem gek maakte, en iedereen die hij kende, was weg. Ze waren in dienst, studeerden weer of hadden ergens een baan gevonden. Hij voelde zich de laatste overlevende en solliciteerde in wanhoop naar een baantje bij Wolff voor de kerstdrukte. Hij vond het niet eens erg dat ze hem op de herenafdeling zetten en schoenen lieten verkopen. Alles was inmiddels beter dan thuiszitten en hij had Wolff altijd een mooie zaak gevonden. Het was zo'n ruime, elegante tempel waar het lekker rook en waar de klanten goed gekleed waren. Ook het verkopend personeel had een zekere stijl en de kerstdrukte verliep iets geciviliseerder dan elders. Wolff was van oorsprong de zaak geweest die bepaalde wat men droeg en in zekere zin was dat nog het geval, al had de zaak niet dat flamboyante van Bloomingdale, slechts drie straten verder. Maar Bernie dacht na over het probleem en telkens weer probeerde hij de inkoper te vertellen wat er volgens hem moest gebeuren om tegen Bloomingdale te kunnen concurreren. De inkoper lachte maar eens: Wolff ging geen concurrentie met anderen aan. Zo dacht hij er althans over. Maar Paul Berman, die aan het hoofd van de zaak stond, dacht er anders over. Zijn interesse werd gewekt toen hij een memo van Bernie las. De inkoper verontschuldigde zich uitvoerig toen hij hoorde over het betreffende memo en beloofde dat Bernie op staande voet zou worden ontslagen, maar dat was in het geheel niet wat de bedrijfsleider wilde. Berman wilde die jongeman met zijn interessante ideeën wel eens spreken, en toen het tot een ontmoeting tussen hen kwam, had Paul Berman oog voor de belofte die hij inhield. Hij ging een paar maal met Bernie lunchen en vond de jongeman op een grappige manier vrijmoedig, maar ook slim. En hij moest lachen toen Bernie hem vertelde dat hij leraar Russische literatuur wilde worden en dat hij daarvoor avondcolleges aan Columbia ging volgen.

'Lijkt me het verspillen van een heleboel tijd.'

Zijn commentaar was een schok voor Bernie, al leek de chef hem wel aardig, een rustige, elegante, alerte zakenman. Zo iemand die graag ieders mening hoorde. Hij was een kleinzoon van de Wolff die de zaak had opgericht.

'Russische literatuur was mijn hoofdvak, meneer,' zei hij beleefd.

'Je had een opleiding voor het bedrijfsleven moeten volgen.'

Bernie moest even lachen. 'U lijkt mijn moeder wel.'

'Wat doet je vader?'

'Hij is arts. Keel- neus- en oorarts, maar zelf voel ik niet zoveel voor medicijnen. Ik kan niet goed tegen al die dingen.'

Berman knikte. Dat begreep hij uitstekend. 'Mijn zwager was ook arts en ik kon daar ook niet zo goed tegen.' Met gefronste wenkbrauwen keek hij Bernard Fine aan. 'Maar hoe staat het met jou? Welke kant wil je eigenlijk uit?'

Bernie gaf hem een eerlijk antwoord. Daar voelde hij zich toe verplicht, en de zaak lag hem wel zo na aan het hart dat hij het memo had geschreven dat hem hier had gebracht. Hij voelde zich hier volkomen thuis en vond het een geweldige zaak. Maar uiteindelijk was het toch niet zijn bestemming, niet voor zijn hele leven tenminste.

'Ik ga in elk geval mijn doctoraal halen, dan kan ik volgend jaar weer voor dezelfde functies solliciteren en met een beetje geluk geef ik het jaar daarop les aan een of andere kostschool.' Hij lachte hoopvol en hij zag er heel jong uit. Paul Berman mocht hem opeens ontzettend graag. 'Maar als je nu eerst nog in dienst moet?' Bernie zei dat hij 4-F had. 'Dan bof je enorm, jongeman. Dat meningsverschilletje in Vietnam kon vandaag of morgen wel eens goed uit de hand lopen. Kijk maar naar wat er daar met de Fransen is gebeurd. Die hadden mooi op het verkeerde paard gewed, en dat gebeurt ons ook als we niet uitkijken.' Bernie was dat met hem eens. 'Waarom laat je die avondopleiding eigenlijk niet schieten?'

'En dan?'

'Ik wil je een voorstel doen. Jij blijft komend jaar voor de zaak werken en we laten je op diverse afdelingen stage lopen. Kun je je draai hier vinden en wil je bij ons blijven, dan ga je op onze kosten een bedrijfsopleiding volgen. Ondertussen kun je je in je functie inwerken. Hoe denk je erover?' Ze hadden nog nooit iemand zo'n aanbod gedaan, maar hij zag iets in die jongen met zijn grote, eerlijke, grijze ogen en zijn prettige gezicht. Hij was niet bijzonder knap, maar hij leek heel aardig en zijn gezicht straalde een zekere intelligentie uit. Daarnaast gaf hij de indruk welwillend en fatsoenlijk te zijn, wat Paul Berman bijzonder aanstond. Hij maakte zelfs een opmerking in die richting, voor Bernie die dag zijn kantoor verliet. Bernie had verzocht een paar dagen over het voorstel te mogen nadenken, maar hij had wel laten blijken dat hij zich vereerd voelde en behoorlijk onder de indruk was. Hij kon op dat moment niet zeggen of hij een bedrijfsopleiding wilde volgen, en hij kon ook niet zo opeens afstand doen van de droom van de kostschool in een slaperig provincieplaatsje, waar hij voor gretig luisterende oren les zou geven over Dostojevski en Tolstoj. Maar misschien was het niet meer dan een droom, die op dat ogenblik al begon te vervagen.

's Avonds overlegde hij met zijn ouders, en zelfs zijn vader leek onder de indruk. Het was een prachtige kans, als hij die kant uit wilde. Een jaar stage lopen binnen het bedrijf zou hem volop de tijd laten te beslissen of Wolff iets voor hem was. Het leek of hij weinig te verliezen had en zijn vader wenste hem geluk, terwijl zijn moeder wilde weten hoeveel kinderen Berman had... hoeveel zoons... met andere woorden, hoeveel mededingers er waren... en dochters... misschien zou hij met een van hen kunnen trouwen!

'Plaag hem nu niet, Ruth!' had Lou tegen haar gezegd toen ze 's avonds alleen waren, en ze had zich met de grootste moeite ingehouden. Bernie had meneer Berman de volgende dag al zijn antwoord gegeven: hij zou het aanbod met veel genoegen aannemen. Berman wilde dat hij zich meteen opgaf voor een aantal bedrijfsopleidingen. Hij koos voor Columbia en New York University omdat ze in de stad waren, en voor Wharton en Harvard vanwege hun kwaliteit. Het zou lang duren voor hij bericht zou krijgen of hij al of niet was toegelaten en in die tijd zou hij zijn handen vol hebben.

Het jaar van zijn opleiding vloog om. Hij werd toegelaten tot drie van de vier bedrijfsopleidingen waarvoor hij zich had opgegeven. Alleen Wharton wees hem af, maar deelde mee het jaar daarop waarschijnlijk plaats voor hem te hebben als hij zou kunnen wachten, wat hij niet wilde. Hij koos voor Columbia en begon aan zijn opleiding, terwijl hij enkele uren per week in de zaak bleef werken. Hij wilde een vinger in de pap houden en merkte al gauw dat hij echt belangstelling kreeg voor de ontwerperskant van de herenmode. Daarin verdiepte hij zich dan ook voor zijn eerste scriptie en hij kreeg niet alleen een hoog cijfer, maar kwam ook met een aantal suggesties die het in de zaak goed deden toen Berman ze hem op kleine schaal liet toepassen. Zijn opleiding werd een succes en nadat hij was afgestudeerd bleef hij een half jaar onder Berman werken, waarna hij doorstroomde naar de herenmode en vervolgens naar de damesmode. Hij begon veranderingen in te voeren die overal in de zaak te merken waren, en precies vijf jaar nadat hij bij Wolff was begonnen was hij een belangrijk medewerker met een grote toekomst. De klap kwam dan ook hard aan toen Berman hem op een zonnige voorjaarsmiddag meedeelde dat ze hem voor twee jaar naar de zaak in Chicago wilden overplaatsen.

'Waarom dat?' vroeg hij met het gevoel dat hij naar Siberië werd verbannen. Hij wilde helemaal niet weg. Hij hield van New York en deed het heel goed in de zaak.

'Ten eerste ken jij zowat het hele Midden-Westen. Ten tweede...' Berman zuchtte en stak een sigaar op. 'We hebben jou daar nodig. De zaak loopt minder goed dan we zouden willen. Ze heeft een injectie nodig en die ben jij.' Hij keek zijn jonge vriend met een lachje aan. Ze hadden veel respect voor elkaar, maar dit wilde Bernie toch aanvechten. Maar hij kreeg zijn zin niet! Berman was niet tot andere gedachten te brengen en twee maanden later vloog Bernie naar Chicago. Een jaar later werd hij er tot bedrijfsleider benoemd, zodat hij er nog twee jaar langer vastzat, zeer tegen zijn zin. Hij vond Chicago een deprimerende stad en was slecht tegen het weer daar bestand.

Zijn ouders kwamen hem regelmatig opzoeken en waren duidelijk onder de indruk van het aanzienlijk prestige dat zijn functie meebracht. Bedrijfsleider van een Wolff-vestiging in Chicago was niet niets als je pas dertig was, maar niettemin hunkerde hij naar New York en zijn moeder organiseerde een geweldig feest voor hem, nadat ze het goede nieuws had gehoord. Op zijn eenendertigste keerde hij terug naar New York en de zaak en Berman liet hem bij die gelegenheid zijn eigen salarischeque invullen. Desondanks was Berman aanvankelijk niet overtuigd toen Bernie voorstelde het niveau van de damesconfectie te verhogen. Bernie wilde een aantal lijnen uit de haute couture invoeren om Wolff terug te brengen op de lijst van de huizen die de modetrend voor de hele Verenigde Staten bepaalden.

'Heb je enig idee wat dat soort jurkjes moet opbrengen?' Berman leek nogal verontrust en Bernie lachte even.

'Jawel, maar ze kunnen voor ons de prijs wat scherper calculeren. Het gaat tenslotte niet om echte couture.'

'Dat zal niet veel schelen, zeker niet wat de prijzen betreft. Wie koopt dat soort goed hier?' Het klonk hem te buitenissig in de oren, maar de kwestie boeide hem toch ook.

'De klanten zullen eropaf vliegen zodra wij ze in de verkoop hebben, Paul. Vooral in steden als Chicago, Boston, Washington en zelfs Los Angeles, waar ze ook niet elke zaak kunnen binnenlopen die we hier in New York hebben. We gaan hun Parijs en Milaan thuisbezorgen.'

'En onszelf tot de bedelstaf brengen?' Maar toch zei Berman niet ronduit nee. Hij keek Bernie aandachtig aan. Het was eigenlijk wel een interessant idee. Hij droomde zelfs al een beetje van peperdure artikelen in hun zaken, jurkjes van vijf-, zes- of zevenduizend dollar in de verkoop die toch confectie zouden zijn, alleen gemaakt naar ontwerpen van de haute couture.

'We hoeven niet alles in voorraad te hebben,' zei Bernie. 'Het is niet nodig om een groot assortiment aan te houden. We kunnen elke ontwerper een collectie laten samenstellen en de dames kunnen rechtstreeks via ons hun inkopen doen, wat het geheel financieel nog haalbaarder maakt.' Dit idee trok Berman wel aan, want zodoende zat er voor hem vrijwel geen risico aan vast. 'Nu kan ik je volgen, Bernard.'

'Ik denk trouwens dat we eerst een beetje moeten verbouwen. Onze ontwerpafdeling is niet Europees genoeg.' Ze hadden uren zitten praten nadat het idee was geboren, en zodra ze in grote trekken hadden bepaald wat ze gingen doen, drukte Berman zijn medewerker de hand. Bernard was rijper geworden de laatste jaren. Hij was volwassen, had meer zelfvertrouwen en zijn zakelijke beslissingen waren gezond. Hij zag er ook heel volwassen uit, plaagde Berman hem, duidend op de baard die Bernie had laten staan voor hij naar New York terugging. Op zijn eenendertigste was hij een man met een bijzonder aardig uiterlijk.

'Een knap stuk werk dat je dit hebt bedacht.' De twee mannen keken elkaar in hartelijke verstandhouding aan. Beiden waren tevreden. Het zou een spannende tijd worden voor Wolff. 'En wat ga je nu het eerst doen?'

'Van de week heb ik een bespreking met een paar architecten, en ik zal hun opdracht geven wat plannen op papier te zetten die ik je kan voorleggen. Daarna ga ik naar Parijs; we moeten nagaan wat de ontwerpers van het idee vinden.'

'Ze zullen toch geen nee zeggen?'

Hij fronste even zijn wenkbrauwen, maar schudde toen zijn hoofd. 'Nee, dat denk ik niet. Zij kunnen er ook dik aan verdienen.'

En Bernie kreeg gelijk. Ze hadden geen nee gezegd. Ze waren direct ingegaan op het voorstel en hij had met zo'n twintig ontwerpers een contract afgesloten. Hij was naar Parijs gegaan met de vaste wil tot een overeenkomst te komen, en drie weken later kwam hij als overwinnaar terug naar New York. De nieuwe beleidslijn zou over negen maanden van start gaan met in juni een aantal schitterende modeshows waar de dames hun kleding voor de herfst konden bestellen. Het maakte niet zoveel verschil of ze zelf naar Parijs gingen om modelkleding bij een grote couturier te kopen. Als inleiding op dit alles wilde Bernie een receptie geven met een show van avondkleding, waarop alle ontwerpers met wie ze gingen samenwerken, met een paar modellen vertegenwoordigd zouden zijn. Die modellen zouden niet in de verkoop komen, maar moesten als lokkertjes dienen voor de shows die zouden volgen. De modellen zouden rechtstreeks uit Parijs komen, samen met hun makers. Drie Amerikaanse ontwerpers hadden al contact met hen gezocht sinds het project van start was gegaan. Het gaf Bernie al die maanden handen vol werk, en hij was inmiddels benoemd tot vice-president in de raad van bestuur.

De openingsshow van de avondkleding werd een gebeurtenis. Het 'Aaah!' en 'Oooh!' was niet van de lucht en er werd behoorlijk geapplaudisseerd. De modellen waren beeldschoon en het was alsof ze uit de reacties van hun publiek proefden dat ze bezig waren modegeschiedenis te maken. Bernie had kans gezien op onnavolgbare wijze gezonde zakenprincipes te combineren met een bekwaam bespelen van de markt, en hij moest een aangeboren inzicht in mode hebben. Al met al verhief de show het modehuis Wolff tot een van de meest exclusieve niveaus in New York en alle andere Staten. Zittend op de achterste rij stoeltjes en kijkend naar zijn première van Parijse modellen beleefde Bernie een intens gevoel van geluk. Hij zag hoe gretig het vrouwelijk publiek met hem meekeek. Even tevoren had hij Paul Berman met ontspannen gezicht door de zaal zien lopen. Iedere medewerker van het modehuis leek inmiddels door zijn eigen geestdrift aangestoken en Bernie begon eindelijk wat tot rust te komen terwijl hij keek naar de mannequins die in avondjurk de loper afdaalden. Zijn blik viel op een ranke blondine, een prachtig, katachtig wezentje met klassieke trekken en grote blauwe ogen. Ze leek haast boven de vloer te zweven en hij betrapte zich erop naar haar uit te kijken, telkens wanneer er een nieuwe serie avondjurken werd getoond. Hij voelde een zekere teleurstelling toen het einde van de show kwam, in de verwachting dat hij haar niet zou terugzien.

In plaats van haastig terug te gaan naar zijn kantoor, zoals hij van plan was geweest, bleef hij nog een poosje staan en verdween even later achter het toneel om de cheffin van de afdeling, een Française die ze hadden aangenomen en die jaren voor Dior had gewerkt, geluk te wensen. 'Dat was klasse, Marianne.' Hij keek haar lachend aan en ontmoette haar hunkerende blik. Ze was over de veertig en onberispelijk gekleed met onmiskenbaar Franse sjiek, en hij had die blik steeds weer ontmoet sedert ze bij hen was komen werken.

'Ja, de show zag er goed uit, hè Bernard?' Ze sprak zijn naam Frans uit; ze gedroeg zich afstandelijk, maar toch ook sexy. Vuur en ijs, dacht hij. En over haar schouder keek hij naar de meisjes die voorbij snelden in blauwe spijkerbroeken en hun eigen eenvoudige jassen met de schitterende creaties over de arm. Verkoopsters schoten heen en weer en namen de exclusieve kleren van hen over, zodat de cliënten ze konden passen en bestellen. Alles liep perfect en op dat ogenblik zag Bernard de blondine met de bruidsjurk uit de finale over haar arm.

'Wie is dat meisje, Marianne? Is ze bij ons in dienst of hebben we haar alleen voor de show aangenomen?' Marianne volgde zijn blik en liet zich niet misleiden door dat achteloze in zijn toon. Ze ging ongeveer door de grond zodra ze het meisje zag: geen dag ouder dan eenentwintig en een schoonheid.

'Ze werkt af en toe free lance voor ons. Ze is een Française.' Maar ze hoefde al niets meer te zeggen. Het meisje kwam recht op hen af, de bruidsjapon omhoog houdend, en keek eerst Bernard en vervolgens Marianne aan. In het Frans vroeg ze waar ze de jurk moest laten, alsof ze hem niet ergens durfde neerleggen. Marianne wees haar aan wie ze hem kon afgeven, terwijl Bernie haar met open mond aanstaarde. De cheffin van de afdeling verstond haar plicht. Ze stelde Bernie aan het meisje voor, noemde zijn functie en onthulde zelfs dat hij het brein achter het nieuwe project was. Ze vond het niet bepaald prettig hen met elkaar in kennis te brengen, maar ze had geen keus. Toen ze de blik zag waarmee Bernie naar het meisje keek, had ze toch een beetje pret. Hij was altijd zo afstandelijk. Dat hij van meisjes hield was duidelijk, maar ze had gehoord dat hij zich niet liet inpalmen. En in afwijking van de kleding die hij voor Wolff inkocht, ging zijn voorkeur bij vrouwen eerder uit naar kwantiteit dan naar kwaliteit... 'Vrouwen met volume' zoals de term in de branche luidde. Maar misschien ging dat in dit geval niet op...

Het meisje heette Isabelle Martin en ze bleek al vierentwintig jaar te zijn. Ze was opgegroeid in Zuid-Frankrijk en was op haar achttiende naar Parijs gegaan, waar ze voor Saint Laurent en Givenchy had gewerkt. Ze had de top snel bereikt en was een van de meest gevraagde mannequins in Parijs geworden. Geen wonder dat ze was uitgenodigd naar de Verenigde Staten te komen. Ook daar had ze in de tijd van vier jaar naam gemaakt. Bernie begreep niet waarom hij haar niet eerder had ontmoet.

'Gewoonlijk doe ik alleen fotografie, monsieur Fine.' Hij vond haar accent verrukkelijk. 'Maar voor uw show...' Ze lachte op een hartverwarmende manier. Hij had alles voor haar willen doen. En opeens schoot het hem te binnen. Hij hàd haar eerder gezien, meer dan eens zelfs, op het omslag van Vogue en op dat van Bazaar en Women's Wear... Ze zag er in werkelijkheid alleen anders uit, nog mooier in feite. Het kwam niet vaak voor dat modellen zich heen en weer bewogen tussen fotografie en modeshow, maar zij was goed in allebei. Ze had het voortreffelijk gedaan in hun show en hij wenste haar uitbundig geluk.

'U was geweldig, juffrouw... eh...' Hij wist het opeens niet meer en weer keek ze hem lachend aan.

'Isabelle.' Hij dacht het te zullen besterven als hij nog langer naar haar keek en nodigde haar uit voor een etentje bij La Caravelle diezelfde avond. Iedereen keek naar haar in het restaurant en later gingen ze dansen bij 'Raffles'. Bernie was het liefst eindeloos blijven doorgaan; hij wilde haar niet meer loslaten, zijn armen niet terugtrekken. Nooit eerder had hij zo'n meisje ontmoet, nooit eerder was hij zo onder de indruk geweest. Het harnas waarin hij zich had gestoken nadat Sheila hem had verlaten leek te smelten onder haar handen. Haar haar was zo licht van kleur dat het bijna wit leek en het bijzondere was dat het de natuurlijke kleur was. Hij vond haar het mooiste meisje van de wereld, en geen mens had dat mogelijkerwijs kunnen tegenspreken.

Ze beleefden dat jaar een heerlijke zomer in East Hampton. Hij had er een klein huisje gehuurd, en daar was ze vrijwel elk weekeinde bij hem. Nadat ze naar de Verenigde Staten was gekomen, was ze vrij snel een relatie aangegaan met een bekende modefotograaf, die ze twee jaar later had verlaten voor een magnaat uit de wereld van het onroerend goed. Maar alle mannen leken uit haar leven te verdwijnen toen Bernie zich aandiende. Hij beleefde die tijd als een droom. Ze vergezelde hem overal; hij pronkte met haar, liet zich met haar fotograferen, danste met haar tot in de ochtend. Het leek op een jetset-leven en hij lachte zijn moeder uit toen hij met haar ging lunchen en ze hem met een karakteristiek moederlijke blik aankeek.

'Vergt ze niet te veel van je?'

'Wat bedoelt u daar nu mee?'

'Ze is zo helemaal het jetset-type, en ik weet niet of jij daar nu wel zo goed bij past, Bernie.'

'Geen profeet wordt geëerd in zijn eigen land... Ik vind het geen complimenteuze opmerking, mam.' Hij keek met plezier naar het marineblauwe pakje van Dior dat zijn moeder droeg. Hij had het de laatste keer dat hij in Europa was voor haar gekocht, en het stond haar heel goed. Maar hij voelde er niets voor met haar over Isabelle te praten. Hij was niet met haar naar huis gekomen om haar voor te stellen aan zijn ouders, en was dat ook niet van plan. Het waren twee werelden zonder raakpunten, al wist hij dat zijn vader haar graag wilde leren kennen. En welke man zou dat niet hebben gewild? Ze was het aankijken meer dan waard.

'Wat is ze voor een meisje?' Zijn moeder liet zich zoals gewoonlijk niet afschepen.

'Gewoon een aardig meisje, mam.'

Ze lachte tegen hem. 'Dat lijkt me eigenlijk geen goede omschrijving van haar. Mooi is ze in elk geval wel.' Ze zag haar foto's overal en sprak over haar met haar vriendinnen. Bij de kapper ze: 'Dat meisje... nee, die op het omslag... daar gaat mijn zoon mee uit...'

'Ben je verliefd op haar?' Zijn moeder hield niet op te vragen als ze iets wilde weten en Bernie rilde bij haar vraag. Zover was hij nog niet. Hij was heel erg verliefd op Isabelle, maar hij wist maar al te goed hoe hij zich had aangesteld destijds in Michigan toen hij Sheila een verlovingsring had gegeven die ze hem bijna in zijn gezicht had gesmeten. Hij had toen al huwelijksplannen gehad, en zij was van hem weggelopen met haar reistas... en zijn hart. Hij wilde die rol nooit meer spelen, en hij had zichzelf zorgvuldig afgeschermd. Maar niet tegen Isabelle Martin.

'We zijn goede vrienden,' zei hij. Het was het enige dat hij kon bedenken en zijn moeder keek hem onderzoekend aan.

'Ik hoop dat het wat meer is.' Ze zag er een beetje ontsteld uit, alsof ze zich plotseling afvroeg of hij misschien homoseksueel was, en hij lachte haar uit.

'Goed dan, het is wel wat meer... maar getrouwd wordt er niet. Zo goed? Oké, nou, wat wilt u eten?' Hij bestelde een biefstuk en zij een tongfilet, en ze moest tot in bijzonderheden weten wat hij zo al voor de zaak deed. De verhouding met zijn moeder was prettiger geworden, al kwam hij minder vaak thuis dan vlak na zijn terugkeer naar New York. Hij had weinig tijd meer sinds Isabelle in zijn leven was gekomen.

Hij nam haar mee toen hij in het najaar voor zaken naar Europa moest en overal waar ze kwamen, maakte ze furore. Ze waren onafscheidelijk, en nog voor Kerstmis trok ze bij hem in en moest hij haar wel meenemen naar Scarsdale, hoezeer hij er ook tegenop zag. Maar ze was heel aardig voor zijn ouders, al leek ze niet bepaald met hen weg te lopen. Ze zei hem ook eerlijk dat ze er geen behoefte aan had hen vaak te ontmoeten. 'We hebben al zo weinig tijd voor elkaar...' Ze kon zo heerlijk pruilen en hij vrijde zo graag met haar. Ze was de begeerlijkste vrouw die hij ooit had ontmoet en soms was het hem voldoende alleen maar naar haar te kijken terwijl ze zich opmaakte, haar haar droogde, uit de douche stapte of binnenkwam met haar portefeuille onder de arm. Om de een of andere reden wekte ze die behoefte haar roerloos aan te staren.

Zijn moeder had zich weinig laten horen bij de kennismaking. Isabelle kon je het gevoel geven heel klein te zijn als ze naast je stond, al had Bernie dat niet. Hij had zich bij geen enkele vrouw zozeer man gevoeld. Ze was sensueel, heel begeerlijk, en hun relatie berustte meer op passie dan op liefde dacht hij soms. Ze vrijden vrijwel overal: in het bad, onder de douche, op de vloer en eenmaal op de achterbank van zijn wagen, toen ze op een zondagmiddag naar Connecticut waren gereden. Eén keer hadden ze het bijna in de lift gedaan, maar ze waren tot bezinning gekomen toen ze merkten dat ze bijna hun etage hadden bereikt, waar de deuren zouden opengaan. Ze wisten niet van ophouden en hij had het gevoel dat hij nooit helemaal genoeg van haar kreeg. Om die reden nam hij haar in het voorjaar weer mee naar Frankrijk en daarna weer naar East Hampton, maar ze ontmoetten nu meer mensen dan in het begin. Op een avond tijdens een feest aan het strand bij Quogue was er een filmproducent die zijn ogen niet van haar kon af houden en de volgende dag kon Bernie haar nergens vinden. Hij ontdekte haar tenslotte op een jacht dat dichtbij afgemeerd lag waar ze met de producent uit Hollywood aan dek lag te vrijen. Bernie stond een ogenblik naar hen te staren en liep met tranen in zijn ogen haastig weg. Er werd hem iets duidelijk dat hij zichzelf lange tijd niet had willen bekennen. Ze was niet alleen goed in bed en een bijzonder mooie vrouw, ze was ook de vrouw van wie hij hield en het zou hem veel pijn doen als hij haar moest kwijtraken.

Toen ze thuiskwam, bood ze haar excuses aan, maar ze bleef niet lang. Ze had naderhand nog een lang gesprek gehad met de producer over haar toekomstplannen, over wat ze met haar leven wilde, over wat haar relatie met Bernie voor haar betekende en wat hij haar kon bieden. De producent was weg van haar en had dat ook laten blijken. En na haar thuiskomst trachtte ze Bernie tot zijn grote ontsteltenis duidelijk te maken wat haar reactie daarop was.

'Ik kan de rest van mijn leven niet in een kooi leven, Bernie... Ik moet weg kunnen vliegen als ik daar behoefte aan heb.' Hij had dat allemaal al eerder gehoord, in een vorig leven met militaire laarzen en een reistas in plaats van een jurkje van Pucci en schoentjes van Chanel en een koffer van Louis Vuitton die opengeklapt in de andere kamer stond.

'Ik wist niet dat je mij als een kooi beschouwde.' Met een koude blik keek hij haar aan. Hij kon het eenvoudig niet verdragen dat ze met een ander naar bed ging, zo simpel was het, en hij vroeg zich af of ze het al eerder had gedaan en met wie.

'Je bent geen kooi, mon amour, maar een heel aardige man. Maar dit bestaan van net doen of je getrouwd bent... je kunt dat een hele tijd volhouden en dan...' Het was nu acht maanden geleden dat ze bij hem was ingetrokken en dat kon je moeilijk een eeuwigheid noemen.

'Ik heb onze relatie waarschijnlijk verkeerd opgevat, Isabelle.'

Ze knikte, mooier dan ooit, en op dat ogenblik haatte hij haar. 'Dat denk ik ook, Bernard.' Waarna ze de dolk in zijn hart stak! 'Ik wil een poosje naar Californië.' Ze was volkomen oprecht tegenover hem. 'Dick zegt dat hij een screentest voor me kan regelen in een studio,' zei ze met dat heerlijke accent dat hem zo week maakte. 'Ik zou heel graag een film met hem willen maken.'

'Ik begrijp het.' Hij stak een sigaret op, al rookte hij nog maar zelden. 'Daar heb je het nooit over gehad.' Maar hij begreep het inderdaad. Het zou jammer zijn dat gezicht niet in een film te gebruiken. Tijdschriftomslagen deden haar geen recht.

'Ik vond het niet belangrijk genoeg om het je te vertellen.'

'Of wilde je eerst zoveel mogelijk van Wolff profiteren?' Het was een rotopmerking en hij schaamde zich. Ze had hem niet nodig en dat zat hem bijzonder dwars. 'Het spijt me, Isabelle...' Hij liep de kamer door en keek naar haar door de rook heen. 'Doe in elk geval geen overijlde dingen.' Hij had haar willen smeken, maar daar was ze te ongevoelig voor. Ze had haar besluit al genomen.

'Ik ga volgende week naar Los Angeles.'

Hij liep heen en weer door de kamer, stond even naar de zee te kijken en keerde zich met een verbitterd lachje om. 'Die plaats moet iets magisch hebben. Ze trekken uiteindelijk allemaal naar het Westen.' Opnieuw dacht hij aan Sheila. Lang geleden had hij Isabelle over haar verteld... 'Misschien moet ik daar ook eens naar toe.'

Isabelle lachte even. 'Jij hoort thuis in New York, Bernard. Jij bent alles wat deze stad vitaal en boeiend maakt, wat hier allemaal gebeurt.'

Zijn stem klonk triest toen hij antwoordde: 'Maar dat is voor jou blijkbaar niet genoeg.'

Met een blik vol spijt keek ze hem aan. 'Het is niet dat... het gaat niet om jou... Als ik serieus iemand wilde... getrouwd wilde zijn... zou ik je heel graag hebben.'

'Ik heb het je nooit aangeboden.' Maar ze wisten allebei dat hij het mettertijd zou hebben gedaan. Zo'n soort man was hij nu eenmaal en het speet hem bijna terwijl hij naar haar keek. Hij had doortastender moeten zijn, decadenter... hij had zelf in staat willen zijn haar een filmrol aan te bieden.

'Ik zie mezelf hier niet blijven, Bernard.' Ze zag zichzelf al als een filmster en ze ging weg met de producent die ze had ontmoet op de dag die ze had aangekondigd. Drie dagen nadat ze van East Hampton bij Bernard was teruggekomen, liet ze hem alleen. Ze pakte haar spullen heel wat netter in dan Sheila het destijds had gedaan en nam alle prachtige kleren die Bernie haar had gegeven, mee. Het ging allemaal in haar koffers van Louis Vuitton, en diezelfde middag liet ze een briefje voor hem achter. Ze had zelfs de vierduizend dollar die hij in zijn bureaula bewaarde, meegenomen. Ze noemde het 'een kleine lening' en was ervan overtuigd dat hij het zou 'begrijpen'. Ze kreeg haar screentest en een jaar later verscheen ze in een film. Maar op dat moment kon het Bernie geen donder meer schelen. Hij had zich gehard, er waren modellen, secretaressen en vrouwen in leidende functies in overvloed. Hij ontmoette ze in Rome, maakte kennis met een bijzonder knappe stewardess uit Milaan, met een schilderes die zich in de betere milieus bewoog... maar er was er niet een bij voor wie hij ook maar iets voelde en hij vroeg zich af of hij ooit weer verliefd zou worden. Zodra iemand Isabelles naam noemde, voelde hij zich een volslagen idioot. Uiteraard stuurde ze het geld niet terug en ook niet het Piaget-horloge, dat hij pas miste toen ze allang was vertrokken. Ze stuurde hem niet eens een kaart met Kerstmis. Ze had hem gebruikt en was gewoon overgestapt op een ander, zoals er voor hem ongetwijfeld ook een paar anderen waren geweest. En in Hollywood deed ze precies hetzelfde: ze dankte de producent die haar de eerste rol had bezorgd af en ruilde hem in voor een belangrijker producent en een betere rol. Isabelle Martin zou het zonder twijfel ver brengen en zijn ouders wisten dat het onderwerp taboe voor hem was. Ze repten met geen woord meer over haar, nadat hij na een minder tactische opmerking in Scarsdale woedend de deur was uitgelopen. Pas twee maanden later kwam hij terug en zijn moeder was geschrokken van wat ze op zijn gezicht had gelezen. Daarna was het onderwerp voorgoed afgehandeld. Anderhalf jaar nadat Isabelle was weggegaan, had hij zijn bestaan weer in de hand. Hij had met bijna meer vrouwen een relatie dan hij aankon, de zaken gingen voortreffelijk en het warenhuis bloeide. Toen hij die ochtend was ontwaakt en de sneeuwstorm had gezien, had hij dan ook meteen besloten naar de zaak te gaan. Er wachtte heel wat werk en hij wilde met Paul Berman praten over de plannen voor het zomerseizoen. Hij had een paar interessante dingen in zijn hoofd en toen hij bij Lexington en Sixty-third uit de bus stapte in zijn zware Engelse overjas en met zijn Russische bontmuts op, liep hij naar de zaak met het hoofd in de wind en hij keek niet zonder trots langs het pand omhoog. Hij was met Wolff getrouwd en dat stond hem best aan. Ze was een stevige tante en hij was er in alle opzichten op zijn plaats. Hij had alle reden tot dankbaarheid, dacht hij terwijl hij de liftknop naar de zevende etage indrukte en de sneeuw van zijn jas sloeg.

'Goedemorgen, meneer Fine,' zei een stem terwijl de deur zich sloot, en hij glimlachte. Hij sloot even zijn ogen voor de liftdeuren weer openschoven, denkend aan het vele werk dat hem die dag stond te wachten en aan wat hij tegen Paul wilde zeggen. Maar hij was allerminst voorbereid op wat Paul Berman later die ochtend tegen hem zou zeggen.

2

'Wat een noodweer!' Paul Berman keek uit zijn raam naar de nog altijd warrelende sneeuw buiten in de wetenschap dat hij nog eens een nacht in de stad zou moeten blijven. Hij kon eenvoudig niet terug naar Connecticut. De afgelopen nacht had hij in Hotel Pierre gelogeerd en hij had zijn vrouw beloofd dat hij niet zou proberen door de sneeuwstorm naar huis te rijden. 'Zijn er nog klanten binnengekomen?' Het verbaasde hem steeds weer dat er nog zoveel verkoop was onder extreem slechte weersomstandigheden. Het publiek vond altijd wel weer een manier om geld uit te geven.

Bernard knikte.

'Dat zou je niet tegenvallen. Zeg, we hebben een paar stalletjes neergezet waar de klanten een bekertje thee, koffie of chocola kunnen krijgen. Een sympathiek gebaar, wie het ook bedacht heeft. Wie door dit weer naar onze zaak komt, heeft wel een opkikkertje verdiend.'

'Ja. Maar in feite zijn het de slimmerds die komen. Het is de prettigste manier van inkopen doen met zo weinig klanten in de zaak. Zo doe ik het zelf ook het liefst.' De twee mannen keken elkaar aan en lachten even. Twaalf jaar waren ze nu bevriend, en Bernard had het feit niet uit het oog verloren dat het Paul was geweest aan wie hij zijn carrière te danken had. Hij had hem een bedrijfsopleiding laten volgen en bij Wolff heel wat deuren voor hem geopend. En wat nog belangrijker was: Paul had in hem geloofd en hem zijn stem gegeven op momenten waarop nog niemand met bepaalde projecten van Bernie in zee had durven gaan. Het was een publiek geheim dat Berman, die zelf geen zoons had, al jaren bezig was Bernie tot zijn opvolger op te leiden.

Hij bood Bernie een sigaar aan, terwijl zijn jonge medewerker wachtte op wat hij te zeggen had. 'Hoe denk je over de gang van zaken in het bedrijf de laatste tijd?'

Het was precies een dag voor zo'n gesprek. Bernie keek zijn werkgever lachend aan. Ze babbelden wel vaker zo informeel en uit die onvoorbereide gesprekken kwamen vaak de voortreffelijkste ideeën voor Wolff naar voren. Zoals het besluit een nieuw hoofd voor de modeafdeling in dienst te nemen, dat was genomen tijdens een dergelijk gesprek. Ze hadden haar bij Saks weggekocht en ze deed het inmiddels heel goed in de zaak. 'Alles loopt naar wens, zou ik zeggen. Denk je ook niet, Paul?'

De oudere man knikte, niet goed wetend hoe hij moest beginnen. Toen, wetend dat hij toch ergens moest beginnen, zei hij: 'Ja. En op grond daarvan zijn de raad van bestuur en ik van mening dat we ons een enigszins ongebruikelijke verandering kunnen veroorloven.'

'Zo?' Wie op dat moment Bernies pols had gevoeld, zou een versnelling hebben waargenomen. Als Paul Berman van de raad van bestuur repte, was er altijd iets tamelijk ernstigs aan de hand.

'Zoals je weet, gaan we in juni het filiaal in San Francisco openen.' Dat was pas over vijf maanden en de bouw was nog in volle gang. Paul en Bernie waren er al enkele malen gaan kijken en alles leek op schema te liggen, tot dusver althans. 'Wat we nog niet hebben kunnen vinden, is een bedrijfsleider voor dit filiaal.'

Bernie loosde een stille zucht van opluchting. Even had hij gemeend dat er voor hem iets zou gaan veranderen. Hij wist hoe belangrijk Paul het afzetgebied van San Francisco vond. Er zat daar veel geld en de couture-modellen gingen er als warme broodjes over de toonbank. Het werd hoog tijd dat Wolff er een vinger in de pap kreeg, met een behoorlijk percentage van de markt. Ze hadden zich in Los Angeles een stevige plaats veroverd en iedereen was het erover eens dat dit het moment was om naar het noorden te gaan. 'Ik dacht zo dat Jane Wilson het daar geweldig zou doen, maar ze zal wel niet uit New York weg willen.'

Paul Berman fronste zijn voorhoofd. Het zou nog moeilijker worden dan hij had voorzien. 'Zij lijkt me niet de goede keus. Dat kan ze niet aan. Een nieuwe zaak vergt een krachtige figuur, iemand die de gang van zaken in de hand heeft, die staande kan denken en vernieuwende ideeën heeft. Zij is hier beter op haar plaats.'

'Dan zijn we nog even ver. Kunnen we niet iemand van buiten het bedrijf aantrekken? Of een manager van een van onze andere vestigingen?'

Het werd tijd de dodelijke stoot toe te brengen. Er viel niet meer aan te ontkomen. Paul keek zijn medewerker recht in de ogen. 'We willen jou, Bernard.' Ze keken elkaar aan en Bernie werd bleek. Dat kon Paul niet menen. Maar die uitdrukking op zijn gezicht... mijn god... hij meende het! Maar hij had zijn straf al gehad, vond Bernie. Drie jaar Chicago was lang genoeg geweest, nietwaar?

'Paul, ik kan niet... ik zou niet kunnen... San Francisco?' Hij zag er werkelijk geschrokken uit. 'Waarom ik?'

'Omdat jij alle kwaliteiten bezit die ik zojuist heb opgesomd. We hebben je daar nodig. Hoe lang we ook zoeken, we zullen niemand vinden die even goed is als jij en die vestiging is belangrijk voor ons. Dat weet je zelf ook wel. Er ligt daar een enorme markt, maar wel een gevoelige wat betreft kwaliteit, nieuwste mode, klasse en zo. Als we daar op de verkeerde manier beginnen, liggen we er voorgoed uit, Bernie.' Paul keek hem smekend aan. 'Je moet ons eruit helpen.' Zijn blik was doordringend en Bernie liet zich weer in zijn stoel vallen.

'Maar Paul... San Francisco...? En mijn werk hier dan?' Hij wilde niet opnieuw weg uit New York, hij woonde er zo graag en hij was blij met zijn werk. Weggaan zou een offer betekenen, al wilde hij Paul Berman niet graag teleurstellen.

'Je kunt per vliegtuig heen en weer. Ik kan hier wel een vervanger voor je vinden. Waar we je nodig hebben, is daar.'

'Voor hoelang?'

'Een jaar. Twee misschien. Of nog langer.'

Daar was Bernie al bang voor geweest. 'Dat zei je ook toen ik naar Chicago moest, Paul. Maar toen was ik jonger... Intussen heb ik mijn strepen behaald. Ik wil niet nog eens verbannen worden. Ik ben daar al eerder geweest; ik ken die stad. Een mooie stad, maar zo provinciaals als wat.'

'Dan zoek je je plezier toch in Los Angeles. Je doet wat je nodig vindt om er te overleven. Maar alsjeblieft... ik zou het je niet vragen als we ook maar enige keus hadden, maar we hebben gewoon niemand anders. En ik moet er snel iemand naar toe sturen, voor er dingen verkeerd gaan. Iemand moet toezicht houden op de laatste bouwwerkzaamheden, zorgen dat alles tijdig klaar is voor de opening, de toon van de reclamecampagne bepalen, de promotie in de hand houden...' Hij maakte een ongeduldig gebaar. 'Nou ja, ik hoef jou niet te vertellen wat er moet worden gedaan. Het is een enorme verantwoordelijkheid, Bernard. Het wordt een splinternieuwe zaak, de mooiste die we buiten New York hebben.' Het was in feite een veer op zijn hoed, maar hij was er niet blij mee, helemaal niet.

Hij stond op en zuchtte inwendig. Achteraf was het toch niet zo'n plezierige morgen en het speet hem nu bijna dat hij was gekomen, al zou hij dit naderhand toch wel op zijn bord hebben gekregen. Er was geen ontkomen aan als Paul eenmaal zijn zinnen op iets had gezet en het zou hem ook nu niet gemakkelijk uit het hoofd te praten zijn. 'Mag ik er even over nadenken?'

'Dat mag.' Hun blikken troffen elkaar opnieuw en lieten niet meer los. Paul schrok even van wat hij zag.

'Als ik de verzekering krijg dat het voor niet langer dan een jaar is, zou ik er misschien wel mee kunnen leven,' zei Bernie met een wat spijtig lachje. Maar Paul kon hem dat niet in het vooruitzicht stellen. Als de zaak nog niet aan overdragen toe was, zou Bernard er niet zo gauw kunnen vertrekken. De kans daarop was zelfs uitzonderlijk klein, zoals ze beiden wisten. Het kostte meestal twee tot drie jaar van inspanning en heel persoonlijke betrokkenheid voor een nieuwe vestiging waar dan ook goed liep, en Bernie was niet bereid zich voor zo'n lange periode te binden. San Francisco lokte hem absoluut niet aan. Paul Berman stond eveneens op en keek hem aan. 'Denk er maar eens over na. Maar ik zal je zeggen wat mijn standpunt is.' Hij wilde niet de kans lopen Bernard als medewerker te verliezen, wat het bestuur ook mocht zeggen. 'Ik wil je niet kwijt, Bernard.' Het was duidelijk dat hij het meende, en Bernie keek hem erkentelijk aan.

'En mijn standpunt is dat ik je niet graag wil teleurstellen.'

'Dan komen we samen wel tot de juiste beslissing, hoe die ook mag luiden.' Paul Berman stak zijn hand uit en ze wisselden een krachtige handdruk. 'Denk er dan maar heel goed over na.'

'Dat zal ik, daar kun je van op aan.' Hij bleef alleen achter in zijn kantoor met de deur gesloten en staarde naar de sneeuw met het gevoel dat hij door een vrachtauto was overreden. Hij kon zich eenvoudig niet voorstellen dat hij in San Francisco zou moeten wonen. Hij was verknocht aan het bestaan in New York, en nu zou hij als het ware helemaal opnieuw moeten beginnen. Het lokte hem helemaal niet aan een nieuwe zaak te moeten openen, al was het een grote vestiging met een elitair tintje. San Francisco was nu eenmaal New York niet. Ondanks de sneeuwstormen, het vuil en de ondraaglijke hitte in juli had hij het hier prima naar zijn zin en de kleinere stad aan de baai, net een ansichtkaart, had geen enkele aantrekkingskracht voor hem. Nooit gehad ook trouwens. Met een bitter lachje dacht hij aan Sheila. Het was daar meer haar stijl dan de zijne en hij vroeg zich af of hij zijn laarzen ook in een legerdump moest kopen als hij daar ging wonen. Het hele vooruitzicht stemde hem buitengewoon depressief en dat was aan zijn stem te horen toen zijn moeder belde. 'Wat scheelt eraan, Bernard?'

'Niets, ma. Alleen een drukke dag gehad.'

'Ben je ziek?'

Hij sloot zijn ogen en probeerde ter wille van haar wat opgewekter te spreken. 'Nee, ik voel me prima. Hoe is het met u en met pa?'

'Een beetje somber. Mevrouw Goodman is gestorven. Die ken je toch nog wel? Ze bakte altijd koekjes voor je toen je klein was.' Ze was toen al oud geweest en dat was dertig jaar geleden. Het lag zo voor de hand dat ze eindelijk was gestorven, maar zijn moeder kwam graag met dergelijke berichten. En nu kwam ze terug op haar eerste vraag: 'Wat scheelt er toch aan?'

'Niets, mam. Dat zei ik toch al. Ik voel me prima.'

'Je stem klinkt anders. Moe en depressief.'

'Ik heb een lange dag achter de rug.' Hij zei het door opeengeklemde tanden... en nu willen ze me ook nog eens naar Siberië verbannen... 'Nou ja, laat maar zitten... Gaat dat etentje op uw verjaardag volgende week nog door? Waar wilt u gaan eten?'

'Ik weet het niet. Je vader vindt dat je hier maar moet komen.' Hij wist dat ze loog. Zijn vader ging graag uit. Hij vond het ontspannend na de druk van zijn dagelijks werk. Het was zijn moeder die altijd wilde dat hij thuiskwam, alsof ze hem iets moest bewijzen, wat dan ook.

'Wat denkt u van de "21"? Voelt u daar iets voor? Of liever iets Frans? Côte Basque... Grenouille...?'

'Goed.' Het klonk berustend. 'De "21" dan maar.'

'Prima. Kom dan eerst bij mij thuis een drankje halen, Om zeven uur. Dan gaan we om een uur of acht eten.'

'Neem je een meisje mee?' Het klonk alsof ze een pijnlijke vraag stelde, alsof hij niet anders deed dan meisjes meenemen, al hadden ze sinds Isabelle niet één van zijn vriendinnen ontmoet. De relaties waren te kort geweest om zich de moeite op de hals te halen.

'Waarom zou ik een meisje meenemen?'

'Waarom niet? Je stelt ons nooit meer aan je vriendinnen voor. Je schaamt je toch niet voor ons?'

Hij kermde bijna door de telefoon. 'Natuurlijk niet, mam. Hoor eens, ik moet opleggen. Tot volgende week dan. Zeven uur bij mij thuis.' Al wist hij dat de herhaling haar er niet van zou weerhouden hem nog minstens viermaal terug te bellen, alleen om te vragen of de afspraak wel doorging, of hij zijn plannen niet had veranderd, of hij wel had gereserveerd, of hij niet toch een meisje wilde meenemen... 'De groeten aan pa.'

'Bel hem eens op... je belt hem nooit meer...' Ze zei het alsof ze een grapje maakte en hij moest even lachen toen hij oplegde. Hij vroeg zich af of hij later net zo zou worden wanneer hij kinderen had, al leek de kans daarop niet al te groot op dat moment. Een jaar geleden had hij een meisje gekend dat een paar dagen bang was geweest dat ze zwanger was en hij had overwogen haar het kind te laten krijgen, zodat hij vader zou zijn. Het meisje bleek zich echter vergist te hebben en ze hadden zich beiden opgelucht gevoeld. Maar het waren een paar boeiende dagen voor hem geweest. Hij verlangde niet bepaald naar kinderen en het leek hem niet goed kinderen te krijgen die niet uit liefde waren geboren. Wat dat betreft was hij idealistisch gebleven en hij kende op dat ogenblik geen enkel meisje dat aan die voorwaarde kon voldoen. Weer staarde hij naar de sneeuw en hij vroeg zich af hoe het zou zijn als hij zijn hele sociale leven opgaf, de omgang met al die leuke meisjes zou staken. Hij had wel kunnen huilen toen hij 's avonds de zaak verliet, een avond in die hem als een ijzige kristallen stolp omvatte. Hij deed geen moeite een bus te pakken; de wind was eindelijk gaan liggen. Hij sloeg meteen Madison Avenue in en ging te voet in de richting van de buitenwijk, onder het lopen een snelle blik werpend in de etalages die hij passeerde. Het sneeuwde niet meer en hij liep door een sprookjesland waar hij werd gepasseerd door mensen op ski's en kinderen die sneeuwballen gooiden. Er was geen spitsuur geweest om de sneeuw te bezoedelen.

Toen hij zijn huis binnenging en de lift naar boven nam voelde hij zich wat beter, al was het nog altijd een vreselijk idee weg te moeten uit New York. Maar hij zag geen kans zich eraan te onttrekken, tenzij hij ontslag nam, en dat wilde hij niet doen. Er was geen ontsnappen mogelijk, begreep hij, en hij kreeg het benauwd. Hij zat eraan vast, dat was duidelijk.

3

'Wáár ga je naar toe?' Zijn moeder staarde hem over haar vichyssoise heen aan en leek hem niet te begrijpen, alsof hij iets heel lachwekkends had gezegd. Alsof hij in een nudistenkamp wilde gaan wonen of van geslacht veranderen. 'Heb je ontslag gekregen of is het een degradatie?' Hij begreep dat ze voor hem opkwam; zo was ze nu eenmaal. 'Geen van beide, mam. Ze hebben me gevraagd bedrijfsleider van de nieuwe zaak in San Francisco te worden. Het wordt de grootste vestiging die we buiten New York hebben.' Hij vroeg zich af waarom hij haar het nieuws zo goed mogelijk trachtte te verkopen; het zou wel komen doordat hij nog bezig was het aan zichzelf te verkopen. Hij had Paul na twee dagen op de hoogte gesteld van zijn besluit, maar had er nog altijd geen vrede mee. Ze hadden hem een fenomenale opslag gegeven en hem erop gewezen dat hij mettertijd zelf aan het hoofd van Wolff zou staan. Het voornaamste was dat Paul Berman hem erkentelijk was, maar desondanks had hij het er nog moeilijk mee. Hij keek niet uit naar zijn verhuizing en had besloten zijn appartement in New York voor enkele jaren onder te verhuren en in San Francisco een tijdelijk optrekje te zoeken. Tegen Paul had hij gezegd dat hij hoopte over een jaar in New York terug te zijn. Ze hadden hem niets beloofd, maar hij wist dat ze hun best zouden doen. En al werden het achttien maanden, ook die zou hij wel doorkomen. Als het nog langer werd wist hij het niet, maar dat wilde hij zijn moeder op dat ogenblik niet vertellen.

'Maar San Francisco. Het zijn daar allemaal hippies. Dragen die eigenlijk wel kleren?'

Hij lachte. 'Nou en of. Hele dure zelfs. U moet zelf maar eens komen kijken.' Hij keek zijn ouders lachend aan. 'Hebt u zin naar de opening te komen?'

Ze keek hem aan of hij haar voor een begrafenis had uitgenodigd. 'Misschien wel. Wanneer is die?'

'In juni.' Hij wist dat ze dan niets bijzonders hadden. In juli gingen ze naar Europa, maar daarvoor hadden ze alle tijd te komen.

'Ik weet het nog niet. Afwachten maar. Het werkrooster van je vader...' Hij was doorlopend de zondebok van haar grillen, maar leek het zich niet aan te trekken, al keek hij zijn zoon een beetje hulpeloos aan terwijl ze bij '21' zaten. Het was een van de schaarse momenten waarin zijn vader een ontspannen indruk maakte, zonder zorgen over zijn werk.

'Is het echt een promotie voor je, jongen?'

'Ja, echt papa.' En zo was het ook inderdaad. 'Het is een hoge functie en Paul Berman en de raad hebben me er persoonlijk voor gevraagd. Maar ik moet bekennen' — hij keek hen met een spijtig lachje aan — 'dat ik liever in New York was gebleven.'

'Heb je een of andere relatie?' Zijn moeder leunde ver over de tafel bij zo'n persoonlijke vraag en Bernie schoot in de lach.

'Nee mam, die heb ik niet. Ik hou alleen meer van New York. Eerlijk gezegd ben ik er verliefd op. Maar ik hoop over anderhalf jaar terug te zijn. Zolang houd ik het wel uit. Er zijn ergere steden dan San Francisco, denk ik.' Hoewel hij er op dat moment niet één had kunnen bedenken. Hij dronk zijn glas uit en besloot het wijsgerig op te vatten. 'Verdomd, het had ook Cleveland kunnen zijn of Miami of Detroit... niet dat daaraan iets mankeert, maar ze zijn geen van alle New York.' Weer dat spijtige lachje.

'In San Francisco krioelt het van de homoseksuelen, zeggen ze.' De Stem van de Doem sprak met een gefolterde blik op haar enige zoon.

'Ik kan wel op mezelf passen, mam.' Toen keek hij hen allebei aan. 'Ik zal jullie heel erg missen.'

'Kom je dan helemaal niet meer thuis?' Ze had tranen in de ogen en hij kreeg haast met haar te doen. Maar ze huilde zo vaak wanneer ze dacht daarmee iets te kunnen bereiken, dat hij niet bijzonder onder de indruk was van haar tranen.

Hij klopte haar op de hand. 'Ik kom vaak genoeg heen en weer vliegen. Maar ik ga daar natuurlijk wel wonen. Jullie moeten me vaak komen opzoeken. En ik wil jullie beslist bij de opening zien. Het wordt een schitterende zaak.'

Datzelfde hield hij zich voor toen hij begin februari zijn spullen pakte, afscheid nam van zijn kennissen en voor de laatste keer met Paul in New York ging eten. En op Valentijnsdag, slechts drie weken nadat ze hem de baan hadden aangeboden, zat hij in het vliegtuig naar San Francisco, zich afvragend wat hij zichzelf had aangedaan en of hij niet beter toch ontslag had kunnen nemen. Maar na de landing in San Francisco om twee uur in de middag scheen de zon, de lucht was warm en de wind zoel. Er bloeiden bloemen en het leek wel New York in mei of juni. En opeens was hij blij dat hij was gekomen, zij het tijdelijk. Het weer was er tenminste mooi, en dat was een plezierige bijkomstigheid. Zijn kamer in Hotel Huntington zag er trouwens ook heel plezierig uit. Maar het belangrijkste was dat de zaak, zelfs terwijl hij nog niet gereed was, bijzonder mooi was. En toen hij Paul de volgende dag belde, hoorde hij hoe opgelucht Bermans stem klonk, alleen omdat hij daar nu was. Alles bleek volgens schema te verlopen. De bouw vorderde goed, de interieurbetimmering was er al en zou worden aangebracht zodra de bouw voldoende was gevorderd. Hij had een bespreking met het reclamebureau, gaf de afdeling public relations aanwijzingen voor het voeren van hun campagne en gaf een interview aan de Chronicle. Alles voldeed aan zijn verwachtingen. En zo nam Bernie de leiding op zich.

Het enige dat hem nog restte was het openen van de nieuwe vestiging en het zoeken van een appartement voor hemzelf, maar het eerste kreeg meer aandacht dan het laatste. Hij huurde vrijwel op goed geluk een gemeubileerd appartement in een van de woontorens op Nob Hill. Het miste geheel de charme van de woonhuizen die hij overal zag staan, maar het was een comfortabel onderkomen en dicht bij de zaak.

De opening was bijzonder feestelijk. De manifestatie voldeed aan al hun verwachtingen. De pers was al bij voorbaat heel erg vriendelijk geweest. Het was een luxueuze ontvangst geworden op de zaak: mannequins die modellen showden, onberispelijk geklede kelners die kaviaar, hors d'oeuvres en champagne serveerden. Er kon gedanst worden, er waren amusementsprogramma's en het publiek mocht vrij door de zaak lopen om de ogen de kost te geven. Bernie kreeg een gevoel van trots. Het was allemaal heel mooi: die luchtige toets gecombineerd met een grootse stijl. De vestiging had de sjiek van New York, maar met de vlotheid van de Westkust. Ook Paul Berman, die per vliegtuig uit New York was gearriveerd, was geestdriftig.

De tallozen die voor de opening naar Wolff waren gekomen, moesten in bedwang worden gehouden door een politiekordon, bijgestaan door hun eigen glimlachende mensen van de afdeling public relations. Maar het bleek het waard te zijn geweest toen ze de verkoopcijfers over de eerste week onder ogen kregen, en zijn moeder was trots op hem geweest. Ze noemde het de mooiste zaak die ze ooit had gezien en ze deed er vijf dagen lang inkopen, waarbij ze aan elke verkoopster vertelde dat de bedrijfsleider haar zoon was en dat hij wanneer hij terugging naar New York de leiding over de hele winkelketen zou krijgen. Dat wist ze wel zeker.

Toen ze tenslotte uit San Francisco vertrokken, reisden ze door naar Los Angeles en Bernie realiseerde zich tot zijn verbazing hoe eenzaam hij zich voelde nu ze weg waren, te meer daar de overigen die uit New York waren overgekomen al eerder waren vertrokken. De hele raad van bestuur was de dag na de opening al weer teruggevlogen en Paul was dezelfde avond doorgegaan naar Detroit. Opeens was hij alleen in de stad waarheen hij was overgeplaatst, zonder een enkele vriend of vriendin, in een appartement dat hem steriel en onpersoonlijk voorkwam. Het was ingericht in beige en bruin, kleuren die hem te grauw leken voor de milde zon van Noord-Californië. Het speet hem nu dat hij niet zo'n gezellig flatje in Victoriaanse stijl had gehuurd. Maar het maakte niet zo heel veel uit; hij was toch altijd op de zaak, zeven dagen per week inmiddels, want in Californië waren de winkels ook op zondag open. Hij was niet eens verplicht in de weekeinden te komen, maar hij kwam omdat hij niets anders te doen had en het was het personeel al op gevallen. Bernie Fine, die werkt als een paard, werd er gezegd, en ze waren allemaal op hem gesteld. Hij vergde veel van zijn medewerkers, maar nog altijd iets meer van zichzelf en wie zou dan durven mopperen? Daar kwam nog bij dat hij een onfeilbaar instinct voor inkopen leek te hebben. Hij leek precies te weten welke artikelen de zaak in voorraad moest hebben en niemand sprak hem tegen. Hij had de leiding en naar de resultaten te oordelen, doorgaans terecht. Hij had dat aangeboren instinct voor wat wel of niet zou verkopen, zelfs in een stad die hij nauwelijks kende, en hij was voortdurend aan het veranderen op grond van verkregen informatie. Hij bleef in actie en artikelen die het bij nader inzien in San Francisco niet zo goed deden, werden overgedragen aan vestigingen in andere steden, waarna hij meer gewilde artikelen bestelde. En het werkte! Hij bereikte er opzienbarende resultaten mee en werd steeds populairder bij het personeel. Niemand nam het hem kwalijk dat hij dagelijks urenlang door het bedrijf dwaalde. Hij wilde zien wat de mensen droegen, hoe ze hun inkopen deden, wat ze aantrekkelijk vonden. Hij knoopte gesprekken aan met huisvrouwen, met jonge meisjes en vrijgezellen. Hij kreeg belangstelling voor kinderkleding. Alles wilde hij weten en de manier om erachter te komen, zei hij, was met de klanten praten.

Vaak werd hem een aankoop in de hand geduwd en sloeg hij de prijs aan, of hij nam een te ruilen artikel in ontvangst en zocht dan zo snel mogelijk naar een verkoopster. Maar hij bleef het persoonlijk contact met de clientèle op prijs stellen en het personeel raakte eraan gewend hem overal te zien verschijnen met zijn kastanjebruine haar, zijn welverzorgde baard en warme groene ogen, en in zijn Engelse maatpakken. Hij maakte nooit onwelwillende aanmerkingen; als hij het een of ander veranderd wilde zien, zei hij dat op een rustige en vriendelijke manier en won daarmee veel respect. En in New York bekeek Paul Berman de verkoopcijfers en besefte dat ze een goede keus hadden gedaan. Het zou hem niet verbazen als Bernie van Wolff San Francisco de beste vestiging van de winkelketen maakte. Hij was daar de juiste man op de juiste plaats en zou op zekere dag als een bekwame opvolger in Bermans sporen treden. Daar was Paul van overtuigd.

4

De eerste maand was een hectische tijd voor iedereen, maar in juli hadden ze de gang van zaken behoorlijk onder controle, ver voor de herfstcollecties binnenkwamen. Bernie had de volgende maand diverse modeshows geprojecteerd en het hoogtepunt in juli zou de operashow zijn, die heel belangrijk was. De opening van de opera was het hoogtepunt in San Francisco's uitgaansleven en vrouwen zouden niet aarzelen vijf-, zeven- of tienduizend dollar voor een enkele japon uit te geven.

De rekken met exclusieve avondjaponnen stonden al in een afgesloten magazijn op de parterre met voortdurend een bewaker voor de deur. Hij moest voorkomen dat er werd gespioneerd, dat er zonder toestemming werd gefotografeerd of nog erger, dat hun modellen, die een klein vermogen waard waren, werden gestolen. Aan die collectie avondjurken dacht Bernie toen hij halverwege juli de hogere etages opzocht. Hij stapte op de kinderetage van de roltrap om na te gaan of daar alles naar wens verliep. Het was hem bekend dat ze daar de week tevoren moeilijkheden hadden gehad met de aflevering van de nieuwe collectie schoolkleding en hij wilde zich ervan overtuigen dat alles weer in orde was. Hij groette de dames voor de kassa, instrueerde een paar verkoopsters, die hem lachend aankeken, bekeek in het voorbijgaan de kledingrekken met wat de volgende week in de verkoop zou komen en keek onverwacht in de grote blauwe ogen van een heel klein meisje. Ze staarde hem aandachtig aan, lachte niet maar leek ook niet bang; het was alsof ze afwachtte wat hij zou gaan doen. Hij keek op haar neer en lachte tegen haar.

'Hallo, hoe maak je het?' Het was een vreemde benadering van een kind dat niet ouder leek dan vijf jaar, maar hij wist nu eenmaal nooit wat hij tegen kleine kinderen moest zeggen. En zijn grootste vondst — 'Vind je het leuk op school?' — leek hopeloos misplaatst, zeker in die tijd van het jaar. 'Vind je het een mooie zaak?'

'Gaat wel.' Ze trok haar schouders op. 'Maar baarden vind ik eng.'

'Dat spijt me.' Het was een vertederend kindje en ze hadden haar haar in twee blonde vlechtjes gevlochten met rode strikken eraan. Ze droeg een rood jurkje en in haar ene hand bungelde een pop, die er verknuffeld uitzag. Het zou haar favoriete pop wel zijn.

'Baarden kriebelen.' Ze zei het zakelijk, alsof hij zoiets diende te weten, en hij knikte in volle ernst en streek even langs zijn baard. Hij vond hem nogal zacht, maar hij was eraan gewend en hij had er nog nooit een vijfjarig meisje aan blootgesteld. Eigenlijk had hij er na zijn aankomst in San Francisco niemand meer aan blootgesteld. Dit kindje was het eerste vrouwelijke wezen in San Francisco dat hij mooi vond. De vrouwen in deze stad lagen hem niet zo. Ze droegen het lange haar los, liepen op blote voeten in afschuwelijke sandalen die blijkbaar gemakkelijk zaten en ze leken verslaafd aan spijkerbroek en T-shirt. Hij miste het verzorgde uiterlijk van de vrouwen uit New York. De naaldhakken... de hoedjes... de accessoires... het wel verzorgde kapsel, de oorhangers die het gezicht omlijstten... de sjiek... Allemaal frivole details die hij hier miste, waar hij ook zocht.

'Ik heet Bernie,' zei hij. Hij vond het leuk met haar te praten en stak zijn hand uit. Ze drukte hem, naar hem opkijkend.

'Ik heet Jane. Werk je hier?'

'Ja.'

'Zijn ze hier aardig?'

'Heel aardig' Hoe moest hij haar uitleggen dat 'ze' in dit geval hijzelf was?

'O, fijn. Waar mama werkt, zijn ze soms niet zo aardig voor haar. Ze doen wel eens echt gemeen.'

Ze nam hem uiterst serieus en hij had moeite niet om haar te lachen, terwijl hij zich in klimmende verbazing afvroeg waar haar moeder zich ophield. Was het kind mogelijk verdwaald zonder het zelf nog te beseffen? Het leek de meest voor de hand liggende verklaring. Maar hij wilde haar niet bang maken door ernaar te vragen. 'Soms mag ze niet eens thuisblijven als ik ziek ben.' Ze ging door, kennelijk diep gekwetst door de hardheid van haar moeders werkgevers en door het praten over haar moeder leek haar iets te binnen te schieten. 'Waar is mammie?'

'Dat weet ik niet, Jane.' Hij lachte geruststellend tegen haar en keek om zich heen. Er was niemand in de buurt, behalve de verkoopsters, die de klanten moesten helpen. Ze stonden bij elkaar in de buurt van de kassa, want er waren op dat moment geen klanten. Iets in de geest van Jane's moeder was nergens te bekennen. 'Weet je nog waar je haar voor het laatst hebt gezien?'

Ze keek naar hem op en dacht diep na. 'Beneden, daar kocht ze roze panty's. Een beetje onnozel keek ze hem aan. 'Ik wilde naar de badpakken kijken.' Ze keek om zich heen. Badpakken waren er overal en ze was blijkbaar in haar eentje naar boven gegaan om ze te bekijken. 'We gaan volgende week naar het strand...' Haar stem stierf weg en ze bleef hem aankijken. 'De badpakken zijn erg mooi.' Ze had bij een rek met kleuterbikini's gestaan toen hij haar ontdekte. Maar nu begon haar onderlip te trillen en hij stak haar zijn hand toe.

'Zullen we dan maar samen je moeder gaan zoeken?' Maar ze schudde haar hoofd en ging een stap achteruit.

'Ik mag niet met vreemden meegaan.' Hij wenkte een van de verkoopsters die behoedzaam dichterbij kwam. Bernie zag tranen in de ooghoeken van het kind die ze nog wist te bedwingen, wat hij dapper van haar vond.

'Ga maar mee naar het restaurant, een ijsje eten of zo, dan zal deze mevrouw je mammie zoeken.' Ze bleef hen beiden wantrouwend aankijken, al lachte ook de verkoopster geruststellend. 'Haar moeder stond geloof ik beneden panty's te kopen, en toen is ze alleen naar boven gegaan,' zei Bernard zachtjes tegen de verkoopster. 'Je kunt haar maar beter door de intercom laten omroepen.' De intercom was geïnstalleerd voor eventuele brand of een bommelding of welke noodsituatie dan ook, maar je kon er natuurlijk ook een verdwaald kind mee omroepen.

'Bel mijn kantoor maar, dan zorgen ze er daar verder wel voor.' Hij keek weer naar Jane, die de pop gebruikte om haar ogen af te wissen. 'Hoe heet je mammie? Haar achternaam, bedoel ik.' Hij lachte maar weer eens en plotseling leek ze hem te vertrouwen, al had ze eerst niet met hem mee willen gaan. Haar moeder had haar de bekende les blijkbaar goed ingeprent, en daar moest je respect voor hebben.

'Net als ik.' Jane lachte al een beetje.

'En hoe heet jij dan?'

'O'Reilly.' Nu lachte ze echt. 'Dat is Iers. En ik ben katholiek. U ook?' Ze leek inmiddels evenveel in hem te zien als hij in haar. Hij grinnikte in zichzelf, overwegend dat dit wellicht de vrouw was op wie hij vierendertig jaar had gewacht. Ze was in elk geval de liefste die hij sedert lang had ontmoet.

'Ik ben joods,' zei hij toen de verkoopster wegging om de mededeling te laten omroepen.

'Wat is dat?' Nieuwsgierig keek ze hem aan.

'Nou, wij hebben bijvoorbeeld Chanoeka in plaats van Kerstmis.'

'Komt Santa Claus dan niet bij jullie thuis?' Bezorgd keek ze hem aan en hij vond het een moeilijke vraag.

'Wij geven elkaar een week lang cadeautjes.' Hij omzeilde een antwoord door zelf uitleg te geven en ze leek onder de indruk.

'Een hele week? Wat fijn!' En opeens vroeg ze, haar moeder blijkbaar alweer vergetend: 'Geloof jij in God?'

Hij knikte, verbluft dat ze zo diep nadacht. Zelf had hij lange tijd aan geen God gedacht en dat had hij haar niet graag bekend. Wie weet was ze op zijn weg geplaatst om hem tot nadenken te brengen. 'Ja, dat doe ik.'

'Ik ook.' Ze knikte en keek hem vragend aan. 'Denk je dat mijn mammie gauw terugkomt?' De tranen wilden weer te voorschijn komen, maar ze wist zich nu beter te beheersen.

'Natuurlijk. En heb je nu misschien trek in dat ijsje? Het restaurant is vlakbij, kijk, daar.' Hij wees het haar aan en ze gluurde naar zijn hand, nog onzeker. Het ijsje won het; ze legde haar hand in de zijne en haar vlechtjes dansten onder het lopen.

Aan de bar zette hij haar op een kruk en bestelde een bananasplit. Die stond wel niet op hun kaart, maar hij nam aan dat ze er wel een voor hem konden maken en dat deden ze dan ook. Jane viel erop aan met een glunderend gezichtje en bezorgde ogen. Ze was haar moeder niet helemaal vergeten, maar ze babbelde toch heel ontspannen met Bernie over hun huis, het strand en de kleuterschool. Ze wilde graag een hond hebben, maar dat mocht niet van de huisbaas.

'Dat is zo'n gemene man,' zei ze met volle mond. Haar gezicht zat onder de chocolade en marshmallow. 'En zijn vrouw ook... en die is veel te dik.' Ze propte haar mond vol noten, banaan en slagroom en Bernie knikte ernstig en kon zich niet voorstellen dat hij haar ooit niet had gekend. 'Jullie badpakken zijn echt mooi.' Ze veegde haar mond af en smulde door. Lachend keek hij toe.

'Welke vind je het mooist?'

'Die met een broekje en een topje. Mammie zeg dat ik geen topje hoef te dragen als ik niet wil... maar ik trek het wel altijd aan.' Het klonk preuts, ondanks de chocoladevegen op haar neus. 'Ik vind dat blauwe mooi en het rode en het roze... en het oranje ook...' Het restje bananasplit verdween en daarna de kers en een restje slagroom. Toen werd de deur opengegooid en er verscheen een vrouw met lang blond haar dat achter haar aanwapperde als een gouden vlag toen ze op hen afrende.

'Jane!' Het was een knappe vrouw en Jane leek op haar. Haar wangen waren vol tranen en haar ogen fonkelden terwijl ze goochelde met haar handen waarin een tas, een drietal pakjes, iets dat Jane's jasje moest zijn en een tweede pop. 'Waar was je gebleven?' Jane kreeg een kleur en keek haar schaapachtig aan.

'Ik wilde alleen even kijken naar...'

'Lever me dat nooit meer!' Haar moeder liet haar niet uitpraten maar greep haar bij de arm en schudde haar een beetje door elkaar, waarna ze haar plotseling stijf tegen zich aandrukte en nauwelijks haar tranen kon bedwingen. Ze had kennelijk in angst gezeten. Het duurde even voor ze erg kreeg in Bernard die hen alle twee bewonderde. Ze keek hem aan zoals hij aangekeken wilde worden. 'Neem me niet kwalijk.' En ja, ze liep op sandalen, ze droeg een spijkerbroek met een T-shirt, maar ze was knapper dan de meesten, verfijnder en heel tenger, met dezelfde blauwe ogen als Jane. 'Mijn excuses voor alle last die we veroorzaakt hebben.' De hele parterre was in actie gekomen toen de wanhopige moeder eerst een verkoopster, daarna een afdelingschef en zelfs een klant had aangeschoten met de vraag of ze haar dochter hadden gezien. In haar angst had ze al een ontvoering gevreesd toen de verlossende bekendmaking door de intercom kwam.

'Dat is niet erg. We kunnen hier best een verzetje gebruiken. En Jane en ik hebben het echt gezellig gehad.' Hij en Jane wisselden een blik van verstandhouding en Jane lachte hardop en grinnikte tegen hem.

'Wat word je vies, hè, als je een bananasplit eet... kijk mij eens! Daarom vind ik een baard zo eng!' Ze lachten samen nog harder en Jane's moeder keek ontsteld toe.

'Jane!'

'Nou, hij wilde het!'

'Dat is zo,' bekende hij blijmoedig. Hij had zo van haar genoten en zag tegen het afscheid op. Hij keek de jonge vrouw lachend aan en zag haar blozen.

'Ik bied u nogmaals mijn excuses aan.' Opeens drong het tot haar door dat ze zich niet had voorgesteld. 'Sorry, ik ben Elizabeth O'Reilly.'

'En u bent katholiek.' Hij dacht aan Jane's opmerking en haar moeder keek hem stomverbaasd aan. Daarom probeerde hij het uit te leggen:

'Neem me niet kwalijk, maar Jane en ik hebben daar een bijzonder serieus gesprek over gehad.'

Jane knikte wijs er stopte nog een maraskinokers in haar mond. 'En hij is iets anders...' Ze keek naar hem op. 'Wat was het ook weer?'

'Joods,' zei hij en Elizabeth O'Reilly grinnikte. Ze was veel van Jane gewend, maar soms...

'En hij heeft zeven keer Kerstmis...' Daar leek ze bijzonder van onder de indruk te zijn. 'Echt waar, hij heeft het zelf gezegd. Ja toch?' Ze keek naar Bernie op om een bevestiging en lachend knikte hij.

'Chanoeka, heb ik gezegd. Zoals zij het voorsteld, klinkt het zelfs gezellig.' Hij was in geen jaren in de sjoel geweest. Zijn ouders waren liberaal en deden in het geheel niet aan godsdienst. Maar toen kwam er een heel andere gedachte bij hem op. Hij vroeg zich af hoe katholiek mevrouw O'Reilly was en of er ook een meneer O'Reilly bestond. Hij was niet op het idee gekomen Jane ernaar te vragen en ze had het uit zichzelf niet verteld.

'Ik weet niet hoe ik u moet bedanken.' Elizabeth deed een poging haar dochter bestraffend aan te kijken en Jane zag er inmiddels heel wat gelukkiger uit. Ze hield haar pop niet zo krampachtig meer vast en het laatste beetje slagroom ging er ook nog wel in.

'Ze hebben hier hele mooie badpakken.'

Elizabeth schudde haar hoofd en stak Bernie haar hand toe. 'Nogmaals bedankt dat u zich over haar hebt ontfermd. Kom, kindje, we gaan ervandoor. Ik heb nog het een en ander te doen.'

'Zullen we eerst nog even naar de badpakken gaan kijken?'

'Nee.' Haar moeder wist wat ze wilde en bedankte Bernie nog eens uitvoerig. Jane gaf hem een hand en bedankte hem heel beleefd, maar met pret in de ogen.

'Ik vond u erg aardig en het ijs was lekker. Dank u nog wel.' Ze had het best naar haar zin gehad en nog altijd speet het Bernie dat ze wegging. Boven aan de roltrap keek hij haar na en zag de rode haarlinten verdwijnen. Het was alsof zijn enige vriendin in Californië was weggegaan.

Hij liep naar de kassa en bedankte de betrokken verkoopster voor haar hulp, en toen viel zijn blik op de kinderbikini's. Hij trok er drie uit een stapeltje in maat zes. Oranje, roze en blauw — het rode was in haar maat uitverkocht — en hij zocht er zelfs een paar hoedjes en een badjasje van badstof bij. Het zag er allemaal uit alsof het haar zou passen en hij legde een en ander bij de kassa neer om het af te rekenen.

'Hebben we hier een Elizabeth O'Reilly in de computer? Ik weet niet of ze al of niet een klantenkaart heeft en of dit de naam van haar echtgenoot is.' Hij hoopte opeens dat ze geen klantenkaart had en dat was ook wat de computer meedeelde. Enkele minuten later was hij erachter: ze had een nieuwe rekening geopend met haar adres erbij: Vallejo Street op Pacific Heights. 'Prachtig.' Hij noteerde het telefoonnummer en het adres met een gezicht alsof hij de gegevens voor de administratie nodig had... in zijn vrijwel lege agenda. Vervolgens gaf hij opdracht het assortiment kinderbadkleding te bezorgen bij 'mejuffrouw Jane' en gaf het adres op. Het geheel moest op zijn rekening worden gezet. Hij deed er zelfs een kaartje bij 'Bedankt voor de gezellige ogenblikken. Hoop je gauw weer eens te zien. Je vriend Bernard Fine', en droeg ook dat over aan de caissière. Met lichtere stap ging hij terug naar zijn kantoor, een mysterieus lachje om zijn mond en er vast van overtuigd dat het geen toevallige ontmoeting was geweest.

5

De badpakjes werden op woensdagmiddag bezorgd en Liz bedankte hem een dag later voor het royale geschenk aan haar dochter.

'Dat had u niet moeten doen,' zei ze door de telefoon, 'Jane heeft het nog steeds over de bananasplit en zegt dat het bij u heel leuk was.' Elizabeth O'Reilly had een jonge stem en hij zag het glanzende blonde haar voor zich terwijl hij over de telefoon tegen haar praatte.

'Ik vond haar eigenlijk zo dapper. Toen het tot haar doordrong dat ze verdwaald was, werd ze bang, maar ze hield zichzelf goed in de hand. Ik vond het heel bijzonder voor een kind van vijf jaar.'

Het was alsof hij haar vertederd zag lachen. 'Ja, ze is een prima kind,' zei ze.

'Echt een dochter van haar moeder,' lag hem op de tong, maar hij zei het niet. 'Pasten de badpakjes?'

'Voortreffelijk. Ze heeft er gisteren de hele avond in lopen pronken en ze heeft er nu een onder haar jurk aan... ze is met andere kinderen naar het park. Ik had het erg druk vandaag... kennissen hebben ons hun huisje aan Stinson Beach geleend en Jane heeft haar garderobe daarvoor nu compleet. Heel hartelijk bedankt...' Ze wist kennelijk niets meer te zeggen en hij stond ook naar woorden te zoeken. Hij kreeg het gevoel alsof hij aan iets nieuws was begonnen, alsof zij en hij verschillende talen spraken. Moest alles opnieuw beginnen?

'Zou ik u nog eens kunnen ontmoeten?' Terwijl hij het zei door de telefoon voelde hij zich een volslagen idioot... een soort hijger of iemand die anoniem opbelde. Het luchtte hem op toen ze toestemde.

'Dat zou ik erg leuk vinden.'

'Echt?' Hij hoorde dat het verbluft klonk, en ze lachte dan ook.

'Ja, echt. Hebt u misschien zin een middagje naar Stinson Beach te komen?' Ze vroeg het zo vlot en natuurlijk dat hij haar dankbaar was. Het klonk niet alsof ze hem zag als een man die haar lastig viel. Het klonk eigenlijk alsof zijn vraag haar niet in het minst verbaasde, alsof ze hem echt graag nog eens wilde ontmoeten.

'Bijzonder graag. Hoe lang blijft u daar?'

'Twee weken.'

In gedachten maakte hij een snelle berekening. Er was geen enkele reden waarom hij niet een zaterdag vrij zou nemen. Het was geen voorschrift dat hij altijd in de zaak aanwezig was. Hij kwam alleen omdat hij toch niets beters te doen had. 'Schikt zaterdag?' vroeg hij. Dat was al over twee dagen en zijn handpalmen werden vochtig bij de gedachte.

Ze moest blijkbaar even bedenken wie ze al had uitgenodigd en voor wanneer. Aan Stinson Beach kreeg ze de kans al haar kennissen voor een dagje uit te nodigen. Maar de zaterdag was blijkbaar nog vrij. 'Ja, dat schikt prima... gezellig...' Zij zag hem ook voor zich: een knappe man en hij was zo lief voor Jane geweest. Hij had geen homoseksueel geleken en ook geen trouwring gedragen... 'Als ik vragen mag, bent u niet getrouwd?' Het kon geen kwaad er even naar te informeren. Het was zo'n schok als je er naderhand achter kwam. Ze had er ervaring mee. Dat niet meer, dacht ze.

'Lieve god, nee! Dacht u dat?'

Aha. Dat soort. 'Zeker allergisch voor het huwelijk?'

'Nee. Ik werk alleen erg hard.'

'Wat heeft dat ermee te maken?' Ze vroeg het hem op de man af, ze was opeens nieuwsgierig geworden. Zelf had ze haar redenen om niet weer te trouwen. De ezel en de steen, dacht ze. Goed, ze had het althans eenmaal geprobeerd. Hij misschien ook wel. 'Bent u gescheiden?'

Hij lachte in zichzelf aan zijn kant van de lijn. Hij had graag willen weten waarom ze dat vroeg. 'Nee, ik ben niet gescheiden. En ja, ik val op vrouwen. En ik heb tweemaal in mijn leven met een vrouw samengewoond en het bevalt me prima zoals ik nu leef. Ik hou weinig tijd over voor anderen. De laatste tien jaar heb ik me volkomen op mijn carrière geworpen.'

'Dat kan wel eens een leegte meebrengen.' Het klonk alsof ze het uit ervaring zei en hij vroeg zich af wat voor werk ze deed. 'Ik bof dat ik Jane heb,' zei ze.

'Ja, dat doet u zeker.' Hij zweeg bij de gedachte aan het meisje en besloot verdere vragen te bewaren voor Stinson Beach, waar hij naar haar gezicht, ogen en handen zou kunnen kijken. Hij had nooit veel goeds zien komen van een kennismaking per telefoon. 'Tot zaterdag dan maar. Kan ik soms iets meebrengen? Voor een picknick? Wijn? Iets van de zaak?'

'Welja. Een nertsjas zou wel leuk zijn.'

Hij lachte en ze belden af en het eerste uur voelde hij zich heel plezierig. Ze had zo'n bepaalde stem, vlot, natuurlijk en hartelijk, zonder scherpe bijklank. Ze was geen vrouw die mannen iets verweet, die indruk had hij althans niet gekregen. Ze leek er geen behoefte aan te hebben indruk op anderen te maken. Hij begon uit te zien naar de middag aan Stinson Beach en vrijdagavond ging hij na zijn werk naar hun delicatessenafdeling en sloeg twee draagtasjes vol lekkere dingen in. Een chocolade teddybeer voor Jane en een doos chocoladetruffels voor Liz, twee soorten Brie, een baguette, het brood dat ze per vliegtuig uit Frankrijk aangeleverd kregen, een blikje kaviaar, een blikje pâté, twee flessen wijn, een witte en een rode en nog een blik marrons glacés.

Hij zette de tassen in zijn wagen en reed naar huis. De volgende morgen om tien uur douchte hij, schoor zich en stak zich in een blauwe spijkerbroek en een oud blauw overhemd. Hij trok een paar oude sportschoenen aan en griste een warm jack uit de gangkast. Hij had gemakkelijk zittende kleren uit New York meegenomen voor toen de bouw nog niet voltooid was. Nu waren ze geschikt voor het strand. Hij nam de twee draagtassen en toen ging de telefoon. Eerst wilde hij niet opnemen, maar hij bedacht dat het Elizabeth kon zijn die de plannen had veranderd of hem wilde vragen onderweg een of ander te kopen en hij probeerde zijn jack aan te trekken zonder de tassen neer te zetten toen hij naar de telefoon ging.

'Ja?'

'Dat is geen manier om de telefoon aan te nemen, Bernard.'

'Hi, mam. Ik sta op het punt de deur uit te gaan.'

'Naar de zaak?' Het verhoor begon weer.

'Nee... naar het strand. Ik ga bij een paar kennissen op bezoek vanmiddag.'

'Ken ik ze?' Wat vrij vertaald betekende: vind ik ze aanvaardbaar?

'Dat geloof ik niet, mam. Alles goed thuis?'

'Ja, dat wel.'

'Prachtig. Dan bel ik u vanavond terug. Of morgen vanaf de zaak. Ik moet rennen.'

'Het moet wel een belangrijk iemand zijn als je geen vijf minuten met je moeder kunt praten. Is het een meisje? 'Nee, een vrouw. Al was Jane er natuurlijk ook.

'Nee, gewoon kennissen.'

'Je geeft je toch niet af met die jongens daar, Bernard?'

O, verdomme. Hij had zin ja te zeggen alleen om haar te jennen. 'Nee, dat doe ik niet. Hoor eens, ik bel u gauw.'

'Goed, goed... Vergeet niet een hoed op te zetten in de felle zon.'

'Groetjes aan papa.'

Hij legde op en maakte dat hij buiten kwam, voor ze hem kon terugbellen om hem te waarschuwen voor eventuele haaien. Ze was gewend hem te waarschuwen voor alle gevaren die ze in de Daily News onder ogen kreeg... bedorven levensmiddelen waaraan in Des Moines twee mensen waren overleden... botulisme... veteranenziekte... hartaanval... aambeien... toxische shock. De mogelijkheden waren onbegrensd. Het was natuurlijk een goed ding dat iemand zich bezorgd maakte over je gezondheid, maar de gedrevenheid van zijn moeder was hem vaak te veel.

Hij zette de beide draagtassen weer in de wagen en stapte in en tien minuten later reed hij over de Golden Gate Bridge in noordelijke richting. Hij was nog nooit aan Stinson Beach geweest en genoot van de sterk kronkelende weg over de heuveltoppen met uitzicht over de rotsen die in zee uitstaken. Het was een miniatuur Big Sur en een verrukkelijke rit. Hij passeerde een klein plaatsje en reed door naar het adres dat ze hem had opgegeven. Het was in een woonwijk genaamd Seadrift en hij moest de beheerder aan het toegangshek zijn naam noemen. Maar afgezien van die veiligheidsmaatregel zag het er niet uit als een vakantieoord voor de welgestelden. Huisjes die net groot genoeg waren, mensen in shorts en op blote voeten. Het leek een vakantieverblijf voor gezinnen, net zoiets als Long Island of Cape Cod, en hij kreeg een indruk van iets heel gezonds en gezelligs toen hij de oprit inreed bij het huisnummer dat ze had genoemd. Buiten stond een driewielertje naast een verweerd hobbelpaard, dat jaren aan de elementen blootgesteld leek te zijn geweest. Hij luidde een oude schoolbel aan het toegangshek en liep door. En opeens zag hij Jane in een van de bikini's die hij had laten bezorgen en daaroverheen het badjasje dat hij erbij had gekozen.

'Hi, Bernie.' Stralend keek ze naar hem op en beiden dachten aan de bananasplit en hun gesprek over Kerstmis en God. 'Ik vind mijn nieuwe badpak erg mooi.'

'Het staat je ook prachtig.' Hij ging naar haar toe en lachend bleef ze naar hem opkijken. 'We zouden je zo als mannequin in de zaak kunnen gebruiken. Waar is je mammie? Vertel me niet dat ze alweer zoek is.'

Hij fronste verontwaardigd zijn wenkbrauwen en ze schaterde met een diepe lach die hem ontroerde. 'Doet ze zoiets vaak?'

Jane schudde haar hoofd. 'Alleen in winkels... soms...'

'Wat doe ik in winkels?' Elizabeth stak haar hoofd buiten de deur en ontving hem lachend. 'Hallo, zeg. Mooie rit gehad?'

'Schitterend.' Het klonk alsof hij echt van de rit had genoten en ze wisselden een hartelijke blik, die veelzeggend was.

'Dat zegt lang niet iedereen die hier binnenkomt. Het is wel een erg kronkelende weg.'

'Ik moet altijd overgeven,' viel Jane haar bij. 'Maar als we eenmaal hier zijn, vind ik het fijn.'

'Dan zit je zeker voorin met alle ramen dicht?' Het klonk als een bezorgde vraag.

'Ja.'

'Je zou wat zoutjes moeten eten voor de reis... Maar je eet natuurlijk liever bananasplit.' Meteen dacht hij aan de teddybeer van chocola en hij trok hem voor haar uit de ene draagtas, voor hij de rest aan Liz overdroeg. 'Wat lekkere spullen van de zaak, voor jullie allebei.'

Liz keek hem verrast en getroffen aan en Jane juichte met de chocolade beer in de handen. Hij was nog groter dan haar pop en het speeksel liep haar bijna uit de mond. 'Mag ik hem meteen opeten, mammie...? alsjeblieft...' Smekend keek ze omhoog naar haar moeder, die een protesterend geluid liet horen. 'Toe nou, mammie... mag het...? Eén oortje maar?'

'Goed dan, vooruit maar. Maar niet te veel chocola eten. De lunch is bijna klaar.'

'Goed.' Ze ging ervandoor met de beer als een jonge hond met een bot. Bernard keek Liz lachend aan.

'Ze is een heel leuk ding.' Kinderen als Jane herinnerden hem altijd aan het feit dat er toch een paar leegtes waren in zijn leven.

'Ze is stapelgek op je,' zei Liz.

'Dank zij die bananasplit en een beer van chocola. Wie zal zeggen of ze me niet ziet als een boeman die onbeperkt over lekkere dingen kan beschikken?' Hij liep met Elizabeth mee naar de keuken, waar ze de tassen uitpakte die hij haar had gegeven. Haar mond viel even open toen ze de kaviaar, pâté en peperdure marrons glacés zag.

'Dat had je niet moeten doen, Bernie. Lieve god... kijk nou toch eens...' Ze had de doos met chocoladetruffels in haar hand en deed, zij het met een schuldig gezicht, precies wat Jane had gedaan. Ze maakte de doos open, bood hem een truffel aan en stak er zelf ook een in haar mond, haar ogen dichtknijpend van verrukking. 'Hm... heerlijk zijn die...'

De toon waarop ze het zei, had voor zijn gevoel iets seksueels en hij keek haar bewonderend aan terwijl ze haar ogen dicht had. Ze was tenger en sierlijk, en ook mooi op een sportieve Amerikaanse manier. Ze droeg haar lange blonde haar nu in een enkele vlecht en haar ogen waren niet minder blauw dan het verschoten blauwe spijkerhemd dat ze aan had. Haar goedgevormde benen kwamen tot hun recht onder de witte shorts. Het viel hem op dat de nagels van haar tenen keurig gelakt waren, dus moest ze toch wel een beetje ijdel zijn. Maar haar ogen waren niet opgemaakt, ze had geen lippenstift gebruikt en haar vingernagels waren heel kort geknipt. Ze was een knappe vrouw, dacht hij, meer dan dat zelfs, alleen niet erg frivool. Eerlijk gezegd beviel hem dat wel. Ze was geen adembenemende schoonheid, maar wel hartverwarmend. Dat viel hem des te meer op toen ze zich bukte om de twee flessen wijn weg te bergen en naar hem opkeek met een lachje als dat van Jane. 'Je hebt ons door en door verwend, Bernard... ik weet gewoon niet wat ik moet zeggen.'

'Nou ja... je maakt niet elke dag nieuwe vrienden... ik heb er hier toch al zo weinig.'

'Hoe lang woon je hier al?'

'Een maand of vijf.'

'Kom je uit New York?'

Hij knikte. 'Ik heb mijn hele leven in New York gewoond, afgezien van drie jaar in Chicago, maar dat is lang geleden.'

Ze keek hem nieuwsgierig aan nadat ze twee biertjes uit de koelkast had genomen én hem er een van had gegeven. 'Daar kom ik vandaan. Waarom ging jij ernaar toe?'

'Het was mijn vuurdoop. Ik moest onze vestiging daar reorganiseren...' Zijn stem stierf weg nu hij eraan terugdacht. 'En nu zit ik hier.' Hij voelde het nog altijd als een soort straf, ofschoon toch iets minder toen hij naar haar keek en met haar meeging naar de woonkamer. Het was maar een klein huisje en op de vloer lagen stromatten. Wat er aan meubilair stond, was bekleed met verbleekte denim en overal lagen stukjes wrakhout en schelpen. Dat soort huisjes trof je overal aan, in East Hampton, Fire Island, Malibu... Het had weinig karakteristieks, maar buiten het brede raam strekte de zee zich uit met aan de ene kant San Francisco, glinsterend in de zon tegen de heuvels. Het was een weergaloos mooi uitzicht... en zij was een weergaloze vrouw. Ze wees hem een gemakkelijke stoel aan, ging zelf op de bank zitten en trok haar benen onder zich op.

'Heb je het hier naar je zin? In San Francisco, bedoel ik.'

'Soms.' Hij zei het eerlijk. 'Ik heb hier nog niet veel gezien, moet ik bekennen. Ik heb het druk gehad met de zaak. Het klimaat hier bevalt me wel. Toen ik wegging uit New York sneeuwde het, vijf uur later stapte ik hier uit het vliegtuig en was het voorjaar. Daar valt ook iets voor te zeggen.'

'Maar?' Ze keek hem uitnodigend aan. Er ging iets vriendelijks van haar uit, iets waardoor je de neiging had tegen haar te blijven praten, zelfs over de intiemste dingen. Opeens besefte hij dat het heerlijk moest zijn zich tot haar vrienden te kunnen rekenen en hij wist nog niet goed of hij al of niet meer van haar wilde. Er was heel wat aan haar dat hij verleidelijk vond, iets subtiel seksueels zoals de ronding van haar borst in het oude blauwe hemd dat ze droeg, de manier waarop ze haar hoofd boog... en de lokjes haar die zich rond haar gezicht krulden. Hij had de behoefte haar aan te raken, haar hand vast te houden... haar een kus te geven terwijl ze lachte... Hij hoorde maar vaag wat ze zei: 'Dan zal je het hier wel eenzaam hebben zonder vrienden. Ik vond het hier verschrikkelijk het eerste jaar.'

'Maar je bent toch gebleven?'

'Vragend keek hij haar aan. Hij wilde meer over haar weten, alles wat ze hem kon vertellen.

'Ja. Ik had toen ook geen keus. Ik had geen familie meer waar ik naar toe kon gaan. Mijn beide ouders zijn verongelukt bij een verkeersongeval tijdens mijn tweede studiejaar aan Northwestern.' Haar gezicht betrok bij de herinnering en hij voelde met haar mee. 'Dat heeft me geloof ik nogal kwetsbaar gemaakt en ik werd stapelverliefd op de hoofdrolspeler in een stuk waarin ik in mijn eerste studiejaar een rol had gespeeld.'

Haar blik werd verdrietig toen ze er weer aan terugdacht. Ze begreep zichzelf niet, doorgaans praatte ze niet met anderen over dergelijke dingen, maar bij hem ging het als vanzelf. Samen keken ze naar Jane die buiten in het zand met de pop naast zich zat te spelen en af en toe naar hen wuifde. Er ging iets van Bernie uit dat haar ertoe bracht meteen maar eerlijk tegen hem te zijn. Wat had ze te verliezen? dacht ze. Als het hem niet beviel wat hij te horen kreeg, zou hij wel niet meer bellen, maar dan hadden ze althans open kaart gespeeld. Dat was in elk geval beter. Ze had genoeg van de manier waarop mensen soms met elkaar omgingen, waarbij ze zich mooier voordeden dan ze waren wanneer ze elkaar leerden kennen. Dat was haar stijl niet. Ze keek hem aan met haar eerlijke blauwe ogen toen ze verder ging met vertellen. 'Ik heb aan Northwestem gestudeerd... een toneelopleiding gevolgd.' Ze lachte vaag bij de herinnering. 'En die zomer, nadat mijn ouders waren overleden, was er een zomerkamp. Ik voelde me nog verdoofd van de schok; ik had geen mens meer op de wereld. Toen werd ik hals over kop verliefd. Hij was een heel knappe man en ook aardig, dacht ik, en ik was zwanger voor ik was afgestudeerd. Hij wilde dadelijk met me trouwen. Ze hadden hem in Hollywood een rol in een film aangeboden. In verband daarmee ging hij eerst naar San Francisco en ik ging met hem mee. Ik kon ook nergens anders heen en ik voelde niets voor een abortus. Dus ging ik met Chandler mee hier naar toe, al was de verhouding toen al niet meer zo ideaal. Hij was niet bijzonder blij met mijn zwangerschap, om het mild uit te drukken. Maar ik was nog zo wanhopig verliefd op hem en nam aan dat het wel goed zou komen.' Ze staarde naar het spelende kind buiten, als om zichzelf te overtuigen dat het goed was gekomen.

'Ik ben liftend naar Los Angeles gekomen, terwijl Chandler daar al was. Chandler Scott... later bleek dat hij eigenlijk Charlie Schiavo heette, maar hij had zijn naam veranderd... Uiteindelijk had hij die rol niet gekregen, en hij deed niets anders dan achter filmsterretjes en baantjes aanjagen terwijl ik ging werken als serveerster en met de dag dikker werd. Tenslotte zijn we getrouwd, drie dagen voor Jane werd geboren. Ik dacht dat die vrederechter die ons trouwde, het zou besterven... en een poosje later was Chandler verdwenen. Hij belde me op dat hij een aanstelling had gekregen bij het repertoiretoneel in Oregon toen Jane vijf maanden was, maar achteraf ontdekte ik dat hij in de gevangenis had gezeten. Het leek wel of hij zo bang was voor de huwelijkse staat dat hij ervoor vluchtte. Geleidelijk aan kwam ik erachter dat hij voortdurend vreemde zaakjes aan de hand had gehad. Hij werd gepakt voor heling van gestolen goed en later nog eens voor inbraak. Wel, hij kwam nog eens langs toen Jane negen maanden was en bleef een paar maanden, en na haar eerste verjaardag nam hij weer de benen. En toen ik hoorde dat hij weer in de bak zat heb ik echtscheiding aangevraagd en dat was dat. Ik ben naar San Francisco gegaan en heb nooit meer iets van hem gehoord. Hij was een geboren oplichter, maar hij wist zichzelf heel goed voor te doen. Als ik hem nu ontmoette, zou ik er niet meer intrappen, maar hij was zo verdomd glad, weet je... Het was een deprimerende ervaring. Na de scheiding heb ik mijn meisjesnaam weer aangenomen en nu zitten we hier.' Ze had haar verhaal zakelijk gedaan en dat verbaasde hem; hij had geen traan in haar ogen bespeurd bij al die trieste herinneringen. Maar ze had zich erdoor geslagen en goed ook. Ze zag er gezond en gelukkig uit en ze had een prachtige dochter. 'Jane is nu mijn hele gezin, maar ik ben toch gelukkig geworden, geloof ik.' Het ontroerde hem een beetje. 'Hoe heeft Jane erop gereageerd?' Hij wilde weten wat Liz het kind had verteld.

'Heel gewoon. Ze denkt dat hij dood is. Ik heb haar verteld dat hij een groot acteur was, dat we na onze studie zijn getrouwd en hier kwamen wonen, dat zij toen kwam en dat hij is gestorven toen ze een jaar oud was. Van de rest weet ze niets en we zullen hem toch niet terugzien, dus wat maakt het uit? God mag weten waar die man is gebleven. Ik denk dat hij de rest van zijn leven voor het grootste deel in de gevangenis zal doorbrengen en voor ons beiden heeft hij geen enkele belangstelling. Nooit gehad ook. Ik wil haar liever een paar illusies laten tot ze wat ouder is.'

'Ik vind dat je gelijk hebt.' Hij keek haar bewonderend aan. En hij bewonderde haar dan ook. Ze was een dappere vrouw en ze had er het beste van gemaakt. Het kind leek er niet onder geleden te hebben, dank zij het feit dat haar moeder veel van haar hield. Dat kindje had niets zieligs, ze was een en al vrijmoedigheid en liefde en zijdeachtig blond haar. Ze was thuis in haar eigen bestaan.

Californië was daar uitermate geschikt voor. Het was een goed land om opnieuw te beginnen. En dat had Elizabeth gedaan.

'Ik ben nu bij het onderwijs. Van de levensverzekering van mijn ouders heb ik een jaar een avondopleiding gevolgd. Ik heb mijn diploma behaald en het is heerlijk werk. Ik geef les in een tweede klas en het zijn fantastische kinderen!' Ze lachte blijmoedig. 'Jane is bij mij op school, zodat ik korting krijg op het schoolgeld. Een van de redenen waarom ik onderwijzeres ben geworden. Ik wilde haar naar een behoorlijke school hebben, maar het was heel duidelijk dat het verdomd moeilijk zou worden het schoolgeld voor een particuliere school op te brengen. Maar zo gaat het dus ook.'

Zoals zij het vertelde, leek het een succesverhaal in plaats van de worsteling die het geweest moest zijn en eigenlijk was het dat ook. Ze had er iets van gemaakt. Ze had haar overwinning behaald zonder zich in een nederlaag te laten manoeuvreren en hij kon zich voorstellen wat daarvoor nodig was geweest. Chandler Scott, of hoe zijn echte naam ook mocht zijn, kwam hem voor als een mannelijke versie van Isabelle, al leek hij minder gewiekst dan zij. Zij was nooit in de gevangenis beland. 'Ik heb een paar jaar geleden net zo'n soort relatie gehad.' Haar eerlijkheid had daar recht op. 'Ze was een heel mooi Frans meisje, een mannequin die ik op de zaak had leren kennen. Een jaar lang deed ze met me wat ze wilde, en ik heb er niet eens zo'n fantastisch kind aan overgehouden.' Hij lachte naar Jane die nog altijd buiten speelde, en vervolgens tegen Liz die tegenover hem zat. 'Tenslotte kreeg ik door dat ik werd gebruikt en zette er een streep onder, duizenden dollars en een horloge dat ik van mijn ouders had gekregen armer. Ze was zo geraffineerd. Ze ontmoette iemand die haar een carrière aanbood bij de film en ik trof hen vrijend aan op het dek van zijn jacht. Ach ja, die types vind je overal, mannen en vrouwen van elke nationaliteit. Maar je wordt er een beetje wantrouwend van wanneer je een ander ontmoet, hè? Ik ben nooit meer zo intiem met een ander geweest en het is toch al drie jaar geleden.' Even hield hij op en voegde er toen aan toe: 'Weet je, dat soort doet je altijd achteraf aan je eigen beoordelingsvermogen twijfelen. Je vraagt je af hoe je zo stom hebt kunnen zijn.'

Ze begon te lachen. 'Ja, zeg dat wel! Ik heb ook al twee jaar geen relatie gehad en ik ben nog altijd wantrouwend... ik hou van mijn werk, ben blij met mijn kennissen. De rest' — ze haalde haar schouders op en spreidde haar handen uit — 'kan me gestolen worden.' Hij lachte even, maar vond het toch jammer dat te horen.

'Zal ik dan maar weggaan?'

Ze lachte en stond op om naar de quiche te kijken die ze had gemaakt, en zodra ze de ovendeur had opengetrokken, verspreidde de geur zich door de kamer.

'Tjonge, dat ruikt lekker.'

'Bedankt. Ik kook graag.' Ze mengde een Caesarsalade voor hen beiden en hanteerde de dressing even ervaren als de kelner van zijn voorkeur uit '21' in New York. Vervolgens schonk ze een Bloody Mary voor hem in. Ze tikte tegen het brede raam en wenkte Jane naar binnen. Het kind ging aan tafel zitten met de chocolade beer waar een oor van af was.

'Kan hij je nu nog wel verstaan, Jane?'

'Wat?' Vragend keek ze Bernie aan.

'De beer... hij is één oor kwijt...'

'O.' Ze lachte. 'Jawel, hoor. Straks eet ik zijn neus op.'

'De stumper. Wat zal die eruitzien vanavond. Ik zal een nieuwe voor je moeten kopen.'

'Doe je dat?' Opgewonden keek ze hem aan terwijl Liz de lunch op tafel zette. Er lagen rieten placemats en er stond een vaas met fel oranje bloemen op tafel. Ook de servetjes waren oranje en het servies en bestek zagen er aantrekkelijk uit.

'We zijn hier ontzettend graag,' zei Liz. 'Voor ons is het een heerlijke vakantie. Het huis is van een collega van mij aan de school waar ik lesgeef. Haar man is architect en ze hebben het jaren geleden laten bouwen. Zelf logeren ze ieder jaar bij haar ouders op Martha's Vineyard in het oosten. Dan mogen wij in het huisje en het is voor ons de mooiste tijd van het jaar, wat jij, Jane?' Het kind knikte en keek verheerlijkt op naar Bernie.

'Vind jij het hier ook leuk?' vroeg ze hem.

'Reken maar,' zei hij.

'En je hebt onderweg niet overgegeven?' Dat leek haar bezig te houden en hij schoot in de lach bij deze onderwerpkeuze voor het tafelgesprek. Maar hij waardeerde haar argeloosheid en haar openheid. Ze had veel weg van Liz, ze leek zelfs veel op haar. Ze was net een verkleinde versie van haar moeder.

'Nee, ik heb niet overgegeven. Als je zelf rijdt, gebeurt dat niet zo gauw.'

'Dat zegt mammie ook. Zij geeft nooit over.'

'Jane...' Waarschuwend keek Liz haar aan en Bernie keek tevreden toe. Het was een gezellige, ontspannen middag. Na het eten maakte hij met Liz een wandeling langs het strand en Jane rende voor hen uit en zocht schelpen. Hij voelde dat die twee het niet altijd even gemakkelijk hadden. Het leek hem niet eenvoudig alleen voor een jong kind te moeten zorgen, maar Liz beklaagde zich niet. Ze maakte een gelukkige indruk.

Hij begon haar over zijn werk te vertellen, liet merken hoe sterk zijn binding aan Wolff was. Hij zei dat hij ooit zelf leraar had willen worden, maar dat die droom zich in een andere richting had waargemaakt. Ook vertelde hij haar over Sheila, die hem zo ontredderd had achtergelaten, en op de terugweg keek hij vertederd op haar neer. Ze was heel wat kleiner dan hij en ook dat vond hij wel leuk. 'Weet je,' zei hij, 'het klinkt misschien gek, maar ik heb het gevoel dat ik je al jaren ken.'

Lachend keek ze naar hem op. 'Je bent een ontzettend aardige man. Ik wist het meteen toen ik je in de zaak leerde kennen.'

'Lief van je dat je het zegt.' Het deed hem goed. Hij was blij met haar waardering.

'Ik merkte het aan de manier waarop je met Jane omsprong. Ze heeft onderweg naar huis over niets anders gepraat. Alsof je een van haar beste vrienden was.'

'Dat zou ik ook heel graag willen.' Hij keek haar in haar lachende ogen. 'Kijk eens wat ik heb gevonden!' Jane draafde naar hen toe en drong zich tussen hen in. 'Een echte zilveren dollar! En hij is nog helemaal heel.'

'Laat eens kijken.' Hij hurkte neer en stak haar zijn handpalm toe, en ze legde er een volmaakt ronde witte schelp in, die hij serieus onderzocht. 'Verdraaid, je hebt gelijk.'

'Wat is verdraaid?'

Bernie moest lachen. 'Zo maar een dom woord dat grote mensen gebruiken.'

'O.' Die verklaring was blijkbaar voldoende.

'Het is een prachtige zilveren dollar. ' Hij gaf de schelp even voorzichtig terug als hij hem had gekregen, ging staan en keek Liz recht in de ogen. 'Ik zal eens terug moeten.' Maar eigenlijk wilde hij dat helemaal niet.

'Wil je niet blijven tot vanavond? Eten wat de pot schaft? We hebben hamburgers.' Ze moest rondkomen van haar salaris, maar ze aten doorgaans goed. In het begin was het moeilijk geweest, maar ze had goed met geld leren omgaan. Ze had veel kleren voor Jane zelf gemaakt en ze had leren koken. Ze kon zelfs brood bakken en met vrienden als het echtpaar dat haar het vakantiehuis leende kwam ze feitelijk niets te kort... En nu met Bernie... badpakjes... Ze had zuinig overwogen er een voor Jane te kopen en nu waren er opeens drie, dank zij Bernies goedgeefsheid.

'Ik heb een beter voorstel.' Hij had een restaurant gezien toen hij op de heenweg door de kleine plaats reed. 'Mag ik de dames straks een etentje aanbieden?' Op hetzelfde moment werd hij zich ervan bewust wat hij aan had. 'Of zou ik zo het restaurant niet in mogen?' Hij tilde zijn armen op en liet zich inspecteren. Liz schoot in de lach.

'Volgens mij zie je er heel goed uit.'

'Ja dus?'

'Hè ja, mammie, laten we gaan... ik wil graag... toe nou,' drong Jane aan, maar ze had niet zo hoeven te schreeuwen, want Liz voelde er alles voor. Ze zei dadelijk ja en stuurde Jane naar haar kamer om een jurk aan te trekken. In de huiskamer bood ze Bernie een biertje aan. Maar hij bedankte.

'Ik drink heel weinig,' zei hij.

Elizabeth keek hem met iets van opluchting aan. Ze ging niet graag uit met mannen die veel dronken. Chandler had altijd te veel gedronken en het had haar nerveus gemaakt, maar ze had destijds nog niet de moed gehad zich ertegen te verzetten. Nu durfde ze wel voor haar mening uit te komen. 'Gek dat sommige mensen zo kwaad worden als je niet drinkt.'

'Ze voelen het als een soort bedreiging, vooral wanneer ze zelf te veel drinken.'

Je kon zo goed met hem praten, dat had ze nooit durven verwachten. En het etentje werd een belevenis. De Sand Dollar, het restaurant, had alle glorie van de vroegere saloon en de hele avond kwamen er mensen binnen door de klapdeurtjes om zich te goed te doen aan de heerlijke diners met vlees of kreeft die er geserveerd werden. Het was de enige eetgelegenheid in de plaats, vertelde Liz, maar het eten was er voortreffelijk en zelfs Jane viel op haar bord met biefstuk aan. Ze aten niet vaak zo luxueus. Op de terugrit viel Jane achter in de wagen in slaap en Bernie droeg haar naar binnen en legde haar behoedzaam in haar bed. Ze sliep in een logeerkamertje vlak naast de slaapkamer van Liz en op hun tenen liepen ze terug naar de woonkamer.

'Ik vrees dat ik verliefd word op dat kind,' zei hij. Lachend keek Liz hem aan.

'Dat is dan geheel wederkerig. Het was ontzettend leuk vanavond.'

'Dat vond ik ook.' Hij liep naar de deur; hij had haar graag een afscheidszoen gegeven, maar was bang dat het te vlug zou zijn. Hij wilde haar niet afschrikken, daar vond hij haar veel te aardig voor. Het was net of hij weer op de middelbare school zat en voor het eerst op een meisje viel. 'Wanneer zijn jullie terug in de stad?'

'Over precies twee weken. Maar als je het leuk vindt, kom dan volgende week terug. Het is een leuke rit van de stad uit. Je doet er zo'n veertig minuten over, als je tegen al die bochten onderweg kunt. Dan eten we 's avonds vroeg en kun je op je gemak terugrijden. Je kunt ook blijven logeren als je wilt. Je kunt Jane's kamer krijgen en zij kan bij mij slapen.' Hij zou liever bij haar hebben geslapen, maar hij durfde het zelfs voor de grap niet voor te stellen. Daar was het nog veel te vroeg voor en hij wilde het niet bij haar bederven. Het zou toch al een zaak van geven en nemen worden gezien de plaats die Jane in Liz' leven innam. Ze zou doorlopend bij hen zijn en daar had hij rekening mee te houden. Hij wilde Jane in geen enkel opzicht achterstellen.

'Dat zou ik heerlijk vinden. Als ik op een fatsoenlijke tijd van de zaak weg kan.'

'Hoe laat ben je gewoonlijk klaar met je werk?' Ze fluisterden in de woonkamer om Jane niet wakker te maken. Hij begon te lachen.

'Meestal tussen negen en tien uur 's avonds, maar dat doe ik mezelf aan.

Dat kan niemand helpen. Ik werk zeven dagen per week,' bekende hij en ze keek hem verschrikt aan.

'Maar dat is toch geen leven?'

'Ik heb toch niets beters te doen.' Het was een afschuwelijke bekentenis en het klonk hem zelf hard in de oren. Maar wie weet zou hij in de toekomst wel iets beters te doen hebben, samen met haar en het kind...

'Ik probeer me voor de volgende week te bekeren. Ik bel je nog wel.' Ze knikte en hoopte dat hij het zou doen. Het begin was altijd wat moeizaam, dat leggen van contact, laten blijken wat je hoopte, waarvan je droomde. Maar bij hem was het bijna vanzelf gegaan. Hij was de aardigste man die ze in heel lange tijd had leren kennen. Ze liep met hem mee naar zijn wagen.

Heb ik ooit zoveel sterren aan de hemel gezien? dacht ze, opkijkend en voelend dat hij naar haar keek. 'Ik heb het heerlijk gehad, Liz.' Ze was zo eerlijk geweest en zo hartelijk. Ze had hem openhartig verteld hoe ze aan Jane was gekomen, over haar rampzalig huwelijk met Chandler. Sommige dingen kon je beter van het begin af aan weten. 'Ik verlang ernaar je terug te zien.' Hij stak zijn hand uit en ze hield die even vast, voor hij achter het stuur schoof.

'Voor mij geldt hetzelfde. Rij je voorzichtig?'

Door het open portierraam keek hij grinnikend naar haar op. 'Ja, ik zal proberen niet over te geven onderweg.'

Daar moesten ze samen om lachen en hij wuifde nog eens toen hij achteruitrijdend de weg bereikte en wegreed. Onderweg dacht hij aan haar en aan Jane, die aan tafel in het restaurant zoveel plezier had gehad.

6

De week daarop kwam Bernie nog tweemaal aan Stinson Beach eten. Eenmaal kookte Liz voor hem en de tweede keer nam hij haar en het kind weer mee naar restaurant de Sand Dollar. Desondanks kwam hij ook de volgende zaterdag op bezoek. Hij bracht een strandbal mee voor Jane en een tennisring waarmee ze op het strand speelden, en allerlei zandvormpjes waarmee Jane alleen kon spelen. Hij had zelfs een badpak voor Liz gekocht. Het was zachtblauw, ongeveer de kleur van haar ogen, en het stond haar verleidelijk.

'Mijn hemel, Bernie... daar moet je mee ophouden.'

'Waarom? Dat badpak zat van de week om een etalagepop en die leek zo sprekend op jou, dat ik het maar meegenomen heb.' Hij vond het leuk haar te verwennen, in het bijzonder omdat hij had begrepen dat niemand anders het ooit had gedaan.

'Je moet ons niet zo bederven!'

'Waarom niet?'

'Nou ja,' — even leek ze verdrietig, maar toen lachte ze weer — 'we zouden het als ons goed recht kunnen gaan zien en wat dan? We zouden dagelijks op de deur van je zaak komen bonzen, gillend om badpakken en beren van chocola en kaviaar en pâté...'

Hij grinnikte om het beeld dat ze opriep.

'Dan moet ik maar zorgen dat jullie voldoende bevoorraad blijven, hè?' Maar hij begreep wat ze bedoelde. Het zou tegenvallen als hij uit hun bestaan verdween. Al kon hij zich dat niet voorstellen; het lag buiten zijn horizon.

De week daarop kwam hij nog eens tweemaal op bezoek en de tweede avond had Liz een tiener uit een naburig huis bereid gevonden op Jane te passen en gingen ze samen uit. Uiteraard weer naar de Sand Dollar — je kon nergens anders heen — maar het eten was weer even lekker en de sfeer even romantisch.

'Ik vind het zo geweldig van je dat je zoveel met ons tweeën optrekt,' zei Liz over de tafel heen tegen hem.

'Tja, ik ben er nog steeds niet achter wie van jullie ik nu het aardigst vind,' zei hij. 'Laten we dus voorlopig maar zo doorgaan.'

Ze schoot in de lach. Ze vond het nog altijd heerlijk bij hem. Hij stelde haar op haar gemak; hij leek zo volkomen zichzelf te zijn. En dat zei ze dan ook tegen hem.

'God mag weten hoe dat mogelijk is,' zei hij. 'Met een moeder als de mijne had ik met de nodige kronkels en tics moeten opgroeien.'

'Zo erg kan het niet zijn.' Liz lachte en hij kermde inwendig.

'Je moest eens weten. Wacht maar af...' als ze me hier ooit weer eens komt bezoeken, wat ik overigens betwijfel. Ze had het hier in juni niet erg naar haar zin. Alleen de zaak vond ze prachtig. Maar ze is en blijft een moeilijke vrouw.' Na twee weken had hij haar nog altijd niet teruggebeld. Als ze hem had gebeld, zou ze inmiddels weten dat hij veel van huis was en ook niet op de zaak was geweest. En hij had geen zin haar uit te leggen waar hij zijn tijd had doorgebracht. 'Ik ben me een beetje aan het oriënteren, mam.' Hij hoorde haar reactie daarop al. Voor hij het wist, zou ze hem een naam en bijzonderheden hebben ontfutseld. 'Dat is het toppunt,' zou ze zeggen, 'Waarom nu juist die gescheiden mevrouw O'Reilly?' Maar dat wilde hij Liz nog niet vertellen. Hij wilde haar niet ontmoedigen.

'Hoelang zijn ze al getrouwd?'

'Dat wordt achtendertig jaar. Mijn vader zou wel een onderscheiding mogen krijgen voor betoond geduld.' Ze lachte hardop. 'Nee, ik meen het. Je moest eens weten hoe ze is.'

'Ik zou haar best eens willen ontmoeten.'

'O, lieve god, ssst...' Hij keek schichtig over zijn schouder, alsof hij verwachtte dat zijn moeder daar zou staan met een bijl in de hand. 'Zeg dat niet, Liz! Het kan gevaarlijk zijn!' Hij plaagde haar en ze lachte en ze praatten tot diep in de nacht. Toen hij voor de tweede keer op bezoek kwam, had hij haar voor het eerst gekust. Jane had hen zelfs een paar maal betrapt, maar verder was de relatie nog niet gekomen. Jane's aanwezigheid maakte hem terughoudend en het leek hem beter het voorlopig maar bij een ouderwetse vrijage te houden. Er zou volop tijd zijn voor de andere aspecten wanneer ze teruggingen naar de stad en Jane niet in de aangrenzende kamer lag te slapen met een papierdunne wand tussen hen in.

De laatste zondag kwam hij terug om Liz met inpakken te helpen. Haar kennissen hadden gezegd dat ze best een dag langer kon blijven en zij en Jane leken met tegenzin naar huis te gaan. Voor hen was de vakantie afgelopen en ze zouden dat jaar nergens meer heen gaan. Liz kon zich, met of zonder Jane, geen uitstapjes veroorloven en op de terugrit waren ze zo somber dat Bernie medelijden met hen kreeg.

'Luister eens, zullen we binnenkort nog eens ergens anders heen gaan? Carmel misschien... of Lake Tahoe? Hoe vinden jullie dat? Ik ben hier nog nergens geweest en jullie zouden me een beetje wegwijs kunnen maken.' Liz en Jane reageerden verheugd en de volgende dag liet hij zijn secretaresse iets voor hen reserveren. Ze wist een appartement voor drie personen te krijgen, zoals hij haar had gevraagd, voor het volgend weekeind met inbegrip van Labor Day, en toen hij het 's avonds kwam vertellen, waren ze zeer onder de indruk. Jane wierp hem een handkus toe terwijl Liz haar toedekte, maar Liz keek hem bedrukt aan toen ze eenmaal in haar kleine woonkamer waren. Ze had een tweekamerflat; Jane sliep in de enige slaapkamer en Liz op de slaapbank in de woonkamer. Het werd hem snel duidelijk dat hun liefdeleven er hier niet op vooruit zou gaan. Ze zag er bezorgd uit en keek haast verontschuldigend naar hem op. 'Bernie... je moet me niet verkeerd begrijpen... maar het is geloof ik niet zo'n goed idee met je mee te gaan naar Lake Tahoe.'

Hij keek haar aan met verdrietige ogen, als een teleurgesteld kind. 'Waarom niet?'

'Juist omdat het zoiets heerlijks is... je zult er wel niets van begrijpen... maar ik kan me dergelijke dingen met Jane niet veroorloven. En als ik jou voor ons laat betalen, wat moeten we later dan?'

'Hoezo later?' vroeg hij. Maar hij begreep haar wel, al wilde hij haar liever niet begrijpen.

'Als jij terug bent in New York.' Haar stem was heel mild en ze hield zijn hand vast terwijl ze daar samen op de bank zaten te praten. 'Of als je genoeg van me hebt. We zijn volwassen mensen, Bernie. We hebben het nu heerlijk... maar wie weet hoe het over een maand, een week, een jaar zal zijn?'

'Maar ik wil met je trouwen.' Zijn stem klonk scherp en hard en ze staarde hem aan. Maar ze was lang niet zo verbaasd als hij zelf. De woorden waren hem als vanzelf over de lippen gekomen, maar nu hij ze eenmaal had gezegd en hij haar aankeek, meende hij ze oprecht.

'Wat wil je? Dat kun je niet menen.' Ze sprong op en begon gejaagd heen en weer te lopen. 'Je kent me nog nauwelijks.'

'O ja, toch wel. Het is alsof ik je altijd heb gekend. Ik ben veel met vrouwen uit geweest en soms wist ik bij de eerste afspraak al dat het niets zou worden, maar dan dacht ik, verdomme, probeer het, je weet maar nooit... en twee, drie of zes maanden later was het dan wel bekeken en belde ik niet meer op. Toen ik jou ontmoette, wist ik van het eerste moment af dat ik van je hield en bij onze tweede ontmoeting wist ik dat jij de juiste vrouw voor me was. Je was zo deugdzaam en ik dacht dat ik mijn handen mocht dichtknijpen als je me de rest van mijn leven je schoenen zou laten poetsen... En wat verwacht je nu van me? Dat ik beweer dat ik me er nog eens zes maanden op moet bezinnen? Ik hoef me nergens op te bezinnen. Ik hou van je en ik wil met je trouwen.' Stralend keek hij haar aan, wetend dat hem niets beters had kunnen overkomen. 'Je wilt toch wel met me trouwen, Liz?'

Lachend keek ze hem aan en ze zag er opeens jonger uit dan de zevenentwintig die ze was. 'Je bent gek, weet je dat wel? Gek ben je.' Maar ze dacht er net zo over. Ze was stapel op hem. 'Binnen drie weken als je wilt. Maar wat zullen anderen ervan zeggen? Je moeder bijvoorbeeld?' Het was een pijnlijke vraag en hij kermde, maar zag er nog steeds gelukkiger uit dan hij ooit in zijn leven was geweest.

'Hoor eens, omdat je niet Rachel Nussbaum heet en de meisjesnaam van je moeder geen Greenberg of Schwartz was, krijgt ze in elk geval een zenuwinstorting, dus wat maakt het uit?'

'Wat zal ze zeggen als ze hoort dat we elkaar drie weken geleden voor het eerst hebben ontmoet?'

Ze kwam naar hem toe en hij trok haar naast zich op de bank. Toen nam hij haar beide handen in de zijne. 'Ik ben verliefd op je, Elizabeth O'Reilly, en het deert me allemaal niet, al zou je familie zijn van de paus, al zou ik je gisteren voor het eerst hebben ontmoet. Het leven is te kort om het te verdoen met spelletjes spelen. Dat heb ik nooit gedaan en dat zal ik nooit doen. Laten we genieten van wat we hebben.' Hij kreeg een idee. 'Luister eens, we zullen het netjes houden. We gaan ons eerst verloven. Vandaag is het 1 augustus en dan gaan we trouwen met Kerstmis, over een maand of vijf. Tegen die tijd hoor ik wel of je nog wilt en zo niet dan zeggen we de hele boel af. Hoe lijkt je dat?' In gedachten kocht hij al een ring voor haar... vijf karaat... zeven... acht... tien... zoveel als ze wilde.

Met tranen in haar ogen begon ze te lachen.

'Weet je dat je nog niet eens met me naar bed bent geweest?'

'Een verzuim van mijn kant.' Het klonk alsof hij het niet belangrijk vond, maar toen keek hij haar recht in de ogen. 'Ik had het er al met je over willen hebben. Je kunt vandaag of morgen wel een oppas krijgen, neem ik aan? Het gaat er niet om dat ik niet van je dochter houd' — zijn dochter ook al een beetje — 'maar ik heb nu eenmaal van die verwerpelijke behoeften waarvoor je een paar uurtjes naar mijn appartement moet komen...'

'Ik probeer iets te regelen.' Nog altijd keek ze hem lachend aan. Dit was het gekste dat haar ooit was overkomen. Maar hij was altijd zo aardig geweest en ze voelde dat hij dat ook zou blijven voor haar en voor Jane. En het belangrijkste: ze hield van hem. Het was alleen zo moeilijk uit te leggen dat ze verliefd op hem was geworden en wist dat hij de ware voor haar was, alles binnen drie weken. Ze kon nauwelijks wachten het te vertellen aan haar beste vriendin Tracy, een invalster bij haar op school, die elk ogenblik kon terugkomen van een cruise. Ze had Liz als een eenzame vrouw achtergelaten en bij haar thuiskomst zou ze haar aantreffen, verloofd met de algemeen bedrijfsleider van Wolff. Het was volslagen krankzinnig. 'Goed, goed, ik zorg voor een oppas.' Hij trok haar tegen zich aan.

'Wil dat zeggen dat we verloofd zijn?' Ze zag zijn stralende gezicht en begon zelf ook te stralen.

'Ik denk van wel.' Ze kon nog niet geloven wat ze zojuist hadden besloten en hij keek haar van opzij aan met een blik alsof hij ergens over nadacht. 'Zeg, als we nu eens op 22 december gingen trouwen? Dat is op een zaterdag.' Hij wist dat door de voorbereidingen die ze op de zaak hadden getroffen. 'Dan zijn we met de kerstdagen bij Jane en daarna gaan we op huwelijksreis naar Hawaii of zo.' Daarmee overrompelde hij Liz volledig. Hij boog zich over haar heen en kuste haar heftig. En opeens begonnen ze er beiden in te geloven. Een droom was werkelijkheid geworden en ze zouden er iets heel goeds van maken... een huwelijk als gevolg van een bananasplit en met Jane als hun engelbewaarder.

Hartstochtelijk kuste hij haar en ze voelde zijn hart kloppen tegen haar borsten toen hij haar zo dicht tegen zich aan hield. Ze wisten allebei met absolute zekerheid dat dit iets was voor altijd.

7

Het kostte haar twee dagen om een oppas te vinden en ze vertelde het Bernie 's middags door de telefoon. Ze merkte dat ze bloosde. Ze wist precies wat hij wilde en het hinderde haar dat het zo weinig spontaan ging. Maar omdat Jane sliep in de enige slaapkamer die ze had, kon het feitelijk niet anders. De oppas zou om zeven uur komen en was bereid tot één uur te blijven.

'Ik voel me een beetje Assepoester, maar ik kom,' zei ze en lachte even. 'Fijn, Zit nou maar nergens over in.' Hij kwam haar halen en drukte de oppas vijftig dollar in de hand toen Liz haar dochter een nachtzoen gaf. 'Trek maar iets sjieks aan vanavond.'

'Zoiets als kousebanden?' Ze was nerveus en hij moest om haar lachen. 'Die vind ik heel verleidelijk. Maar trek er wel een jurk over aan. We gaan eerst ergens eten.'

Dat viel haar mee. Ze had gedacht dat ze rechtstreeks naar zijn appartement zouden rijden om de eerste keer maar achter de rug te hebben. Ze had vage associaties met een chirurgische ingreep gehad. De eerste keer had altijd iets penibels en een etentje vooraf maakte het gemakkelijker. Van haar flat reden ze naar L'Etoile, waar hij een tafel voor twee had gereserveerd, en ze kwam tot ontspanning terwijl ze zaten te babbelen, net als anders. Hij vertelde haar hoe het op de zaak was gegaan, welke plannen ze hadden voor de herfst, de reclamecampagne, de modeshows. Over de operashow die zou komen en die een groot succes moest worden, over andere shows die in voorbereiding waren. Geboeid luisterde ze naar hem en weer viel het haar op dat hij zo'n goede zakenman was. Hij paste economische principes toe bij alles wat hij op de zaak deed en had een verfijnd gevoel voor naderende trends, kortom, wat hij aanraakte veranderde in goud, zoals Paul Berman eens gezegd moest hebben. Bernie zelf betreurde het niet meer dat hij naar San Francisco was gestuurd om de vestiging op zich te nemen. Als hij het goed beoordeelde, zou hij hoogstens nog een jaar in Californië moeten blijven en dat gaf hem de tijd om te trouwen en aan zijn nieuwe status te wennen voor ze teruggingen naar New York en Liz het tegen zijn moeder zou moeten opnemen. Misschien was er dan al een kind van hen samen onderweg... en hij moest een goede school voor Jane zoeken... Maar met dat alles viel hij Liz niet lastig. Hij had haar gewaarschuwd dat ze te zijner tijd terug moesten naar New York, maar hij wilde haar nu nog niet belasten met de details van die verhuizing. Dat zou pas over een jaar zijn en ze moesten nu eerst aan hun huwelijk denken.

'Je wilt toch wel een echte bruidsjurk?' Dat wilde hij zelf het liefst en hij had er een paar dagen geleden in de zaak een gezien die haar voortreffelijk zou staan. Maar ze lachte alleen en hij zag dat ze bloosde. 'Meen je dat nou?'

Hij knikte en greep haar hand. Ze zaten naast elkaar op de bank. Hij vond het heerlijk haar been tegen het zijne te voelen en hij was blij dat ze een mooi jurkje van witte zij had aangetrokken, waartegen haar bruine huid zo goed uitkwam. Ze had haar lange haar hoog op haar hoofd opgestoken en hij zag dat ze haar vingernagels had gelakt, wat voor haar iets bijzonders was. Hij was er blij om, maar zei er niets van toen hij haar behoedzaam een kus in haar hals gaf. 'Ja, dat meen ik. Hoe moet ik het zeggen... om de een of andere reden weet je of je iets al of niet goed doet. Ik weet het altijd en de fouten die ik heb gemaakt kwamen doordat ik niet op mijn instinct vertrouwde. Als ik dat wel doe, vergis ik me nooit.' Ze begreep hem volkomen, al verbijsterde het haar nog altijd dat ze al zo gauw zouden trouwen. Maar ze wist dat het goed was en dat ze er nooit spijt van zou krijgen. 'Ik hoop dat je mettertijd even zeker van jezelf bent als ik nu, Liz.' De blik waarmee hij naar haar keek was mild en hij raakte een beetje opgewonden toen ze haar dij tegen zijn been drukte. Hij bedacht dat hij straks met haar in bed zou liggen, en zette de gedachte van zich af. Hij had de avond zorgvuldig voorbereid en daar wilde hij zich aan houden.

'Het gekke is dat ik me heel erg zeker voel... ik weet alleen niet hoe ik het onder woorden moet brengen.'

'Het is nu eenmaal de realiteit, Liz. Je hoort zo vaak van mensen die al jaren getrouwd zijn en dan ontmoet een van beiden een ander en voor ze het weten zijn ze daarmee getrouwd... Dat komt omdat de eerste relatie in wezen nooit goed is geweest en de betrokkene op slag wist dat de tweede relatie wel goed zou zijn.'

'Ik weet het, dat heb ik ook vaak gedacht. Maar ik had niet verwacht dat zoiets mij zou overkomen.' Ze lachte hem toe en ze aten hun eend met salade en hun soufflé en verhuisden toen naar de bar, waar hij champagne bestelde. En met pianomuziek op de achtergrond babbelden ze door, zoals ze dat al weken hadden gedaan, wisselden ze hun meningen en ideeën uit, spraken ze over hun hoop en hun dromen. Het was de heerlijkste avond die ze zich kon herinneren; het was alsof zijn gezelschap een vergoeding was voor alle narigheid die ze ooit had meegemaakt: de dood van haar ouders, de nachtmerrie met Chandler Scott en de lange, eenzame jaren sedert Jane's geboorte waarin niemand haar hielp, niemand er ooit voor haar was. Het leek alsof haar voorafgaand leven een voorbereiding was geweest op deze man die zo lief voor haar was, dat het verleden volkomen onbelangrijk was geworden.

Na de champagne en het afrekenen gingen ze hand in hand de trap weer op en ze wilde al de ingang uitgaan, maar hij nam haar bij de arm en mee het hotel door. Het drong pas tot haar door wat hij van plan was, toen hij haar naar de lift dirigeerde en op haar neerkeek met een jongensachtig lachje dat nauwelijks door zijn baard werd verborgen.

'Zullen we boven nog iets drinken?' Ze begreep wat hij van plan was, wist dat hij hier niet woonde maar het lokte haar aan als iets dat romantisch was en een lichtzinnig tintje had. Hij had het fluisterend gevraagd en ze antwoordde met niet meer dan een glimlach.

'Maar beloof me dat je het nooit aan mijn moeder zal vertellen.' Op dat moment was het tien uur en ze hadden nog drie uur voor elkaar.

De lift klom tot aan de bovenste etage en Liz volgde hem naar een deur aan de overkant van de gang en zei niets meer. Hij haalde een sleutel uit zijn zak en liet haar binnen. Daar wachtte haar de mooiste suite die ze ooit in een film of in werkelijkheid of zelfs maar in haar dromen had aanschouwd. Alles was wit met goud, overal was zijde in tere tinten; er stond antiek en boven hun hoofd flonkerde een kroonluchter. Het licht was gedempt en op een tafel stonden kaarsen met een plateau kaas, een schaal fruit en een fles champagne in een zilveren koeler.

Liz keek Bernie aan — ze kon geen woord uitbrengen. Hij deed de dingen in stijl, met begrip voor de gevoelens van een ander. 'U bent werkelijk verbijsterend, meneer Fine... weet u dat?'

'Ik dacht zo, als dit onze bruiloft wordt, laten we het dan maar goed doen.' Hij had het goed gedaan. Niemand zou het beter hebben kunnen doen. Ook in de slaapkamer was het licht gedempt. Hij had de suite persoonlijk tijdens zijn lunchpauze gehuurd en voor hij naar haar huis reed, was hij boven gaan kijken of alles in orde was. Hij had het kamermeisje gevraagd het bed voor hen op te slaan en er lag een mooie roze peignoir klaar, afgezet met maraboe, en bijpassende roze muiltjes en een roze satijnen nachtjapon. Ze vond het allemaal toen ze de slaapkamer in liep en de prachtige dingen zag die voor haar klaarlagen op het bed, alsof ze een filmster was en niet gewoon Liz O'Reilly uit Chicago. Ze zei het tegen hem en hij nam haar in zijn armen. 'Ben je dat dan? Gewoon maar Liz O'Reilly uit Chicago?

Nou, binnenkort ben je gewoon Liz Fine uit San Francisco.' Gulzig kuste hij haar en zij kuste hem op haar beurt terwijl hij haar zacht op het bed legde en de peignoir wegschoof. Het was de eerste kans die ze kregen hun honger naar elkaar te stillen. Drie weken hunkeren sloegen als een vloedgolf over hen heen. Hun kleren vielen op de vloer en bovenop kwam de roze peignoir die met maraboe was afgezet. Hun lichamen werden één en ze bedekte zijn hele lichaam met kussen. Ze overtrof alles wat hij had verwacht. Hij overrompelde haar met zijn laaiende passie en hijgend zochten hun lichamen elkaar en ze wilden meer, steeds meer, tot ze uitgeput waren en ze slaperig haar hoofd op zijn schouder legde in het zachte licht van de slaapkamer. Hij begon te spelen met het blonde haar, dat haar als een satijnen waas bedekte.

'Je bent de mooiste vrouw die ik ooit heb gezien... weet je dat wel?'

'Jij bent ook mooi, Bernie Fine... innerlijk en uiterlijk.' Haar stem klonk schor en Vol liefde keek ze hem aan en opeens barstte ze uit in een schaterlach toen ze ontdekte wat hij onder het kussen had geschoven. Het was een zwart kanten gordeltje met een roze rozet en ze hield het als een trofee omhoog terwijl ze hem weer kuste. En nadat ze het ding had aangetrokken, beleefden ze beiden iets dat ze tevoren nimmer hadden gekend. Het was ver na één uur toen ze weer in het bad zaten en hij begon te spelen met haar tepels tussen de schuimbelletjes.

'Als je zo begint komen we nooit meer weg,' zei ze. Loom liet ze haar hoofd tegen het rijke roze marmer rusten. Ze wilde de oppas bellen om te zeggen dat ze wat later zou thuiskomen, en Bernie vertelde haar maar dat daarin was voorzien.

Liz kreeg er een kleur van. 'Je hebt haar bij voorbaat omgekocht,' zei ze giechelend.

'Dat klopt,' zei hij en weer kuste Liz hem.

'Ik hou heel veel van je, Bernie Fine.' Hij lachte mild en hij zou graag de hele nacht bij haar zijn gebleven, maar hij wist dat het niet kon. Hij had er intussen al spijt van dat hij had voorgesteld pas met Kerstmis te trouwen, want zo lang kon hij niet wachten. En bij de gedachte aan trouwen schoot hem iets te binnen.

'Wat ga je doen?' Ze keek wat verbluft toen hij met schuim bedekt uit het bad stapte.

'Ik ben zo terug.' Ze keek hem na. Hij had een krachtig lijf met brede schouders en lange, welgevormde benen. Het was een lijf dat haar heel wel aanstond en terwijl ze hem zag gaan, voelde ze de begeerte in haar buik alweer knagen. Ze strekte zich uit in het bad en sloot haar ogen, wachtend tot hij zou terugkomen. Het duurde maar even. Hij streelde met zijn hand over haar buik en stapte weer in het water. Nog voor hij haar kon geven wat hij uit de andere kamer had gehaald, schoven zijn vingers naar de plek waar haar benen samenkwamen en hij verkende haar ook daar. Hongerig drukte hij zijn lippen op haar mond en zijn vingers gingen door. Ze vrijden in het bad en hun kreten klonken hol in de roze marmeren badkamer.

'Sst,' fluisterde ze giechelend toen het voorbij was.'

'Straks worden we op straat gezet.'

'Dat zou slecht uitkomen,' zei hij. Hij had zich zelden zo gelukkig gevoeld en hij wilde niet dat er een eind aan kwam, nog lang niet. Ze was een openbaring voor hem. En ze hadden allebei zo lang alleen geleefd, dat ze nu bezig waren hun honger bij elkaar te stillen. 'O ja, ik wilde je iets geven voor je de aanval weer opende. '

'Ik de aanval openen... kom nou!' Ze gluurde over haar schouder in de richting waarin hij keek. Bij hem leek het elke dag Kerstmis te zijn ... een peignoir, een zwart kanten gordeltje en nu weer... Hij zette een schoenendoos op de rand van het bad. Ze maakte de doos open en vond er een paar glinsterende, goudkleurige muiltjes in, bezet met talloze grote rijnstenen. Ze bekeek ze lachend, niet wetend of ze het geschenk ernstig moest nemen. 'Wat zijn dat, een paar afdankertjes van Assepoester?' De muiltjes waren wel erg dicht met stenen bezet en ze begreep niet goed waarom hij ze had gekozen. De strass flonkerde hen aan alle kanten tegen en het felst flonkerde een steen die aan de teen van het ene muiltje was vastgemaakt. 'Mijn god!' zei ze verschrikt toen ze begreep wat ze in haar hand had. 'Mijn god!' Ze ging staan in het bad en keek op hem neer. 'Bernie... Nee, dat kun je niet doen!' Maar hij had het wel gedaan en nu staarde ze ernaar. Hij had een verlovingsring met een uitzonderlijk grote diamant met een speld aan de teen van het ene muiltje vastgemaakt, en aanvankelijk had ze er een rijnsteen te midden van de andere in gezien. Tot ze erg kreeg in de ring. De tranen sprongen haar in de ogen en hij stond op en nam haar het muiltje af, waarna hij de ring losmaakte. Haar handen trilden heftig en de tranen stroomden haar langs het gezicht toen hij de ring aan haar vinger schoof. Het was een diamant van minstens acht karaat, een eenvoudige, smaragd geslepen steen, en het was de mooiste die Bernie in de collectie van de juwelier had kunnen vinden. 'O, Bernie...' Ze streelde zijn naakte lijf, daar in de badkamer en hij streelde het blonde haar en kuste haar weer. Toen droogde hij haar lichaam en het zijne met de dikke zachte baddoek en droeg haar naar het bed in de andere kamer. En weer vrijden ze, tederder nu... trager... Het was als een zacht zingen... of langzaam, sierlijk dansen, een gracieus bewegen tot ze niet meer konden en hij haar in zijn armen knelde, rillend van verrukking tot zijn eigen climax kwam.

Het was vijf uur in de morgen toen ze thuiskwam, verzorgd en wel, alsof ze de hele nacht naar een onderwijzersvergadering was geweest. Het was haar niet aan te zien wat er was gebeurd. Ze verontschuldigde zich uitvoerig bij de oppas over haar late thuiskomst, maar de vrouw zei dat ze het niet erg vond en dat was begrijpelijk na Bernies fooi van vijftig dollar. Ze zou wel een tukje hebben gedaan. Toen ze wegging, trok ze de voordeur zachtjes achter zich dicht en Liz bleef alleen achter in de woonkamer, starend naar de zomerse nevel buiten en in eindeloze tederheid denkend aan de man met wie ze ging trouwen, aan het grote geluk dat ze had gevonden. De grote diamant flonkerde aan haar vinger en in haar ogen glinsterden tranen. Ze belde hem op zodra ze in bed lag en gedempt fluisterden ze nog een uur lang. Ze miste hem nu al in haar eenzame bed.

8

Uiteindelijk gingen ze toch naar Lake Tahoe en sliepen ieder in hun eigen kamer. Liz had het er steeds over hoe heerlijk het zou zijn als ze voorgoed alle drie samenwoonden, maar daarbij was het gebleven.

Bernie zei haar dat ze in de zaak een jurk moest uitzoeken voor de opening van hun operashow. Ze zouden een loge krijgen voor deze belangrijkste gebeurtenis van het uitgaansseizoen in San Francisco. Hij wist dat ze zelf niets bezat voor een dergelijke avond en hij vond dat ze iets heel bijzonders moest dragen.

'Ik zou maar vast beginnen te profiteren van de zaak, schat. Als je zeven dagen per week werkt, mag daar af en toe wel een voordeeltje tegen overstaan.' Hij moest zijn aankopen natuurlijk wel betalen, maar hij kreeg een aanzienlijke korting. Nu kon hij haar daarmee voor het eerst een plezier doen.

Ze ging naar de zaak en nadat ze tientallen jurken had gepast, koos ze er een van een Italiaanse ontwerper, een gedrapeerde creatie van cognackleurig fluweel, waarvan het lijfje bezet was met kleine, goudkleurige pareltjes en glinsterende steentjes die er heel kostbaar uitzagen. Liz vond het aanvankelijk een veel te druk geheel; ze vroeg zich af of de jurk niet precies paste bij de zonderlinge muiltjes die hij haar met de verlovingsring had gegeven. Maar zodra ze de jurk had aangetrokken, drong de schoonheid ervan tot haar door. Het ontwerp vertoonde renaissance-elementen met het lage decolleté, de pofmouwen en de wijde rok die zelfs een sleepje had, voorzien van een haakje om hem op te tillen. Ze voelde zich een vorstin terwijl ze zich voor de spiegels in de paskamer om en om draaide en in zichzelf giechelde omdat ze zo mooi was, en ze schrok toen de deur van de paskamer openging en ze een bekende stem hoorde. 'Iets gevonden?' Zodra hij zag wat ze aan had, begonnen zijn ogen te glinsteren boven zijn baard. Hij had de jurk gezien toen de zending van de Italiaanse ontwerper was binnengekomen als een van de duurste artikelen die ze in huis hadden, maar hij schrok niet toen hij haar erin zag staan. Hij stond als aan de grond genageld; hij vond haar zo mooi in die jurk en dank zij zijn korting zou hij na de aankoop niet bankroet zijn. 'Nou, nou, ik wou dat die ontwerper je zo eens kon zien, Liz.' De verkoopster stond erbij te glunderen ze genoot ervan dat een mooie vrouw als Liz gekleed ging in een kostbare creatie die haar mooie gebruinde huid, haar ogen en haar figuur zo volkomen tot hun recht deden komen. Bernie kwam naar haar toe, gaf haar een kus en streelde met zijn handen het soepele weefsel. Dadelijk werd de deur discreet gesloten door de verkoopster, die onder het weggaan mompelde: 'Ik zal er een paar schoentjes bij zoeken...' Ze was een bekwame medewerkster die haar werk met zorg en veel tact deed.

'Vind je die echt mooi?' vroeg Liz met ogen die net zo schitterden als de steentjes op de japon en ze maakte een pirouette voor hem, verrukt lachend. Zijn verrukking was niet minder groot, en opeens verheugde hij zich erop met haar naar de opera te gaan en met haar te pronken.

'Ik vind hem schitterend, Liz. Hij is voor je gemaakt. Heb je nog meer dingen gezien die je wilt hebben?'

Ze begon te lachen en kreeg een kleur. Ze wilde niet nodeloos van hem profiteren. 'Ik geloof het niet. Ze wilden me het prijskaartje van deze jurk niet eens laten zien... maar ik vind dit al veel te erg.' Ze zag aan de hele jurk dat ze die zelf nooit had kunnen kopen; ze had het gevoel dat ze aan een verkleedpartij bezig was, zoals Jane vaak deed, al wist ze wel dat Bernie korting zou krijgen. Maar desondanks...

Hij lachte haar toe. Ze was een geweldige vrouw en hij moest opeens aan Isabelle Martin denken. Wat een verschil tussen die twee. De een had alles genomen wat ze maar kon krijgen, de ander wilde eigenlijk niets aannemen. Hij had geboft met Liz. 'Je hoeft niets te kopen, mevrouw O'Reilly. De jurk is een cadeautje van je aanstaande echtgenoot en alles wat er verder nog van je gading is, krijg je erbij.'

'Bernie... ik...'

Met een kus belette hij haar nog wat te zeggen en liep toen naar de deur van de paskamer. Over zijn schouder zei hij: Zoek er een paar schoentjes bij, schat. En kom je dan naar mijn kantoor? We gaan samen lunchen.' Hij lachte nog eens en ging weg. Op dat moment kwam de verkoopster weer binnen met een arm vol japonnen die Liz ook wel mooi zou vinden, maar ze was niet bereid ook nog maar één jurk te passen en zocht alleen een paar passende schoentjes uit bij de jurk die ze aan had. Ze vond een paar cognackleurige satijnen in de tint van de jurk en eveneens bezet met kleine strasssteentjes. Het was een schitterend geheel en Liz zag er triomfantelijk uit toen ze Bernie kwam halen in zijn kantoor. En terwijl ze de zaak uitliepen, beschreef ze de schoentjes uitvoerig en zei hem nog eens hoe blij ze was met de avondjurk, maar dat hij haar eigenlijk niet zo gruwelijk mocht verwennen. Gearmd liepen ze naar Trader Vic waar ze heel lang over de lunch deden, elkaar plaagden en lachten en genoten van hun middag. Het was al drie uur toen Bernie haar met tegenzin liet gaan. Ze genoten van hun vrijheid die duurde tot de school weer begon, en dat zou al over enkele dagen op maandag zijn.

Maar voorlopig hield Liz zich bezig met de avond van de opera en op vrijdagmiddag ging ze naar de kapper om haar haar te laten doen en haar nagels te laten verzorgen. Om zes uur liet ze de magische japon die hij voor haar had gekocht over haar hoofd glijden. Met grote ogen bekeek ze zichzelf in de spiegel. Haar haar was opgekamd en besloten in een zwaar geweven goudkleurig net dat ze bij een volgende speurtocht door de zaak van Wolff had ontdekt, en de schoentjes staken speels uit vanonder de zware fluwelen rokplooien. Vaag hoorde ze de huisbel en plotseling stond Bernie op de drempel van haar slaapkamer, als een visioen van zichzelf in jacquet met witte das, wit Engels overhemd met gesteven front en diamanten manchetknopen die nog van zijn grootvader waren geweest.

'Mijn hemel, Liz... ' Meer kon hij niet uitbrengen toen hij haar zag, en heel voorzichtig kuste hij haar om haar make-up niet te beschadigen. 'Wat zie je er verrukkelijk uit,' fluisterde hij. 'Ben je klaar?' Door de open deur stond Jane naar hen te kijken zonder dat ze erg in haar hadden.

Liz knikte en opeens zag ze haar dochter staan. Jane leek niet bepaald blij met wat ze zag. Ze zou het als gewoonlijk wel leuk vinden dat haar moeder zich zo mooi had gemaakt, maar het leek haar te hinderen als ze intiem met elkaar omgingen. Liz had zich er zorgen over gemaakt sedert ze naar Lake Tahoe waren geweest en dat ze haar op korte termijn moesten inlichten over hun plannen. Maar ze zag er wel tegenop. Als het kind nu eens in verzet kwam tegen het vooruitzicht van een nieuw huwelijk? Jane vond Bernie heel aardig, maar dat was in feite niet voldoende. Verder beschouwde ze Bernie eigenlijk nog altijd meer als haar eigen vriend dan die van haar moeder.

'Welterusten, lieverd,' zei Liz en bukte zich om haar een nachtzoen te geven, maar Jane draaide met een boze blik haar gezicht af en tegen Bernie zei ze geen woord die avond.

Het zat Liz nog dwars toen ze buiten stonden, maar ze begon er niet over tegen Bernie. Ze wilde tot geen enkele prijs een schaduw op hun feestelijke avond werpen.

Ze reden eerst in de Rolls die Bernie voor de gelegenheid had gehuurd naar het Museum of Modem Arts, waar het diner werd gegeven. Even later werden ze opgenomen in het gedrang van vrouwen in verblindende creaties en fonkelende juwelen, mannen in avondkleding en fotografen die elkaar verdrongen om hun opnamen te maken. Maar Liz voelde zich thuis in het milieu en liet zich trots aan Bernies arm fotograferen. Ze merkte dat Bernie al naam begon te maken als bedrijfsleider van het sjiekste modehuis van San Francisco; heel wat van die kostbaar geklede vrouwen bleken hem te kennen. Het museum was door de plaatselijke vooraanstaanden in een feestzaal veranderd: er zweefden zilver- en goudkleurige ballons en er stonden met goud bespoten boompjes. Bij elk couvert lagen aantrekkelijk verpakte geschenkjes, eau de cologne voor de heren, parfum voor de dames, uiteraard verzorgd door Wolff, wat heel goed te zien was aan de gedistingeerde verpakkingen.

Toekijkende mensen verdrongen zich terwijl ze zich naar de grote zaal begaven waar de tafels gedekt stonden. Liz keek lachend naar Bernie op en hij drukte haar arm, en weer maakte een fotograaf een foto van hen. 'Naar je zin?' vroeg hij. Ze knikte, maar eigenlijk was het meer dan dat. Het was een gedrang van lichamen in kostbare avondkleding en er werd voor vermogens aan juwelen getorst. Maar er was ook opwinding voelbaar. Al die mensen wisten dat ze deelnamen aan een belangrijk evenement.

Bernie en Liz kwamen aan tafel te zitten met een echtpaar uit Texas. De man was conservator van een museum en zij een gewaardeerde klant van Wolff, het modehuis dat haar door vier echtscheidingen heen had bijgestaan. Aan hun tafel zaten ook de burgemeester en haar echtgenoot. Het was een boeiend gezelschap en de conversatie verliep vlot en luchtig, terwijl de gerechten werden geserveerd en de wijnen ingeschonken. Er werd gebabbeld over zomervakanties en de kinderen, recente reizen en wanneer ze Placido Domingo voor het laatst hadden zien optreden. Hij was speciaal voor deze avond naar San Francisco gevlogen om samen met Renata Scotto de avond op te luisteren met La Traviata. Het zou een gebeurtenis zijn voor de operaliefhebbers onder de gasten, die overigens niet in de meerderheid waren. De Opera in San Francisco, had iemand maanden geleden eens tegen Bernie gezegd, had meer met sociale status en erbij horen te maken dan met liefde voor de muziek. Het deerde hem niet. Hij had een plezierige avond en hij vond het enig met Liz zo'n geweldig feest te bezoeken. Van opera had hij geen verstand. Maar toen ze later via de hoefvormige inrit naar het War Memorial Opera House liepen, kwam zelfs Bernie onder de indruk van de heersende spanning. Fotografen kwamen massaal opzetten om iedereen vast te leggen die de Opera binnenging en het nieuwsgierig publiek werd achter een politiekordon in bedwang gehouden. Ze wilden allemaal een blik werpen op het elegant geklede publiek dat de première bijwoonde, en opeens kreeg Bernie het gevoel dat hij een uitreiking van Academy Awards bijwoonde, waarbij het publiek niet naar Gregory Peck of Kirk Douglas staarde, maar naar hem. Het was een dronken makend gevoel, terwijl hij Liz door het gedrang heen het gebouw binnenloodste en de trap op, waar hij een loge had gehuurd. Ze vonden vlot hun plaatsen en om zich heen kijkend zag Bernie overal bekende gezichten: vrouwen die tot de clientèle van Wolff behoorden. Tot zijn genoegen had hij al vele creaties van Wolff aan zich voorbij zien gaan, maar niet één was zo vorstelijk als de renaissancejurk van Liz met het goudkleurig net over haar haar. Hij had haar graag een kus gegeven, telkens wanneer anderen vol bewondering naar haar keken, en hij hield haar hand vast toen het licht doofde voor de eerste akte. Domingo en Scotto zongen een verrukkelijk duet samen en het was in alle opzichten een adembenemende avond. Met de stroom mee begaven ze zich later naar de foyer, waar de champagne rijkelijk vloeide en de fotografen zich opnieuw uitsloofden. Hij had gemerkt dat Liz veel gefotografeerd werd, maar het leek haar niet te hinderen, al zag ze er wat schichtig en heel ingetogen uit. Ze voelde zich kennelijk veilig bij hem. Hij had ook voortdurend de behoefte haar te beschermen.

Hij reikte haar een glas champagne aan en terwijl ze ervan nipten, bekeken ze het gedrang en opeens zei Liz: 'Ik vind het enig!'

Hij lachte, want het was inderdaad enig. Het was zo elegant, al die mensen namen zichzelf zo ernstig, dat het moeilijk aan te nemen was dat ze niet terugverplaatst waren in een tijd waarin dit soort evenementen oneindig veel belangrijker was geweest. 'Een leuke onderbreking van de dagelijkse sleur, nietwaar, Liz?'

Lachend knikte ze. De volgende dag zou ze in de supermarkt van Saveway weer levensmiddelen voor een week inslaan voor zichzelf en Jane en de volgende maandag zou ze weer eenvoudige rekensommen op het schoolbord schrijven. 'Het maakt je eigen bestaan zo onwezenlijk.'

'Is dat geen onderdeel van de magie van de opera?' vroeg hij. Hij genoot ervan erbij te zijn op deze belangrijkste avond van San Francisco's uitgaansleven, samen met haar. Het was de eerste keer dat ze zich samen in een dergelijk gezelschap bewogen en Bernie nam zich op dat moment al voor het niet bij die ene keer te laten. Maar dat kon hij haar niet meer zeggen, want op dat moment werd de verlichting gedempt en lichtte weer op, terwijl in de verte discreet een bel rinkelde. 'We moeten naar binnen.' Hij zette zijn glas neer en Liz deed hetzelfde, maar op hetzelfde ogenblik zag hij dat de meesten het niet deden. Terwijl zij de bar verlieten bij het aanhoudend rinkelen van de bel, bleven de meesten die een loge hadden aan de bar zitten lachen en drinken. Het behoorde tot San Francisco's traditie. De bar en de roddels waren meestal boeiender dan de opera-opvoering.

Tijdens de tweede akte waren de loges grotendeels leeg en de bar maakte een geanimeerde indruk toen ze er tijdens de tweede pauze weer binnenkwamen. Liz gaapte achter haar hand en keek Bernie lodderig aan.

'Heb je slaap, schat?'

'Een beetje... het is zo'n enerverende avond.' Beiden wisten ze dat het meer was. Na afloop soupeerden ze bij Trader Vic in de Kapiteinshut. Bernie was daar inmiddels stamgast en genoot bepaalde voorrechten. Ze deden niet te lang over hun souper; ze wilden nog even naar het operabal dat in het stadhuis werd gegeven. Ze zouden niet voor drie of vier uur in de morgen thuis zijn, berekende Bernie, maar het was tenslotte de opening van het plaatselijk uitgaansseizoen, zoiets als de grootste diamant in de tiara.

Nadat ze de Rolls bij Trader Vic hadden geparkeerd, wachtten er champagne met kaviaar, bongo bongo-soep en paddestoelflensjes. En Liz was bijzonder blij met de tekst op haar gelukskoekje: 'Hij zal altijd even veel van jou houden als jij van hem.'

'Wat kun je nog meer verlangen?' vroeg ze verheerlijkt. Voor ze vertrokken kwamen Domingo en Scotto met hun gezelschap luidruchtig binnen en zochten een plaats aan een lange tafel in de hoek. Ze werden bestormd met verzoeken om een handtekening en de twee kunstenaars gaven ze met genoegen. Ze hadden meegewerkt aan een opmerkelijke opvoering. 'Bedankt voor de heerlijke avond, schat,' zei Liz.

'Die is nog niet om,' zei hij en streelde haar hand op de tafel. Hij schonk nog eens haar glas vol champagne, al protesteerde ze giechelend.

'Je zult me naar binnen moeten dragen als je me telkens weer inschenkt.'

'Dat speel ik nog wel klaar.' Hij legde zijn arm om haar schouder en keek haar met een liefdevolle blik aan. Het was over enen toen ze Trader Vic verlieten en doorreden naar het operabal, dat bijna een climax leek na alles wat ze die avond al hadden genoten. Liz begon gezichten te herkennen die ze eerder had gezien: in het museum, tijdens de opera, in de bar en bij Trader Vic. Iedereen leek zich uitstekend te vermaken en zelfs de pers kwam tot ontspanning en zocht vertier. Ze hadden de meeste foto's dan ook binnengehaald. Maar er was nog één fotograaf die een plaatje schoot van Liz en Bernie terwijl ze samen een sierlijke wals dansten waarbij de rok van de fluwelen japon wijd uitwaaierde.

En die foto stond de volgende ochtend in de krant. Het was een grote foto van Liz in Bernies armen, walsend over de dansvloer in het stadhuis. Er waren bepaalde details van de fluwelen japon te zien, maar wat het meeste opviel, was het stralende gezicht waarmee Liz in Bernies armen naar hem opkeek.

'Je vindt hem zeker erg aardig, mam?' Jane liet haar kin in haar handen rusten en Liz had zware hoofdpijn toen ze de volgende morgen aan het ontbijt de krant bekeken. Ze was pas om half vijf thuisgekomen en terwijl ze trachtte in te slapen en de kamer om haar heen draaide, was het tot haar doorgedrongen dat ze samen vier of vijf flessen champagne hadden gedronken tijdens alle feestelijkheden. Het was de meest grandioze avond van haar leven geweest, maar op dat moment werd ze onpasselijk bij de gedachte aan belletjeswijn. En ze was ook niet in de stemming om te debatteren met haar dochter.

'Hij is een aardige man en hij mag je graag, Jane.' Het leek het verstandigst dat er te zeggen viel en ze wist trouwens niets anders te bedenken. 'Ik mag hem ook graag.' Maar haar blik vertelde dat ze daar niet meer zo zeker van was als in het begin. Het was allemaal zo ingewikkeld geworden in de loop van de zomer. Ze voelde hoe sterk de band tussen hen was geworden. 'Waarom ga je zo vaak met hem uit?'

Liz' hoofd bonsde ondraaglijk terwijl ze haar dochter over haar koffiekop zwijgend aankeek. 'Ik mag hem ook graag,' zei ze tenslotte. Wat zou het ook? Ze besloot open kaart te spelen. 'Om je de waarheid te zeggen, ik hou van hem.' De vrouw en het kleine meisje keken elkaar zwijgend in de ogen over de tafel heen. Liz vertelde Jane niets dat ze al niet wist, maar het was voor het eerst dat Jane het onder woorden hoorde brengen en ze leek er niet blij mee te zijn. 'Ik hou van hem.' Bij dat laatste woord begon Liz' stem te trillen en ze ergerde zich daaraan.

'O ja?' Jane sprong op en wilde van tafel lopen, maar de blik van haar moeder hield haar vast.

'Wat is daar verkeerd aan?'

'Ik heb toch niet gezegd dat er iets verkeerds aan was?'

'Jawel, door de manier waarop je reageerde. Hij houdt ook van jou, weet je dat?'

'O ja? Hoe kun jij dat weten?' Jane had tranen in haar ogen en het hoofd van Liz bonsde.

'Omdat hij het tegen me gezegd heeft.' Ze stond op en ging behoedzaam naar haar dochter toe, zich afvragend hoeveel ze kon vertellen. Uiteindelijk moest ze haar toch alles vertellen en hoe eerder hoe beter misschien. Ze ging op de bank zitten en trok Jane op schoot. Het kleine lijfje verstarde, maar Jane rukte zich niet los. 'Hij wil met ons trouwen.' De stem van haar moeder klonk zacht in de stille kamer en Jane kon haar tranen niet langer bedwingen. Snikkend begroef ze haar gezichtje tegen de borst van haar moeder en ze klampte zich aan haar vast. Ook Liz had tranen in haar ogen terwijl ze het kleine meisje vasthield dat nog niet zo lang geleden haar baby was geweest en dat in zekere zin ook altijd zou blijven. 'Ik hou van hem, lieverd...'

'Waarom? Ik bedoel, waarom moeten we met hem trouwen? We hebben het zo toch ook fijn?'

'Is dat nu wel zo? Heb je er nooit naar verlangd ook een pappie te hebben?'

Het snikken bedaarde even, maar niet voor lang. 'Soms wel. Maar we konden toch ook heel goed zonder.' Er was nog de illusie van de vader die ze nooit had gekend, van de beroemde acteur die was gestorven toen zij nog een baby was.

'Misschien zijn we beter af met een pappie. Heb je daar wel eens aan gedacht?'

Jane snufte wat na en Liz hield haar in haar armen. 'Je zult bij hem moeten slapen en dan kan ik op zaterdag en zondag 's morgens niet meer bij je in bed komen. '

'Dat kun je natuurlijk wel.' Maar ze wisten beiden dat het anders zou zijn, dat ze iets zouden verliezen en iets zouden winnen. 'Denk eens aan alle leuke dingen die we met hem kunnen doen... naar het strand, een tocht in de auto, zeilen... je weet toch hoe aardig hij is, Jane.'

Jane knikte. Dat kon ze niet ontkennen. Ze was te sportief om hem nu zwart te maken. 'Ja, ik mag hem ook graag... al heeft hij een baard.' Door haar tranen heen lachte ze tegen haar moeder en stelde de vraag waarop ze in feite een antwoord wilde hebben: 'Hou je ook nog van mij als je hem hebt?'

'Altijd,' zei Liz en de tranen rolden langs haar wangen. 'Van jou blijf ik altijd houden.'

9

Liz en Jane begonnen tijdschriften te kopen waarin foto's stonden van bruidskleding. Toen ze tenslotte samen naar Wolff gingen om hun jurken voor de trouwpartij uit te kiezen, had Jane zich niet alleen in het aanstaand huwelijk geschikt, ze begon zich er zelfs op te verheugen. Ze zochten langdurig de kinderafdeling af naar een geschikte jurk voor Jane en die vonden ze ook. Hij was van wit fluweel met een roze sjerp om het middel en een roze rozeknopje aan de hals. Het was een jurk zoals Jane had willen hebben. Ook voor Liz vonden ze een jurk die aan hun verwachtingen beantwoordde. Bernie nam hen na het winkelen mee naar Saint Francis voor de lunch.

Een week later had Berman in New York het nieuws al vernomen. Dergelijk nieuws verspreidde zich snel in handelskringen en Bernie was bij Wolff inmiddels een belangrijk man. Uit nieuwsgierigheid belde Berman zijn manager op.

'Zeg, verzwijg je soms iets voor me?' Bermans stem klonk lacherig en Bernie voelde zich min of meer opgelaten.

'Nou nee, dat niet.'

'Het kwam me ter ore dat Cupido raak heeft geschoten daar aan de westkust. Is het een gerucht of waarheid?' Het was hem aan te horen dat hij met zijn oude vriend meeleefde en hem alle goeds toewenste. Wie de vrouw ook was, hij was ervan overtuigd dat Bernie een verstandige keuze had gedaan en hij wilde haar graag leren kennen.

'Het is waar, maar ik had het je persoonlijk willen vertellen, Paul.'

'Ga je gang. Wie is het? Het enige dat ik van haar afweet is dat ze een trouwjurk op de vierde etage heeft gekocht.' Hij lachte. Wat de roddel betreft was de modewereld maar klein.

'Ze heet Liz en ze is onderwijzeres. Ze komt oorspronkelijk uit Chicago en heeft aan Northwestern gestudeerd. Ze is zevenentwintig en heeft een schat van een dochtertje van vijf jaar, genaamd Jane. Vlak na Kerstmis gaan we trouwen.'

'Dat klink allemaal nogal solide. Hoe heet ze van haar achternaam?'

'O'Reilly.'

Paul schaterde het uit. Hij had mevrouw Fine nogal eens meegemaakt. 'Wat had je moeder daarover te zeggen?'

'Ik heb het haar nog niet verteld.'

'Geef even een seintje als je het doet. We moeten de geluidsgolf hier kunnen waarnemen, of is ze de laatste tijd wat milder geworden?'

'Niet bepaald.'

Berman zei, nog altijd lachend: 'Nou, ik wens je alle geluk. Krijg ik Liz te zien als je volgende maand naar het oosten komt?' Bernie moest naar New York en zou doorvliegen naar Europa, maar Liz wilde niet meegaan. Ze moest haar werk doen en voor Jane zorgen, en ook een huurhuis voor een jaar zoeken. Kopen had geen zin, omdat ze al op zo'n korte termijn naar New York zouden verhuizen.

'Ze heeft het hier te druk. Maar je bent uitgenodigd voor de bruiloft.' Ze hadden de uitnodigingen al verzonden, via het modehuis Wolff uiteraard. Het zou overigens een gebeurtenis op kleine schaal worden, niet meer dan vijftig, zestig gasten. Ergens een eenvoudige lunch en daarna naar Hawaii. Tracy, de collega van Liz, had al beloofd met Jane in hun nieuwe huis te trekken tot ze weer thuis waren, dus dat was geregeld.

'Wanneer is het?' vroeg Berman en Bernie noemde de datum. 'Ik probeer er te zijn. Ik neem aan dat je nu niet zoveel haast meer hebt naar New York terug te komen.' Bernie schrok.

'Zo is het niet helemaal. Ik wil naar een goede school voor Jane uitkijken wanneer ik in New York ben, dan kan Liz volgend voorjaar haar keus bepalen.' Het was een argument om Berman onder druk te zetten wat zijn terugkeer naar New York betrof 'We moeten haar per 1 september volgend jaar laten inschrijven.' Berman leek nauwelijks onder de indruk en Bernie fronste zijn wenkbrauwen.

'Juist... Nou, we zien je over een paar weken in New York. Nogmaals mijn oprechte gelukwensen.'

Bernie bleef even voor zich uit staren na het gesprek. 's Avonds begon hij er met Liz over. Hij maakte zich bezorgd.

'Jezus, ik mag doodvallen als ze me hier nog eens drie jaar laten zitten, zoals destijds in Chicago.'

'Je moet met hem gaan praten wanneer je naar het oosten gaat.'

'Dat zal ik doen, reken maar,' zei Bernie kwaad.

Maar toen hij dat deed, weken later in New York, bleek Paul Berman niet bereid hem een vaste datum voor zijn terugkomst te noemen.

'Je zit daar nog maar een paar maanden. Je moet de vestiging voor ons op poten zetten, Bernard. Dat is van het begin af aan overeengekomen.'

'De vestiging loopt als een trein,' zei Bernie, 'en ik zit daar al acht maanden.'

'De zaak is nog geen vijf maanden open. Ga nog een jaartje door. Je weet hoe hard we je daar nodig hebben. De stijl van de zaak wordt voor jaren bepaald door wat jij daar nu doet en je bent gewoon de beste man die we hebben.'

'Een jaar? Dat is een verdomd lange tijd.' Het was een periode die Bernie nauwelijks kon overzien.

'Laten we de zaak over een half jaar nog eens bespreken.' Paul probeerde Bernie aan het lijntje te houden en Bernie voelde zich moedeloos toen hij de Newyorkse vestiging verliet.

Het was niet de meest gewenste stemming om zijn ouders onder ogen te komen. Hij had hen uitgenodigd in La Côte Basque en uitgelegd dat de tijd hem ontbrak naar Scarsdale te komen. Hij wist hoe zijn moeder zich op het weerzien verheugde. Hij had 's middags een mooie tas van beige hagedis voor haar gekocht met een tijgeroog als sluiting, een van de nieuwste modellen van Gucci. Het was eerder een stukje kunst dan een handtas en hij hoopte dat ze hem mooi zou vinden. Maar hij was niet bepaald opgewekt toen hij van zijn hotel naar het restaurant wandelde. Het was zo'n heerlijke oktoberavond wanneer het weer even lekker was buiten, zoals in San Francisco het hele jaar door. Maar omdat het zo weinig voorkwam, leek het in New York altijd iets bijzonders.

Maar New York leek zoveel levendiger met al die taxi's die hem voorbijreden, de claxons die loeiden onder een heldere hemel en elegant geklede vrouwen die snel een eetgelegenheid binnengingen of sjiek gekleed uit limousines stapten op weg naar schouwburg, concert of diner. Opeens drong het tot hem door wat hij had gemist de afgelopen acht maanden en het speet hem dat Liz niet bij hem was. Hij nam zich voor haar de volgende keer mee te nemen. Met een beetje passen en meten kon hij zijn volgende zakenreis wel in haar paasvakantie projecteren.

Haastig ging hij de draaideur van La Côte Basque door en zoog genietend de sfeer op van dit restaurant, waar hij het liefst kwam. De fresco's waren nog mooier dan hij het zich herinnerde en het zachte licht viel strelend over de vrouwen die op de banken zaten met hun flonkerende juwelen, kijkend naar wie er binnenkwam en babbelend met mannen, allemaal in grijs colbert alsof het hun uniform was, en allen rijkdom en macht uitstralend.

Hij keek om zich heen en klampte de gerant aan. Zijn ouders waren er al; ze zaten aan een tafel voor vier achter in de zaal. Zodra ze hem zagen, stond zijn moeder op en strekte haar armen uit voor een omhelzing. Ze klampte zich aan hem vast alsof ze dreigde te verdrinken.

Het was een manier van begroeten die hij pijnlijk vond en tegelijk verweet hij zichzelf dat het weerzien hem niet meer genoegen deed.

'Hi, ma.'

'Is dat alles wat je na acht maanden te zeggen hebt: "Hi, ma"?' Verschrikt keek ze hem aan, nadat ze haar man naar een stoel had verwezen zodat ze zelf naast Bernie op de bank kon zitten. Hij had het gevoel dat het hele restaurant naar hem keek, terwijl zijn moeder hem zijn gevoelloosheid verweet.

'Dit is een restaurant, ma, u kunt me hier niet de kast uitvegen.'

'Dacht je dat?' zei ze. 'Je hebt je moeder acht maanden niet gezien en dan begroet je haar op zo'n onverschillige manier? En nog niets mogen zeggen ook!' Het liefst was hij onder de tafel gekropen. Haar stem was tafels ver te verstaan.

'We hebben elkaar in juni nog gezien.' Hij dempte zijn stem doelbewust, maar hij wist dat hij beter niet met haar kon gaan bekvechten.

'Dat was in San Francisco.'

'Telt dat soms niet mee?'

'Toen had je het zo druk dat ik je nauwelijks heb gesproken.' Hij had het toen druk gehad met de opening van de zaak, maar hij had wel degelijk tijd voor hen vrijgemaakt, al wilde zijn moeder dat achteraf niet erkennen. 'Jullie zien er prima uit.' Het werd hoog tijd van onderwerp te veranderen. Zijn vader bestelde een bourbon on the rocks voor zichzelf en een Rob Ray voor zijn moeder. Bernie nam een kir.

'Wat is dat voor een drankje?' Argwanend keek zijn moeder hem aan.

'Proef maar even als het wordt gebracht. Iets heel lichts. U ziet er werkelijk geweldig uit, ma.' Hij begon maar weer, al hinderde het hem dat de conversatie zich steevast tussen hem en zijn moeder afspeelde. Hij kon zich niet herinneren wanneer hij voor het laatst een serieus gesprek met zijn vader had gehad. Als zijn vader een paar medische periodieken bij zich had gestoken voor het etentje, zou hij daar begrip voor hebben gehad.

De drankjes werden gebracht. Hij nam een teug van zijn kir en bood zijn moeder het glas aan, maar ze hoefde niet. Hij probeerde te beslissen of hij hen voor of na het eten over Liz zou vertellen. Deed hij het na de maaltijd, dan zou ze hem verwijten dat hij de hele avond iets voor haar had verzwegen en zich wie weet weer luidruchtig opstellen. Vertelde hij het vooraf, dan zou ze wellicht een scène maken; haar reactie was nu eenmaal niet te voorspellen. Na afloop was in zekere zin veiliger, nu meteen was eerlijker. Dus zei hij: 'Ik heb heel goed nieuws voor jullie, moeder.' Hij hoorde zelf dat zijn stem trilde en ze keek hem met een doordringende blik aan, voelend dat het om iets belangrijks ging.

'Kom je weer in New York wonen?' vroeg ze. Het was als zout in zijn wond.

'Niet dadelijk. Op termijn wel. Het gaat om iets anders.'

'Je hebt promotie gemaakt?'

Hij hield zijn adem in en liet zijn moeder niet langer raden. 'Ik ga trouwen.' De wereld leek stil te staan en het was alsof iemand de stekker van zijn moeder uit het stopcontact had getrokken. Sprakeloos keek ze hem aan. Het leek wel vijf minuten te duren voor ze weer iets zei. Zijn vader zweeg als gewoonlijk.

'Zou je je nader willen verklaren?'

Het klonk alsof hij had bekend wegens handel in verdovende middelen te zijn gearresteerd en een vage woede kwam in hem op. 'Ze is een fantastische vrouw, moeder. Je zult vast blij met haar zijn. Ze is zevenentwintig en ongelooflijk knap. Ze is onderwijzeres.' Dat toonde althans aan dat ze geestelijk en lichamelijk gezond was. Dat ze geen go-go-danseres of serveerster of stripteaser was. 'En ze heeft een dochtertje, Jane.'

'Ze is dus gescheiden?'

'Ja. Jane is vijf jaar.'

Zijn moeder keek hem scherp en onderzoekend aan om erachter te komen wat hij verzweeg. 'Hoe lang ken je haar al?'

'Sinds ik naar San Francisco ben gekomen,' loog hij en hij voelde zich weer tien jaar. Hij tastte naar de foto's die hij had meegebracht. Het waren foto's van Liz en Jane aan Stinson Beach, en ze waren hartverwarmend. Hij gaf ze aan zijn moeder en zij gaf ze weer door aan zijn vader, die met genoegen naar de mooie jonge vrouw en het kindje keek. Ruth Fine bleef haar zoon scherp aankijken om de laatste waarheid uit hem te krijgen.

'Waarom heb je haar dan niet in juni aan ons voorgesteld? Het klonk als een redelijke vraag, maar wat zijn moeder wilde weten, was wat er aan Liz mankeerde: was ze kreupel, had ze een hazenlip of was ze destijds nog getrouwd geweest? Hij besloot open kaart te spelen.

'Toen kende ik haar nog niet.'

'Wil je zeggen dat je haar nog maar enkele weken kent en nu al met haar gaat trouwen?' Ze sneed alle kansen op uitleg af, en nu maakte ze aanstalten tot de genadeslag. Ze ging recht op de kern van de zaak af. Misschien was het maar beter ook: 'Is ze joods?'

'Nee.' Ze zag eruit alsof ze zou flauwvallen en Bernie kon een lachje niet bedwingen. 'Jezus, is dat nou zo erg? Niet iedereen is tenslotte joods.'

'Er zijn er genoeg die dat wel zijn, dus had je ook een joodse vrouw kunnen kiezen. Wat is ze dan?' Niet dat het er nu nog op aankwam. Ze zat zichzelf te kwellen en opeens maakte hij er een eind aan.

'Ze is katholiek. Haar achternaam is O'Reilly.'

'O, god!' Ze sloot haar ogen en zakte weg in haar stoel, en hij dacht dat ze werkelijk flauwviel. Verschrikt keek hij naar zijn vader, maar die maakte een afwerend gebaar ten teken dat er niets aan de hand was. Even later gingen haar ogen weer open en ze keek haar man aan. 'Hoor je wat hij zegt? Hoor je wat hij van plan is? Dat wordt mijn dood. En doet hem dat iets? Nee, dat doet hem niets.' Ze begon te huilen, maakte met veel vertoon haar handtas open, haalde haar zakdoek eruit en bette haar ogen terwijl de gasten aan de tafel naast hen toekeken en de kelner onzeker afwachtte of het diner nog wel zou doorgaan.

'We moeten geloof ik bestellen,' zei Bernie rustig en ze snauwde hem toe: 'Ja, jij kunt wel eten. Ik niet. Ik zou hier aan tafel een hartaanval krijgen als ik...'

'Bestel maar soep,' zei haar man.

'Ik zou erin stikken.' Bernie had haar graag gewurgd om haar daarbij te helpen.

'Ze is een schat van een vrouw, ma. U zult haar vast heel aardig vinden.'

'Dus je zet door?' Hij knikte. 'En wanneer is de bruiloft?'

'In december, de negenentwintigste.' Hij vermeed de toevoeging 'vlak na Kerstmis'. Weer begon ze te huilen.

'Alles is al geregeld... de datum... de vrouw... niemand heeft mij iets verteld. Wanneer heb je dat allemaal bekokstoofd? Ben je daarom naar Californië gegaan?' Er kwam geen eind aan. Het ging een lange avond worden.

'Ik heb haar leren kennen toen ik daar al woonde.'

'Hoe dan wel? Wie heeft je voorgesteld? Wie heeft me dit aangedaan?'

'Ik heb haar op de zaak ontmoet.'

'O ja? Op de roltrap zeker?'

'Jezus, ma, hou nou op!' Hij sloeg met zijn vuist op tafel en zijn moeder schrok, net als de gasten aan de tafel naast hen. 'Ik ga trouwen. Punt, uit. Ik ben vijfendertig en ik trouw met een schat van een vrouw. Eerlijk gezegd interesseert dat soort dingen me geen donder, al was ze boeddhist. Ze is een fijne vrouw, heel deugdzaam, en ze is een goede moeder. Meer verlang ik niet.' Verwoed viel hij op zijn soep aan. Zijn moeder bleef hem aanstaren.

'Is ze zwanger?'

'Nee.'

'Waarom ga je dan zo hals over kop trouwen? Stel het nog een poosje uit.'

'Ik heb het tot mijn vijfendertigste uitgesteld. Dat is lang genoeg.'

Ze zuchtte en keek hem verdrietig aan. 'Heb je haar ouders ontmoet?'

'Nee, die zijn overleden.' Even leek Ruth deernis met haar aanstaande schoondochter te krijgen, maar dat zou ze Bernie voor geen geld hebben bekend. Zwijgend bleef ze zitten lijden en pas toen de koffie werd geserveerd bedacht Bernie dat hij een cadeautje voor haar had meegebracht en hij reikte het haar over de tafel aan. Maar ze schudde haar hoofd en wilde het niet aannemen.

'Dit is geen avond die ik graag wil onthouden.'

'Neem het nou maar. U vindt het vast mooi.' Hij had haar de tas graag in haar gezicht gesmeten en met tegenzin nam ze de doos in ontvangst en zette hem naast zich op de bank, alsof het een bom was die elk ogenblik kon afgaan.

'Ik begrijp niet hoe je dit kunt doen.' Opeens werd hij door en door moedeloos van het gedram van zijn moeder. Waarom kon ze niet gewoon blij voor hem zijn, hem gelukwensen? Hij zuchtte en leunde achterover na een slok koffie te hebben genomen. 'Ik neem aan dat jullie dus niet naar de bruiloft zullen komen?'

Weer begon ze te huilen en nu gebruikte ze al haar servet in plaats van haar zakdoek om haar ogen te betten. Ze keek haar man aan en zei, alsof Bernie niet naast haar aan tafel zat: 'Hij wil ons niet eens bij zijn bruiloft hebben.' Ze begon harder te huilen en Bernie dacht dat hij nog nooit zo moe was geweest.

'Ma, dat heb ik niet gezegd. Ik nam alleen aan... '

'Je moet niets aannemen!' snauwde ze. Ze kwam een moment tot zichzelf en begon opnieuw de vermoorde onschuld te spelen, nu ten behoeve van haar echtgenoot. 'Ik kan gewoon niet geloven dat ons dit moet overkomen.' Lou klopte haar op de hand en keek zijn zoon aan.

'Ze heeft het er moeilijk mee, maar ze zal er wel aan wennen.'

'En u, vader?' Bernie keek hem recht in de ogen. 'U bent het er wel mee eens?' Het was gek, maar om de een of andere reden had hij toch behoefte aan de vaderlijke zegen. 'Ze is werkelijk een geweldige vrouw.'

'Ik hoop dat ze je gelukkig maakt,' zei zijn vader. Hij lachte tegen zijn zoon en klopte zijn vrouw nog eens op de hand. 'Ik breng je moeder nu maar naar huis, ze heeft een moeilijke avond gehad.' Ze keek hen beiden met een verwoede blik aan en begon toen toch het pakje dat Bernie haar had gegeven open te maken. Ze opende de doos snel en tilde de tas uit het vloeipapier.

'Hij is erg mooi,' zei ze. Maar haar gebrek aan geestdrift sprak duidelijk uit de blik waarmee ze haar zoon aankeek in een poging hem te laten voelen hoeveel emotionele schade hij haar had toegebracht. Als ze het had gekund, zou ze een aanklacht tegen hem hebben ingediend. 'Maar ik draag nooit beige.' Ze droeg om de andere dag beige, maar Bernie liet het er maar bij. Hij wist uit ervaring dat zijn moeder de tas zou gebruiken wanneer hij haar terugzag.

'Het spijt me. Ik dacht dat u de kleur mooi vond.'

Ze knikte als om hem tegemoet te komen en Bernie rekende af en zodra ze buiten het restaurant stonden, greep ze hem bij de arm. 'Wanneer kom je weer in New York?'

'In het voorjaar pas. Ik vertrek morgen naar Europa en vlieg van Parijs rechtstreeks terug naar San Francisco.' Hij was niet bepaald welwillend gestemd na wat ze hem die avond had aangedaan en zijn stem klonk verre van hartelijk.

'Dan kun je toch wel een nacht in New York overblijven?' Ze keek hem bijna wanhopig aan.

'Daar zal ik geen tijd voor hebben. Ik moet meteen terug naar de zaak voor een belangrijke vergadering. Ik zie jullie wel op de bruiloft, als jullie komen.'

Aanvankelijk gaf ze daarop geen antwoord, maar opeens zei ze: 'Je moet met Thanksgiving thuiskomen. Het zal de laatste keer zijn.'

'Mijn hemel, moeder, ik hoef de gevangenis niet in, ik ga trouwen, dus is er niets voor het laatst. Ik hoop dat ik volgend jaar weer in New York woon en dan vieren we allemaal met elkaar Thanksgiving.'

'Jij en dat meisje? Hoe heet ze ook alweer?' Ze keek hem treurig aan en deed alsof ze haar naam was vergeten. Hij wist zeker dat ze zich Liz' naam voortreffelijk herinnerde met alles wat hij die avond over 'dat meisje' had verteld, en de foto's die ze nauwelijks had willen bekijken, kon ze vermoedelijk wel uittekenen.

'Ze heet Liz en binnenkort is ze mijn vrouw. Begrijp dat nu eindelijk.' Hij gaf haar een kus en riep een taxi aan.

Hij had er geen behoefte aan het afscheid nog langer te rekken. Zonder taxi hadden ze naar de auto van zijn vader moeten lopen die bij het ziekenhuis stond.

'Je komt dus niet met Thanksgiving?' riep ze huilend met haar hoofd uit het portierraam en hij duwde haar letterlijk op haar plaats.

'Dat kan ik niet. Ik leg het wel uit wanneer ik terug ben uit Parijs.'

'We moeten nog over de bruiloft praten.' Weer stak ze haar hoofd uit het raam en de chauffeur keek schichtig achterom.

'Er valt niets meer te bespreken. Het is op 29 december in de Emanuelkerk en de receptie is in een leuk hotelletje in Sausalito.' Zijn moeder had hem vast nog willen vragen of Liz een hippie was, maar ze kreeg de kans niet meer, want zijn vader had de chauffeur al het adres van het ziekenhuis gegeven, waar zijn wagen stond.

'Ik heb niets om aan te trekken,' riep ze nog.

'Ga maar naar Wolff en zoek iets uit dat u mooi vindt! Ik reken het wel voor u af!'

Pas toen drong het tot haar door wat hij had gezegd. 'Zei hij nu dat hij in een protestantse kerk wil gaan trouwen?' Ze leek verbaasd. Ze had niet verwacht dat katholieken daartoe bereid waren, maar Liz was tenslotte gescheiden. Misschien was ze geëxcommuniceerd of zo.

'Ja. Ze is blijkbaar bereid in de kerk te trouwen. Je zult haar vast aardig vinden, moeder.' De dokter streelde even de hand van zijn vrouw en ze lachte tegen hem met nog altijd de tranen in haar ogen. Ze maakte het zich gemakkelijk achterin de taxi die wegraasde over de weg vol kuilen. 'Mazzel Tov,' zei Bernie met een zucht van opluchting tegen de wegrijdende wagen. Hij was zijn nieuws kwijt.

10

Ze brachten Thanksgiving door in het appartement van Liz met Jane en Tracy, de vriendin van Liz. Ze was een aardige vrouw van even in de veertig. Haar kinderen waren volwassen en woonden niet meer thuis. De zoon studeerde aan Yale en kwam niet thuis voor het feest, en de dochter was getrouwd en woonde in Philadelphia. Haar man was veertien jaar geleden gestorven, maar ze was een sterke, opgewekte vrouw die wel de nodige klappen had gehad, maar er niet aan onderdoor was gegaan. Ze kweekte planten, hield van koken, had katten en een forse labrador en ze bewoonde een klein appartement in Sausalito. Liz en zij waren al bevriend geraakt toen Liz pas voor de klas stond en ze was vaak bijgesprongen in die eerste jaren, waarin Liz met een heel jong kind en een te klein inkomen zat. Vaak had ze opgepast, zodat Liz wat kon bijverdienen en een keer naar de bioscoop kon gaan. Er was niemand die Liz haar geluk meer gunde dan Tracy. Ze had zich al aangeboden als 'bruidsdame' bij de huwelijksplechtigheid. Bernie begon haar steeds meer te waarderen. Tracy was lang en mager en droeg Birkenstock-schoenen. Ze kwam uit de staat Washington en was nog nooit in New York geweest. Ze was hartelijk en praktisch en had weinig begrip voor Bernies wereldwijsheid, maar vond hem wel de beste man die Liz had kunnen ontmoeten. Hij paste volkomen bij haar, vond ze. Zoals haar man tot aan zijn dood bij haar had gepast. Twee mensen uit hetzelfde hout gesneden, die van nature bij elkaar hoorden. Zelf had ze nooit meer een man ontmoet die in de schaduw kon staan van haar overleden echtgenoot en ze had de pogingen daartoe dan ook allang gestaakt. Ze had genoeg aan haar eenvoudig bestaan in Sausalito, met een paar goede vrienden en de kinderen die ze lesgaf. En ze was aan het sparen om haar dochter in Philadelphia op te zoeken. Ze had haar eerste kleinkind nog nooit gezien.

'Kunnen we haar niet helpen, Liz?' had Bernie gevraagd. Hij schaamde zich dat hij in een dure wagen reed, dure kleren droeg en Liz een ring met een acht-karaats diamant had gegeven en Jane een antieke pop van vierhonderd dollar voor haar verjaardag, terwijl Tracy op alles bespaarde om haar kleinkind in Philadelphia te bezoeken, dat ze nog nooit had gezien.

'Hier klopt iets niet,' zei hij.

'Ik denk niet dat ze iets van ons zal aannemen.' Zelf was Liz nog altijd verbijsterd over het feit dat ze geen zorgen meer voor de toekomst had, al had ze geweigerd geld van Bernie aan te nemen voor ze getrouwd waren. Maar hij overstelpte haar nog altijd met prijzige geschenkjes.

'Ze zou het geld in elk geval van ons kunnen lenen,' opperde hij. Tenslotte kon hij het niet meer uithouden en op de dag van Thanksgiving begon hij erover. Het was er net een ogenblik voor terwijl Liz Jane naar bed bracht. Hij keek haar aan, nadat ze bij de haard waren gaan zitten.

'Ik weet niet goed hoe ik het moet zeggen, Tracy,' begon hij. Het was eigenlijk nog moeilijker dan het bekvechten met zijn moeder, want hij had begrepen dat Tracy zo haar trots had. Maar hij mocht haar zo graag dat hij het toch probeerde.

'Wat is er? Wil je soms met me naar bed, Bernie? Ik zou me zeer vereerd voelen.' Gevoel voor humor had ze wel en ze zag er meisjesachtig jong uit. Ze had zo'n fris gezicht met een lichte huid en blauwe ogen dat haast niet oud wordt, zoals bejaarde nonnen en een bepaald soort Engelse vrouwen kunnen hebben. En het paste bij haar type dat ze altijd vuile nagels had van het werken in de tuin. Vaak bracht ze rozen voor Liz mee, of sla, worteltjes en tomaten.

'Ik had eigenlijk iets anders in gedachten,' zei hij. Hij haalde diep adem en nam de sprong, en even later begon ze te huilen. Zwijgend greep ze zijn handen en hield ze stevig vast. Haar handen waren sterk en koel en ze had er twee kinderen en een man mee verzorgd. Ik wou dat ik zo'n moeder had gehad, dacht hij.

'Zie je, als het om iets anders ging... een jurk, of een wagen, of een huis, dan zou ik het ronduit weigeren... maar ik wil dat kind zo graag eens zien... en ik wil het alleen als lening aannemen.' Ze stond erop stand by te vliegen om de reis voordelig te houden. Bernie kon er tenslotte niet meer tegen en reserveerde bij een luchtvaartmaatschappij een retourticket toeristenklasse voor haar. Een week voor Kerstmis zwaaiden ze haar uit, na haar belofte op de zevenentwintigste, twee dagen voor de bruiloft, terug te zijn.

Kerstmis was voor hen allen een drukke tijd. Hij wist zich vrij te maken om met Jane naar Santa Claus in het modehuis te gaan en Chanoeka vierden ze dat jaar ook. Maar ze hadden er nauwelijks tijd voor door de verhuizing naar het nieuwe huis. Bernie trok er de drieëntwintigste al in en op de zevenentwintigste kwamen Liz en Jane. Tracy kwam die avond ook terug en ze gingen haar van het vliegveld afhalen.

Ze vloog hen één voor één stralend om de hals en ze had het alleen maar over het kindje.

'Hij heeft al twee tandjes. Een kind van vijf maanden!' Ze glom van trots en ze plaagden haar flink op weg naar huis. Ze ging meteen mee naar hun nieuwe woning, waar al heel wat werk was gedaan. Het was een leuk en niet al te groot huis in Victoriaanse stijl aan Buchanan, hoog op een heuvel en vlak bij het park, waar Liz met Jane kon wandelen na schooltijd. Het was precies wat ze hadden gezocht en ze hadden het voor een jaar gehuurd. Bernie hoopte nog steeds dat hij binnen dat jaar weg zou zijn, maar in dat geval kon het bedrijf de huur afkopen.

'Wanneer komen je ouders, Bernie?'

'Morgenavond.' Hij zuchtte. 'Ik heb het gevoel dat Attila de Hun over ons heen komt vallen.' Tracy schoot in de lach. Ze zou hem de rest van haar leven dankbaar blijven voor de reis die hij haar cadeau had gedaan, want hij had het niet eens als een lening willen beschouwen.

'Mag ik haar oma noemen?' vroeg Jane, gapend van de slaap toen ze in de nieuwe huiskamer bijeen zaten. Bernie was blij dat ze eindelijk onder één dak woonden en hij niet meer heen en weer hoefde te rijden tussen zijn werk en twee woonhuizen.

'Noem jij haar maar oma,' zei Bernie goedmoedig, en in stilte bad hij dat zijn moeder het zou toestaan. Niet veel later haalde Tracy haar wagen uit hun garage en reed naar haar huis in Sausalito en Liz stapte in het nieuwe bed in hun nieuwe huis en sloeg haar armen om Bernies hals. Ze was juist dicht tegen hem aangekropen toen ze het kinderstemmetje naast hun bed hoorden. Bernie schoot verschrikt overeind toen Jane hem op de schouder tikte.

'Ik ben bang.'

'Waarvoor?' Hij trachtte zijn decorum te bewaren, terwijl Liz giechelend onder de deken schoot.

'Er ligt geloof ik een monster onder mijn bed.'

'Dat kan niet,' zei hij. 'Ik heb het hele huis op monsters nagekeken voor we verhuisden...' Hij trachtte ernstig te blijven, al vond hij het vervelend dat Jane hem met haar moeder in bed had betrapt.

'Het kan toch daarna binnengekomen zijn...? Met de verhuizers?' Ze leek echt bang en Liz smeet de deken van zich af en keek haar dochter met opgetrokken wenkbrauwen aan.

'Jane O'Reilly, ga onmiddellijk weer naar bed.'

Maar ze ging niet, ze begon te huilen en klemde zich aan Bernie vast.

'Ik ben veel te bang.'

'Zullen we samen naar boven gaan om naar het monster te kijken?' Bernie kreeg oprecht met haar te doen.

'Ga jij maar voorop.' Plotseling keek ze van hem naar haar moeder en toen weer naar Bernie. 'Waarom slaap je met mammie in één bed? Jullie zijn toch nog niet getrouwd? Ik dacht dat zoiets niet mocht.'

'Nou ja... eigenlijk mag het ook niet... het is niet zoals het hoort, maar in sommige gevallen... komt het gewoon beter uit... zie je...' Liz lachte hem uit en Jane keek hem heel belangstellend aan. 'Zullen we dan nu naar het monster gaan kijken?' Hij zwaaide zijn benen buiten het bed en zegende de voorzorg dat hij een pyjamabroek had aangetrokken. Hij had het gedaan met de gedachte aan Jane in zijn achterhoofd en nu kwam het goed uit.

'Mag ik niet bij jullie in bed?' Ze gluurde van Bernie naar haar moeder en Liz kermde. Ze kende de gang van zaken: als ze nu toegaf, zou ze er weken aan vastzitten.

'Ik breng haar wel naar boven,' zei Liz en wilde opstaan, maar hij belette het haar met een smekende blik.

'Voor deze ene keer... het is een nieuw huis...' pleitte Bernie en Jane keek stralend naar hem op en legde haar hand in de grote mannenhand.

Het bed was groot en ruim genoeg voor hen alle drie, maar de gang van zaken strookte niet met wat Liz in gedachten had gehad.

'Vooruit dan maar,' zei ze en liet zich weer in het kussen vallen. Jane klom over Bernie heen alsof het een makkelijk te beklimmen berg was en nestelde zich in de smalle ruimte tussen hen in.

'Lekker,' zei ze. Ze lachte tegen haar weldoener en daarna tegen haar moeder, en hij vertelde haar verhaaltjes over zijn eigen tijd als kleine jongen. En toen Liz al was ingeslapen, lagen zij nog te praten.

11

Het vliegtuig landde twintig minuten te laat wegens slecht weer nadat het van New York was opgestegen, zodat Bernie lang had moeten wachten op de luchthaven. Hij was alleen gekomen, want hij wilde zijn ouders eerst in Hotel Huntington installeren. Liz zou later komen voor de cocktail. Dineren zouden ze bij L'Etoile, dat voor hen zulke gelukkige herinneringen had, waar ze voor het eerst met elkaar naar bed waren geweest en waar Bernie haar de verlovingsring had gegeven. Hij had gereserveerd en een speciaal menu besteld. Zijn ouders wilden na hun bezoek doorreizen naar Mexico, wanneer hij met Liz naar Hawaii ging na de huwelijksvoltrekking. Dit zou hun enige kans zijn een rustige avond samen door te brengen. Zijn moeder had al een week eerder willen komen, maar wegens de kerstdrukte in de zaak, de planning en het betrekken van het nieuwe huis zou hij geen tijd voor zijn ouders hebben gehad, dus had hij het hun afgeraden.

Hij zag de eerste passagiers van hun vlucht naar buiten komen en even later ontdekte hij zijn moeder. Ze droeg een bontmuts en een nieuwe nertsjas. Aan haar arm droeg ze de weekendtas van Louis Vuitton, die hij haar een jaar tevoren had gegeven. Zijn vader was gekleed in een met bont gevoerde overjas. Even later stonden ze voor hem en zijn moeder lachte zowaar toen ze hem omhelsde.

'Dag lieverd,' zei ze en klemde zich even aan hem vast, maar op een luchthaven was dat niet zo vreemd en met een glimlach keek hij op haar neer. Daarna keek hij zijn vader aan.

'Hi, pap.' Ze gaven elkaar een hand en hij bekeek zijn moeder weer. 'Wat zie je er prachtig uit, ma.'

'Jij ook.' Ze tastte met haar blik zijn gezicht af. 'Maar je lijkt wel wat moe. De rust op Hawaii zal je goed doen.'

'Ik verlang er ook erg naar.' Ze zouden drie weken blijven. Liz had verlof van school kunnen krijgen en beiden zagen ze uit naar hun reis. Hij zag zijn moeder zoekend rondkijken.

'Waar is ze nu?'

'Liz is niet meegekomen. Ik vond dat ik jullie eerst maar naar het hotel moest brengen. Zij komt straks voor het diner.' Het was inmiddels vier uur, het zou vijf uur zijn eer ze het hotel bereikten. Hij had Liz gevraagd om een uur of zes naar de bar te komen en hun diner was gereserveerd voor zeven uur, maar dan was het voor zijn ouders al tien uur. Door het tijdverschil zouden ze 's avonds wel moe zijn en de volgende dag kregen ze het allemaal druk. Eerst de plechtigheid in de Emanuelkerk, daarna de receptie in het Altamira Hotel en tenslotte hun vlucht naar Hawaii... en die van zijn ouders naar Acapulco.

'Waarom is ze niet meegekomen?' Het leek alsof zijn moeder weer boos wilde worden en Bernie lachte tegen haar in een poging het te voorkomen. Ze zou nooit veranderen, al hoopte hij daar nog altijd op. Maar hij kon niet verwachten dat er een andere vrouw met zijn vader uit het vliegtuig was gestapt.

'We hebben het razend druk gehad, ma. Ons nieuwe huis en zo...'

'Had ze niet eens tijd om haar schoonmoeder af te halen?'

'Straks in het hotel kun je met haar kennismaken, ma.'

Dapper probeerde ze terug te lachen en ze gaf hem een arm terwijl ze hun koffers van de band gingen halen. Toch leek ze bij wijze van uitzondering in een goed humeur te zijn. Ze maakte geen melding van buren die overleden waren, verwanten die gescheiden waren, van giftige produkten in een winkel of van tientallen onschuldige mensen die waren vermoord. Ze begon niet eens te mopperen toen een van haar koffers maar niet op de band wilde verschijnen. De koffer was blijkbaar als laatste uit het vliegtuig gekomen en Bernie griste hem met een zucht van opluchting naar zich toe en ging de wagen halen om hen naar de stad te rijden. Onderweg vertelde hij over hun plannen en zijn moeder bedankte hem voor de prachtige jurk die ze een paar weken geleden bij Wolff had gekocht. Het was een lichtgroene die haar heel goed stond, maar meer wilde ze er niet over kwijt. Hij zag zelfs kans een paar woorden met zijn vader te wisselen en even later zette hij hen af bij hun hotel en beloofde over een uur weer bij hen te zijn.

'Ik ben zo weer terug,' verzekerde hij, alsof het kinderen waren die hij ergens achterliet, en haastig schoot hij achter het stuur en reed naar huis om te douchen, zich te verkleden en Liz te halen. Liz stond nog onder de douche toen hij binnenkwam en Jane speelde op haar kamer met de nieuwe pop.

Hij vond dat ze er de laatste dagen een beetje verdrietig uitzag en vroeg zich af of het nieuwe huis daarvan de oorzaak was. Ze had de afgelopen nacht bij hen in bed geslapen en hij had Liz moeten beloven dat het niet weer zou gebeuren.

'Hallo daar... hoe gaat het met je vriendin? In de deuropening van haar kamer bleef hij staan en keek op haar neer. Ze keek naar hem op met een waterig glimlachje, reden waarom hij naast haar neerhurkte. En opeens lachte ze breed tegen hem.

'Ik vind jou net Sneeuwwitje.' Ze giechelde.

'Wat? Met zo'n baard? Zeg, wat voor boeken lees jij?'

'Ik bedoel omdat je ook te groot bent voor de stoel.' Hij was op een van haar stoeltjes gaan zitten.

'O.' Hij sloeg zijn arm om haar heen. 'Alles kits?'

'Ja,' zei ze en worstelde zich los. 'Gaat wel.'

'Wat heeft dat te betekenen? Nog bang voor het monster onder je bed? Zullen we meteen even gaan kijken? Maar er is niets, dat weet je best.'

'Ja, dat weet ik.' Uit de hoogte keek ze hem aan, alsof zij zoiets nooit had kunnen beweren. Dat deden heel kleine kindjes. Of kindjes die 's nachts bij hun mammie in bed wilden slapen.

'Wat is er dan?'

Ze keek hem recht in de ogen. 'Jij neemt mijn mammie mee... voor een hele poos....' Ze had opeens tranen in haar ogen en keek hem zo wanhopig aan dat hij zich mateloos schuldig voelde aan het verdriet dat hij haar deed.

'Het... ja, zie je, het is onze huwelijksreis... en tante Tracy zal heel goed voor je zorgen.' Maar zijn stem klonk niet overtuigend en Jane keek hem bepaald somber aan.

'Ik wil niet bij haar blijven.'

'Waarom niet?'

'Van haar moet ik groente eten.'

'En als ik nou zeg dat het niet hoeft?'

'Dan moet het toch. Ze eet zelf niets anders. Ze zegt dat dode dieren ongezond voor ons zijn.'

Hij dacht aan alle dode dieren die hij bij L'Etoile ging eten en waar hij zo'n trek in had. 'Zo zou ik het niet helemaal willen uitdrukken,' zei hij. 'Ze geeft me nooit hot dogs of hamburgers of andere dingen die ik lekker vind...' Haar stem stierf moedeloos weg.

'Als ik nou tegen haar zeg dat je mag eten wat je lekker vindt?'

'Waar gaat het allemaal over?' vroeg Liz vanuit de deuropening. Ze had een badlaken omgeslagen en het blonde haar viel als een waterval over haar vochtige schouders.

'We hadden een kleine bespreking.' Beiden keken haar wat schuldig aan. 'Heb je soms nog honger, Jane? Er liggen appels en bananen in de keuken.' Liz had haar al eten gegeven met een feestelijk dessert.

'Nee, ik hoef niks meer.' Maar ze bleef verdrietig kijken en Liz wenkte hem.

'We komen te laat als je niet opschiet, schat. Jane kan zich wel redden.'

Maar zodra de badkamerdeur achter hen was gesloten, fluisterde hij: 'Ze vindt het heel erg dat we drie weken weggaan.'

'Heeft ze je dat verteld?' Onthutst keek Liz hem aan. 'Tegen mij heeft ze niets gezegd.' Toen begon ze te lachen. 'Ze heeft allang door dat ze met je kan doen wat ze wil.' Ze sloeg haar armen om zijn hals. 'En gelijk heeft ze.' Het badlaken gleed van haar af en hij kreunde toen hij haar lichaam tegen zich aan voelde.

'Als je zo begint, zie ik geen kans me aan te kleden.' Langzaam trok ook hij zijn kleren uit, nog van plan onder de douche te gaan, maar hij kon zijn blik niet van haar afhouden zoals ze daar voor hem stond. Aarzelend streelde ze hem en opeens duwde hij haar tegen het rek met handdoeken naast de wasbak en begon haar te kussen terwijl zij hem bleef strelen. Hij strekte zijn hand uit en deed de deur op slot. Toen zette hij de kraan open en terwijl de badkamer zich met stoom vulde, vrijden ze en het kostte haar moeite niet te schreeuwen, zoals ze bij vorige keren had gedaan wanneer ze haar climax bereikte. Het was iets geheel nieuws en ze genoten ervan. Na afloop keken ze elkaar bevredigd aan en hij grinnikte als een kwajongen toen hij onder de douche stapte. 'Dat was heerlijk... Eerste gang... of hors d'oeuvres?'

Uitdagend keek ze hem aan. 'Wacht maar tot je vanavond je dessert krijgt...' Hij zette de douche verder open en zong terwijl hij zich inzeepte. Ze ging naast hem staan en hij kwam in de verleiding nog eens te beginnen, maar ze moesten zich haasten. Hij wilde niet te laat komen, want dan zou zijn moeder kwaad zijn wanneer ze kennismaakte met Liz, iets dat hij tot elke prijs wilde vermijden.

Ze gaven Jane een nachtzoen, wezen de oppas waar ze alles kon vinden en haastten zich naar de wagen. Liz droeg een jurk die Bernie voor haar had gekocht, een van mooie grijze flannel met een wit satijnen kraagje.

Daarbij droeg ze het parelsnoer dat hij bij Chanel had gekocht en grijze suède schoentjes met zwart satijnen neuzen, eveneens van Chanel. Aan haar vinger schitterde de grote verlovingsring. Ze had haar haar opgekapt en aan haar oren droeg ze hangers met pareltjes en diamantjes. Ze zag er heel verleidelijk maar toch stemmig uit. Het geheel was imponerend en Bernie zag dat zijn moeder onder de indruk was toen ze zijn ouders in de lobby van het hotel ontmoetten. Ze keek Liz onderzoekend aan, alsof ze toch graag een of ander mankement wilde ontdekken, maar toen ze de trap naar de bar afgingen en Liz zijn vader een arm gaf, fluisterde ze haar zoon toe: 'Ze is wel knap, hè?'

'Onzin,' fluisterde hij terug. 'Ze is een schoonheid.'

'En ze heeft heel mooi haar. Is dat de natuurlijke kleur?'

'Nou en of,' fluisterde hij terug terwijl ze aan tafel gingen zitten. Zijn ouders bestelden wat ze altijd dronken en hij bestelde voor Liz en zichzelf een glas witte wijn, al wist hij dat ze er nauwelijks van zou nippen voor ze naar de eetzaal gingen voor hun diner.

'Zo.' Ruth Fine keek haar aan alsof ze een vonnis ging uitspreken of een andere gruwelijke mededeling ging doen. 'Hoe hebben jullie elkaar leren kennen?'

'Dat heb ik u toch verteld, ma,' viel Bernie haar in de rede.

'Je hebt verteld dat jullie elkaar op de zaak hadden ontmoet.' Zijn moeder herinnerde zich elk woord dat hij ooit had uitgesproken, wist hij. 'Maar je hebt me geen bijzonderheden verteld.'

Liz begon nerveus te lachen. 'Feitelijk heeft mijn dochter hem aan de haak geslagen. Ze was verdwaald en Bernie vond haar en ging een bananasplit met haar eten.'

'Zocht je zelf niet naar haar?' Liz had bijna hardop gelachen. Hij had zijn moeder heel goed beschreven. Gelukkig dat hij haar had gewaarschuwd. 'De Spaanse Inquisitie met een nertsmuts op,' had hij gezegd, en zo was het. Ze zette zich schrap.

'Ja, natuurlijk. We troffen elkaar op de kinderafdeling. Hij heeft haar een paar badpakjes gestuurd en toen heb ik hem uitgenodigd in ons zomerhuisje aan zee... hij heeft haar een paar keer een teddybeer van chocola gegeven' — Bernie en zij lachten tegen elkaar bij de herinnering — 'en zo is het gekomen. Het was liefde op het eerste gezicht.' Ze keek met een gelukkige blik naar Bernie en mevrouw Fine lachte haar toe. Misschien was ze toch wel de juiste vrouw voor hem. Er viel nog niets over te zeggen. En ze was natuurlijk niet joods.

'En je denkt dat het iets blijvends is?' Ze leek dwars door Liz heen te willen kijken en Bernie kreunde bij zo'n grove vraag.

'Ja, mevrouw Fine.' Opeens zag Liz dat haar aanstaande schoonmoeder strak naar haar grote verlovingsring keek en ze voelde zich een beetje opgelaten. De ring die mevrouw Fine droeg, was lang niet zo kostbaar als die Bernie voor haar had gekocht en zijn moeder had dat feit met deskundige blik geconstateerd, als een taxateur.

'Heeft mijn zoon die ring voor je gekocht?'

'Ja,' zei Liz met een benepen stem. Ze schaamde zich een beetje maar ze vond de ring nog altijd even mooi en ze was er heel dankbaar voor.

'Je boft maar.'

'Ja,' zei Liz en Bernie kreeg een kleur onder zijn baard.

'Ik ben degene die boft,' zei hij nors, maar zijn ogen keken haar met milde blik aan.

'Dat hoop ik dan maar.' Zijn moeder nam hem scherp op en keek toen weer naar Liz, waarna het verhoor werd voortgezet. 'Bernie vertelde dat je onderwijzeres bent.'

Ze knikte. 'Ja, dat is zo. Ik geef les in de tweede klas.'

'En blijf je werken wanneer je getrouwd bent?' Bernie had haar graag willen vragen wat haar dat aanging, maar hij kende zijn moeder te goed om daaraan te beginnen. Ze leefde zich uit op de ondervraging van Liz, de aanstaande vrouw van haar enige zoon. Zoals Bernie haar daar zag zitten, zo mooi, zo blond en zo jong, kreeg hij met haar te doen. Hij gaf haar een kneepje in haar hand en vertelde haar met zijn blik hoeveel hij van haar hield. 'Nou, blijf je werken of niet?' Zijn moeder gaf geen krimp.

'Dat ben ik wel van plan. De school gaat om twee uur dicht, dus ben ik thuis wanneer Bernie 's avonds van zijn werk komt en ik heb de hele middag voor Jane.' Het was moeilijk daarop kritiek te hebben en gelukkig kwam de gerant waarschuwen dat ze aan tafel konden. Ze waren nog niet gaan zitten of de onvermijdelijke vraag kwam of het wel verstandig was te gaan samenwonen voor ze getrouwd waren. Het leek haar niet goed voor Jane, zei ze preuts. Liz kreeg een kleur. Bernie zei dat het toch maar voor een paar dagen was en dat kalmeerde haar enigszins, maar alles bleef die avond aanleiding geven tot commentaar. Zoals altijd. Ruth Fine liet nooit een kans voorbijgaan om commentaar te leveren.

'En dan vraagt ze zich nog af waarom ik haar zoveel mogelijk ontloop,' zei hij 's avonds tegen Liz. Zelfs de schuchtere pogingen van zijn vader om het etentje gezellig te houden, hadden hem niet met de gang van zaken verzoend.

'Ze kan het niet helpen, schat. Je bent haar enig kind.'

'Dat is het beste argument dat ik ooit heb gehoord om er twaalf te nemen. Ze kan me soms razend maken. Of eigenlijk maakt ze me voortdurend razend.' Hij moest lachen om zijn eigen uitval en Liz lachte mee.

'Ze trekt wel bij. Dat hoop ik althans. Ben ik geslaagd voor het examen?'

'Met vlag en wimpel.' Hij stak zijn hand uit en schoof hem onder haar jurk. 'Mijn vader kon zijn ogen niet van je benen afhouden. Ik zag hem ernaar kijken, telkens wanneer je opstond.'

'Je vader is heel aardig. Ik vind hem een boeiende man. Hij heeft me heel ingewikkelde operatietechnieken uitgelegd en ik had zelfs het gevoel dat ik ze begreep. Ik heb heel gezellig met hem gebabbeld wanneer jij het met je moeder aan de stok had!'

'Ja, hij praat graag over zijn werk.' Vertederd keek Bernie haar aan. Maar op zijn moeder was hij nog altijd kwaad. Hij had zich de hele avond aan haar geërgerd, zoals gewoonlijk. Ze kwelde hem voor haar plezier. Ze deed niets liever dan hem dwars zitten. En nu had ze Liz als tweede slachtoffer en misschien ook Jane wel. De gedachte alleen al...

Voor ze 's avonds naar bed gingen, schonk hij zich nog een borrel in en bij de haard babbelden ze nog wat over hun trouwdag. Bernie kon zich in het appartement van een van zijn vrienden omkleden. Dan kon Liz het thuis doen en Tracy zou vroeg komen en met hen naar de plechtigheid gaan. Bernie had voor zijn ouders een aparte limousine besteld. Bill Robbins, Liz' bevriende architect die eigenaar was van het huisje aan Stinson Beach, zou haar ten huwelijk geven. Ze waren al jaren bevriend, al gingen ze niet druk met elkaar om, maar ze mocht hem graag en hij was een serieuze man. Hij leek de meest voor de hand liggende figuur voor die rol op haar trouwdag.

Ze voelden zich allebei heel gelukkig terwijl ze samen in het vuur staarden en zaten te babbelen.

'Het zit me toch niet lekker dat we Jane hier drie weken achterlaten,' bekende hij.

'Schat, zit er niet over in,' zei ze. 'We hebben hier recht op. We hebben nog nauwelijks tijd voor elkaar gehad.' Natuurlijk had ze gelijk, maar hij zag het verdrietige gezichtje van Jane nog voor zich toen ze eerder op de avond niet met Tracy had willen achterblijven.

'Ze is nog zo klein... wat is vijf jaar nou... zou ze wel weten wat een huwelijksreis is?'

Liz lachte en zuchtte even. Ook zij vond het jammer om Jane te moeten achterlaten. Ze had het zelden gedaan, maar ze vond dat het deze keer niet anders kon en had zich daarmee verzoend. Maar ze waardeerde het dat Bernie zich bezorgd over haar maakte. Hij zou een prima vader worden. 'Ja, jij geeft nu eenmaal gauw toe. Soms vind ik je net een grote marshmellow.'

Ze vond het een van zijn sympathiekste kanten. Ze had nooit een lievere man ontmoet en toen Jane zich 's avond weer aan hun bed meldde, tilde hij haar behoedzaam op om haar moeder niet wakker te maken en trok haar dicht tegen zich aan. Ze begon al een beetje als zijn eigen kind aan te voelen en het verbaasde hem zelf dat hij zoveel van haar hield. De volgende morgen slopen ze samen het bed uit, poetsten naast elkaar hun tanden, maakten een ontbijt voor Liz klaar en brachten het haar op een blad, waarop Bernie een vaasje met één roos had gezet.

'Gelukkige trouwdag!' riepen ze eensgezind en ze werd wakker met een slaperige glimlach.

'Gelukkige trouwdag, voor jullie ook, jongens... wanneer zijn jullie opgestaan?' Ze keek van Bernie naar Jane. Ze vermoedde wel iets van een samenzwering waarvan zij niets afwist, maar ze kwamen geen van beiden tot een bekentenis, waarna Liz ging zitten en aan haar ontbijt begon.

Bernie vertrok naar het appartement van zijn vriend, waar hij zich kon omkleden. De huwelijksvoltrekking was om twaalf uur, zodat ze tijd in overvloed hadden. Liz vlocht het haar van Jane tot vlechtjes met een witsatijnen lint erin, trok haar de witfluwelen jurk aan die ze samen bij Wolff hadden gekozen en deed wat oranjebloesem in haar haar. Vervolgens kreeg Jane witte sokjes en splinternieuwe zwarte lakschoentjes aan en een marineblauw jasje dat Bernie uit Parijs had meegenomen. Ze leek een engeltje toen ze bij de deur op Liz stond te wachten. Liz nam haar bij de hand om naar de door Bernie bestelde limousine te gaan, die al voor de deur stond te wachten. Ze droeg een satijnen japon van Dior met wijde pofmouwen en een rok tot op de enkels, zodat de al even mooie schoentjes van Dior tot hun recht kwamen. Het geheel had de kleur van oud ivoor, ook de kleine hoofdband die ze droeg om het meisjesachtig loshangend haar in bedwang te houden. Ze zag er ongelooflijk mooi uit en toen Tracy haar aankeek, kreeg ze tranen in haar ogen.

'Ik hoop dat je altijd zo gelukkig blijft als je nu bent, Liz.' Ze wiste haar tranen af en keek lachend op Jane neer. 'Mammie ziet er prachtig uit, vind je niet?'

'Nou en of,' zei Jane en keek haar moeder bewonderend aan. Ze was de mooiste vrouw die ze ooit had gezien, dacht Jane.

'Maar jij bent ook heel mooi,' zei Tracy. Ze streelde de vlechtjes met de linten erin en dacht aan de tijd toen haar eigen dochter nog zo klein was. Toen stapten ze in de wachtende wagen en werden naar Arguello Boulevard gereden, waar ze stopten voor de Emanuelkerk. Het was een mooie, indrukwekkende kerk, dacht Liz toen ze naar binnen gingen. Ze hield haar adem in en haar hart bonsde zwaar terwijl ze Jane's hand stevig in de hare klemde. Het kind keek even naar haar op en ze lachten tegen elkaar. Het was voor beiden een grote dag.

Bill Robbins wachtte haar op in donkerblauw colbert en hij had een van de ouderlingen kunnen zijn met zijn verzorgde grijze baard en zachte ogen. De genodigden zaten al in de banken en toen het orgel inzette, drong het plotseling tot Liz door wat er ging gebeuren. Daarvoor was het een droom geweest en opeens was het werkelijkheid. Ze zag Bernie staan, voor in de kerk met naast zich een man die Paul Berman moest zijn, en het echtpaar Fine zat in de voorste bank. Maar ze had alleen oog voor Bernie, die knappe man met zijn baard, de waardige figuur die op haar wachtte terwijl ze langzaam door het middenpad voortliep, op weg naar haar nieuwe leven.

12

De receptie in het Altamira Hotel slaagde wonderwel. De gasten vermaakten zich uitstekend en genoten vooral van het prachtige uitzicht dat het terras bood. Het restaurant miste de luxe van de grote hotels, maar was intiemer van karakter en Liz had de enigszins ouderwetse gelegenheid altijd heel aantrekkelijk gevonden. Bernie was het volkomen met haar eens en zelfs zijn moeder had er niets op aan te merken. Voor de eerste dans vroeg Bernie zijn moeder en zijn vader danste met Liz. Paul Berman nam zijn moeder van hem over en Bernie danste verder met Tracy en daarna met Jane, die bijzonder trots keek nu ze als volwassene werd behandeld.

'Zo meid, vermaak je je een beetje? Alles naar je zin?'

'Ja hoor!' zei ze. Ze zag er weer wat gelukkiger uit, maar het zat hem nog steeds dwars dat ze haar moesten achterlaten. Hij vatte zijn nieuwe verantwoordelijkheid als vader bijzonder serieus op, en Liz had hem daar de vorige avond flink mee geplaagd. Ook zij had haar zorgen over Jane, die moest achterblijven, iets dat gedurende vijf jaar haast nooit was gebeurd. Maar Liz wist ook dat Jane bij Tracy in goede handen was en iedereen die ging trouwen had uiteindelijk recht op een huwelijksreis.

'Ja, wat wil je,' had hij zich de vorige avond verdedigd. 'Ik ben tenslotte joods en wij hebben nu eenmaal gauw last van schuldgevoelens.'

'Richt dat dan maar op iets anders,' had Liz gezegd. 'Zij redt zich wel.'

Nadat hij met Jane had gedanst, nam hij haar mee naar het buffet en hielp haar op haar bord te scheppen wat ze lekker vond. Toen zette hij haar naast haar grootmoeder en vroeg Liz weer ten dans.

'Hallo.' Jane keek op naar Ruth die aandachtig naar haar zat te kijken.

'Wat een mooie hoed hebt u op, wat is dat voor bont?' Ruth had zo'n vraag niet verwacht, maar Jane was een leuk kind en tamelijk goed opgevoed voorzover ze had gemerkt. 'Het is nerts.'

'Hij staat mooi bij uw jurk... en die heeft dezelfde kleur als uw ogen. Wist u dat?' Geboeid bestudeerde ze Ruth van top tot teen en onwillekeurig lachte Ruth tegen haar.

'Jij hebt mooie blauwe ogen,' zei ze.

'Dat weet ik. Net als mijn moeder. Mijn vader is dood, weet u.' Ze vertelde het zakelijk, met een mond vol rosbief, en Ruth kreeg opeens met haar te doen. Liz had het vast niet gemakkelijk gehad, alleen met het meisje, voor Bernie zich aandiende. Hij moest een soort redder in de nood zijn geweest. Ze vermoedde dat Liz en Jane hem ook zo zagen, maar Bernie zelf zou het niet met haar eens zijn geweest.

'Dat is heel naar voor je,' zei ze. Iets beters schoot haar niet te binnen.

'Ja, dat vind ik ook. Maar nu heb ik een nieuwe pappie.' Trots keek ze naar Bernard en de tranen kwamen Ruth in de ogen. Onverwacht keek Jane weer naar haar op. 'Weet u dat u de enige grootmoeder bent die ik heb?'

'O.' Ze vond het pijnlijk dat het kind haar op tranen betrapte. Haastig greep ze het kinderhandje en zei: 'Dat is dan heel leuk. Jij bent ook mijn enige kleinkind.' Jane lachte haar toe en kneep haar in de hand.

'Ik ben blij dat u zo lief voor me bent. Voor ik u kende, was ik bang.' Bernie had zijn nieuwe dochter die ochtend in de kerk heel officieel aan zijn ouders voorgesteld. 'Ik dacht dat u misschien wel heel oud of gemeen of zo kon zijn.'

Ruth keek haar dodelijk verschrikt aan. 'Heeft Bernie je dat verteld?'

'Nee.' Jane schudde haar hoofd. 'Bernie zei juist dat u heel aardig was.'

Ruth keek haar opeens stralend aan. Ze vond haar een aanbiddelijk kind. Ze gaf haar klapjes op haar hand en griste een koekje van een voorbijkomend blad en gaf het haar. Jane brak het koekje in tweeën en bood Ruth de helft ervan aan. En Ruth at het op zonder de hand van het kind los te laten. Ze waren dikke vrienden tegen de tijd dat Liz aanstalten maakte haar trouwjapon voor iets anders te verwisselen. En zodra Jane haar moeder zag verdwijnen en begreep hoe laat het was, begon ze meteen weer zachtjes te huilen. Bernie zag het van de andere kant van de zaal en schoot haar te hulp.

'Wat is er nou, lieverd?' Zijn moeder was aan het dansen met de vader van de bruidegom. Hij sloeg zijn arm om het kind heen.

'Ik wil niet dat jij en mammie weggaan,' zei ze met een klein, huilend stemmetje en hij had er geen weerstand tegen.

'We blijven toch niet zo lang weg?' Maar drie weken moesten haar als een eeuwigheid voorkomen en hij kon haar geen ongelijk geven. Hij vond het zelf ook een behoorlijk lange tijd om haar aan een ander toe te vertrouwen, en terwijl Tracy dichterbij kwam, begon Jane harder te huilen. Even later klampte ze zich vast aan Ruth, die was uitgedanst, alsof ze haar al jaren kende.

'Hemeltje, wat is er gebeurd?' Bernie legde het uit en Ruth keek vol deernis naar het kind. 'Waarom nemen jullie haar niet mee?' zei ze fluisterend tegen haar zoon.

'Ik denk niet dat Liz daar iets voor voelt,' zei hij. 'Het is onze huwelijksreis...'

Zijn moeder keek hem verwijtend aan en haar blik keerde terug naar het kind. 'Kunnen jullie dat op je verantwoording nemen? Hoe kunnen jullie genieten als je aan haar denkt?' Hij keek haar aan en begon te grinniken. 'Je bent toch een schat, ma.' Ze wist hem altijd weer met een schuldgevoel op te zadelen. En hij ging meteen op zoek naar Liz.

'Je kunt haar niet meenemen. Ik heb niets voor haar ingepakt en we hebben niet eens een kamer voor haar in het hotel.'

'Die kamer krijgt ze wel... En anders nemen we gewoon een ander hotel...'

'Als we nu eens geen andere kamer kunnen krijgen?'

'Dan mag ze bij ons slapen,' zei hij grinnikend. 'Dan doen we onze huwelijksreis nog een keertje over.'

'Bernard Fine... wat is er met jou aan de hand?' Maar ze lachte tegen hem; ze was dankbaar dat ze was getrouwd met een man die zoveel van haar kind hield. Zelf had ze ook al wroeging gehad omdat ze Jane moesten achterlaten en dat gaf de doorslag. 'Goed dan. Maar hoe doen we het? Vlug naar huis en een koffer voor haar pakken?'

'Als de bliksem.' Hij keek op zijn horloge en rende weg naar de receptiezaal. Haastig kuste hij zijn moeder, drukte Paul Berman en zijn vader de hand en greep Jane zodra Liz binnenkwam en het rijst begon te regenen. Jane keek hem verschrikt aan; ze begreep het niet dadelijk en dacht dat hij afscheid nam. Maar hij droeg haar weg en fluisterde haar iets in het oor: 'Je gaat met ons mee. Knijp je ogen dicht, dan krijg je er geen rijstkorrels in.' Ze kneep haar ogen dicht en lachte van opluchting, terwijl hij haar in zijn krachtige arm wegdroeg en met zijn andere hand Liz' hand greep, waarna ze onder een regen van rijst en rozeblaadjes naar buiten renden. Even later zaten ze in de limousine en raasden terug naar San Francisco.

In tien minuten pakten ze Jane's kleren in, ook de badpakjes die Bernie haar de vorige zomer had gestuurd, en ze haalden nog net hun vliegtuig. Er was nog één eersteklas stoel te krijgen die hij nam voor Jane in de hoop dat ze ook in het hotel zoveel geluk zouden hebben, en lachend van geluk ging Jane het vliegtuig in. Ze had haar zin gekregen; ze ging mee! Ze zat te dansen op Bernies knie en viel later in slaap in de armen van haar moeder, terwijl ze naar het westen vlogen. Ze waren tenslotte met hun drieën getrouwd, dacht Bernie, en hij boog zich opzij terwijl het licht in de cabine werd gedempt omdat de film zou beginnen.

'Je bent een schat, mevrouw Fine.'

'Jij ook,' fluisterde ze om het slapende kind niet wakker te maken. Toen legde ze haar hoofd op zijn schouder en sliep door tot ze Hawaii bereikten. Ze overnachtten in Waikiki en vlogen de volgende dag door naar Kona op Hawaii. Ze hadden gereserveerd in het Mauna Kea Resort Hotel en de goden waren met hen. Ze konden een kamer krijgen naast de suite die Bernie voor hen had gereserveerd. Het kind hoefde niet bij hen op de kamer te slapen. Niet dat het tenslotte veel verschil maakte. Ook in het Muna Kea zat er een monster onder het bed en de meeste nachten sliep ze tussen hen in in het grote bed tot de zon opkwam boven de palmen. Het werd een huwelijksreis voor drie, zoals te voorzien was geweest. Een reis die hen nog lang zou heugen, dacht Bernie wanneer hij 's nachts over het kind heen grinnikend naar Liz keek en zich toch wel opgelaten voelde, al was de humor van de situatie hem volkomen duidelijk.

'Volgend voorjaar in Parijs halen we de schade in, verzekerde hij haar.'

Liz lachte hem uit.

'En als ze weer gaat huilen?'

'Dan zal ik onverbiddelijk zijn!'

'Ik hoor het je zeggen,' zei Liz, maar ze lachte en kuste hem over het slapende kind heen. Ze hadden tenslotte besloten hun leven met Jane te delen. Het waren drie heerlijke weken en gedrieën vlogen ze terug van 'hun' huwelijksreis, gebruind, uitgerust en ontspannen. En Jane vertelde vol trots aan ieder die het horen wilde dat ze was mee geweest op de huwelijksreis van haar moeder. Het was een reis geweest die ze geen van allen zouden vergeten.

13

De maanden na Hawaii leken om te vliegen, want ze hadden het voortdurend druk. Bernie was bezig aan het opstellen van de showprogramma's voor de zomer en de herfst en met de planning voor het aankopen van de nieuwe collecties. Elk ogenblik werd hij voor een vergadering naar New York gehaald. Liz had het thuis ook druk en leek doorlopend aan het koken, bakken en naaien te zijn. Ze was een goede gastvrouw en wat er te doen viel, deed ze het liefst zelf. Ze had meer vaardigheden dan Bernie had kunnen vermoeden. In de kleine tuin in Buchanan Street verschenen rozestruiken en samen met Jane verzorgde ze een kleine groentetuin die Tracy had helpen aanleggen. Het was april geworden voor ze het beseften. Bernie moest op reis naar New York en zou doorgaan naar Europa, zoals hij dat sinds jaren deed. Liz was nog nooit in New York of Europa geweest en hij wilde haar dolgraag meenemen. Even kwam de verleiding bij hem op ook Jane weer mee te nemen, maar hij had Liz nu eenmaal beloofd dat dit hun echte huwelijksreis zou worden en het probleem loste zich tenslotte vanzelf op. Hij had ervoor gezorgd dat ze de reis konden maken in de schoolvakantie van Liz en Jane had dan uiteraard ook vakantie, en er werd afgesproken dat ze haar naar oma en opa Fine in New York zouden brengen om daar een paar weken te logeren. Dat was voor Jane zo'n feestelijk vooruitzicht dat het haar nauwelijks meer leek te deren of ze al of niet meeging naar Europa.

'En,' vertelde ze in het vliegtuig, 'we gaan naar de Radio City Music Hall!' Het zou een triomftocht worden. En er stond nog meer op het programma: het Natuurlijk Historisch Museum om de dinosauriërs te bekijken waarover ze op school al iets had geleerd, en het Empire State Building en het Vrijheidsbeeld. Ze kon het nauwelijks afwachten en Ruth evenmin, had Bernie via de telefoon begrepen. De telefoongesprekken verliepen heel wat meer ontspannen sedert hij getrouwd was. Liz belde Ruth vaak, alleen om even gedag te zeggen en te vertellen dat ze het goed maakten, waardoor Bernie van die druk was verlost. Zijn moeder leek het best te vinden zo; ze vroeg hem niet aan het toestel, maar vroeg altijd naar Jane. Hij had moeilijk kunnen voorzien dat zijn moeder zo gek op het kind zou zijn en de liefde was wederzijds: Jane was ook dol op haar. Ze vond het heerlijk nu ook een grootmoeder te hebben en ze had Bernie al eens in volle ernst gevraagd of ze zijn naam kon krijgen. 'Natuurlijk wel,' had hij gezegd, zonder erbij na te denken. Maar de volgende dag had ze op school officieel haar veranderde naam opgegeven, was met een stralend gezicht thuisgekomen en had hem toegevoegd: 'Nu ben ik ook met jou getrouwd.' Liz leek ook blij met de oplossing, overtuigd dat Jane tijdens hun reis in goede handen zou zijn. Als Jane had moeten thuisblijven, zou Tracy haar eerste keus zijn geweest, maar het ging de laatste tijd niet meer zo goed tussen Tracy en Jane. Jane werd wijzer, zo wijs dat Tracy soms om haar moest lachen. Daar maakte Tracy overigens geen probleem van; ze was blij dat Liz met man en kind zo duidelijk gelukkig was.

In New York stond 'oma Ruth' al op Kennedy Airport te wachten op de landing van hun vliegtuig.

'Hoe is het met je, kleine schat?' Voor het eerst voelde Bernie haar armen niet om zijn hals bij de verwelkoming en het deed hem toch even onwennig aan. Maar toen hij zag dat Jane zijn moeder om de hals vloog, kreeg hij bijna tranen in zijn ogen. Hij gaf zijn vader een hand en Liz gaf zijn ouders een kus. Toen sloeg hij zijn arm om zijn moeder heen en met hun vijven reden ze naar huis in Scarsdale, waarbij ze allemaal door elkaar zaten te praten. Het was alsof ze plotseling een familie waren geworden, zonder latente vijandschap. Hij besefte heel duidelijk dat Liz dat voor hem had gedaan. Ze wist op een heel bijzondere manier contacten te leggen en hij begreep iets beter hoe ze dat deed toen hij haar lachend een blik van verstandhouding met zijn moeder zag wisselen over een opmerking van Jane. Nog altijd voelde hij het als een opluchting dat zijn ouders haar zo gemakkelijk hadden aanvaard. Hij had gevreesd dat vooral zijn moeder daar niet toe in staat zou blijken, maar hij had de glorie van het grootouderschap onderschat.

'Ik heet nu net als jullie,' deelde Jane tijdens de rit vol trots mee. Ze legde uit: 'Deze naam is zoveel gemakkelijker te spellen. De vorige kon ik helemaal niet spellen.' Ze grinnikte met een gat in haar mond; ze had de vorige week haar eerste tand verloren en vertelde oma wat de tandenfee allemaal had gebracht.

'Vijftig cent?' zei Ruth verbluft. 'Wij kregen altijd maar tien cent.'

'Dat was vroeger,' zei Jane vol afkeer. Ze gaf haar grootmoeder een kus op de wang en fluisterde haar duidelijk verstaanbaar in: 'Ik zal een ijsje voor je kopen, oma.'

'We gaan een heleboel leuke dingen doen terwijl mammie en pappie op reis zijn.' Jane noemde hem nu ook pappie en hij had Liz al eens gevraagd of het niet beter zou zijn als hij haar zou echten.

'Het zou wel kunnen,' had ze geantwoord. 'Wat haar vader heeft gedaan, heet juridisch verlating. We kunnen doen wat we willen. Maar ik zie niet in waarom je de moeite zou nemen, schat. Als ze zich bij jouw naam noemt, wordt dat geleidelijk aan ook haar naam en ze heeft zelf immers al besloten je pappie te noemen.' Hij was h et met haar eens geweest. Het lokte hem ook niet om Jane aan een procedure bloot te stellen.

Het was voor het eerst sinds jaren dat hij bij zijn ouders logeerde en het huis leek ineens gezellig nu Liz en Jane er waren. Liz hielp zijn moeder met koken en naderhand met de afwas. Het dienstmeisje was ziek en dat was het enige sombere bericht dat zijn moeder die avond te melden had. Maar omdat Hattie alleen aan eeltknobbels leed die verwijderd moesten worden, bleef zijn moeder ver beneden haar gebruikelijke norm van beroertes en hartaanvallen. En de stemming bleef voortreffelijk. De enige moeilijkheid was dat hij zich behoorlijk geremd voelde toen Liz 's nachts met hem wilde vrijen.

'Als mijn moeder nu eens binnenkomt?' fluisterde hij in het donker en ze giechelde als een ondeugend kind.

'Dan klim ik uit het raam en wacht op het gazon tot de kust weer veilig is.'

'Ja, als je dat wilt doen, schat...' Hij schoof zijn hand onder de satijnen nachtpon die ze droeg en ze begonnen te stoeien, te kussen en te vrijen. Ze voelden zich net twee fluisterende kinderen die iets ondeugends deden en later lagen ze in het donker nog lang te praten en hij zei haar welk een grote verandering ze in zijn ouderlijk huis tot stand had gebracht. 'Jij hebt mijn moeder niet meegemaakt zoals ze vroeger was. Ik meen het werkelijk, ik heb haar soms gehaat.' Het klonk als heiligschennis onder haar eigen dak, maar het was nu eenmaal zo.

'Jane heeft haar geloof ik een beetje behekst.'

'Dat hebben zij en jij samen gedaan.' Hij was ontroerd door haar gezicht in het maanlicht. 'Je bent de meest bewonderenswaardige vrouw die ik ooit heb ontmoet.'

'En Isabelle dan?' plaagde ze hem. Mij kneep haar in haar borst en zei: 'Jij hebt tenminste niet mijn mooiste horloge gestolen... alleen mijn hart.'

'Is dat alles?' vroeg ze pruilend. Weer wilde hij met haar vrijen en hij schoof zijn hand tussen haar dijen. 'Ik had iets heel anders in gedachten, monsieur. 'Ze zei het met een Frans accent en hij viel op haar aan en beiden hadden ze de sensatie dat de huwelijksreis nu begonnen was. Jane had die nacht geen behoefte bij hen te slapen en dat was maar goed ook, want Liz' nachtpon was ergens onder het bed verdwenen en Bernie had die nacht verzuimd een pyjamabroek aan te trekken.

Maar de volgende morgen aan het ontbijt zagen ze er heel presentabel uit in hun ochtendjas en zijn moeder riep uit de keuken, waar ze met Jane sinaasappels uitperste: 'We kunnen jullie vandaag niet naar het vliegveld brengen!' Ze keken elkaar vragend aan en Jane leek dat de gewoonste zaak van de wereld te vinden, want ze riep: 'We gaan vandaag naar de Radio City Music Hall. Kaartjes hebben we al.' Jane's stem klonk opgewonden en Bernie keek Liz waarderend aan. Dat had zijn moeder slim bekeken. Ze had het zo geregeld dat Jane niet op de luchthaven het vliegtuig hoefde nakijken waarmee haar ouders wegvlogen. Dat was beter en nu konden ze haar nawuiven nadat ze met oma in de trein was gestapt. Dat was op zichzelf al een ervaring voor Jane. Opa moest naar zijn werk, maar zou hen naderhand komen halen Hotel Plaza. 'Leuk hè?' had Jane gezegd. 'En we gaan rijden in een hansom, dat is een rijtuig met een paard ervoor! Door Central Park!' Toen ze haar bij het afscheid knuffelden had haar onderlip maar even getrild, maar het had niet lang geduurd en toen de trein wegreed zat ze alweer vrolijk met oma te babbelen. Liz en Bernie gingen terug naar huis en vrijden nog eens. Ze sloten het huis zorgvuldig af en gingen per taxi naar het vliegveld, waarmee de huwelijksreis echt was begonnen.

'Gereed voor Parijs, mevrouw Fine?'

'Oui, monsieur: Ze giechelde en maakte hem ook aan het lachen. Van New York had ze nog altijd niets gezien. Maar ze hadden zich voorgenomen op de terugreis drie dagen in New York te blijven. Op die manier zou het voor Jane gemakkelijker zijn het afscheid te verwerken en op de terugreis konden zij haar dan ook nog het een en ander van New York laten zien. Het kwam trouwens toch beter uit in verband met vergaderingen die Bernie moest bijwonen.

Met Air France vlogen ze naar Frankrijk en landden al heel vroeg op het vliegveld Charles De Gaulle. Het was pas acht uur plaatselijke tijd en twee uur later kwamen ze het Ritz Hotel binnen, na hun koffers in ontvangst te hebben genomen en de douane te zijn gepasseerd. Wolff had ervoor gezorgd dat er een limousine voor hen klaarstond en Liz was diep onder de indruk van het hotel. Die lobby van het Ritz met al die elegant geklede vrouwen en welverzorgde mannen, de portiers die poedeltjes en pekineesjes van de gasten uitlieten, het was allemaal van een weelde die Liz voor het eerst aanschouwde. De winkels aan de Faubourg St. Honoré waren een openbaring, evenals Maxim, de Tour d'Argent, de Eiffeltoren en de Arc de Triomphe, de Bateaux-Mouch, de Galeries Lafayette, het Louvre, het Jeu de Paume en het Museum Rodin. De week in Parijs ging in een droom voorbij en ze vlogen door naar Rome en Milaan, waar hij voor de zaak modeshows moest gaan bekijken. Nog altijd was hij belast met alles wat Wolff aan modelijnen importeerde en het bepalen van de keus was uiterst belangrijk. Ze begon respect te krijgen voor het werk dat hij deed, ging voortdurend met hem mee, maakte aantekeningen voor hem en paste een paar maal kleren voor hem, omdat hij wilde zien hoe ze een 'gewoon mens' stonden en niet een mannequin wier taak het was ze van hun voordeligste kant te laten zien. Ze gaf er haar mening over, vertelde hem of ze gemakkelijk zaten, wat er volgens haar aan te verbeteren viel, en leerde onderhand het een en ander over de modebranche, terwijl ze van stad tot stad trokken. Het viel hem op dat de modeshows invloed op haar hadden. Ze werd modebewuster, lette meer op wat sjiek was. Ze zag er opeens verzorgder uit, schonk meer aandacht aan accessoires die ze koos. Ze bleek een aangeboren flair te hebben voor dingen die bij elkaar pasten en met zoveel keus aan alle kanten bewees ze al gauw hoe goed ze zich wist te kleden. En wat ze droeg was niet alleen sjiek, het maakte indruk. Ze genoot ervan met hem mee te kunnen gaan, met hem samen te werken, 's middags met hem in hun hotelkamer te vrijen en daarna de halve nacht rond te zwerven langs de Via Veneto of muntjes in de Trevi-Fontein te gooien.

'Wat heb je nu gewenst, liefste?' vroeg hij. Hij was nog nooit zo verliefd op haar geweest als tijdens die weken.

'Dat zul je wel zien.' Lachend keek ze naar hem op.

'O ja, hoe dan wel?' Maar hij dacht dat hij het wel wist. Ook hij wilde het en ze werkten eraan. 'Is het soms een wens waarvan je dik en rond wordt?' Hij zou haar graag zo zien, zijn kind dragend, maar veel tijd tot proberen hadden ze nog niet gehad. Ze lachte maar eens.

'Als ik je vertel wat ik heb gewenst, komt het niet uit,' zei ze en hief een bezwerende vinger op. Ze gingen terug naar Hotel Excelsior en vrijden opnieuw. Hij vond het een heerlijke gedachte, een kind dat zou ontstaan op hun tweede huwelijksreis. Maar toen ze in Londen aankwamen voor hun laatste twee dagen in Europa bleek dat hun wens niet was uitgekomen en Liz was zo teleurgesteld dat ze hem het nieuws huilend vertelde.

'Het geeft niet.' Hij sloeg zijn arm om haar heen en hield haar tegen zich aan. 'We proberen het opnieuw.' Dat deden ze een uur later al, wetend dat ze nu niet op succes konden rekenen, maar ze vonden het desondanks heerlijk. Toen ze na twee weken terugvlogen naar New York, na de boeiendste twee weken van hun leven, lag het geluk hen op het gezicht te lezen. En ze merkten niet de enigen te zijn die het naar hun zin hadden gehad. Jane was na twee uur nog niet uitgepraat over alles wat ze hadden gedaan tijdens hun reis naar Europa. En oma Ruth leek de zaak van Schwarz voor haar te hebben leeggekocht.

'Je hebt een vrachtauto nodig om dat allemaal naar huis te krijgen.' Bernie keek met grote ogen naar de poppen, het speelgoed, een levensgrote hond, een paardje, een poppenhuis en een fornuisje. Ruth werd verlegen en begon zich te verdedigen. 'Ik had hier alleen jouw oude autootjes nog staan,' zei ze bijna beschuldigend. Maar ze had duidelijk plezier in het kopen van nieuw speelgoed gehad.

'Zo zo,' zei Bernie en gaf zijn moeder de doos van Bulgari. Hij had een paar schitterende oorhangers voor haar gekocht, gemaakt van oude gouden munten met kleine diamantjes in een zeshoek rondom de randen. Voor Liz had hij precies zo'n paar gekocht en ze vond ze prachtig. Ook Ruth was ermee in haar schik. Ze deed ze meteen in, bestudeerde ze voor de spiegel en haastte zich weg om ze aan Lou te laten zien. Liz drukte Jane stijf tegen zich aan. Ze had haar meer gemist dan ze zelf had beseft in de roes van de Europese reis, alleen met Bernie.

De paar dagen in New York waren een feest op zichzelf. Ze dineerden bij La Côte Basque, bij '21' en Grenouille, zijn drie favoriete restaurants, en hij liet haar alles proeven waarvan hij zelf zo vaak had genoten. Ze dronken een glaasje bij het Plaza Hotel of bij Sherry Netherland, gingen 's avonds luisteren naar Bobby Short die in het Carlyle speelde en Liz werd verliefd op hem. Ze gingen winkelen bij Bergdorf, Sachs, Bendel en het legendarische Bloomingdale en Liz verzekerde Bernie dat ze winkelen bij Wolff nog altijd het plezierigst vond.

'Ik geniet er altijd van samen met jou te zijn, weet je dat? Dit soort bestaan heb ik nooit gekend; ik had het altijd zo druk om de eindjes aan elkaar te knopen en dit is iets ongelooflijks. Het was een pover bestaan dat we hadden en nu al die weelde. Alsof het leven een groot, veelkleurig schilderij is geworden... zoals die fresco's van Chagall in het London Center.' Ook daar had hij haar mee naar toe genomen. 'Al dat rood en groen, dat zonnige geel en het heldere blauw... Vroeger was ons bestaan alleen maar wit en grijs gekleurd.' Bewonderend keek ze naar hem op en hij kuste haar en proefde het drankje dat ze had besteld.

'Ik hou heel veel van je, Liz.'

'Ik van jou niet minder,' fluisterde ze en op hetzelfde moment hikte ze zo hevig dat een man voor hen naar hen omkeek. Liz zag haar kans schoon en ze keek Bernie aan: 'Hoe zei je dat je heette?'

'George, George Murphy,' speelde Bernie mee. 'Ik ben getrouwd en ik heb zeven kinderen in de Bronx. Ga je met me mee naar een hotel?'

De man die had omgekeken hield hen geboeid in de gaten. Ze zaten bij een gelegenheid waar veel mannen kwamen om snel iets aan de haak te slaan, maar van vrouw en kinderen werd daarbij meestal niet gerept.

'Ga mee, dan maken we er nog een,' stelde ze monter voor.

'Oké, doen we.' Ze gingen weg en op Third Avenue riep hij een taxi aan die hen langs de kortste route naar Scarsdale bracht. Ze waren al thuis voor zijn moeder met Jane erugkwam en zijn vader was nog in het ziekenhuis. Hij vond het prettig alleen met haar thuis te zijn; hij vond het overal prettig waar hij met haar alleen was, vooral in bed, dacht hij terwijl ze tussen de koele lakens schoven. Maar het zinde hem niet dat hij weg moest uit New York, terug naar Californië. Hij had er met Paul Berman over gesproken, maar niets bereikt.

'Kom nou, Paul, ik zit daar nu al veertien maanden.'

'Maar de zaak is pas tien maanden open. Waarom heb je toch zo'n haast? Je hebt een pracht van een vrouw en een aardig huis, en Jane is geboren en getogen in San Francisco.'

'We hebben haar liever hier op school.' Jane kon niet worden ingeschreven, hadden ze te horen gekregen, voor het vaststond dat ze naar New York kwam.'

'Je kunt ons toch niet voor jaren verbannen?'

'Nou nou, jaren... laten we zeggen nog één jaar. Ik heb gewoon niemand anders die dit aankan.'

'Goed dan.' Hij zuchtte. 'Maar dan is het afgelopen. Hand erop?'

'Goed, goed... Jezus, je doet net of je in Armpit in West-Virginië terecht bent gekomen. Zo'n gat is San Francisco nou ook weer niet.'

'Dat weet ik ook wel. Maar ik hoor hier nu eenmaal thuis, dat weet je best.'

'Ik spreek het niet tegen, Bernie. Maar we hebben je daar op het ogenblik nodig. We zullen ons best doen je binnen een jaar terug te halen.'

Met tegenzin verliet hij New York, al moest hij toegeven dat San Francisco inderdaad geen ramp was. Het kleine huis viel hem mee toen hij het terugzag en op zijn eerste werkdag constateerde hij dat op de zaak alles naar wens ging. Niet zo goed als in de vestiging van New York, maar toch heel behoorlijk. Het enige dat hem tegenviel, was dat hij niet meer de hele dag bij Liz was en op de eerste schooldag haalde hij haar af voor een lunch in een cafetaria. Hij zag er geweldig uit in zijn elegante Engelse donkergrijze maatpak en Liz kwam naar buiten in de plooirok en het rode truitje dat ze samen bij Trois Quartiers hadden gekocht. Ze droeg haar nieuwe Italiaanse schoentjes en ze zag eruit als een jong meisje. Jane was trots op hem.

'Dat is mijn pappie, daar... met mijn mammie.' Ze wees hem aan en ging bij hen staan om goed te laten uitkomen dat ze bij hem hoorde.

'Zo, hummel,' zei hij en tilde haar hoog op en daarna nog een paar van haar vriendinnetjes. Hij was een succes in de cafetaria en ook Tracy kwam even naar hen toe. Ze omhelsde Bernie geestdriftig en vertelde terloops dat haar dochter zwanger was van een tweede kind. De verlangende blik in de ogen van Liz ontging Bernie niet en hij greep even haar hand. Ze begon zich bezorgd te maken dat er iets niet in orde was met haar en hij had gezegd dat het ook wel aan hem kon liggen; zij had tenslotte al eerder een kind gehad. Samen hadden ze besloten de zaak voorlopig maar te laten rusten, maar onwillekeurig hield de kwestie hen toch bezig. Ze wilden zo graag een kind van hen samen.

In juni had hij een verrassing voor haar. Hij had voor twee maanden een huis aan Stinson Beach gehuurd. Het was net groot genoeg: een slaapkamer voor hen, een voor Jane en nog een logeerkamer voor eventuele gasten. Verder een grote woonkamer met eethoek, een zonnige keuken en een terras met beglazing, waar ze naakt konden zonnebaden als Jane er niet bij was. Het was een goede keus en Liz was er blij mee. Ze besloten er de volle twee maanden te gaan wonen; Bernie was bereid heen en weer te rijden. Ze waren er nog maar veertien dagen toen Liz griep kreeg en het duurde een paar weken voor ze weer opknapte. Bernie belde zijn vader erover op en Lou zei dat ze best een voorhoofdsholteontsteking kon hebben en dat ze haar dokter om antibiotica moest vragen. Haar hoofd voelde de hele dag zwaar aan en tegen de avond was ze onpasselijk. Ze was uitgeput en depressief en ze kon zich niet herinneren dat ze zich ooit zo ellendig had gevoeld. De tweede maand van de vakantie ging het iets beter, maar niet veel, en ze beleefde maar weinig plezier aan Stinson Beach. Jane speelde met andere kinderen en rende 's avonds met Bernie langs het strand, maar Liz kon nauwelijks een voet buiten de deur zetten zonder misselijk te worden. Ze zag er zelfs tegenop naar de stad te gaan om haar jurk voor het komende operabal te passen. Ze had voor dat jaar een nauwsluitend model van Galanos gekozen met één blote schouder en een bijpassende cape. Maar ze schrok toen ze de jurk paste vlak na Labor Day.

'Welke maat is dit?' Ze begreep er niets van. Ze had meestal maat zes en nu wilde de jurk die ze hadden gestuurd niet eens dicht. Ze keek verbijsterd naar de verkoopster, die het etiket bekeek en zei: 'Het is een maatje acht, mevrouw Fine.'

'Staat-ie mooi?' Bernie stak zijn hoofd naar binnen en ontsteld keek ze hem aan.

'Hij past niet.' Het was ondenkbaar dat ze was aangekomen. Ze was sinds juli ziek geweest en ze had uiteindelijk een afspraak met de dokter gemaakt. Over een week begon de school weer en dan moest ze weer fit zijn. Ze was inmiddels zelfs bereid de antibiotica in te nemen die haar schoonvader had aanbevolen. 'Ze hebben blijkbaar een verkeerde maat gestuurd. Dit moet een maat vier zijn, anders begrijp ik er niets meer van.' Ze had het model gepast voor ze de jurk bestelde, en hij had haar beslist niet te nauw gezeten. Dat was een maat zes geweest en deze jurk zou maat acht zijn.

'Ben je zwaarder geworden in de vakantie?' Bernie kwam de paskamer binnen. Hij zag dat ze gelijk had. De rits in het middel, aan de zijkant van de jurk, ging niet dicht. Er bleef een decimeter gebruinde huid zichtbaar. Hij keek de coupeuse aan, die zwijgend toekeek. 'Kan hij uitgelegd worden?' Hij kende de exclusieve prijs van de jurk en het leek bijna heiligschennis er al te veel aan te veranderen. En de tijd ontbrak om de jurk terug te sturen en een grotere maat te laten komen. Liz zou een andere jurk moeten kiezen voor de opera als deze niet kon worden uitgelegd. De coupeuse schudde haar hoofd en voelde even aan Liz' middel, waarna ze vragend opkeek.

'Is madame van de zomer aan het strand soms dikker geworden?' Ze was een Française, die Bernie uit New York had gehaald. Voordat ze bij Wolff kwam, had ze bij Patou gewerkt.

'Ik weet het niet, Marguerite,' zei Liz. Ze had al eerder met haar te maken gehad. Het was dezelfde coupeuse die haar had geholpen met haar trouwjurk, met de japon voor het operabal van het vorig jaar en met andere aankopen. 'Ik dacht het niet.' Maar in de vakantie had ze ruime kleren gedragen, een joggingpak, sweatshirts, oversized hemden, en ze was in een ruimvallend katoenen jurkje naar de zaak gekomen. Opeens keek ze Bernie aan en begon te lachen. 'O, lieve hemel!'

'Wat is er?' Bezorgd keek hij haar aan, maar ze bleef lachen. Ze was aanvankelijk bleek geworden, maar daarna had ze een vuurrode kleur gekregen. Ze vloog hem om de hals en kuste hem en de verkoopster en coupeuse trokken zich bescheiden terug. Ze hielpen Liz altijd graag, want ze was altijd heel vriendelijk en ze waren zo verliefd op elkaar. Ze vonden het fijn dat te zien. 'Wat heb je toch, Liz?' Bernie maakte zich los en keek haar vragend aan. Ze lachte nog altijd, ondanks de mooie jurk die niet meer paste of misschien juist daarom.

'Ik geloof dat ik die antibiotica bij nader inzien toch maar niet zal innemen.'

'Waarom niet?'

'Ik denk dat je vader zich vergist.'

'Hoe weet jij dat?' vroeg hij lachend.

'Ja, hoe weet je zoiets?' Alle symptomen waren haar eenvoudig ontgaan. 'Ik geloof niet meer dat ik een voorhoofdsholteontsteking heb.' Ze ging op een stoel zitten en keek hem breed lachend aan en opeens begreep hij het. Hij keek verbijsterd van de jurk naar haar gezicht.

'Weet je het zeker?'

'Nee... ik dacht er al niet meer aan... maar wel bijna zeker... ik heb er in de vakantie eenvoudig niet meer op gelet.' Maar achteraf drong het tot haar door dat ze aan zee wel een menstruatie had overgeslagen. Ze was vier weken over tijd. Maar doordat ze zich zo ziek had gevoeld, had ze er geen aandacht aan geschonken. De volgende dag bevestigde de dokter dat ze zwanger was. Ze was zes weken onderweg en van de dokter ging ze naar de zaak om Bernie het blijde nieuws te vertellen. Ze vond hem op zijn kantoor, waar hij rapporten uit New York doorlas, maar hij schoof alles van zich af zodra ze binnenkwam.

'En?' Hij hield zijn adem in en ze begon te lachen en haalde een fles champagne van achter haar rug te voorschijn.

'Gefeliciteerd, pappa.' Ze zette de fles op zijn bureau en met een kreet van vreugde sloeg hij zijn armen om haar heen.

'Het is ons gelukt... je bent zwanger!' Hij schaterde het uit en ze lachte met hem mee. Toen tilde hij haar op en danste met haar rond en zijn secretaresse vroeg zich af wat die twee daar uitvoerden. Toen ze eindelijk het kantoor verlieten, zag Bernie Fine eruit alsof hij bijzonder trots op zichzelf was.

14

In het najaar ging hij alleen naar New York voor zijn gebruikelijke zakenreis. Vervolgens moest hij door naar Parijs en dat leek hem voor haar te vermoeiend. Hij wilde dat ze veel rust nam, met de voeten hoog ging zitten, gezonde dingen at en televisie keek om zich na de schooldag wat te ontspannen, zei hij. En voor zijn vertrek gaf hij Jane opdracht goed voor haar te zorgen. Ze was nogal verbaasd geweest toen ze hoorde dat er een baby kwam, maar nu was ze er blij mee.

'Het zal net een grote pop zijn,' had Bernie haar uitgelegd. En het deed haar vooral goed dat hij het liefst een jongetje wilde hebben en zei dat zij altijd zijn liefste dochtertje zou blijven. Ze beloofde goed voor Liz te zorgen wanneer hij weg was en hij belde hen dadelijk na zijn aankomst vanuit New York op. Hij logeerde in Hotel Regency dat vlak bij de zaak was, en de eerste avond van zijn verblijf ging hij met zijn ouders eten.

Ze spraken af in Le Cirque en opgewekt ging hij het restaurant binnen, waar hij hen al aan hun tafel zag zitten wachten.

Hij gaf zijn moeder een kus en bestelde een kir, en zag dat ze hem een beetje argwanend aankeek.

'Er is vast iets aan de hand.'

'Welnee,' zei hij.

'Je bent toch niet ontslagen?'

Hij lachte haar toe en bestelde een fles Dom Perignon, terwijl zijn moeder hem bleef aanstaren.

'Wat is er dan gebeurd?'

'Iets heel prettigs.'

Ze geloofde er geen woord van en zei, hem recht in zijn gezicht kijkend: 'Kom je weer terug naar New York?'

'Nog niet.' Hij had het graag gewild, maar zelfs die wens was op de achtergrond geraakt. 'Het is iets veel fijners.'

'Ga je soms naar een andere plaats verhuizen?' Ze keek nog altijd argwanend, maar zijn vader begon zelfs te lachen. Hij had het nieuws al geraden en de beide mannen wisselden een blik van verstandhouding terwijl de kelner champagne inschonk. Bernie hief zijn glas:

'Op oma en opa... mazzel tov.'

'Wat?' zei Ruth. Opeens liet ze zich als door de bliksem getroffen achterover op de bank vallen en keek haar zoon met grote ogen aan.

'Nee! Is Liz... is ze...?' Voor het eerst sedert Bernie haar kende, kon ze niet uit haar woorden komen en de tranen sprongen haar in de ogen. Bernie keek haar breed lachend aan en legde zijn hand op de hare.

'We krijgen een kind, ma.' In zijn blijdschap kon hij zich nauwelijks beheersen en zijn vader wenste hem geluk terwijl zijn moeder onsamenhangend doorbrabbelde, en samen brachten ze hun dronk uit.

'Ik kan het me niet voorstellen... is alles goed...? Eet ze gezond...? Hoe voelt ze zich... Ik zal haar bellen zodra we thuis zijn.' Plotseling dacht ze aan Jane en opnieuw keek ze Bernie bezorgd aan. 'Hoe heeft Jane het opgenomen?'

'Ze schrok er eerst een beetje van, geloof ik. Ik denk dat ze er niet op had gerekend dat we haar zoiets zouden aandoen. Maar we hebben het haar heel uitvoerig uitgelegd, gezegd dat we met haar minstens net zo blij waren, enfin, wat je allemaal zegt. En Liz gaat wat boekjes voor haar aanschaffen om eventuele negatieve gevoelens te voorkomen.'

Zijn moeder keek hem fronsend aan. 'Je begint al net te praten als die lui daarginds... Californiërs zijn nauwelijks Amerikanen meer. Pas maar op dat je niet net zo wordt en daar blijft hangen.' Dat was iets waarvoor ze bang was geweest sedert hij verhuisd was, maar inmiddels ging het ook nog om een kleinkind. 'Neemt Liz wel vitaminen in?' vroeg ze. Ze keek Lou aan, in afwachting van het antwoord van haar zoon. 'Jij moet maar even met haar praten als we vanavond bellen. Zeg haar wat ze moet eten, welke vitaminen ze moet innemen.'

'Ze zal wel onder behandeling van een gynaecoloog zijn, Ruth. Hij zal haar wel voorschrijven wat ze moet doen.'

'Weet zo'n man veel. Het kan best zo'n hippie-dokter zijn, die kruiden voorschrijft en zegt dat naakt op het strand slapen heel gezond is.' Ze keek haar zoon met een felle blik aan. 'Je moet hier terug zijn voor de baby wordt geboren. Liz moet bevallen in het New York Hospital, dat is veilig en dan kan je vader een beetje toezicht houden.'

'Ze hebben daar ook heel goede ziekenhuizen, Ruth.' De twee mannen keken haar met een toegeeflijke glimlach aan. Ze was aardig van de kook. 'Ik neem aan dat Bernie zelf ook wel een oogje in het zeil houdt.' En dat was natuurlijk ook zo. Hij was al met Liz naar een gynaecoloog geweest die hem door een relatie was aanbevolen. Ze zouden eventueel de Lamaze-training gaan doen en Liz had gekozen voor een natuurlijke bevalling, waarbij Bernie haar zou steunen en haar hand vasthouden. Hij durfde daar eigenlijk nog niet aan te denken, maar hij wilde Liz niet teleurstellen en was vast van plan bij de geboorte aanwezig te zijn.

'Alles gaat voortreffelijk, ma. Voor ik vertrok, ben ik met haar naar de dokter geweest. Hij lijkt me heel kundig; hij komt zelfs uit New York.' Dat laatste bedoelde hij als geruststelling, maar ze verstond hem niet eens. 'Hoe bedoel je, met haar mee geweest naar de dokter? Je bent toch in de wachtkamer gebleven, hoop ik?'

Bernie vulde haar champagneglas bij en lachte tegen haar. 'Nee, zo gaat dat tegenwoordig niet meer. De vader wordt overal bij betrokken.'

'Maar je wilt de bevalling toch niet zelf meemaken?' Ze keek hem met afschuw aan. Ze vond het een weerzinwekkende nieuwigheid. In New York begon het ook al gewoonte te worden en ze kon zich niets ergers voorstellen dan een man die zijn vrouw zag bevallen.

'Dat ben ik wel van plan, ma.'

Haar gezicht betrok. 'Het is het afschuwelijkste dat ik me kan indenken.' Ze liet haar stem dalen en zei op vertrouwelijke toon: 'Weet je, je zult nooit meer onbevangen tegenover haar staan als je de baby geboren hebt zien worden. Neem dat van me aan. Daar zou ik je staaltjes van kunnen vertellen waar je akelig van wordt... Trouwens' — ze ging rechtop zitten en snoof even — 'een fatsoenlijke vrouw zou je er niet bij willen hebben. Het is een afschuwelijk gezicht voor een man.'

'Maar ma, het is toch een wonder... er is toch niets afschuwelijks of onfatsoenlijks aan als je je vrouw ziet bevallen?' Hij was zo trots op haar en hij wilde zijn kind ter wereld zien komen; hij wilde aanwezig zijn om het te verwelkomen. Ze zouden nog naar een filmpje van een geboorte gaan kijken om precies te weten wat hun te wachten stond. Het leek hem absoluut niet iets afschuwelijks, alleen misschien een beetje beangstigend. Zelfs Liz was er wat nerveus onder hoewel ze het zes jaar geleden al eerder had meegemaakt. Maar het leek allemaal nog zo ver weg. De baby zou pas over zes maanden geboren worden, al konden ze nauwelijks zo lang wachten. Toen het etentje ten einde liep, had Ruth niet alleen de hele baby-uitzet al in gedachten, ze had ook uitgemaakt wat de beste kleuterschool van New York was en ze drong er bij Bernie op aan zijn zoon later rechten te laten studeren. De champagne vloeide rijkelijk en ze was een beetje aangeschoten toen ze vertrokken, maar het was het gezelligste etentje geweest dat hij in lange tijd in gezelschap van zijn moeder had gehad en hij bracht hun de uitnodiging van Liz over. Hij had zelf net genoeg champagne op om niet meer te schrikken van het vooruitzicht dat zijn moeder kwam logeren.

'Liz vraagt of jullie met de kerstvakantie bij ons komen,' zei hij, zijn beide ouders aankijkend.

'Alleen Liz?'

'Nee ma, ik natuurlijk ook. Ze zegt dat u bij ons kunt logeren.'

'Waar dan?'

'U krijgt de kamer van de baby.'

'Nee, dat hoeft niet. We gaan wel naar Hotel Huntington, net als de vorige keer. Dan hebben jullie geen last van ons. Wanneer verwacht ze ons?'

'Haar kerstvakantie begint op 21 december. Omstreeks die tijd zouden jullie dus kunnen komen.'

'Blijft ze nog werken, Bernard?'

Hij moest even lachen. 'Ik zit mijn hele leven al met koppige vrouwen opgescheept. Ja, ze wil tot de paasvakantie blijven werken en dan verlof nemen. Haar vriendin Tracy kan voor haar invallen. Ze hebben het samen al helemaal geregeld.'

'Mesjogge. Dan hoort ze thuis te zijn en veel te rusten.'

Hij haalde zijn schouders op. 'Dat doet ze toch niet en de dokter zegt dat ze vrijwel tot het eind kan blijven werken... Nou, komen jullie?'

Er glinsterde iets in haar ogen en ze lachte hem toe. 'Wat dacht je dan? Ik zal niet mijn enige zoon in dat godverlaten oord komen opzoeken.'

'Zo godverlaten is het niet, ma.'

'Het is ook geen New York.' Droefgeestig keek hij om zich heen terwijl ze op het trottoir stonden te wachten tot de portier een taxi voor hen had bemachtigd: al die langssuizende wagens, de voetgangers, de winkeltjes op Madison Avenue. Soms kreeg hij het gevoel dat zijn romance met New York nooit zou eindigen en San Francisco kwam hem nog altijd als een verbanningsoord voor. 'Zo erg is San Francisco nu ook weer niet,' zei hij. Het was meer om zichzelf te overtuigen, want hoe gelukkig hij daar ook met Liz was, in New York zou hij nog gelukkiger met haar zijn geweest. Zijn moeder haalde haar schouders op en keek hem met droevige blik aan.

'Reden te meer om nu maar gauw terug te komen. Zeker nu.' Alle drie dachten ze aan Liz en aan het kind dat onderweg was. Zijn moeder deed alsof het een speciaal geschenk van Bernie aan zijn ouders was. 'Pas goed op jezelf.' Ze omhelsde hem innig toen er eindelijk een taxi voor hen kwam en met tranen in haar ogen nam ze afscheid. 'Mazzel tov, voor jullie allebei.'

'Bedankt, ma.' Hij gaf haar een stevige hand en keek zijn vader nog eens aan. Vanuit de taxi wuifden ze nog naar hem en toen waren ze verdwenen. Langzaam wandelde hij terug naar zijn hotel en dacht aan hen, aan Liz en aan Jane, en hij besefte hoe gelukkig hij was... waar hij ook woonde. Misschien was dat nu ook niet zo belangrijk meer... In San Francisco zou Liz het gemakkelijker hebben dit jaar; ze zou er althans niet uitglijden in de sneeuw en hoefde er niet de elementen te trotseren. Misschien was het zo maar het beste, hield hij zichzelf voor. En de volgende dag vertrok hij in een stromende regen, maar nog altijd vond hij de stad ontzettend mooi. Ze was nu omgeven door een grijs waas, en terwijl het toestel hoogte won, dacht hij weer aan zijn ouders. Het moest niet leuk voor hen zijn dat hij zo ver weg woonde. Nu hij zelf vader ging worden, kon hij het veel beter begrijpen. Hij zou het zelf ook niet prettig vinden als zijn zoon een heel eind bij hem vandaan zat. Hij leunde achterover tegen de hoofdsteun van zijn stoel en dacht met een lachje om zijn mond aan Liz en aan het kind dat ging komen... Hij hoopte dat het op haar zou lijken en hij zou het niet erg vinden als het toch weer een meisje werd... zo'n heel klein meisje... Toen dommelde hij in en hij sliep vrijwel aan één stuk door tijdens de vlucht naar Europa.

De week in Parijs was snel om en hij vloog door naar Milaan en Rome, zoals hij gewend was. Deze keer moest hij ook naar Denemarken en Berlijn en hij had een aantal vergaderingen in Londen. Maar hij deed goede zaken en was bijna drie weken van huis, en toen hij Liz terug zag, schoot hij in de lach. Haar buik was in die paar weken zoveel dikker geworden dat ze haar kleren niet meer kon dragen. En toen ze naast hem in bed lag, zag ze eruit of ze een pompoen had ingeslikt.

'Wat heb je daar allemaal zitten?' lachte hij plagend toen ze voor het eerst weer vrijden.

'Ik zou het niet weten.' Ze maakte een hulpeloos gebaar met beide handen. Ze lag naakt in bed met haar haar in vlechtjes terwijl al hun kleren over de vloer verspreid waren. Ze hadden er geen gras over laten groeien, want veel tijd hadden ze niet voor Jane door Tracy zou worden thuisgebracht na een uitstapje dat ze hadden gemaakt.

Maar toen Liz was opgestaan en door de kamer liep en ze Bernie naar zich zag kijken, werd ze opeens verlegen en trok haastig Bernie overhemd aan. 'Kijk maar niet naar me... ik ben zo afschuwelijk dik.'

'Dik? Kom nou! Je bent nog nooit zo mooi geweest. Je bent zelfs heel verleidelijk!' Hij kwam naar haar toe, streelde haar achterste en daarna gleed zijn hand nieuwsgierig over haar buik.

'Weet je nou al wat het is?' Zijn stem klonk oprecht nieuwsgierig.

Lachend haalde ze haar schouders op. 'Het is groter dan Jane in die tijd was, maar dat zegt niets.' Hoopvol voegde ze eraan toe: 'Misschien is het een jongen. Dat wil jij toch het liefste?'

Met zijn hoofd een beetje scheef nam hij haar op. 'Het maakt me eigenlijk niets uit. Zolang het maar gezond is. Wanneer moeten we weer naar de dokter?'

'Weet je zeker dat je het echt zo wilt?' Bezorgd keek ze hem aan en hij begreep haar niet helemaal.

'Ben je van gedachten veranderd?' En opeens begreep hij het wel. 'Mijn geliefde moeder heeft je zeker opgebeld?' Ze kreeg een kleur en bleef het antwoord schuldig. Hij trok haar in zijn armen. 'Ik vind je heel erg mooi, ook zoals je nu bent. En ik wil dit met je delen... helemaal... het goede, het kwade, de zorgen en het wonder van een geboorte. Wij hebben samen dit kind gemaakt en nu hebben we er beiden zoveel mogelijk deel aan. Of denk jij daar anders over?'

Opgelucht keek ze hem aan en met glanzende ogen vroeg ze: 'Maar zul je niet voorgoed een afkeer van me hebben?' Ze keek hem zo bezorgd aan dat hij moest lachen. Hij keek naar het bed waarin ze pas nog hadden liggen vrijen en kuste haar teder.

'Heb je die indruk dan daarnet gekregen?' Ze begon te giechelen en klemde zich stevig aan hem vast.

'Nee hoor... het spijt me...' En toen ging de bel en ze schoten haastig hun kleren aan om Tracy en Jane te kunnen ontvangen. Hij tilde het kind naar gewoonte hoog in de lucht en liet haar alle lekkere dingen zien die hij uit Frankrijk had meegebracht. Pas uren later waren Bernie en Liz weer alleen.

Naast hem in bed zocht ze een gemakkelijke houding en ze praatten nog wat na, over zijn werk, over de zaak, over zijn reis en over het kind dat ging komen. Dat kind hield haar het meest bezig en hij nam het haar niet kwalijk. Het was ook zijn kind en hij was zo trots op haar. Hij trok haar in zijn armen en zo vielen ze in slaap, en het was alsof ze als een poes naast hem lag te spinnen.

15

Bernies ouders arriveerden een dag nadat de kerstvakantie was begonnen en Liz reed met Jane naar de luchthaven om hen af te halen. Ze was nu vijf en een halve maand zwanger. En Ruth had alles bij zich, van een complete babyuitzet tot en met folders omtrent gezond leven die ze Lou had opgedragen uit het ziekenhuis mee te nemen. Ze beschikte over een reeks adviezen die uit de tijd van haar eigen grootmoeder stamden en na een keurende blik op het gezicht van Liz bij de band waarop hun koffers naar buiten kwamen, verklaarde ze dat het een jongen werd, wat iedereen leuk vond.

Ze bleven een week en gingen daarna met Jane naar Disneyland, zodat Bernie en Liz samen hun trouwdag konden vieren. Dat deden ze drie avonden aaneen. Op de dag zelf gingen ze eten bij L'Etoile en vrijden thuis tot de nacht bijna om was. De volgende avond woonden ze een luisterrijk liefdadigheidsbal bij dat op de zaak werd gegeven en op oudejaarsavond gingen ze eten met kennissen en verzeilden tenslotte in de bar van L'Etoile. Het waren feestelijke dagen, maar toen Ruth en Lou terugkwamen, zei Ruth tegen Bernie dat Liz er slecht uitzag. Ze was bleek en niet alleen moe, maar zelfs uitgeput. En ze had de laatste maand over rugpijn geklaagd.

'Trek er eens even met haar tussenuit,' zei ze.

'Geen gek idee,' zei Bernie. Hij had het razend druk gehad en niet voldoende op dat soort dingen gelet. Maar hij zou zich moeilijk kunnen vrijmaken. De baby zou geboren worden in de periode waarin hij zijn gebruikelijke reis naar New York en Europa maakte. Die reis zou hij al tot na de geboorte moeten uitstellen en hij had in die dagen veel te doen in de zaak. 'Ik zal kijken of het me lukt,' zei hij.

Zijn moeder schudde verontwaardigd haar vinger. 'Je moet weten waar je verantwoordelijkheid ligt, Bernard.'

Hij moest om haar lachen. 'Hoor eens ma, ben je nou mijn moeder of die van Liz?' Hij had soms met Liz te doen omdat ze in het geheel geen familie had, behalve hem en Jane en inmiddels zijn ouders in New York. Hoe hij zich soms ook aan zijn moeder kon ergeren, het was toch wel plezierig dat iemand zich om je welzijn bekommerde.

'Niet zo brutaal jij. Het zou goed voor haar zijn er voor de bevalling nog even tussenuit te gaan.' En bij wijze van uitzondering nam hij de raad van zijn moeder ter harte en besloot met Liz een paar dagen naar Hawaii te gaan. Jane mocht deze keer niet mee en tranen hielpen niet. Bernie kwam thuis met een aantal positiejurken voor de tropen en reserveerde twee tickets. Drie dagen later gingen ze weg. En toen ze weer terug waren, zag Liz er gebruind en uitgerust uit en voelde ze zich weer bijna normaal. Maar niet helemaal, want ze had last van maagzuur, sliep minder goed, had pijn in de rug en opgezette enkels en voelde een toenemende vermoeidheid, maar de dokter vond het normale bijverschijnselen. De meeste last had ze van de pijn in haar rug, maar ook die hoorde er blijkbaar bij.

'God, Bernie, soms krijg ik het gevoel dat ik nooit meer zal worden als vroeger.' Ze was ruim dertig pond zwaarder geworden en de bevalling was pas over twee maanden, maar hij vond haar niet minder aanbiddelijk. Ze was wat dikker geworden in haar gezicht, maar dat stond haar heel goed en ze leek er jonger door. Ze zag er altijd heel verzorgd uit, en het kwam dan ook niet door haar uiterlijk dat Bernie minder naar haar begon te verlangen. Maar daar was het nog lang niet de tijd voor en soms beklaagde ze zich erover. In feite was hij bang het kind letsel toe te brengen, zeker wanneer ze zich wat al te zeer lieten gaan, wat vaak het geval was geweest. En enige tijd later wilde Liz zelf niet meer vrijen. Tegen het eind van maart voelde ze zich zo onbehaaglijk dat het lopen haar moeilijk viel en ze blij was dat haar zwangerschapsverlof was ingegaan. Ze had het voor de klas staan en het orde houden onder de kinderen geen dag langer kunnen volhouden.

De leerlingen hadden zelfgemaakte cadeautjes voor de baby meegebracht: laarsjes, truitjes en mutsjes, tekeningen, een wieg, gemaakt door de vader van een leerling en haar geschonken door haar collega's, een paar kleine klompjes en zelfs een asbak. Bernie kwam dagelijks met nieuwe kleertjes thuis van de zaak. Met wat zijn moeder uit New York stuurde erbij had Liz een vierling kunnen uitdossen. Maar ze vond alles mooi en was er blij mee. Intussen begon ze wel naar het eind van de zwangerschap te verlangen en zich zorgen te maken over de bevalling. Ze sliep 's nachts haast niet meer, dwaalde door het huis, ging wat zitten breien of keek naar een nachtfilm op de televisie. Vaak zat ze in de babykamer en stelde zich voor hoe het zou zijn als het kindje er eenmaal was.

Op een middag zat ze daar ook, wachtend tot Jane uit school zou komen, in de schommelstoel die Bernie voor haar had opgeknapt, toen de telefoon ging. Ze kwam in de verleiding niet op te nemen, maar dat deed ze niet graag als Jane nog niet thuis was. En kon iets gebeurd zijn; iemand kon haar nodig hebben. En het kon ook Bernie zijn die even met haar wilde babbelen, wat altijd een plezierige onderbreking was. Ze duwde zich kreunend omhoog uit de stoel, wreef haar mg en liep moeizaam naar de huiskamer.

'Hallo?'

'Goedemiddag.' De stem had iets bekends, maar ze kon hem niet thuisbrengen. Het zou wel weer iemand zijn die haar het een of ander wilde verkopen.

'Ja?'

'Hoe gaat het ermee?' In de stem lag een klank die haar een beetje bang maakte.

'Met wie spreek ik?' vroeg ze op zakelijke toon, maar ze hield haar adem in. De stem had iets bedreigends, zonder dat ze had kunnen zeggen waarom.

'Hoor je niet wie ik ben?'

'Nee, werkelijk niet,' zei ze. Ze wilde al opleggen, aannemend dat het om een grappenmaker ging, maar de stem was haar te vlug af.

'Liz, wacht even!' Het was een bevel en de stem klonk opeens niet welwillend meer. Hij was nu scherp en snauwend en opeens drong het tot haar door wie ze aan de lijn had. Maar dat kon toch niet... hoewel hij wel op de zijne leek. Verstard bleef ze staan met de hoorn in haar hand en ze zei niets meer. 'Ik wil je spreken.'

'Ik weet niet wie u bent.'

'Dat weet jij best.' Hij lachte, een boosaardige lach maar ze wist nu heel zeker dat hij het was. Alleen wist ze nog niet hoe hij haar had teruggevonden en wat hij van haar wilde. En ze had er geen enkele behoefte aan erachter te komen.

'Waar is mijn dochter?'

'Wat gaat jou dat aan?' Het was Chandler Scott, de man die Jane had verwekt, wat niet direct inhield dat hij ook haar vader was. Wat had het kind te maken met wat hij Liz had aangedaan? Zij zag Bernie Fine als haar vader, en met de man die ze nu aan de telefoon had, wilde Liz nooit meer iets te maken hebben. Dat zei ze hem dan ook en aan haar stem was te horen dat ze het meende.

'Je hebt haar in geen vijf jaar meer gezien, Chan. Ze zou niet eens weten wie je bent.' Of dat je nog leeft, dacht ze, maar het leek haar verstandiger dat door de telefoon niet toe te lichten. 'Wij willen niets meer met je te maken hebben.'

'Ik heb gehoord dat je hertrouwd bent.' Ze keek vertederd naar haar buik. 'En ik wed dat manlief zwemt in de dollars.' Het was een weerzinwekkende opmerking en ze werd woedend.

'Wat heeft dat ermee te maken?'

'Niets, ik wil alleen weten of mijn kind het goed maakt. Ik zou haar best weer eens willen zien; ze hoort toch te weten dat ze een echte vader heeft die van haar houdt.'

'Werkelijk? Als je echt zoveel van haar houdt, had je je wel eens eerder mogen melden.'

'Ik wist niet eens waar je zat. Je was spoorloos verdwenen.' Dat bracht haar op een idee dat ze niet helemaal kon uitwerken. Er was een tijd geweest dat ze hem heel wat te zeggen zou hebben gehad. Maar dat was allemaal zo lang geleden. Jane was intussen al zeven jaar. 'Hoe heb je me dan nu gevonden?'

'Zo moeilijk was dat niet. Je stond nog in een oude telefoongids. En je toenmalige hospita heeft me verteld hoe je man heet. Fine dus.'

Ze klemde haar tanden op elkaar toen hij Bernies naam noemde. 'En nu ben ik van plan vandaag of morgen even langs te komen.' Het klonk alsof het vanzelf sprak.

'Bespaar je de moeite. Je krijgt haar niet te zien.' Jane dacht dat hij was overleden, en het speet Liz dat dat niet het geval was.

'Je kunt haar niet bij me weghouden, Liz.' Zijn stem klonk dreigend.

'Denk je dat? Waarom niet?'

'Omdat ik tegen de rechter zal zeggen dat jij de biologische vader van je kind geen bezoekregeling wilt toestaan.'

'Dan zal ik je beschuldigen van kwaadwillige verlating zes jaar geleden. Daar houden rechters niet van.' Er werd gebeld aan de voordeur en Liz' hart begon te bonzen. Dat was Jane en ze wilde vermijden dat zij hen samen hoorde praten. 'Dus val me niet lastig, Chan. Of om het nog duidelijker te zeggen: Donder op!'

'Je moet het zelf weten. Vanmiddag zit ik bij een advocaat.'

'Je doet maar.'

'Ik wil mijn kind zien.' Weer klonk de voordeurbel en Liz riep dat ze kwam.

'Waarom eigenlijk?'

'Omdat ik er recht op heb.'

'En daarna verdwijn je weer voor zes jaar? Laat haar toch met rust.'

'Dat zou je wel willen, maar dan wil ik toch eerst met je praten.' Dat was het dus. Poging tot chantage. Geld wilde hij hebben. Ze had het kunnen weten.

'Waar kan ik je bereiken? Ik bel je terug.' Hij gaf haar een nummer in Marin en ze schreef het op.

'Ik hoor uiterlijk vanavond van je.'

'Dat zul je,' siste ze door haar tanden toen ze oplegde en met een bleek gezicht naar de voordeur ging om Jane binnen te laten. Ze had met haar broodtrommeltje op de deur geslagen en de zwarte lak was behoorlijk beschadigd. Liz gaf haar een uitbrander, waarna ze begon te huilen en naar haar kamer rende. Ze sloeg de deur achter zich dicht en Liz, zelf ook bijna in tranen, ging haar na.

'Het spijt me, lieverd. Ik heb een moeilijke middag gehad.'

'Ik ook,' zei ze. 'Ik heb mijn ceintuur verloren.' Ze had een rode rok aan en daar hoorde een witte ceintuur bij die Bernie van de zaak had meegebracht. Ze was er blij mee geweest, zoals met alles wat hij haar gaf, voornamelijk omdat ze zo blij met hem was.

'Pappie brengt wel een nieuwe voor je mee.'

Ze snikte nog wat na, maar leek toch gekalmeerd. Liz spreidde haar armen uit en aarzelend kwam Jane naar haar toe. Ze hadden het allemaal moeilijk de laatste tijd. Liz was moe en Bernie gespannen, want als hij 's avonds naar bed ging, hield hij er rekening mee dat de baby zich die nacht kon aandienen. En Jane wist nog altijd niet welke veranderingen het nieuwe kindje voor haar zouden meebrengen. Het was begrijpelijk dat ze soms een beetje tegen elkaar snauwden. De plotselinge confrontatie met Chandler Scott had Liz ook geen goed gedaan. Ze streek Jane het haar uit het gezicht en gaf haar een schaaltje koekjes die ze voor haar had gebakken met een glas melk, en Jane ging aan haar bureautje zitten om het huiswerk te maken dat ze van school had meegekregen. Liz ging terug naar de huiskamer, nam een stoel en draaide Bernies privénummer. Hij nam zelf op, maar ze hoorde aan zijn stem dat hij druk bezig was.

'Slecht gekozen moment, lieverd?' Ze was zo ontzettend moe en had voortdurend krampachtige pijnen, vooral wanneer ze opgewonden was, zoals nu na het telefoontje van Chandler.

'Nee, nee, het kan wel even.' Opeens leek hem iets te binnen te schieten. 'Is het zo ver?'

'Nee hoor,' zei ze lachend. Het zou nog twee weken duren. En het kon best wat over tijd zijn, had de dokter gezegd.

'Alles goed met je?'

'Ja... min of meer...' Ze wilde met hem praten voor hij thuis kwam. Jane hoefde het niet te horen wanneer ze hem inlichtte over Chandler Scott. 'Er is vanmiddag iets heel vervelends gebeurd.'

'Je hebt toch niets?' Zijn stem begon als die van oma Ruth te klinken. Liz lachte even en werd weer ernstig.

'Nee. Ik ben opgebeld door een oude kennis. Een oude vijand kun je wel zeggen.'

Ze zag hem in gedachten verbaasd kijken en zijn wenkbrauwen fronsen.

Wat had zij voor vijanden? Daar had ze het met hem nooit over gehad.

Het was althans niet tot hem doorgedrongen. 'Wie dan wel?'

'Chandler Scott.' Hij leek te schrikken en even zei hij niets.

'Heb ik het goed? Is dat niet die ex-man van je?'

'Zo kun je hem nauwelijks noemen. We hebben maar vier maanden samengewoond en wettelijk nog minder.'

'Waar kwam die opeens vandaan?'

'Uit de gevangenis, denk ik.'

'Hoe heeft hij je verdomme gevonden?'

'Via mijn vroegere hospita. Ze heeft hem blijkbaar jouw naam genoemd en gezegd dat we hier woonden, en toen was het een fluitje van een cent.'

'Ze had wel eerst contact met jou mogen opnemen voor ze hem je adres gaf.'

'Ze zal er geen kwaad in hebben gezien.' Liz zocht een minder ongemakkelijke houding op haar stoel. Alles ging de laatste tijd moeilijk: zitten, staan en lopen. Zelfs ademen werd moeilijk en het kind werd zo zwaar en spartelde doorlopend.

'Wat wilde hij?'

'Hij wilde Jane zien.'

'Waarom dat?'

'Als je het mij vraagt heeft hij er geen enkele behoefte aan haar te zien. Hij zei dat hij het met ons wilde bespreken. Hij had het over een advocaat en bezoekrecht.'

'Dat ruikt naar chantage.'

'Dat is het ook, denk ik. Maar ik vind wel dat we met hem moeten praten. Ik heb gezegd dat we hem vanavond terugbellen. Hij heeft me een nummer in Marin opgegeven.'

'Ik praat wel met hem. Het is beter dat jij je erbuiten houdt.' Hij staarde met een bezorgd gezicht op zijn bureaublad en vroeg zich af wat hij moest doen. Het had niet op een beroerder moment kunnen komen. Zoiets moest Liz er nu niet bij hebben.

'Het lijkt me beter zelf maar een advocaat te nemen. Het is best mogelijk dat hij inmiddels geen aanspraken meer kan laten gelden,' zei ze.

'Geen kwaad idee, Liz. Ik zoek het wel uit voor ik naar huis kom.'

'Weet je iemand die je kunt bellen?'

'We hebben een juridische afdeling op de zaak. Daar weten ze wel iemand.' Hij legde meteen op en Liz ging naar de kamer van Jane om te zien of ze haar sommetjes af had.

Jane klapte juist haar boek en schrift dicht en keek vol verwachting naar haar op.

'Brengt pappie straks een nieuwe ceintuur voor me mee?'

'O, lieverd... dat heb ik vergeten te vragen... Nou ja, dan vragen we het vanavond wel.'

'Mammie...' Ze barstte in snikken uit en Liz had graag met haar meegedaan. Alles leek opeens zo moeilijk. Het was al erg genoeg dat ze haast geen been meer voor het andere kon krijgen en ze had het juist wat gemakkelijker voor Jane willen maken in plaats van moeilijker. Jane was toch wel wat overstuur door de baby die ging komen, waardoor alles zou veranderen. Ze klom bij haar moeder op schoot en probeerde zelf weer de baby te spelen, en ze snikte maar door met Liz' armen om zich heen. Even later voelden ze zich allebei opgelucht en Liz ging met haar wandelen. Ze kochten wat tijdschriften en Jane wilde bloemen kopen voor als Bernie thuis kwam. Liz keek toe terwijl ze een bosje irissen en narcissen koos, waarna ze weer langzaam terugwandelden naar huis.

'Denk je dat de baby nu gauw komt?' Ze keek naar haar moeder op, half met hoop, half met angst, en het liefst had ze de baby nooit zien komen. Al had de kinderarts verzekerd dat Jane op de goede leeftijd was om dit te verwerken, toch begon Liz zich af te vragen of het wel goed zou gaan. 'Ik weet het niet, schat, maar ik hoop van wel. Het begint me aardig te vervelen zo dik te zijn.' Ze lachten tegen elkaar en liepen hand in hand door.

'Jij bent niet zo lelijk geworden. De mammie van Kathy zag er verschrikkelijk uit. Ze had een gezicht zo dik als een varken' — ze trok een lelijk gezicht en Liz schoot in de lach — 'en allemaal van die blauwe dingen op haar benen.'

'Spataderen,' zei Liz. Dat was haar tenminste bespaard gebleven.

'Het is zeker wel erg om een baby te krijgen?'

'Nee, het is iets heel moois. Weet je, als het kindje er eenmaal is, voel je dat het de moeite waard is geweest. Dan ben je al dat ongemak opeens vergeten en zo erg is het nou ook weer niet. Nee, een kind krijgen van een man van wie je houdt, dat is het mooiste dat er is.'

'Hield je ook van mijn vader?' Het kind keek haar bezorgd aan en Liz vond het vreemd dat ze juist nu die vraag stelde, de dag waarop Chandler haar na al die jaren had gebeld, en ze was zich er heel erg van bewust hoe grondig ze hem had gehaat. Maar dat kon ze Jane nu niet vertellen en misschien later evenmin. Het zou Jane's mening over Liz zelf kunnen veranderen.

'Ja,' zei ze, 'heel veel.'

'Hoe is hij gestorven?' Het was voor het eerst dat Jane haar die vraag stelde en ze vroeg of Jane iets had begrepen uit haar gesprek met Bernie. Ze hoopte vurig van niet.

'Hij heeft een ongeluk gehad.'

'Met een auto?'

Het was een heel bekende doodsoorzaak. 'Ja. Hij was op slag dood. Hij heeft geen pijn gehad.' Misschien was dat voor Jane een troost.

'Gelukkig maar. Je heb zeker veel verdriet gehad?'

'Ja,' zei Liz.

'Hoe oud was ik toen?' Ze waren bijna thuis en Liz ademde zo moeilijk dat ze nauwelijks meer kon praten.

'Een paar maanden nog maar, schat.' Ze klommen de stoep op en Liz maakte de voordeur open en viel neer aan de keukentafel. Jane zette de bloemen voor Bernie in een vaas en keek haar moeder tevreden aan.

'Gelukkig dat je met pappie bent getrouwd. Nu heb ik toch weer een vader.'

'Ja.' En ze was er aardig op vooruitgegaan, dacht Liz.

Jane bracht de bloemen naar de huiskamer en Liz begon hun maaltijd klaar te maken. Ze kookte nog steeds zelf, bakte nog altijd brood en maakte het dessert waar iedereen van hield. Ze wist niet of ze daarmee zou doorgaan wanneer het kind er eenmaal was, of ze het dan niet te druk zou krijgen, maar nu kon ze hen nog verwennen. En dat deed ze iedere dag, en Bernie verlangde bij zijn thuiskomst steeds weer naar wat ze aan lekkers had klaargemaakt. Hij was tien pond aangekomen, maar zei altijd lachend dat het van de zwangerschap kwam.

Hij kwam die avond vroeg naar huis, begroette hen beiden uitbundig, bedankte Jane voor haar bloemen en begon pas over het probleem nadat Jane naar bed was. Hij had er niet eerder over durven beginnen uit angst dat het kind iets zou opvangen dat haar beter bespaard kon blijven. Nu deed hij de deur van Jane's slaapkamer dicht en ook die van hun eigen slaapkamer. Hij zette hun televisietoestel aan zodat Jane hen niet zou kunnen horen, waarna hij Liz heel bezorgd aankeek.

'Peabody, onze bedrijfsjurist, heeft me iemand aanbevolen, een meneer Grossman; ik heb vanmiddag al contact met hem opgenomen.' De man had bij voorbaat zijn vertrouwen gehad, want hij kwam niet alleen uit New York, maar had ook rechten gestudeerd aan Columbia. 'Hij zegt dat de zaak moeilijk ligt. Die man kan inderdaad aanspraken doen gelden.'

'Nee toch?' Liz keek hem geschrokken aan. Ze zat in een ongemakkelijke houding op het voeteneind van hun bed en had weer ademhalingsmoeilijkheden. Ze voelde zich belabberd. 'Na al die jaren? Hoe kan dat nu?'

'Omdat de wet vrij liberaal is in deze staat, dat is de reden.' Meer dan ooit speet het hem dat Berman hem niet terug had laten komen naar New York voor dit hun overkwam... 'Als ik haar tijdig had geëcht, zou hij nu achter het net hebben gevist, maar dat heb ik nu eenmaal niet gedaan. Dat was fout. Ik dacht dat we de wet erbuiten konden houden, ook al gebruikte ze mijn naam.' Hij kon zich wel voor het hoofd slaan na wat hij van zijn advocaat had gehoord.

'Maar dit kun je toch kwaadwillige verlating noemen... van haar en van mij ook, verdomme.'

'Als we het daarop gooien, zullen we de zaak misschien ook wel winnen, maar de moeilijkheid is dat dat niet automatisch gebeurt. Er hangt veel van de rechter af en het zou op een soort proefproces kunnen uitdraaien, waarbij de rechter zijn visie op kwaadwillige verlating zou kunnen spuien. Winnen we, prachtig. Verliezen we, dan kunnen we in hoger beroep gaan. Maar in die tussentijd, en het kan wel even duren voor de zaak zelfs maar in eerste instantie wordt behandeld, krijgt hij een voorlopig bezoekrecht om hem een "eerlijke kans" te geven...'

'Maar de man is een delinquent, een misdadiger, een oplichter.' Hij had Liz nog nooit zo opgewonden meegemaakt. Ze leek grondig de pest te hebben aan de man en hij wist inmiddels dat ze er redenen toe had. Hij begon hem zelf ook te haten. 'Zouden ze zo iemand een kind toevertrouwen?'

'Blijkbaar wel. Het uitgangspunt is dat de biologische vader een brave burger is tot het tegendeel is bewezen. Ze geven hem dus eerst het recht Jane te bezoeken, dan kunnen wij daartegen in verweer gaan en winnen of verliezen. En dan zullen wij haar moeten uitleggen wie hij is, waarom hij op bezoek komt en hoe wij daarover denken.' Ontsteld keken ze elkaar aan, net zo ontsteld als Bernie zich had gevoeld toen hij 's middags met de advocaat had gesproken. Hij besloot haar de rest ook maar te vertellen. 'Volgens die Grossman is de kans groot dat we niet eens zullen winnen. In deze staat komen ze in de eerste plaats op voor de rechten van de vader, en de rechter zou hem in het gelijk kunnen stellen, zelfs al vindt hij hem een grote schoft. De opvatting is blijkbaar dat vaders ondanks alles rechten hebben, tenzij ze een kind mishandelen of zo. En zelfs in dat geval wordt er alleen maar een maatregel getroffen om het kind te beschermen, maar de ouder die zijn boekje te buiten is gegaan, blijft zijn bezoekrecht houden. Leuk vooruitzicht, hè?' Hij had zich zozeer door zijn woede laten meeslepen, dat hij zijn dwaasheid pas inzag toen Liz begon te huilen. In haar toestand kon ze deze mogelijkheid niet verwerken. 'O, lieverd, het spijt me... dat had ik je allemaal niet moeten vertellen.'

'Ik moet toch weten waar ik aan toe ben,' zei ze snikkend. 'Kunnen we niets doen om van hem af te komen?'

'Ja en nee. Grossman heeft volkomen open kaart gespeeld. Juridisch mag je dat soort niet afkopen, maar het wordt wel gedaan. Als advocaat neemt hij aan dat het toch om geld is begonnen. Het is niet erg waarschijnlijk dat hij na zeven jaar opeens de behoefte heeft Jane te leren fietsen of zo. Hij zal vast wel geld willen hebben om hem de tijd te helpen overbruggen tot hij weer in de bajes zit. De moeilijkheid is dat als we het hem eenmaal hebben gegeven, hij telkens weer kan terugkomen. Het kan een bodemloos vat worden.' Het liefst zou hij het eenmaal willen proberen in de hoop dat ze daarna voorgoed van Chandler af zouden zijn. Hij had erover nagedacht op weg naar huis en hij was bereid de man tienduizend dollar te geven op voorwaarde dat ze nooit meer iets van hem zouden horen. Hoger durfde hij niet te gaan, want het gevaar leek hem te groot dat de man de smaak van het incasseren te pakken zou krijgen. Hij legde Liz uit wat hij van plan was en ze stemde erin toe.

'Zullen we hem dan maar opbellen?' Ze wilde de zaak achter de rug hebben, ze had veel last van de buikkrampen op dat moment. Haar hart ging als een razende tekeer toen ze Bernie het papier gaf waarop ze het telefoonnummer had genoteerd.

'Ik praat zelf wel met hem. En ik wil niet dat jij je ermee bemoeit. Volgens mij doet hij zijn best jouw aandacht terug te krijgen en hoe minder succes hij daarmee heeft, hoe beter.' Ze begreep het en was blij dat Bernie de kwestie wilde afhandelen.

De telefoon werd aan de andere kant opgenomen en Bernard vroeg naar Chandler Scott. Hij hield de hoorn zo vast dat Liz kon meeluisteren, en toen uiteindelijk een mannenstem zich meldde, keek hij Liz aan; hij moest weten of het de man zelf was. Toen ze knikte, nam Bernie het over. 'Met de heer Scott? U spreekt met Fine.'

'O?' Opeens drong het tot hem door. 'O juist. U bent met Liz getrouwd.'

'Dat klopt. U hebt, meen ik, vanmiddag opgebeld over een bepaalde transactie.' Grossman had hem op het hart gedrukt niet de naam van het kind en een eventueel bedrag te noemen voor het geval dat Scott het gesprek op een band opnam. 'Ik heb de uitkomsten daarvan hier voor me liggen.'

Scott was heel vlug van begrip. Hij hield er niet van om de zaken heen te praten, al had hij het gesprek 's middags met Liz wel leuk gevonden. 'Kunnen we de kwestie ergens bespreken?' Hij hield zich evenzeer op de vlakte als Bernie, misschien bang dat de politie meeluisterde. God mocht weten bij welke strafbare feiten hij inmiddels weer was betrokken, dacht Liz.

'Dat lijkt me wel beter. Mijn cliënt heeft me een prijs voor u genoemd. Tienduizend voor het hele pakket. Voor eenmaal, ter vergoeding van uw vroegere diensten. Ik heb de indruk dat men probeert u uit te kopen.' Niemand had hem kunnen misverstaan, en het bleef nog lang stil aan de andere kant.

'Moet ik iets tekenen?' vroeg Scott argwanend.

'Dat lijkt me niet nodig,' zei Bernie. Zelf had hij die eis wel willen stellen, maar Grossman had hem duidelijk gemaakt dat zo'n handtekening het papier niet waard was waarop hij stond geschreven.

Scott kwam ogenblikkelijk ter zake. 'Waar kan ik het in ontvangst nemen?' vroeg hij gretig. In het busstation in een bruine papieren boodschappentas, had Bernie bijna gezegd. Eigenlijk moet hij lachen, maar zo grappig was het allemaal toch niet. Dus besloot hij zich terwille van hen allen zo snel mogelijk van de schoft te ontdoen en Liz niet langer te kwellen zo vlak voor de bevalling.

'Ik zal het u komen brengen.'

'Contant?'

'Uiteraard.' De smeerlap. Het enige dat hij wilde was geld. Om Jane gaf hij geen zier. En dat had hij ook nooit gedaan, zoals Liz hem had verteld. 'Ik zal het u morgen komen overhandigen.'

'Ik kom het wel halen. Waar woont u?' Het adres waar ze nu woonden stond niet in de telefoongids en Bernie begreep hoe goed ze daaraan hadden gedaan. Hij wilde die oplichter niet thuis ontvangen en op de zaak evenmin. Hij zou hem naar een bar laten komen of naar een restaurant, een portiek desnoods.

'Komt u maar om lunchtijd naar Harry in Union Street. Om twaalf uur.' Zijn bank was daar maar een halve straat vandaan en hij kon het geld afgeven en daarna Liz de afloop meedelen.

'Prima.' Chandlers stem had een vrolijke, luchtige klank, alsof hij niets te vrezen had. 'Tot morgen dus.' Daarna belde hij af.

Bernie wendde zich tot Liz: 'Hij doe het.'

'En zou hij hiermee tevreden zijn, denk je?'

'Voorlopig wel. Het zal voor hem een hoop poen zijn, meer dan hij op het ogenblik kan overzien. Het enige probleem is, zoals Grossman al zei, dat hij ons weer kan lastig vallen zodra hij op zwart zaad zit, maar dat zien we dan wel.' Hij zou zich geen maandelijkse aderlating kunnen veroorloven. 'Met een beetje geluk zitten we dan weer in New York en daar kan hij ons niet zo gemakkelijk vinden. En we zullen je vroegere hospita geen verhuiskaart sturen. Misschien kun je die vrouw verzoeken geen informatie meer over je te geven. Liz knikte. Ze was het met Bernie eens: in een stad als New York zou Chandler hen niet zo gemakkelijk op het spoor kunnen komen.

'Ik wilde hem niet op mijn kantoor ontvangen, want dan zou het voor hem toch weer makkelijker zijn om ons te kunnen vinden,' zei Bernie. Dankbaar keek ze hem aan. 'Het spijt me zo dat je hierin betrokken bent geraakt, schat. En als ik zoveel geld bijeen kan sparen, betaal ik het je terug.'

'Doe niet zo mal.' Hij sloeg zijn arm om haar heen. 'Dat soort dingen gebeurt nu eenmaal en morgen zijn we ervan af.'

Ze keek hem verdrietig en met een ernstige blik in haar ogen aan. In haar herinnering leefde nog de ellende waarin Scott haar vroeger had gestort en opeens rilde ze en stak Bernie haar hand toe! 'Wil je me iets beloven?'

'Alles wat je maar wilt.' Hij had haar nog nooit zo lief gevonden als op dat moment, terwijl ze met haar dikke buik ging zitten.

'Als mij ooit iets overkomt, zul je Jane dan tegen hem beschermen?' Ze staarde hem met wijd open ogen aan en hij fronste zijn voorhoofd.

'Zoiets moet je niet zeggen.' Hij was wel zo joods dat hij aan enig bijgeloof leed, minder dan zijn moeder, maar het was er toch. 'Er overkomt je niets...' De arts had hem gewaarschuwd dat vrouwen tegen de bevalling bang konden worden en zelfs uitgesproken somber konden zijn. Misschien was het een teken dat de baby gauw zou komen.

'Maar je belooft het? Ik wil niet dat hij haar ooit benadert. Zweer het me...' Ze raakte opgewonden en hij beloofde het.

'Ik houd van haar alsof ze mijn eigen kind is. Daar hoef je je geen zorgen over te maken.' Maar die nacht kreeg ze een nachtmerrie terwijl ze in zijn armen lag en hij was zelf ook nerveus toen hij de volgende dag naar café Harry ging, voorzien van een envelop met honderd biljetten van honderd dollar. Liz had hem gezegd uit te kijken naar een lange, magere man met blond haar. Ze waarschuwde hem dat de man er misschien heel anders uit zou zien dan wat hij verwachtte voor deze afspraak.

'Als je hem voor het eerst ziet, zou je hem op een luxe jacht plaatsen of bereid zijn je jongste zuster aan hem voor te stellen.'

'Dat is helemaal mooi. Dan schiet ik waarschijnlijk de een of andere onschuldige man aan, steek hem de envelop toe en krijg een stomp in mijn maag... of nog erger, hij grist het geld weg en gaat aan de haal.'

Maar toen hij bij Harry aan de bar stond, waarbij hij zich een beetje voelde als een Russische spion met een opdracht, zag hij de man binnenkomen en hij twijfelde geen moment. Zoals Liz al had gezegd, was Chandler een knappe man met iets zwierigs. Hij droeg een blazer op een grijze broek, maar het ding was wel oud en de mouwen van zijn overhemd waren gerafeld. Zijn schoenen waren totaal versleten. Zijn kleren waren niet veel zaaks en hij deed denken aan een verlopen, overjarige student toen hij op de bar af stapte en whisky puur bestelde, die hij met trillende hand vasthield terwijl hij het café rondkeek. Bernie had hem niet verteld hoe hij er zelf uitzag, zodat hij in het voordeel was. Hij was er vrijwel van overtuigd dat hij de goede voor had. En hij zag hoe Scott een gesprek begon met de man achter de bar, die hij vertelde dat hij pas terug was uit Arizona. Nadat hij zijn glas half had geleegd, voegde hij er nog aan toe dat hij daar in de. bajes had gezeten, waarna hij met een jongensachtige grijns zijn schouders ophaalde.

'Ze kunnen daar ook nergens tegen. Ik had alleen wat met een paar cheques gestoeid... Nou ja, het is prettig weer in Californië te zijn.' Het was een miezerig commentaar op de wetten van de staat en het speet Bernie meer dan ooit dat hij niet weer in New York zat toen hij de man tenslotte benaderde.

'Meneer Scott?' Hij hield zijn stem gedempt en schoof ongemerkt naast Chandler, die zijn tweede glas in de hand had. Hij voelde zelf hoe nerveus hij was. Van dichtbij gezien bleek de man dezelfde blauwe ogen te hebben als Jane, maar die van Liz waren ook blauw, zodat moeilijk viel te bepalen van wie het kind de blauwe kleur had geërfd. De man had een knap gezicht, maar zag er ouder uit dan zijn negenentwintig jaar. Hij had lichtblond haar dat over zijn ene oog viel en Bernie begreep waarom Liz verliefd op hem was geworden. Hij had dat jongensachtig onschuldige, waarmee het gemakkelijk moest zijn geweest mensen op te lichten en hen over te halen geld in zijn louche ondernemingen te steken.

Sinds zijn achttiende had hij zich schuldig gemaakt aan flessentrekkerij en na een aantal malen gearresteerd te zijn geweest kon hij het blijkbaar nog altijd niet laten. Vermoedelijk zou hij een kans hebben gehad bij de film, dacht Bernie, met dat jongensachtige uiterlijk waar niemand kwaad achter zou zoeken. Zodra hij werd aangesproken, keek hij Bernie met een gretige, hebzuchtige blik aan.

'Ja?' Hij glimlachte wel, maar alleen zijn lippen bewogen. De blik waarmee hij Bernie opnam, was koud als ijs.

'Mijn naam is Fine.' Bernie wist dat hij niets meer hoefde te zeggen.

'Prachtig.' Chandler begon te stralen. 'Hebt u iets voor me?'

Bernie knikte, maar maakte geen haast met het overhandigen van de envelop. Hij zag dat Chandler Scott aandachtig zijn kleren bestudeerde en afdwaalde naar zijn horloge. Bernie had uit voorzorg geen al te duur horloge om gedaan, dus een Rolex viel er niet te halen. Hij droeg het horloge dat hij van zijn vader had gekregen toen hij zijn bedrijfsopleiding volgde, maar ook dat was niet goedkoop geweest en Scott zag het. De man moest wel denken dat hij op een goudmijn was gestuit.

'Zo zo, deze keer heeft Liz wel iets goeds aan de haak geslagen.'

Bernie ging er niet op in. Zwijgend trok hij de envelop uit zijn binnenzak. 'Dat is geloof ik wat u wilde hebben. U kunt het natellen. Het is compleet.'

De man keek Bernie opeens recht in de ogen. 'Hoe weet ik of het echt is?'

'Wat?' Bernie schrok. 'Waar zou ik vals geld vandaan moeten halen?'

'Dat is niet zo moeilijk.'

'Laat het dan maar nakijken op de bank. Ik wacht hier wel.' Bernie weigerde zich nog nerveuzer te laten maken en Scott drong niet meer aan. Hij liet de biljetten in de envelop onder zijn duim doorglijden. Het bedrag was compleet en de man leek tevreden. Tienduizend dollar! 'Nog één ding,' zei Bernie. 'Kom niet terug om meer. Een volgende keer krijgt u geen cent. Begrepen?'

Hij keek Chandler doordringend aan en er kwam een lachje op het knappe gezicht. 'Begrepen.' Hij dronk zijn glas uit, liet de envelop in zijn blazer verdwijnen en keek Bernie nog eens aan. 'Doe Liz mijn groeten. Het spijt me dat ik haar niet heb gezien... Bernie had hem graag een trap in zijn maag gegeven, maar hij bedwong zich. Het viel hem op dat de man met geen woord over Jane had gerept. Voor tienduizend dollar had hij haar verkocht, en zijn hand opstekend tegen de man achter de bar wandelde hij het café uit en verdween om de hoek. Bernie zat te trillen aan de bar. Hij had geen behoefte meer aan zijn drankje. Alles wat hij wilde, was naar huis gaan om te kijken of met Liz alles goed was. Hij had een vage angst dat de man naar zijn huis zou gaan om Liz lastig te vallen of Jane te zien, ondanks de getroffen schikking. Maar de kans daarop leek hem niet zo groot; de man had niet eens naar het kind gevraagd, had geen enkele belangstelling voor haar getoond.

Haastig verliet hij het café, stapte in zijn wagen en reed naar huis. Hij liet de wagen in de oprit staan en nam de stoep in een paar sprongen. Hij was nog steeds geschokt door de ontmoeting, al wist hij niet goed waarom. Het enige dat hij wist, was dat hij Liz moest zien. Hij kon de sleutel niet goed in het slot krijgen en toen was hij bang dat er niemand thuis was. Maar hij vond haar in de keuken, waar ze weer koekjes bakte voor hem en Jane. Ze streek haar haar uit haar ogen en keek hem vragend aan. 'Hi, Liz,' zei hij. Er brak een lach door op zijn bezorgd gezicht. Hij was zo opgelucht haar te zien, dat hij had kunnen huilen. Moeizaam ging ze op een keukenstoel zitten en lachte terug. Ze had een sprookjesprinses kunnen zijn zonder die omvangrijke buik. 'Dag, lieverd.' Hij streelde haar gezicht en ze legde haar hoofd tegen hem aan. Ze had de laatste uren met angst aan hem gedacht en voelde zich schuldig voor de overlast die ze hem had bezorgd.

'Is het goed afgelopen?'

'Ja. En hij zag er net zo uit als je had gezegd. Maar hij maakte de indruk dat hij geen cent bezat.'

'Als dat zo is, zal hij wel gauw weer achter de tralies zitten. Het is me destijds wel duidelijk geworden dat hij een geboren oplichter is.'

'Waar heeft hij zoveel geld voor nodig, denk je?'

'Om van te leven, veronderstel ik. Hij heeft nooit kans gezien met werken de kost te verdienen. Als hij zoveel energie aan een baan had besteed, heb ik destijds weleens gedacht, zou hij nu directeur van een groot bedrijf zijn geweest.'

Bernie moest erom lachen. 'Heeft hij het nog over Jane gehad?' vroeg ze. 'Met geen woord. Hij nam het geld aan en nam de benen, zoals dat heet.'

'Gelukkig. Ik hoop dat we nooit meer iets van hem horen.' Ze zuchtte van opluchting en keek hem dankbaar aan. Het was zo heerlijk met hem na alle moeilijke jaren die ze achter de rug had. Ze verloor nooit uit het oog dat ze er nu zoveel beter aan toe was.

'Ik hoop het ook, Liz.' Maar hij was er allerminst van overtuigd dat ze nooit meer iets van Chandler Scott zouden horen. De man had hem te glad geleken en hij was te vrolijk geweest. Maar dat zei hij niet tegen haar. Ze had al genoeg aan haar hoofd. Hij wilde haar ook voorstellen dat hij Jane nu maar zou echten, maar ook daarmee wilde hij haar voor de bevalling niet lastig vallen. Ze was al zo moe en voelde zich zo ellendig. 'Zet de zaak nou maar van je af, Liz. Het is voorbij, afgelopen. Hoe maakt onze kleine vriend het?' Hij streek over haar boeddhabuik en ze begon te lachen.

'Nou, hij schopt flink. Ik heb het gevoel dat hij elk ogenblik kan komen.'

De baby was inmiddels zo zwaar en ze droeg hem zo laag dat ze nauwelijks meer kon lopen en hij zou het niet in zijn hoofd hebben gehaald nu nog met haar te vrijen. Je kon het hoofdje van de baby voelen in haar bekken en ze zei dat ze het voortdurend op haar blaas voelde drukken. De afgelopen nacht had ze enkele malen pijnscheuten gevoeld en Bernie had haar de dokter laten bellen. De dokter was echter niet onder de indruk van haar klachten geweest en ze hadden hun bed weer opgezocht, maar Liz had niet meer geslapen.

De volgende drie weken kropen om en tien dagen nadat ze was uitgerekend was ze zo uitgeput dat ze huilend in een stoel neerviel toen Jane haar bord niet wilde leegeten.

'Laat me maar even, schat.' Hij had aangeboden buitenshuis met hen te gaan eten, maar Jane was verkouden en Liz was te moe. Ze had geen lust meer zich aan te kleden en had doorlopend pijn in haar heupstreek. Bernie las Jane die avond een verhaaltje voor en bracht haar de volgende morgen naar school, al had ze ook wel met het schoolbusje kunnen gaan. En hij was net zijn kantoor binnengegaan toen zijn secretaresse hem via de intercom opriep, juist toen hij zich had verdiept in rapporten uit New York betreffende hun verkoopcijfers over maart, die veelbelovend waren.

'Ja?' zei hij.

'Mevrouw Fine op toestel vier.'

'Bedankt, Irene.' Hij nam op met zijn gedachten nog bij de rapporten en vroeg zich af waarom ze belde. Hij was zich niet bewust thuis iets te hebben vergeten. Zou Jane's verkoudheid erger zijn geworden en moest hij haar van school halen? 'Alles kits?'

Ze lachte geheimzinnig en dat was een ingrijpende verandering van stemming sedert hij 's morgens van huis was gegaan. Toen was ze afwezig geweest en mopperig, en ze had hem afgesnauwd toen hij voorstelde 's avonds buitenshuis te gaan eten. Maar hij zag dat ze nerveus was en zich belabberd voelde, daarom trok hij het zich niet aan dat ze hem afblafte. 'Ja, prima.' Haar stem klonk opgewonden en blij.

'Zo te horen is alles in orde. Iets bijzonders gebeurd?'

'Dat mag je wel zeggen.'

'Wat bedoel je?' Hij werd opeens alert.

'De vliezen zijn gebroken.'

'Hallelujah, ik kom naar huis.'

'Dat hoeft niet hoor, de bevalling is nog niet echt begonnen, heb alleen wat krampjes...' Maar haar stem klonk zo verheugd dat hij niet had kunnen wegblijven. Hierop hadden ze negen en een halve maand gewacht en hij wilde bij haar zijn.

'Heb je de dokter al gebeld?'

'Ja. Ik moet terugbellen wanneer de weeën beginnen,' zei ze.

'Hoe lang kan dat nog duren?'

'Je weet wat ze op de cursus hebben gezegd. Dat kan over een uur zijn, maar het kan ook tot morgenochtend duren. Wel gauw in elk geval.'

'Ik kom naar huis. Kan ik nog iets voor je meebrengen?'

Het was alsof hij haar zag lachen. 'Ik heb alleen jou nodig... het spijt me dat ik de laatste tijd zo'n kreng voor je ben geweest... maar ik voelde me ook zo ellendig.' Ze had hem niet eens verteld hoe erg de pijn in haar rug en haar heupen was geweest.

'Dat weet ik toch. Zit er niet over in, schat. Het is bijna voorbij.'

'Ik ben zo nieuwsgierig naar het kind.' Maar opeens leek ze weer bang te worden en toen hij thuiskwam, bleek ze uiterst gespannen. Hij masseerde haar rug en bleef tegen haar praten terwijl hij haar onder de douche zette. En door de douche leken de zaken op gang te komen. Met een betrokken gezicht ging ze zitten en ze kreunde toen de eerste echte wee zich aandiende. Hij zei dat ze diep moest ademen en keek op zijn dure horloge. 'Moet je dat ding nu dragen?' Ze mopperde weer, ofschoon ze beiden op de cursus hadden geleerd waarvoor het allemaal diende. Ze wist waarschijnlijk niet goed meer wat ze zei. 'Waarom nou juist dat horloge? Het is zo opzichtig.' Haar prikkelbaarheid maakte duidelijk dat het er nu echt van ging komen.

Hij belde Tracy op school op en verzocht haar Jane die middag met zich mee naar huis te nemen. Tracy was blij dat de bevalling eindelijk was begonnen. Om één uur volgden de weeën elkaar al zo snel op dat Liz ertussen door nauwelijks op adem kwam. Het werd nu echt tijd om naar het ziekenhuis te gaan en de dokter stond al klaar toen ze er aankwamen. Bernie reed Liz weg in de rolstoel en de verpleegster liep erachteraan. Liz beduidde hem te stoppen telkens wanneer ze een wee kreeg. En opeens begon ze heftig met haar armen te slaan. De weeën kwamen nu zo snel achter elkaar dat ze geen lucht meer kon krijgen. Ze schreeuwde toen ze haar uit de rolstoel op het bed hielpen en Bernie begon haar kleren uit te trekken.

'Stil maar, schat... het komt allemaal in orde...' Opeens was hij niet bang meer. Hij was alles vergeten, behalve dat hij bij haar was en dat hun kind ging komen. Bij de volgende wee schreeuwde ze heel hard en nog eens toen de dokter haar onderzocht. Bernie hield haar handen vast en zei haar diep te ademen, maar ze leek hem niet meer te verstaan en ze was bezig haar zelfbeheersing te verliezen. De dokter keek op haar neer en leek tevreden over de vorderingen.

'Alles gaat goed, Liz,' zei hij. Hij was een hartelijke man met grijs haar en blauwe ogen en ze hadden hem allebei vanaf het begin bijzonder sympathiek gevonden. Dat was hij nu ook terwijl hij bekwaam de bevalling leidde. Maar Liz luisterde niet meer naar hem. Ze had zich aan Bernies arm vastgegrepen en gilde bij elke wee. 'Je hebt acht centimeter ontsluiting... nog twee erbij, dan kun je gaan persen.'

'Ik wil niet persen... ik wil naar huis...' Bernie lachte tegen de dokter en zei dat ze moest hijgen. En de ontbrekende twee centimeter ontstonden vlugger dan de dokter had verwacht. Om vier uur lag ze op de verloskamer te persen en dat was acht uur nadat de weeën waren begonnen. Het leek Bernie niet eens zo'n lange tijd terwijl hij tegen Liz praatte en haar steeds weer geruststelde, maar haar leek het een eeuwigheid zolang de pijn door haar lichaam bleef scheuren.

'Ik kan niet meer!' Ze gilde en wilde niet meer persen. Toen legden ze haar benen in de beugels en de dokter zei iets over een paar knipjes in de schede. 'Het kan me niet schelen wat u doet... maar haal dat kind uit me weg.' Ze huilde nu zelf als een kind en Bernie kreeg een brok in zijn keel terwijl hij naar haar keek. Hij kon het niet langer aanzien dat ze lag te kronkelen van de pijn en het diep ademen leek niet te helpen, maar de dokter keek niet bezorgd.

'Kunt u haar niet iets geven?' fluisterde Bernie, maar de dokter schudde zijn hoofd en opeens begonnen zusters rond te draven en twee vrouwen in een groene operatiekiel kwamen binnen en rolden een klein bedje voor zich uit. En plotseling werd het allemaal werkelijkheid. Het bedje was voor hun kind en het ging nu komen. Hij bukte zich naar Liz toe en moedigde haar aan diep te ademen en te persen wanneer de dokter het zei. 'Ik kan niet meer... ik kan niet meer... het doet zo'n pijn.' Ze kon nauwelijks meer praten en toen Bernie op zijn horloge keek, zag hij verbluft dat het over zessen was. Ze had al meer dan twee uur liggen persen.

'Kom op.' De dokter kwam in actie. 'Harder persen... toe Liz! Nog eens... Goed zo... goed zo... persen... ik zie het hoofdje al... het komt... Persen!' En tegelijk met de volgende schreeuw van pijn die Liz gaf hoorde Bernie een zachtere kreet en met grote ogen keek hij toe terwijl het hoofdje van het kind tussen de benen van Liz zichtbaar werd. De dokter ving het in zijn handen op. Bernie hielp Liz overeind zodat ze het ook kon zien en weer moest ze persen, en opeens was het kind er. Hun zoon. Ze huilde en lachte tegelijk en Bernie huilde ook terwijl hij haar kuste. Het was een feest als het leven dat ze zich hadden voorgesteld en de pijn was al bijna vergeten. De navelstreng werd doorgeknipt en nu volgde alleen nog de placenta. Bernie kreeg zijn zoon aangereikt en Liz keek toe, trillend op de verlostafel. Een verpleegster zei dat het trillen erbij hoorde. Liz werd gewassen en Bernie hield het kind dicht bij haar en ze kuste het fluweelzachte wangetje.

'Hoe gaat hij heten?' vroeg de dokter breed lachend aan de stralende vader.

Ze wisselden een blik en voor de eerste keer sprak Liz de naam van haar zoon uit: 'Alexander Arthur Fine.'

'Arthur was mijn grootvader,' zei Bernie ter verduidelijking. Ze vonden de tweede naam geen van beiden mooi, maar Bernie had het zijn moeder beloofd. 'Alexander A. Fine,' zei hij haar na en toen hij zijn vrouw met het kind in zijn armen kuste, mengden hun tranen zich. Zijn zoon was in zijn armen in slaap gevallen.

16

De komst van Alexander Arthur Fine ging als een schok door de recente geschiedenis van Bernies familie. Zijn ouders kwamen, beladen met draagtassen vol geschenken voor Jane, Liz en de baby. Oma Ruth zorgde ervoor dat ze Jane niet veronachtzaamde; ze bemoeide zich veel met haar en Liz en Bernie namen haar dat in dank af.

'Weet je, soms sta ik op het punt voorgoed het land aan mijn moeder te krijgen en dan is ze opeens zo aardig dat ik er niet meer dezelfde vrouw in kan zien die me altijd het bloed onder de nagels vandaan haalt.'

Liz lachte. Ze waren elkaar nader gekomen nadat ze samen de geboorte van Alexander hadden beleefd. Het was een gebeurtenis waarvan ze nog altijd diep onder de indruk waren. 'Wie weet zegt Jane later hetzelfde over mij.'

'Vast niet.'

'Ik wou dat ik dat zeker wist,' zei Liz vrolijk. 'Zou ik wel zo'n uitzondering zijn? Je weet het... een moeder is een moeder is een moeder...'

'Wees maar niet bang, ik zou je niet eens de kans geven.' Hij gaf Alexander een tik op zijn billen; hij was aan Liz' borst in slaap gevallen nadat ze hem had gevoed. 'Wees maar niet bang, jochie, als ze daar tekenen van begint te vertonen kan ze er van mij van langs krijgen.' Hij bukte zich en kuste haar terwijl ze heel genoeglijk in hun bed zat in het blauwsatijnen bedjasje dat zijn moeder had meegebracht.

'Je moeder verwent me veel te veel,' zei Liz.

'Dat is heel normaal. Je bent haar enige dochter.' Ruth had Liz de ring gegeven die ze zelf van Lou had gekregen na de geboorte van Bernie, nu zesendertig jaar geleden. Het was een smaragd in een rand van kleine, gave diamantjes. Ze waren beiden onder de indruk geweest door dit betekenisvolle geschenk.

Ze bleven drie weken en logeerden weer in Hotel Huntington. Ruth kwam dagelijks helpen met de baby wanneer Jane naar school was en 's middags ging ze met Jane uit naar alles wat het kind maar mooi vond. Ze was een hele steun voor Liz, die verder geen hulp had en ook niet wilde dat Bernie een kraamverpleegster in dienst nam. Ze wilde zelf het kind verzorgen, zoals ze altijd zelf haar huis had schoongehouden en zelf had gekookt. 'Ik kan er niet tegen dat een ander mijn werk doet,' zei ze. Ze liet zich niet overhalen en Bernie gaf toe. Maar het ontging hem niet dat ze niet weer op krachten kwam. Zijn moeder zei het ook, voor ze terug ging naar New York.

'Ze kan de borstvoeding maar beter staken. Die vergt te veel van haar krachten. Ze is uitgeput.' De dokter had haar gewaarschuwd dat het vermoeiend was, maar ze had niet geluisterd en Bernie zei tegen haar dat ze vlugger zou herstellen als ze ophield met het kind zelf te voeden.

'Het is net of ik je moeder hoor,' zei ze een beetje boos vanuit haar bed. Vier weken na de bevalling bracht ze daar nog altijd het grootste deel van de dag in door. 'Die voeding is heel belangrijk voor een kind, daardoor worden ze immuun tegen allerlei ziekten...' Het was het geijkte standpunt van alle voorstanders van borstvoeding, maar hij vroeg zich af wat het zwaarst moest wegen. Zijn moeder had hem bezorgd gemaakt met haar opmerking over Liz' vermoeidheid en hij vroeg zich af of dat normaal was.

'Doe niet zo Californisch,' zei hij.

'En bemoei jij je met je eigen zaken,' zei ze en lachte hem uit. Ze weigerde de borstvoeding op te geven. Het enige dat haar ongerust maakte was de pijn in haar lendenen die ze tegen de verwachting in nog altijd had.

In mei ging hij naar New York en Europa. Zijn ouders waren toen al terug naar New York en Liz was te moe om met hem mee te gaan. Nog altijd weigerde ze de borstvoeding te staken. Tot zijn schrik trof hij haar bij zijn thuiskomst nog even vermoeid aan en zelfs die zomer aan Stinson Beach knapte ze niet echt op. Ze had moeite met lopen, merkte hij, al wilde ze het niet toegeven.

'Je moet nog eens naar de dokter gaan, Liz.' Hij begon druk op haar uit te oefenen. Alexander was nu vier maanden en een wolk van een baby met de groene ogen van zijn vader en de blonde krullen van zijn moeder. Maar Liz zag er na twee maanden aan het strand nog altijd bleek en moe uit en hij zette zijn argumenten kracht bij toen Liz niet mee wilde naar het operabal. Ze zag ertegenop een japon te gaan uitzoeken en ze had er ook geen tijd voor, zei ze. In september was ze weer les gaan geven en het drong pas tot hem door hoe slecht ze eraan toe was toen hij haar met Tracy een regeling hoorde treffen voor het overnemen van een deel van haar lessen.

'Wat heb je toch? Je wilt geen jurk gaan kopen, je wilt volgende maand niet met me mee naar Europa terwijl je zoveel van Parijs houdt en nu wil je ook nog in deeltijd gaan werken. Verdomme, waarom is dat allemaal?'

Hij was bang geworden en had de vorige avond zijn vader gebeld.

'Wat kan dat zijn, pa?'

'Ik weet het niet. Is ze naar haar dokter geweest?'

'Dat wil ze niet. Ze beweert dat alle zogende moeders moe zijn. Maar Alexander is nu vijf maanden, verdomme, en ze weigert de borstvoeding te staken.'

'Dat kan ze beter wel doen. Ze kan wel bloedarmoede hebben.' Het zou een simpele oplossing van het probleem zijn en hij voelde zich opgelucht na het gesprek met zijn vader. Maar hij drong toch aan op een medisch onderzoek en de vraag kwam bij hem op of ze misschien opnieuw zwanger was. Mopperend maakte ze een afspraak voor een week later, maar haar gynaecoloog kon niets vinden binnen zijn specialisme.

Ze was in elk geval niet zwanger en hij stuurde haar door naar een internist voor een paar eenvoudige proeven zoals een ECG, bloedtests, röntgenfoto's en wat hij verder nodig achtte. Ze maakte een afspraak voor drie uur in de middag en Bernie was danig opgelucht. Over een paar weken moest hij naar Europa en voor zijn vertrek wilde hij weten wat er aan de hand was. Als hij in San Francisco geen uitsluitsel kreeg, wilde hij haar meenemen naar New York om haar over te dragen aan zijn vader die daar alle specialisten kende.

De internist die haar onderzocht, verklaarde eveneens dat ze gezond was. Hij had de gebruikelijke tests gedaan. Haar bloeddruk was normaal, het elektrocardiogram zag er goed uit en haar bloedspiegel was laag. Hij deed nog wat aanvullende tests en toen hij haar borstkas beluisterde, dacht hij dat ze misschien een lichte pleuritis kon hebben.

'Daar kunt u best zo moe van zijn.' De dokter lachte haar toe. Hij was een blonde reus met grote handen en een zware stem en ze voelde zich veilig bij hem. Hij stuurde haar door naar het lab voor een röntgenfoto van de borstkas en toen ze om half zes thuis kwam, was Bernie er al en las Jane een verhaaltje voor. Ze gaf hem een kus. Bij wijze van uitzondering had ze een oppas genomen. 'Niets aan de hand,' zei ze. 'Ik wist het wel.'

'Waar ben je dan zo moe van?'

'Pleuritis. Hij heeft een röntgenfoto van mijn borstkas laten maken om er zeker van te zijn dat ik niet een of andere enge ziekte heb, maar verder is alles goed.'

'Maar te moe om met me mee te gaan naar Europa.'

'Hij was nog niet gerustgesteld. 'Hoe heette die internist?'

'Waarom wil je dat weten?' Ze keek hem wantrouwend aan. Wat was hij van plan? Wat viel er nog meer te onderzoeken?

'Ik wil van mijn vader weten of hij bekwaam is.'

'O, Jezus...' De baby begon te huilen en wilde gevoed worden. Ze ging naar zijn kamer en nam hem op terwijl Bernie de cheque voor de oppas uitschreef. Alexander was een mooie, gezonde baby met groene ogen en blonde krullen en hij begon verrukt te kraaien zodra ze de wieg naderde. Hij nestelde zich tevreden aan haar borst en gaf haar klapjes met zijn handje, terwijl ze hem dicht tegen zich aan hield. Toen hij weer in zijn bedje lag, verliet ze op haar tenen zijn kamer. Buiten de deur stond Bernie haar op te wachten. Ze lachte tegen hem, gaf hem een tik op zijn wang en fluisterde: 'Maak je niet zo bezorgd, lieverd, alles is in orde.'

Hij trok haar in zijn armen en hield haar stevig vast. 'Zo wil ik het ook.'

Jane was in haar kamer aan het spelen en de baby sliep weer. Hij keek neer op zijn vrouw en hij vond haar te bleek; hij zag de kringen onder haar ogen die niet meer weggingen en ze was veel te mager. Hij wilde graag geloven dat alles in orde was, maar in hem knaagde de twijfel. Lange tijd hield hij haar tegen zich aan, tot ze naar de keuken moest om het eten klaar te maken terwijl hij met Jane ging spelen, 's Avonds, toen Liz al was ingeslapen, keek hij weer naar haar en werd bang. Toen de baby zich om vier uur meldde, maakte hij Liz niet wakker maar haalde een flesje babyvoeding uit de keuken.

Alexander dronk zijn flesje tevreden leeg en kirde in Bernies armen. Hij lachte tegen zijn zoon, gaf hem een schone luier en legde hem weer in zijn bed. Hij begon handig te worden met dat soort dingen en de volgende morgen was het ook Bernie die de telefoon opnam toen dokter Johanssen belde. Liz sliep nog.

'Hallo?'

'Mag ik mevrouw Fine?' De stem klonk welwillend, maar gehaast en Bernie ging haar wekken. 'Telefoon voor je.'

"Wie is het?' Slaperig keek ze omhoog. Het was negen uur zaterdagochtend.

'Ik weet het niet. Hij heeft zijn naam niet genoemd.' Maar hij dacht dat het de internist was en hij vermoedde dat Liz de angst in zijn ogen kon zien.

'Een man? Voor mij?'

De beller noemde nu wel zijn naam en vroeg haar om tien uur even langs te komen. Het was inderdaad dokter Johanssen.

'Is er iets aan de hand?' vroeg ze, haar man aankijkend.

Maar de dokter wachtte te lang met zijn antwoord. Dat kon toch niet. Ze was wel moe, maar niet zo erg! Onwillekeurig keek ze Bernie aan en zag hem schrikken.

'Kan het niet wachten?' vroeg ze, en Bernie schudde van nee.

'Beter van niet, mevrouw Fine. Komt u straks nu maar even met uw man langs.' Hij zei het heel rustig en juist dat maakte haar bang. Ze legde de hoorn op en trachtte ter wille van Bernie luchtig te reageren.

'Jezus, het lijkt wel of ik syfilis heb.'

'Wat zei hij dan?'

'Hij zei niets. Alleen dat ik straks moet komen.'

'Goed, dan gaan we.' Hij was nu doodsbang geworden, al probeerde hij het te verbergen. Hij belde Tracy op terwijl Liz zich aankleedde. Tracy beloofde er binnen een half uur te zijn. Ze was aan het werk in de tuin, maar ze wilde graag een paar uurtjes op de kinderen komen passen. Bernie hoorde ook angst in haar stem, maar ze stelde geen vragen toen ze kwam; ze deed opgewekt en gewoon en hielp hen de deur uit.

Ze zeiden niet veel onderweg naar het ziekenhuis, waar de specialist wachtte. Ze zochten de bewuste afdeling en gingen zijn spreekkamer binnen, waar hij al twee röntgenfoto's op het lichtscherm had gezet. Hij ontving hen met een glimlach, maar het was een verkeerde glimlach en terwijl de angst haar bij de keel greep, wilde Liz vluchten om het vonnis niet te hoeven horen.

Bernie stelde zich voor en dokter Johanssen bood hun een stoel aan. Hij aarzelde nog even en kwam toen ter zake. Het was ernstig. Liz werd doodsbang.

'Toen ik u gisteren onderzocht, mevrouw Fine, dacht ik aan een pleuritis. In lichte mate. Ik wil er nu wat dieper op ingaan.' Hij draaide zich met zijn stoel om en wees met zijn pen twee plekken op haar longen aan. 'Die daar staan me niet aan,' zei hij openhartig.

'Wat wil dat dan zeggen?' vroeg Liz angstig.

'Dat weet ik niet precies. Maar ik wil het nog even hebben over een ander symptoom dat u gisteren noemde. Die pijn in de lendenen.'

'Wat heeft die met mijn longen te maken?'

'Ik denk dat een botfoto ons meer kan vertellen over wat we willen weten.' Hij lichtte de procedure toe en bleek al een afspraak te hebben gemaakt met het ziekenhuis. Het ging om een eenvoudig onderzoek waarvoor ze een injectie met radioactieve isotopen zou krijgen om eventuele beschadigingen aan het skelet op te sporen.

'Wat denkt u dat het is?' Ze was nu echt in paniek en ze had net zo lief niets willen weten, maar er was toch niet aan te ontkomen.

'Ik weet het nog niet. Die plekken op uw longen kunnen erop duiden dat er elders in uw lichaam iets niet goed is.'

Ze kon niet helder meer denken op weg naar het ziekenhuis en hield zwijgend Bernies hand vast. Het liefst was Bernie meteen zijn vader gaan bellen, maar hij kon haar nu niet alleen laten. Hij was bij haar toen ze de injectie toegediend kreeg en ze keek hem met een grauw en doodsbang gezicht aan, ofschoon de injectie zelf nauwelijks pijn deed. Ze gingen zitten en wachtten angstig de uitslag van het onderzoek af.

De uitslag viel niet mee. Liz kreeg te horen dat ze waarschijnlijk leed aan osteosarcoom, botkanker. Er waren al uitzaaiingen in de longen.

Dat verklaarde de pijn die ze sinds een jaar in de heupstreek had gehad en ook haar kortademigheid. De symptomen waren toegeschreven aan de zwangerschap terwijl ze in feite kanker had. Een biopsie, een microscopisch onderzoek, zou de diagnose moeten bevestigen, kregen ze te horen, en Liz en Bernie grepen elkaars hand terwijl de tranen over hun wangen rolden. Liz droeg nog altijd de groene ziekenhuiskiel en zo trok Bernie haar in zijn armen. Hij had het gevoel dat zijn wereld was vergaan.

17

'Het kan me niet verdommen! Ik doe het niet!' Ze was bijna hysterisch. Hij schudde haar door elkaar en ze huilden allebei. 'Ik wil dat je meegaat naar New York...' Hij worstelde om kalm te blijven, rustiger te ademen... Ze moesten hun verstand gebruiken... kanker betekende niet altijd meer het einde... hoe goed was die specialist op de hoogte...? Hij had hen zelf doorverwezen naar een botspecialist, een longspecialist, een chirurg en een oncoloog. Hij had een biopsie aanbevolen, een operatie en ook nog eens bestraling en chemotherapie, afhankelijk van wat andere artsen zouden adviseren. Hij had zelf toegegeven dat hij er te weinig van afwist. 'Ik wil geen chemotherapie. Dat is afschuwelijk. Je haar valt uit. Als ik toch doodga...' Ze snikte in zijn armen en het was alsof zijn hart het begaf. Maar hij wist dat ze zich moesten beheersen, allebei. Dat moest gewoon.

'Je gaat niet dood. We zullen hier samen tegen vechten. Kalmeer nou toch, verdomme, luister naar me! We nemen de kinderen mee naar New York en daar kun je door de beste specialisten behandeld worden.'

'Wat gaan ze daar dan met me doen? Ik wil geen chemotherapie.'

'Luister eerst naar wat ze zeggen. Niemand heeft nog gezegd dat dat nodig is. Die dokter wist het zelf niet eens. Voor hetzelfde geld heb je artritis, die hij voor kanker aanziet.' Hij had het graag willen geloven.

Maar het was niet wat de longspecialist, de botspecialist en de chirurg zeiden. Ze wilden toch die biopsie doen.

En nadat Bernie hen door zijn vader had laten bellen, zei Lou dat dat ook het beste was. De artsen in New York zouden die gegevens toch nodig hebben. En de biopsie wees uit dat Johanssen gelijk had. Het was osteosarcoom. Maar de uitslag was nog ernstiger. Gezien de aard van de cellen die ze hadden aangetroffen en de uitzaaiingen in beide longen die ze nu geconstateerd hadden, had opereren geen zin. Ze adviseerden een korte, intense bestraling met daarna chemotherapie. Liz had het gevoel dat ze in een nachtmerrie was terechtgekomen waaruit ze niet meer zou ontwaken. Geen van beiden hadden ze Jane iets verteld, behalve dat mammie zich niet zo goed voelde na de baby en dat ze onderzocht moest worden. Ze konden haar niet vertellen wat er bij Liz was gevonden.

Bernie zat 's avonds na de uitslag van de biopsie nog lang tegen Liz te praten. Ze lag in het ziekenhuis met verband over haar borsten, de plaats waar de biopsie was verricht. Ze had nu geen andere keus meer dan de borstvoeding te staken. Het kind lag thuis te huilen en zij huilde in Bernies armen, trachtend haar verdriet, haar schuldgevoel, haar spijt en angst onder woorden te brengen.

'Ik zou het gevoel hebben dat ik hem vergiftigde als ik hem nu nog zou voeden... het is gewoon afschuwelijk. Wie weet wat ik hem al die tijd heb ingegeven.'

Hij zei: 'Kanker is niet besmettelijk,' wat ze beiden wel wisten. 'Hoe weet je dat? Hoe weet je dat ik niet op straat ben besmet door het een of ander dat in de lucht zat? Of in het ziekenhuis toen de baby werd geboren?'

Ze snoot haar neus en keek hem aan en geen van beiden konden ze de ernst van de toestand beseffen. Dit was iets dat anderen overkwam, niet mensen zoals zij met een kind van zeven jaar en een baby.

Inmiddels belde hij doorlopend met zijn vader en Lou had alles al geregeld voor hun komst naar New York. Bernie belde hem de volgende ochtend nog eens op, voor hij Liz uit het ziekenhuis ging halen.

'Ze gaan haar bekijken zodra jullie hier zijn.' Zijn vaders stem klonk niet opgewekt en zijn moeder stond naast hem te huilen.

'Geweldig.' Bernie hoopte dat ze daar beter nieuws zouden krijgen, maar zijn angst verminderde niet. 'Zijn het de beste artsen?'

'Ja, dat zijn ze zeker.' De stem van zijn vader klonk zacht. Hij leed om zijn zoon en de vrouw van wie hij hield. 'Bernie... dit is geen kleinigheid... Ik heb Johanssen gisteren door de telefoon gesproken. Er zijn al veel uitzaaiingen.' Beter dan Bernie wist hij wat dat betekende.

'Heeft ze pijn?'

'Nee, ze is alleen doodmoe.'

'Wens haar het allerbeste van ons.' Ze zou het nodig hebben. Met hun gebeden. Toen Bernie oplegde, zag hij dat Jane in de deuropening van de slaapkamer stond.

'Wat heeft mammie nou eigenlijk?'

'Ze... ze is ontzettend moe, lieverd. Dat hebben we je gisteren al verteld. Ze is zo moe geworden van de baby.' Hij slikte een brok in zijn keel weg en sloeg zijn arm om haar heen. 'Het komt wel weer goed.'

'Maar mensen hoeven toch niet naar het ziekenhuis omdat ze moe zijn?'

'Soms wel,' zei hij. Hij lachte met een vertoon van opgewektheid en gaf haar een zoen op de punt van haar neus. 'Mammie komt vandaag thuis.' Hij haalde diep adem. Het werd tijd haar voor te bereiden. 'En volgende week gaan we met z'n allen naar opa en oma in New York.

Hoe vind je dat?'

'Gaat mammie daar weer naar het ziekenhuis?' Ze wist al te veel. Ze had hem horen telefoneren. Hij voelde het wel, maar kon er niets mee doen.

'Dat kan best, voor een paar daagjes misschien.'

'Waarom?' Haar lippen trilden en ze kreeg tranen in haar ogen. 'Wat heeft ze dan?' Het klonk een beetje klaaglijk, alsof ze het wel wist, alsof haar instinct haar vertelde hoe ziek haar moeder was.

'We moeten maar heel lief voor haar zijn,' zei Bernie door zijn eigen tranen heen terwijl hij haar tegen zich aanklemde. De tranen rolden in zijn baard.'

'Heel erg lief, mijn schat.'

'Dat zal ik doen.'

'Ik weet het. Ik ook.' Opeens zag ze dat hij huilde en ze wiste met haar handje zijn tranen weg. Het was alsof er een vlinder op zijn baard neerstreek.

'Jij bent mijn lieve pappie,' zei ze, en weer kreeg hij tranen in zijn ogen. Lange tijd hield hij haar tegen zich aan. Het deed hen beiden goed en ze hadden nu samen een bijzonder geheim toen ze Liz gingen halen. Het was het geheim van een bijzonder hechte band van liefde en moed om de dingen onder ogen te zien.

Jane bleef in de wagen wachten met een boeket prachtige theerozen die Liz tegen zich aangeklemd hield op weg naar huis en ze vertelden haar wat Alexander die morgen voor grappige dingen had gedaan. Het was alsof ze wisten dat ze haar nu moesten helpen, dat ze haar in leven moesten houden met hun liefde en hun vrolijkheid en grappige verhalen. Het was een band die nog sterker was dan tevoren, maar het was ook een loden last.

Liz liep allereerst de kamer van de baby binnen toen ze thuiskwam. Alexander werd wakker en begon verrukt te kraaien toen hij haar zag. Hij sloeg met zijn armpjes en beentjes en Liz nam hem op, kreunend van pijn toen het kind de plekken raakte waar de biopsie was gedaan.

'Ga je hem voeden, mammie?' Jane stond in de open deur toe te kijken met grote blauwe ogen en een bezorgd gezicht.

'Nee.' Liz schudde verdrietig haar hoofd. Ze had de melk nog wel die hij nodig had, maar die durfde ze hem niet meer te geven, wat anderen er ook van zeiden. 'Daar wordt hij nu te groot voor. Wat jij, Alex?' Ze trachtte haar tranen te bedwingen en keerde Jane met de baby in haar armen de mg toe om te voorkomen dat haar dochter haar zag huilen. Jane ging stilletjes naar haar kamer, nam haar pop op schoot en staarde naar buiten.

Bernie ging naar de keuken om samen met Tracy het eten klaar te maken. De deur was dicht. Er was water opgezet. Hij stond te huilen in de keukenhanddoek. Tracy klopte hem troostend op schouder. Ze had zelf ook gehuild toen ze van Liz het nieuws hoorde, maar nu had ze zichzelf weer in de hand en probeerde sterk te zijn terwille van Bernie en de kinderen.

'Wil je een borrel?' Hij schudde zijn hoofd en weer klopte ze hem op de schouder terwijl hij diep zuchtte en wanhopig naar haar opkeek.

'Wat moeten we voor haar doen?' Hij voelde zich zo machteloos en weer rolden er tranen langs zijn wangen.

'Alles wat we kunnen doen,' antwoordde Tracy. 'En wie weet gebeurt er een wonder. Het zou de eerste keer niet zijn.' De oncoloog had ook iets dergelijks gezegd, maar het was dan ook het enige dat hij had kunnen zeggen. Hij had gesproken over God en over wonderen en over chemotherapie, en Liz had nog eens gezegd dat ze dat niet wilde.

'Ze weigert chemotherapie,' zei Bernie tegen Tracy. Hij was wanhopig, maar hij wist dat hij zich moest beheersen. Het kwam door de schok. Deze harde klap was te veel voor hem geweest.

'Geef haar eens ongelijk.' Tracy keek hem aan onder het aanmaken van de sla.

'Ja, ik weet het... maar soms helpt het... tijdelijk althans.' Johanssen had hem uitgelegd dat ze wilden proberen de ziekte terug te dringen. Voor langere tijd. Vijftig jaar bijvoorbeeld, wellicht maar tien tot twintig... of vijf... of twee... of één...

'Wanneer gaan jullie naar New York?'

'In de loop van deze week. Mijn vader heeft alles geregeld. En ik heb tegen mijn baas, Paul Berman, gezegd dat ik niet naar Europa ga. Hij had er volledig begrip voor. Iedereen is fantastisch voor ons geweest.' Hij was al twee dagen niet naar de zaak geweest en hij wist niet hoelang hij weg zou blijven, maar de afdelingschefs hadden hem beloofd de zaken in die tijd voor hem te behartigen.

'Misschien krijgen jullie in New York een andere diagnose te horen.'

Maar dat gebeurde niet. De artsen in New York zeiden precies hetzelfde. Chemotherapie. En bidden. En hopen op wonderen. Bernie zat naar haar te kijken in het ziekenhuisbed en het leek alsof ze al wegteerde. De kringen onder haar ogen waren nog donkerder geworden en ze verloor nog steeds gewicht. Het kwam hem nog zo onwezenlijk voor, het was alsof ze door een kwade macht waren behekst en hij greep haar hand. Haar onderlip trilde heftig en ze keken elkaar angstig aan. Hij verborg zijn tranen niet langer voor haar en ze zaten hand in hand, pratend over wat er in hen omging. En ze vonden steun bij elkaar.

'Het is net een angstige droom, hè?' Ze schudde haar haar naar achteren en het drong tot hem door dat het er binnenkort niet meer zou zijn, dat blonde haar. Ze had er inmiddels in toegestemd met de chemotherapie te beginnen zodra ze terug was in San Francisco. Bernie had overwogen ontslag te nemen bij Wolff als ze hem niet terug wilden laten komen, zodat hij in New York voor haar kon zorgen. Maar zijn vader zei dat het in feite weinig verschil maakte waar ze werd behandeld. De artsen in San Francisco waren even goed en daar was Liz tenslotte thuis. Er was veel voor te zeggen. Ze was dan af van de zorg voor het zoeken naar een nieuw huis of appartement en Jane kon op haar oude school blijven. Ze moesten zich nu vasthouden aan wat ze hadden... hun huis... hun vrienden... haar baan zelfs. Ook daarover had ze met Bernie gesproken. Ze wilde blijven werken en de dokter had zich daartegen niet verzet. In het begin zou ze eenmaal per week chemotherapie krijgen, vier weken achter elkaar, daarna eens om de twee weken en tenslotte eens in de drie weken. De eerste maand zou een kwelling zijn, daarna zou ze telkens een paar dagen misselijk zijn, maar dan kon Tracy voor haar invallen. De school ging met de regeling akkoord. En beiden waren ze van mening dat ze beter niet thuis kon gaan zitten piekeren.

'Ga je nog eens met me mee naar Europa als je je wat beter begint te voelen?' Ze kon weer tegen hem lachen. Hij was zo lief voor haar. En het gekke was dat ze zich helemaal niet zo slecht voelde op dat moment. Maar ze was wel moe. En ze ging sterven.

'Het spijt me zo dat ik je dit aandoe... dat je dat allemaal moet doormaken...'

Hij lachte door zijn tranen heen. 'Nou hoor ik dat je mijn vrouw bent. Je begint al aardig joods te klinken.'

18

'Oma Ruth.' Het stemmetje klonk heel ijl in de donkere kamer en Ruth hield haar hand stevig vast. Ze hadden net gebeden voor haar mamma. Bernie bleef die nacht in het ziekenhuis en Hattie, de oude huishoudster van Ruth, hielp met de baby. 'Denkt u dat mamma beter zal worden?' Er klonken tranen in het stemmetje en ze klemde zich aan de hand van haar grootmoeder vast. 'God zal haar toch niet van ons afnemen?' Het kind snikte luid en Ruth boog zich over haar heen waarbij haar eigen tranen op het kussen naast het hoofd van het kind vielen. Het was allemaal zo wreed, zo onrechtvaardig... Zelf was ze vierenzestig en ze zou met liefde gestorven zijn in plaats van Liz... een mooie jonge vrouw die zoveel van haar zoon hield en die twee kinderen had die haar zo bitter hard nodig hadden.

'Dan moeten we Hem maar vragen haar hier bij ons te laten, hè?'

Jane knikte, hopend dat God daarvoor zou zwichten. Opeens keek ze Ruth aan. 'Mag ik morgen met u naar de kerk?' Ze wist dat dat bij hen op de zaterdag gebeurde, maar Ruth ging maar eenmaal per jaar naar de synagoge, met Yom Kippur. Ofschoon ze hiervoor wel een uitzondering wilde maken.

'Goed, je mag met opa en oma mee.' En de volgende dag gingen ze met hun drieën naar de kerk in Scarsdale. De baby bleef met Hattie thuis en toen Bernie 's avonds thuis kwam, vertelde Jane hem dat ze met opa en oma naar de kerk was geweest. Hij kreeg tranen in zijn ogen, maar dat kreeg hij tegenwoordig bij alles; iedereen was zo aardig en deed zoveel voor hem. Hij nam zijn zoon op en het kind leek zoveel op Liz dat het hem pijn deed.

Maar toen ze eenmaal weer bij hen was, leek het allemaal minder tragisch. Twee dagen later kwam ze uit het ziekenhuis en opeens waren er weer grappen, de hese stem die hij zo aantrekkelijk vond, de humor. Het leek allemaal toch niet zo rampzalig, en ze wilde niet dat hij verdrietig was. Ze zag op tegen de chemotherapie, maar wilde er niet aan denken voor het zover was.

Ze gingen nog één keer in New York buitenshuis eten. Bernie had een limousine gehuurd die hen naar La Grenouille bracht. Halverwege het etentje was Liz volslagen uitgeput en zijn moeder zei dat hij haar naar huis moest brengen. Tijdens de rit zei ze niet veel en 's avonds in bed begon ze zich weer te verontschuldigen, waarna ze hem teder begon te strelen. Hij nam haar in zijn armen, maar durfde niet goed met haar te vrijen omdat hij bang was haar pijn te doen.

'Het kan... het mag van de dokter...' fluisterde ze en hij verafschuwde zichzelf toen hij haar hartstochtelijk en hongerig nam. Maar hij verlangde zo naar haar, hij wilde haar zo graag bij zich houden, alsof ze zich al langzaam van hem verwijderde. Later begon hij te huilen en vol schaamte klemde hij zich aan haar vast. Hij had dapper en sterk willen zijn, zoals je van een man mocht verwachten, maar in feite voelde hij zich een kleine jongen, die zich aan zijn moeders borst nestelde omdat hij niet zonder haar kon. Net als Jane wilde hij zich aan haar vastklampen zodat ze bij hen bleef, biddend om een wonder. En alleen de chemotherapie zou dat wonder kunnen bewerkstelligen.

Voor ze afreisden, nam oma Ruth Jane mee naar Schwarz en kocht en reusachtige teddybeer en een pop voor haar en ze mocht ook iets uitzoeken voor haar broertje Alexander. Jane koos een grote clown die kon bewegen en muziek maakte. En toen ze ermee thuiskwamen, was de baby er duidelijk blij mee.

Hun laatste avond met elkaar was heel gezellig en ook ontroerend. Liz wilde Ruth met het eten helpen en ze leek er beter aan toe dan de laatste tijd. Ze was rustiger, sterker en leek meer energie te hebben. Na het eten greep ze de hand van haar schoonmoeder en keek haar recht in de ogen. 'Bedankt voor alles...'

Ruth schudde haar hoofd en trachtte haar tranen te bedwingen. Nadat ze haar leven lang om van alles en nog wat had gehuild, viel het niet mee de tranen in te houden nu er zoiets ernstigs aan de hand was. Maar ze besefte dat ze op dat moment niet moest gaan huilen. 'Ik heb het graag gedaan, Liz. Zorg jij nu maar goed voor jezelf.'

'Dat zal ik doen.' Ze leek ouder geworden de laatste weken, wat rijper ook. 'Ik kan het nu beter aan en Bernie ook, geloof ik. Het zal niet gemakkelijk zijn, maar we proberen ons erdoor te slaan.' Ruth knikte alleen; ze kon niets meer zeggen en samen met Lou bracht ze hen de volgende dag naar het vliegveld. Bernie droeg de baby en Liz nam Jane bij de hand. Zonder hulp ging ze het vliegtuig in en Bernies ouders konden hun tranen maar met moeite bedwingen. Nadat het vliegtuig was opgestegen viel Ruth haar man snikkend in de armen, overweldigd door de moed bij de ramp die degenen had getroffen aan wie ze zo gehecht was. Opeens ging het niet meer om de kleinzoon van Rosengarden... of de vader van meneer Fishbein... het ging om haar schoondochter... om Alex en Jane... en om haar zoon Bernie. Het was zo hard en onrechtvaardig en in de armen van haar man snikte ze het uit. Ze kon er niet meer tegenop. 'Toe nou, Ruth. We gaan naar huis, lieverd.' Hij nam haar bij de hand en ze zochten hun wagen op, en plotseling keek ze hem aan, beseffend dat ook voor hen de dag eens zou komen.

'Ik hou van je, Lou. Ik hou heel veel van je...' Ze bleef maar huilen en hij streek haar even langs haar wang toen hij het portier voor haar openhield. Het was een afschuwelijke tijd voor hen allemaal en hij was zelf ook kapot van de ramp waardoor Liz en Bernie waren getroffen.

Toen ze in San Francisco aankwamen, stond Tracy hen al op te wachten met hun wagen en ze reed samen met hen naar de stad terug, pratend en lachend en met de baby op schoot.

'Heerlijk dat jullie weer thuis zijn,' zei ze lachend, maar ze zag wel hoe moe Liz was. Liz moest de volgende dag naar het ziekenhuis, waar ze voor de eerste keer chemotherapie zou krijgen. Toen ze 's avonds in bed lagen nadat Tracy naar huis was gegaan, draaide Liz zich om, steunde haar kin op haar hand en keek op Bernie neer. 'Ik wou dat ik weer gewoon was,' zei ze. Het klonk alsof een tiener graag van zijn puistjes af wilde. 'Ik ook.' Hij lachte tegen haar. 'Maar dat zul je over een poosje ook weer zijn.' Beiden hadden ze al hun hoop op de chemotherapie gevestigd. 'En als dit niet helpt, is er nog altijd Christian Science.'

'Daar moet je niet de spot mee drijven,' zei ze in volle ernst. 'Een van de onderwijzers op school is bij de Christian Science en soms helpt het echt...' Haar stem stierf weg terwijl ze daarover nadacht.

'Laten we dit eerst maar proberen.' Tenslotte was hij joods en de zoon van een arts.

'Zou het echt heel erg zijn?' Ze leek weer angstig en hij wist nog hoe bang ze was geweest en hoeveel pijn ze had gehad bij de geboorte van Alexander. Maar dit was iets anders... dit ging niet op een natuurlijke manier voorbij.

'Leuk zal het niet zijn.' Hij wilde haar niets wijsmaken. 'Maar ze hebben me beloofd dat je vooraf een verdovend middel krijgt. Valium, geloof ik.' Ze boog haar hoofd en gaf hem een kus op zijn wang.

'Weet je, je bent een van de laatste geweldige echtgenoten.'

'Zo...?' Hij draaide zich om en schoof zijn hand onder haar bedjasje. Ze had het de laatste tijd altijd koud en droeg in bed sokken van hem. Hij begon met haar te vrijen, behoedzaam deze keer, en het was of hij haar al zijn kracht en liefde doorgaf, alsof hij haar zijn gezondheid wilde geven, en na afloop lachte ze slaperig tegen hem. 'Ik wou dat ik nog eens zwanger kon worden...'

'Wie weet, misschien later.' Maar hij overwoog het niet echt. Hij zou voor haar leven hebben gekozen in plaats van voor een nieuw leven en het maakte Alexander tot een nog kostbaarder kind voor hem. De volgende morgen hield ze hem nog eens stevig in haar armen voor ze naar het ziekenhuis ging. Ze had zelf Jane's ontbijt klaargemaakt en ook het lunchtrommeltje met dingen waarvan Jane hield. Misschien was het verkeerd dat ze dat soort dingen nog voor hen deed, want nu zouden ze haar nog meer missen als de behandeling geen succes had.

Bernie reed haar naar het ziekenhuis en zodra ze was ingeschreven werd ze in een rolstoel gezet. Een leerling-verpleegster bracht haar naar boven en Bernie liep naast de stoel terwijl hij Liz' hand vasthield. Dokter Johanssen wachtte al op hen. Liz kleedde zich uit en kreeg een ziekenhuiskiel aan en opeens zag ze hoe heerlijk buiten de zon scheen. Het was een stralende novembermorgen en ze keek Bernie aan.

'Ik wou dat dit niet nodig was.'

'Ik ook. 'Het was alsof hij haar op de elektrische stoel zette toen hij haar hielp te gaan liggen en een verpleegster met een soort asbesthandschoenen naar hen toekwam. Het spul waar zij mee omgingen was zo bijtend dat het de handen van de verpleegster zou hebben aangetast en nu gingen ze het zijn vrouw toedienen. Hij kon het nauwelijks verdragen, maar ze gaven Liz eerst de dosis valium en ze was al half in slaap toen de chemotherapie begon. Johanssen bleef zelf aanwezig om toezicht te houden bij de behandeling. Na afloop lag ze rustig te slapen, maar tegen middernacht begon ze te braken en voelde ze zich ziek. De volgende vijf dagen waren een nachtmerrie.

De rest van de maand werd het niet beter en Thanksgiving was dat jaar voor haar geen feestdag. Het was al bijna Kerstmis toen ze wat begon bij te komen en toen had ze geen haar meer en was broodmager. Maar ze was weer thuis en hoefde daarna de kwelling nog maar eens in de drie weken te ondergaan, en de oncoloog verzekerde haar dat ze er dan maar een paar dagen ziek van zou zijn. Na de kerstvakantie kon ze weer les gaan geven en met Jane ging het weer goed sedert ze thuis was. En Alexander begon al te kruipen.

De laatste twee maanden hadden van hen allen een tol geëist. Jane had op school vaak gehuild, vertelde haar onderwijzeres, en Bernie blafte op de zaak iedereen af en kon zich moeilijk concentreren. Hij nam een hulp aan om de hele dag voor de baby te zorgen, maar dat was geen succes. De eerste verdwaalde met de baby; de tweede kwam in het geheel niet opdagen. Eenmaal moest hij Alexander meenemen naar een vergadering. Koken kon hij niet en er leek geen normale maaltijd meer op tafel te komen, behalve voor Alexander. Maar nu Kerstmis naderde, voelde Liz zich wat beter en geleidelijk aan werd de toestand weer min of meer normaal.

'Mijn ouders zouden graag willen komen,' zei hij 's avonds tegen haar terwijl ze in bed zaten. Ze had een hoofddoekje omgeslagen om haar kaalheid te verbergen. Met een zucht en een lach keek ze hem aan. 'Kun je het aan, schat?' Ze dacht van niet, maar ze wilde hen graag zien en ze wist hoeveel het voor Jane zou betekenen en voor Bernie ook, al wilde hij het niet toegeven. Ze dacht aan de tijd van nog maar een jaar geleden toen ze met Jane naar Disneyland waren geweest zodat ze samen hun trouwdag konden vieren. Ze was toen zwanger geweest en haar hele bestaan was toen op leven gericht, niet op sterven.

Dat zei ze tegen hem en hij keek haar een beetje boos aan. 'Het is nog altijd op leven gericht.'

'Niet zoals toen.'

'Onzin!' Al zijn machteloze woede richtte zich plotseling op haar en hij kon zich niet meer inhouden. 'Waarvoor denk je dat al die chemotherapie bedoeld is, of geef je het nu al op? Jezus, ik wist niet dat je zo laf was.' De tranen sprongen hem in de ogen en hij sloeg de deur hard achter zich dicht toen hij naar de badkamer ging. Pas twintig minuten later kwam hij er weer uit en zag haar stil in bed liggen, alsof ze op hem wachtte. Schuldbewust keek hij haar aan, kwam naast haar zitten en greep haar hand. 'Het spijt me dat ik zo rot tegen je deed.'

'Het geeft niet. Ik hou van je. En jij hebt het er ook moeilijk mee.' Automatisch betastte ze het hoofddoekje. Ze voelde zich zo lelijk met haar kale, hobbelige schedel. Het was als een horrorfilm. 'Het is voor ons allemaal afschuwelijk. Als ik toch dood moet, was ik liever onder een vrachtauto gekomen of in de badkuip verdronken.' Ze probeerde te lachen, maar grappig vonden ze het geen van beiden en opeens had ze weer tranen in haar ogen. 'Ik vind het verschrikkelijk om kaal te zijn.'

Maar nog erger vond ze de gedachte om dood te gaan.

Hij greep naar het hoofddoekje en ze ontweek hem. 'Ik hou van je, met of zonder haar.' Ook hij had tranen in zijn ogen.

'Niet doen.'

'Er is niets aan jou dat ik niet liefheb of dat ik lelijk vind.' Dat had hij ontdekt toen hun zoon werd geboren. Zijn moeder had ongelijk gehad. Hij was niet geschrokken, had geen afkeer gevoeld. Hij was onder de indruk gekomen en was nog meer van haar gaan houden, zoals ook nu.

'Wat maakt het uit? Je bent kaal, dat word ik later ook. Kan ik vast aan het idee wennen.' Hij streek langs zijn baard en lachte. 'Ik hou van je.'

'Ik hou ook van jou... en ja, dit gaat toch ook om leven.' Ze keken elkaar aan; het wederzijds begrip was hersteld. Van uur tot uur moesten ze worstelen om het hoofd boven water te houden. 'Wat zal ik tegen mijn ouders zeggen?'

'Dat ze moeten komen. Ze kunnen in Hotel Huntington logeren.'

'Mijn moeder vroeg nog of Jane het leuk zou vinden met hen mee terug te gaan. Wat denk je daarvan?'

'Dat zal ze niet willen. Zeg maar dat ze zich dat niet moeten aantrekken.' Jane hing heel erg aan Liz en ze kon al in huilen uitbarsten wanneer haar moeder de kamer verliet.

'Ze zal het wel begrijpen.' Zijn moeder, die hem doorlopend had aangevallen, was dezelfde vrouw niet meer. Hij belde haar een paar keer per week op en ze toonde een mate van begrip waartoe hij haar niet in staat had geacht. In plaats van hem te kwellen was ze een bron van troost geworden.

En dat was ze opnieuw toen ze naar San Francisco kwamen, beladen met speelgoed voor de twee kinderen. En ze bracht Liz tot tranen door precies dat mee te brengen waar haar schoondochter de meeste behoefte aan had. Ze had er zelfs een half dozijn van meegebracht. Ze ging hun slaapkamer binnen, deed de deur achter zich dicht en ging naar Liz toe met in elke hand een grote hoededoos.

'Wat zit daarin?' Liz had gerust en zoals altijd waren er tranen uit haar ogen op het kussen gedruppeld, maar toen ze ging zitten veegde ze vlug langs haar ogen. Ruth keek haar met een nerveuze blik aan, bang dat ze zich gekwetst zou voelen.

'Ik heb iets voor je meegebracht.'

'Een hoedje?'

Ruth schudde haar hoofd: 'Nee, iets anders. Ik hoop dat je niet boos wordt.' Ze had geprobeerd iets te vinden dat zo dicht mogelijk in de buurt kwam van het blonde haar dat ze zich herinnerde en dat was niet gemakkelijk geweest. Ze opende de beide dozen en Liz zag een aantal pruiken in verschillende modellen en allemaal in de kleur van haar eigen uitgevallen haar. Ruth keek haar aandachtig aan. 'Je bent niet boos?'

'Natuurlijk niet.' Ze stak beide handen naar haar schoonmoeder uit en haalde de pruiken uit de dozen. Er was van alles, van een korte jongenskop tot een tamelijk lang pagekopje. Het waren pruiken van een schitterende kwaliteit en Liz was diep onder de indruk van het grootse geschenk. 'Ik had er zelf al een willen kopen, maar ik durfde de winkel niet in.'

'Zoiets dacht ik al... ik dacht dat dit leuker was.' Leuker...? Wat was er voor leuks aan dat je je haar verloor door chemotherapie? Maar Ruth had er althans iets aan gedaan.

Liz stond op en ging naar de spiegel en Ruth keek de andere kant uit toen ze het hoofddoekje afdeed. Zo'n jonge vrouw nog en zo knap, dacht Ruth. Het was niet eerlijk. Niets was meer eerlijk. Benieuwd keek ze toe terwijl Liz de eerste pruik paste. Ze had het blonde pagekopje gekozen en de pruik zat haar als gegoten.

'Dat staat je prachtig!' zei Ruth lachend. 'Vind je hem mooi?'

Liz knikte en haar ogen begonnen te glanzen terwijl ze in de spiegel keek. Ze zag er weer toonbaar uit... meer dan dat, knap zelfs. Wat een heerlijk gevoel... ze was opeens weer vrouw. Ze begon te lachen; ze voelde zich weer jong en gezond en Ruth reikte haar een tweede pruik aan. 'Weet je, Liz, van pruiken weet ik alles af. Mijn grootmoeder was ook kaal. Dat zijn alle orthodox joodse vrouwen. Die scheren hun haar af, want dan ben je pas een goede joodse huisvrouw.' Ze legde haar hand op de arm van Liz. 'Je weet toch... hoeveel we van je houden...' Als liefde kon genezen, zou het terugdringen van de ziekte, waarop ze hoopten, geen probleem zijn geweest. Ruth was er danig van geschrokken dat Liz zo mager was geworden. Ze had ingevallen wangen en ogen die diep in hun kassen lagen en nu wilde ze na Kerstmis toch weer gaan werken.

Liz paste alle pruiken en koos voor de eerste keer het pagekopje. Ze zette de pruik op en trok een sjiekere blouse aan. Zo ging ze de huiskamer binnen met een gezicht alsof er niets aan de hand was en Bernie keek haar met grote ogen aan.

'Hoe kom je daaraan?' vroeg hij. Maar toen begon hij te lachen; hij vond het mooi.

'Van oma Ruth. Van wie anders?'

'Hij staat je goed.' En hij meende het.

'Wacht maar tot je al die andere hebt gezien.' Het was een geschenk dat haar moreel een stoot in de goede richting had gegeven. Bernie was zijn moeder dankbaar, vooral toen Jane de kamer binnenkwam en stokstijf bleef staan.

'Je hebt je haar terug!' Verrukt klapte ze in haar handen en Liz wees lachend naar haar schoonmoeder.

'Dat niet, lieverd. Oma heeft uit New York nieuw haar voor me meegebracht.' Jane begon opeens ook te lachen.

'Ja? Mag ik eens kijken?' Liz knikte en nam haar mee de slaapkamer in om de dozen te bekijken en Jane begon meteen een paar pruiken te passen. Ze stonden haar grappig en tegelijk schoten ze in de lach. Plotseling ontstond er iets feestelijks.

's Avonds gingen ze buitenshuis eten en het was een godsgeschenk dat Liz zich tijdens de feestdagen wat beter voelde.

Daarna gingen ze nog een paar maal uit, zelfs de binnenstad in om de kerstbomen bij Wolff te bekijken met de kinderen. Ruth zei dat het te vermoeiend was, maar Liz wist dat ze het haar graag gunde. Chanoeka hadden ze ook gevierd en op vrijdagavond hadden ze de kaarsen aangestoken voor ze aan tafel gingen. En haar schoonvader had plechtig de gebeden uitgesproken waaraan ze allen zo'n behoefte hadden. Liz sloot haar ogen en bad tot haar God en de hunne, smekend haar in leven te laten.

19

Hun tweede trouwdag was heel anders van karakter dan de eerste. Tracy nam Jane en Alexander mee voor een nachtje logeren en Bernies ouders gingen in de stad eten. Liz en Bernie bleven alleen thuis en hadden een rustige avond. Hij had graag met haar uit willen gaan, maar ze had moeten bekennen dat ze te moe was. Daarom maakte hij een fles champagne open en schonk een glas voor haar in terwijl ze bij de open haard zaten te praten, maar ze dronk er nauwelijks van.

Het was bijna alsof ze hadden afgesproken niet over haar ziekte te praten. Daar wilde ze deze avond niet aan denken en ook niet aan de chemotherapie waarvoor ze een week later weer naar het ziekenhuis moest. Het was al moeilijk genoeg zonder het er voortdurend over te hebben. Ze wilde net als ieder ander klachten hebben over haar baan, lachen om wat haar kinderen deden, zich bezorgd afvragen of de stomerij een nieuwe rits in haar jurk kon zetten. Ze hunkerde ernaar weer gewone problemen te hebben en hand in hand zaten ze samen in de vlammen te staren, behoedzaam alle obstakels van onbespreekbare onderwerpen vermijdend... Het deed zelfs pijn over hun huwelijksreis van twee jaar geleden te praten, al begon Bernie eenmaal over Jane die zo lief aan het strand had gespeeld toen ze nog maar vijf jaar was. En nu was ze al bijna acht. Liz overrompelde hem door nog eens over Chandler Scott te beginnen.

'Zul je niet vergeten wat je me beloofd hebt?'

'Wat heb ik je beloofd?' Hij schonk haar glas bij, hoewel hij wist dat ze het niet leeg zou drinken.

'Die schoft mag Jane nooit te zien krijgen. Beloof je me dat?'

'Dat heb ik toch al beloofd?'

'Ja, maar ik meen het.' Ze keek hem angstig aan en hij gaf haar een kus op haar wang en streek met zachte vingers de rimpels uit haar voorhoofd. 'Ik meende het ook.' Hij had de laatste tijd voortdurend overwogen Jane zo spoedig mogelijk te echten, maar hij was bang dat het juridisch touwtrekken Liz te veel zou worden. Nu wachtte hij maar tot het voortwoekeren van de ziekte tot staan zou zijn gebracht en Liz een beetje was opgeknapt.

Vrijen deden ze die avond niet. Ze viel bij de haard in zijn armen in slaap en heel behoedzaam bracht hij haar naar bed. Daar bleef hij op haar zitten neerkijken en hij werd bang voor de komende maanden. Weer bad hij dat de ziekte tot staan zou worden gebracht.

Op 5 januari vertrokken zijn ouders weer naar New York. Zijn moeder bood aan te blijven, maar Liz zei dat ze in elk geval weer aan het werk wilde, al was het maar drie ochtenden per week, zodat ze het toch druk zou hebben. Ze had de chemotherapie al vlak na de vakantie gehad en had zich er minder ziek van gevoeld deze keer. Het was een opluchting geweest voor hen allemaal en ze wilde zo graag weer aan het werk.

'Weet je zeker dat het kan?' vroeg zijn moeder hem toen ze hem de dag voor hun vertrek in de zaak kwam opzoeken.

'Ze wil het zelf.' Hij was er ook niet enthousiast over, maar Tracy zei dat het haar goed zou doen en dat kon best weleens zo zijn. Veel kwaad kon het haar niet doen en als het te vermoeiend bleek, zou ze vanzelf wel ophouden. Maar Liz was een doorzetter.

'Wat zegt de dokter ervan?'

'Dat het niet schadelijk is.'

'Ze zou wat vaker moeten rusten.'

Hij knikte; hij had het ook al tegen Liz gezegd, maar ze had hem alleen kwaad aangekeken, wetend hoe weinig tijd haar nog restte. Ze wilde gewoon blijven meedoen, niet haar leven verslapen.

'We moeten haar haar gang maar laten gaan. Dat heb ik haar ook beloofd.' Ze had hem de laatste tijd een heleboel laten beloven. Hij ging met zijn moeder naar beneden. Veel viel er niet meer te zeggen en beiden waren bang voor wat er wel gezegd had kunnen worden. Het was allemaal zo verschrikkelijk schrijnend.

'Ik weet niets meer te zeggen, lieverd.' Met betraande ogen keek ze naar haar zoon op toen ze bij de buitendeur van Wolff bleven staan en de mensen zich om hen heen verdrongen.

'Ik begrijp het wel, ma... ik begrijp het heel goed.' Ook zijn ogen waren vochtig en ze knikte nog eens voor ze haar tranen niet meer kon bedwingen. Verscheidene klanten keken naar hen, vroegen zich af welk drama zich daar afspeelde, maar ze hadden hun eigen zorgen en liepen door. Ruth keek naar hem op.

'Ik vind het zo erg.'

Hij knikte alleen; hij kon niet antwoorden en nam afscheid. Met gebogen hoofd ging hij weer naar boven. Zijn leven was een nachtmerrie geworden en er was niets dat hij ertegen kon doen.

's Avonds toen hij zijn ouders naar hun hotel bracht, was het nog erger. Liz had met alle geweld voor hen willen koken. Ze vertrokken de volgende ochtend en het was als afscheidsetentje bedoeld. Het eten was lekker, zoals altijd, maar het was een kwelling haar te zien worstelen bij alles wat ze vroeger moeiteloos had kunnen doen. Tegenwoordig ging niets meer moeiteloos, zelfs ademen niet.

Hij kuste zijn moeder welterusten in het hotel. Ze zouden op eigen gelegenheid naar het vliegveld gaan en toen Bernie zijn vader de hand drukte en ze elkaar recht in de ogen keken, kwam de tijd weer boven toen hij een kleine jongen was... hoe hij van zijn vader gehouden had... hoe hij tegen die dokter in zijn witte jas had opgekeken... hoe ze hadden gevist 's zomers in New England... In een flits kwam dat allemaal terug en hij was weer vijf jaar oud. Zijn vader leek het te voelen en sloeg een arm om zijn schouders en Bernie begon te snikken. Zijn moeder keerde zich om, niet in staat het aan te zien.

Zijn vader nam hem mee naar buiten en nog lange tijd stonden ze daar in de avondlucht en zijn vader liet hem niet los.

'Toe maar, jongen... huilen is niet erg...' Ook bij hem rolden de tranen langs zijn wangen en op Bernie schouder.

Geen mens ter wereld kon hem helpen. Eindelijk namen ze dan toch afscheid en hij bedankte hen voor alles.

Bij zijn thuiskomst lag Liz al in bed op hem te wachten en ze had een van de pruiken op die ze van zijn moeder had gekregen. Ze droeg er nu voortdurend een en Bernie plaagde haar er soms mee, met vage spijt dat hij niet zelf op het idee was gekomen. Ze was er zo blij mee. Al was het dan niet haar eigen haar, ze kwamen wel tegemoet aan haar ijdelheid en Jane was altijd bereid haar van advies te dienen: 'Nee, mamma, ik vind die andere mooier... die lange... ja, die staat je goed.' Daarna begon ze te lachen. 'Het is zo gek dat je opeens krullen hebt.' Maar het kind was er althans niet meer zo bang voor.

'Alles goed met je ouders, lieverd?' vroeg ze. Vragend keek ze hem aan. 'Je hebt er lang over gedaan hen af te leveren.'

'We hebben nog een drankje genomen.' Hij lachte tegen haar en probeerde schuldig te kijken in plaats van verdrietig. Hij klopte haar op de hand, ging zich uitkleden en stapte even later bij haar in bed. 'Je weet hoe mijn moeder is, ze kan haar kleine jongen maar moeilijk loslaten.' Maar ze was al ingedommeld en hij lag te luisteren naar haar moeizame ademhaling naast zich. Het was nu drie maanden geleden sedert ze hadden gehoord dat ze kanker had en nog altijd vocht ze dapper, en de dokter was van mening dat de chemotherapie zou helpen. Maar Bernie zag haar achteruitgaan. Haar ogen werden met de dag groter en zonken dieper weg in hun kassen, haar trekken werden scherper doordat ze zo vermagerde en het was nu duidelijk te horen dat het ademen haar moeite kostte. Ze moest blijven vechten, zei hij voortdurend tegen haar... Hij wilde haar niet verliezen.

Ze sliep die nacht onrustig; ze droomde dat ze een reis maakte en hij trachtte haar te kalmeren.

Het lesgeven leek haar weer wat energie te geven. Ze was dol op haar 'kinderen' zoals ze hen noemde. Ze zou dat jaar alleen leesles geven; het rekenen had Tracy van haar overgenomen en een andere invaller deed de rest van de leerstof. De school had zich bijzonder inschikkelijk getoond toen Liz in deeltijd wilde gaan werken en iedereen was erg geschrokken toen ze ronduit vertelde wat de reden daarvan was. Liz was populair op school. Het nieuws had zich snel onder het personeel verspreid, maar er werd alleen over gefluisterd. Liz wilde nog niet dat Jane het ergste te horen kreeg en ze hoopte dat geen enkele leerling het van de klasseonderwijzer te weten zou komen. Haar collega's mochten het weten, maar de kinderen wilde ze voorlopig nog ontzien. Ze wist echter wel dat ze het volgend jaar niet terug zou komen. Ze kon de trappen haast niet meer op- en afkomen maar ze wilde het jaar volmaken, zoals ze het schoolhoofd had toegezegd. In maart raakte haar toestand echter toch algemeen bekend. Een van haar leerlingen, een meisje, kwam verdrietig en met betraande ogen de klas binnen met wanordelijke kleren. 'Wat nu, Nance?' Het meisje had vier broers en vocht vaak met hen. Liz keek haar met een bemoedigend lachje aan en trok haar bloesje recht. 'Ben je aan het bakkeleien geweest?'

Het kind knikte en keek haar aan. 'Ik heb Billy Hitchcock een stomp op zijn neus gegeven.'

Liz schoot in de lach. Die kinderen wisten haar altijd weer in een goed humeur te brengen. 'Waarom heb je dat gedaan?' Het meisje weifelde en stak haar kin vooruit, als om de hele wereld uit te dagen. 'Hij zei dat u doodgaat... en toen heb ik gezegd dat hij een gemene leugenaar was!' Ze begon hard te huilen en duwde beide vuisten in haar ogen, waarbij ze het vuil over haar wangen uitwreef. Ze keek naar Liz op, smekend om een ontkenning. 'U gaat niet dood, hè mevrouw Fine?'

'Kom eens hier, daar moeten we even over praten.'

Ze zette het kind op een stoel vooraan in het verlaten lokaal. Het was in de middagpauze en Liz had wat papieren doorgekeken. Ze ging naast het meisje zitten — ze was een jaar jonger dan Jane, die al in de derde klas zat — en hield haar hand vast. Ze had graag gewild dat dit uitgesteld had kunnen worden. 'Weet je, eens gaan we allemaal dood. Dat weet je toch wel?' Het kleine handje hield stijf de hare vast, alsof ze die nooit meer wilde loslaten. Liz herinnerde zich het geschenkje dat dit meisje een jaar geleden voor Alexander had gemaakt. Ze had een blauw dasje voor hem gebreid, vol gaten en knopen, en ze had overal steken laten vallen, maar Liz had het een vertederend werkstuk gevonden.

Nancy knikte en bleef huilen. 'Onze hond is vorig jaar doodgegaan, maar die was al heel oud. Mijn vader zei dat als hij een mens was geweest, hij honderdnegentien jaar was geworden. Maar u bent toch niet zo oud?' Ze keek Liz bezorgd aan. 'Nee, hè?'

Liz moest lachen. 'Ik ben dertig en dat is niet zo oud... maar soms... soms gaat het een beetje anders, zie je. We gaan allemaal op onze eigen tijd naar God... pasgeboren kinderen kunnen ook doodgaan. En heel veel later, als jij heel oud bent en naar God gaat, dan wacht ik daar op je.' Ze kon nauwelijks meer iets zeggen en vocht tegen haar tranen. Maar ze wilde niet gaan huilen, al was dat niet eenvoudig. Ze wilde helemaal niet boven op anderen wachten. Ze wilde blijven waar ze was, bij Bernie, Jane en Alexander.

Maar Nancy begreep haar volkomen. Huilend viel ze Liz om de hals en klemde zich aan haar vast. 'Ik wil niet dat u weggaat... ik wil niet...' Haar moeder dronk te veel en haar vader was vaak van huis. Al sinds de kleuterschool was ze aan Liz gebonden en nu zou ze haar kwijtraken. Dat was niet eerlijk, niets was meer eerlijk. Liz gaf haar wat koekjes die ze had gebakken en trachtte haar enige uitleg te geven over de chemotherapie die haar moest redden.

'Misschien gebeurt dat ook, Nancy. Misschien blijf ik daardoor nog heel lang bij jullie. Sommige mensen leven er jaren langer door.' En anderen niet, dacht ze. Ze zag haar toestand even duidelijk als Bernie. Ze keek niet graag meer in de spiegel. 'En ik blijf dit jaar in elk geval nog op school en dat is een heel lange tijd, hè? Denk er maar niet meer aan. Afgesproken?'

Kleine Nancy Farrell knikte en ging even later de klas uit om na te denken over wat Liz had gezegd, de koekjes met chocola en pinda's in haar hand. 's Middags toen ze naar huis reden, voelde Liz zich uitgeput. Jane zat zwijgend uit het raam te kijken. Ze leek boos op haar moeder. Vlak voor ze thuis waren, draaide ze plotseling haar hoofd om en keek haar moeder aan met een verontwaardigde blik vol tranen.

'Je gaat dood, hè, mamma?'

Liz schrok van de plotseling heftige uitval en begreep waar Jane haar kennis had opgedaan. Nancy Farrell. 'Iedereen gaat een keer dood, lieverd.' Maar Jane liet zich niet zo gemakkelijk troosten als Nancy. Zij hadden ook meer te verliezen samen.

'U snapt me best... dat spul... dat werkt zeker niet. Die chemo.' Ze sprak het uit alsof het een vies woord was en Liz keek haar aan.

'Het helpt wel een beetje.' Maar niet genoeg. Dat wisten ze inmiddels. En ze werd er zo verdomd ziek van. Soms dacht ze dat het de dood zou verhaasten.

'Het helpt helemaal niet.' Haar blik leek te zeggen dat haar moeder niet voldoende haar best deed.

Met een zucht parkeerde Liz haar wagen voor hun deur. Ze reed nog in de oude Ford die ze al had toen ze met Bernie trouwde, en ze parkeerde langs het trottoir. Bernie zette zijn BMW altijd in hun garage. 'Lieve schat, dit is voor ons allemaal erg moeilijk. Ik doe echt mijn best beter te worden.'

'Waarom word je dan niet beter?' De grote blauwe ogen in het kindergezicht schoten weer vol tranen en opeens liet ze zich naast Liz op de bank vallen en kromp ineen. 'Waarom ben je dan nog niet beter...? Waarom niet...?' Doodsbang keek ze naar Liz op. 'Nancy Farrell zei dat je doodgaat...'

'Ik weet het, liefje. Ik weet het.' Haar eigen tranen druppelden langs haar wangen terwijl ze Jane tegen zich aantrok. Het kind kon horen hoe moeilijk ze ademde. 'Ik weet niet goed wat ik moet zeggen. Iedereen moet sterven, maar misschien duurt het bij mij nog lang. Maar het kan wel gebeuren. Het kan iedereen overkomen. Iemand kan een bom gooien terwijl wij hier in de auto zitten.'

Jane keek naar haar moeder op en huilde gierend. 'Dat zou ik liever hebben... ik wil samen met jou doodgaan...' Liz klemde haar zo heftig vast dat het pijn deed. 'Nee dat mag je niet zeggen... jij hebt nog een heel lang leven voor je...' Maar Liz was zelf pas dertig.

'Waarom moet dit ons overkomen?' Het was een vraag die ze zich allemaal stelden en waarop geen antwoord was.

'Ik weet het niet...' Haar stem was nog maar een gefluister en samen bleven ze in de wagen zitten met hun armen om elkaar heen, wachtend op een antwoord.

20

In april moest Bernie beslissen of hij al of niet naar Europa zou gaan. Hij had gehoopt dat hij Liz kon meenemen, maar het was duidelijk dat ze het niet aankon. Ze kon vrijwel niets meer aan. Een bezoekje aan Tracy in Sausalito was al een hele onderneming. Ze gaf nog wel les, maar niet meer dan tweemaal per week.

Hij belde Paul Berman om hem op de hoogte te stellen. 'Ik vind het echt vervelend, Paul, maar ik ga onder deze omstandigheden niet van huis.'

'Dat begrijp ik volkomen.' Bermans stem klonk triest. Het was een tragedie die niet onder woorden te brengen viel. 'Dan sturen we deze keer een ander.' Het was de tweede keer dat hij niet naar Europa ging, maar hij had alle medewerking. En ondanks het trauma waarmee hij leefde, deed hij goed werk in de vestiging van San Francisco, zoals Paul hem erkentelijk meedeelde. 'Ik weet niet hoe je het klaarspeelt, Bernard. Hoor eens, als je vrij wilt nemen, hoef je het maar te zeggen.'

'Dat zal ik doen. Over een paar maanden misschien. Nu nog niet.' Hij wilde niet blijven werken wanneer haar leven afliep, als het zo ver kwam, wat soms moeilijk te voorspellen viel. Soms leek het haar enkele dagen beter te gaan, was ze ongewoon opgewekt, en plotseling kreeg ze een inzinking, en net als hij in paniek raakte, leek ze weer bijna normaal. Het was een kwelling omdat hij er niet achter kwam of de chemotherapie wel of niet iets uithaalde, of de ziekte al dan niet tot staan werd gebracht en hij haar nog lang bij zich zou hebben of dat het een kwestie van weken, hoogstens maanden zou worden. Dat kon de specialist hem ook niet vertellen.

'Hoe gaat het daar nu met je? Ik wil je onder deze omstandigheden nergens toe dwingen, Bernard.' Hij had zich loyaal gedragen en Berman zag hem al jaren min of meer als zijn zoon. Hij wilde hem niet dwingen in Californië te blijven wanneer de ziekte van zijn vrouw in een terminaal stadium kwam. Bernie had van het begin af aan open kaart gespeeld: zodra ze wisten dat Liz aan kanker leed, had hij dat gemeld. Het was, voor iedereen die hem kende een schok geweest. Niemand kon zich voorstellen dat het mooie blonde meisje met wie hij op zijn trouwdag had gedanst, stervend was.

'Eerlijk gezegd, Paul, wil ik nu niet veranderen. Als iemand anders de geïmporteerde modelijnen kan overnemen en twee keer per jaar naar Europa kan gaan, zal ik het op prijs stellen. Maar we willen op het ogenblik niet verhuizen. Liz komt hier vandaan en ik wil haar niet weg halen. Dat zou niet goed voor haar zijn.' Ze hadden het samen langdurig overwogen en dit was hun conclusie. Liz had hem ronduit gezegd dat ze niet uit San Francisco weg wilde. Ze wilde zijn ouders niet tot last zijn en Jane niet blootstellen aan een nieuwe school met nieuwe vriendjes; het was voor Liz een steun de mensen om zich heen te hebben die ze kende, vooral Tracy. Ze vond het zelfs prettig dat architect Bill Robbin met zijn vrouw Marjorie vaker op bezoek kwamen.

'Ik begrijp het helemaal.' Bernie zat nu drie jaar in Californië, tweemaal zo lang als ze oorspronkelijk hadden afgesproken, en het kon hem niet meer schelen.

'Ik kan hier op het ogenblik niet weg, Paul.'

'Dat is prima wat mij betreft. Zeg het maar als je van gedachten verandert, dan probeer ik iemand te vinden die de vestiging San Francisco kan overnemen. We kunnen je hier in New York ook goed gebruiken. Nog iets' — hij keek in zijn agenda en hoopte dat Bernie ja zou zeggen — 'is er een kans dat je de bestuursvergadering volgende week bijwoont?'

Bernies gezicht betrok. 'Dat moet ik eerst met Liz bespreken.'

'Ze zou die week geen chemotherapie krijgen, maar hij liet haar niet graag alleen. 'Wanneer is het?' Paul noemde hem de datum en die noteerde hij.

'Het hoeft je maar drie dagen te kosten. Je neemt maandag het vliegtuig en vliegt woensdagavond terug, of donderdag als je zo lang kan blijven. Maar nog eens, de beslissing is aan jou.'

'Bedankt, Paul.' Als altijd deed Berman voor hem wat hij kon, maar hij moest zich even machteloos voelen als ieder ander. 's Avonds vroeg hij Liz of ze er bezwaar tegen had dat hij een paar dagen naar New York ging. Hij vroeg haar zelfs of ze mee wilde, maar ze schudde met een vermoeid lachje haar hoofd.

'Dat kan ik niet, lieverd. Ik heb op school te veel te doen.' Maar ze wisten beiden dat het dat niet was. Over twee weken was Alexander jarig en dan zou ze zijn moeder toch weer ontmoeten. Zijn vader kon niet weer weg uit zijn praktijk, maar Ruth had beloofd alleen te komen. Ze kwam voor de verjaardag van haar kleinzoon, maar in de eerste plaats voor Liz. Toen Bernie terugkwam uit New York zag hij hetzelfde wat zijn moeder zag toen ze aankwam: hoe snel Liz veranderde. Nu hij een paar dagen van huis was geweest kon hij voldoende afstand nemen om te begrijpen hoe ernstig ze eraan toe was. En de avond na zijn thuiskomst sloot hij zich op in de badkamer en huilde in de dikke witte handdoeken die Liz altijd zo smetteloos schoon wilde hebben. Hij was doodsbang dat ze hem zou horen, maar hij kon er even niet meer tegenop. Ze zag er zo bleek en zwak uit en ze was nog magerder geworden. Hij smeekte haar wat te eten, bracht aardbeientaart en gerookte zalm voor haar mee van de levensmiddelenafdeling van Wolff, maar het hielp niet. Ze had geen eetlust meer en op Alexanders verjaardag woog ze nog maar negentig pond. Ruth schrok van haar toen ze aankwam en probeerde het niet te laten merken. De tengere schouders voelden zoveel brozer aan dan de vorige keer, toen ze elkaar op het vliegveld hadden omhelsd. Bernie zette haar op een gemotoriseerd wagentje om de afhaalbalie te bereiken; ze had er zelf niet kunnen komen. En in de rolstoel wilde ze niet.

Op de rit naar huis babbelden ze over van alles behalve over dat wat hen bezig hield, en Ruth voelde zich alsof ze wanhopig aan het watertrappelen was. Ze had een reusachtig hobbelpaard op veren voor Alexander meegebracht en voor Jane een nieuwe pop en ze verlangde er vurig naar de kinderen terug te zien. Maar ze was kapot van de toestand waarin Liz verkeerde en begreep het niet toen Liz 's avonds toch eten ging koken. Ze deed dat elke avond, hield ook het huis schoon en gaf les op school en Ruth begreep niet waarom; het deed haar pijn de dagelijkse worsteling van Liz om in leven te blijven aan te zien. Ruth was nog bij hen toen ze weer chemotherapie kreeg en ze bleef bij de kinderen terwijl Bernie 's nachts bij Liz in het ziekenhuis bleef. Ze reden een bed naar binnen en hij sliep bij haar op de kamer.

Alexander was inmiddels een mollig, tevreden kereltje dat veel leek op Bernie op die leeftijd. Het leek zo onwaarschijnlijk dat hij pas een jaar geleden was geboren en nu al door zo'n ramp werd getroffen. Toen Ruth hem 's avonds naar bed had gebracht, verliet ze huilend zijn kamer omdat hij zich later zijn moeder niet eens zou herinneren.

'Wanneer zien we je weer eens in New York?' vroeg Ruth aan Jane terwijl ze een spelletje deden. Jane lachte onzeker. Ze hield veel van oma Ruth, maar ze kon zich niet voorstellen dat ze nu ergens heen zou gaan. 'Niet voor mamma beter is,' hoorde je in zo'n geval te zeggen, maar Jane zei het niet. 'Ik weet het nog niet, oma. We gaan naar Stinson Beach zodra we vakantie krijgen. Mamma wil daar wat uitrusten. Ze is moe van het lesgeven.' Ze wisten allebei dat Liz moe was van het sterven, maar dat durfden ze niet te zeggen.

Bernie had het huis gehuurd waar ze eerder in waren geweest en ze zouden er die zomer drie maanden blijven om Liz de gelegenheid te geven alle krachten te verzamelen die ze nog kon krijgen. De dokter vond dat ze haar baan nu maar moest opzeggen, het ging werkelijk niet meer en Liz sprak hem niet tegen. Ze vond het goed, zei ze tegen Bernie. Dan zou ze meer tijd hebben voor hem en de kinderen. En Bernie was het met haar eens. Maar ze verlangden er allemaal naar om naar zee te gaan. Het was alsof ze de klok konden terug zetten als ze naar Stinson Beach gingen. In het ziekenhuis sloeg Bernie haar gade terwijl ze sliep; hij streek haar langs het gezicht en hield haar hand vast wanneer ze begon te woelen. Eenmaal keek ze hem met een lachje aan en zijn hart leek te stokken! Hij dacht dat de dood intrad.

'Wat is er?' Haar hoofd ging omhoog en fronsend keek ze hem aan. Hij worstelde tegen zijn tranen en lachte tegen haar.

'Alles goed, schat?'

'Het gaat wel.' Haar hoofd viel weer in het kussen. Beiden wisten ze dat de chemicaliën die ze binnenkreeg zo agressief waren dat ze een fatale hartaanval konden veroorzaken. Daar waren ze voor de behandeling voor gewaarschuwd.

Ze hadden geen keus gehad. Ze moest ertoe overgaan.

Ze dommelde weer in en hij ging naar de gang om zijn huis te bellen. Er was wel telefoon in de kamer, maar hij was bang haar wakker te maken. En er bleef een verpleegster achter om op haar te letten. Hij was intussen helemaal gewend in het ziekenhuis. Te veel eigenlijk. Het leek hem bijna een normale wereld en hij schrok niet meer van wat hij om zich heen zag. Maar hij had graag een etage lager willen zijn waar ze een jaar geleden hun kind hadden gekregen in plaats van hier, tussen de stervenden.

'Dag, ma. Hoe gaat het?'

'Uitstekend, jongen.' Ze keek naar Jane aan de tafel. 'Je dochter en ik doen een spelletje en Alexander slaapt al. Het is een heerlijk kind. Hij heeft zijn hele fles leeggedronken en lachte tegen me, en hij viel in mijn armen in slaap. Hij werd niet eens wakker toen ik hem in zijn bedje legde.' Het klonk allemaal zo normaal, maar in feite had Liz dit tegen hem moeten zeggen, niet zijn moeder. Hij had op de zaak moeten zijn voor een vergadering en Liz had hem moeten vertellen dat alles goed was thuis. In plaats daarvan werd zij in het ziekenhuis langzaam vergiftigd door de chemotherapie en paste zijn moeder op de kinderen. 'Hoe voelt ze zich?' Ze dempte haar stem om te voorkomen dat Jane het gesprek zou kunnen volgen. Maar Jane luisterde zo gespannen dat ze een pion van haar grootmoeder verzette in plaats van haar eigen pion. Ruth zou het straks wel tegen haar zeggen en opmerken dat ze niet vals mocht spelen, maar ze begreep hoe het kwam en Jane mocht best eens een grapje maken. Veel grappigs was er niet meer bij de laatste tijd. En ze was nog maar acht. Het kind had iets intens verdrietigs dat zich onder de oppervlakte schuilhield. Het werd steeds moeilijker haar op te monteren.

'Het gaat wel. Ze slaapt op het ogenblik. We zijn morgen tegen de lunch thuis.'

'We wachten op jullie, Bernie. Heb je nog het een of ander nodig? Heb je gegeten?' Zoveel huishoudelijkheid was hij van zijn moeder niet gewend. Thuis liet ze alles graag aan Hattie over. Maar het waren dan ook geen normale omstandigheden, in de eerste plaats voor Liz en Bernie.

'Ja, ik red me wel. Geef Jane een kusje van me en tot morgen dan maar, ma.'

'Probeer wat te slapen, lieverd. Groet Liz van ons wanneer ze wakker wordt.'

'Is het goed met mamma?' Met bange ogen keek Jane haar grootmoeder aan toen ze terugkwam naar de tafel en haar even aanhaalde.

'Ja, schat, ik moet je een kus van haar geven. En morgen komt ze thuis.'

Het leek Ruth dat ze Jane beter kon geruststellen met een kus van haar moeder dan met een van Bernie.

Maar de volgende ochtend werd Liz wakker met een nieuw soort pijn. Ze had opeens het gevoel dat al haar ribben aan de ene kant gebroken waren. Het waren snijdende pijnscheuten en ze begon erover met dokter Johanssen, die de oncoloog en de botspecialist consulteerde. Voor ze naar huis ging, werd ze naar boven gestuurd voor nog een röntgenfoto en een botscan.

Het nieuws dat Bernie enkele uren later kreeg, was uitgesproken slecht. De chemotherapie bleek niet te helpen. Er waren uitzaaiingen bijgekomen. Ze mocht wel naar huis, maar Johanssen zei tegen Bernie dat dit het begin van het einde was. Van nu af aan zou de pijn steeds erger worden. Ze zouden haar pijnstillers geven, maar in het laatste stadium zouden ze weinig meer kunnen doen. Johanssen vertelde het hem in het spreekkamertje in dezelfde gang en Bernie sloeg met zijn vuist op het bureau.

'Wat wil dat verdomme zeggen, dat u weinig meer voor haar kunt doen? Hoe moet ik dat opvatten?' De dokter begreep zijn reactie. Hij had alle reden om woedend te worden, in opstand te komen tegen het lot dat haar had getroffen, en tegen de artsen die haar niet konden helpen. 'Wat voeren jullie hier de hele dag uit? Splinters uittrekken en steenpuisten doorprikken? Mijn vrouw ligt op sterven en u vertelt me dat u weinig tegen de pijn kunt doen?' Hij staarde de dokter over het bureau heen aan en begon te snikken. 'Wat kunnen we nu nog voor haar doen... O, god, iemand moet haar toch helpen...' Het was afgelopen, begreep hij. Ze zou sterven onder erbarmelijke pijn. Maar dat kon toch niet. Het leek hem de kwalijkste omkering van de werkelijkheid die hij zich kon voorstellen. Hij wilde iemand door elkaar rammelen tot hij te horen kreeg dat Liz wel geholpen kon worden, dat ze in leven zou blijven, dat er een beoordelingsfout was gemaakt, dat ze geen kanker had.

Hij legde zijn hoofd op het bureau en snikte steeds heviger. Dokter Johanssen gaf hem de tijd tot zichzelf te komen en ging even later een glas water voor hem halen. Toen hij het aan Bernie gaf, zei hij met een verslagen blik in zijn lichte ogen: 'Ik weet wat het betekent, meneer Fine. En we zullen doen wat we kunnen, maar u moet begrijpen dat er grenzen zijn aan onze mogelijkheden.'

'Wat kunt u dan wel doen?' Bernie keek hem aan alsof hij zelf stervend was. Hij had het gevoel dat zijn hart hem in de steek liet.

'We zullen haar eerst pillen Demorol geven of Parcodan, als ze daar de voorkeur aan geeft. Dan kunnen we later eventueel overgaan op injecties, Dilaudide, Demorol of morfine, als ze daar beter op reageert. Ze krijgt steeds grotere doses en we zullen haar zoveel mogelijk sparen.'

'Kan ik haar die injecties zelf geven?' Hij was tot alles bereid om haar pijn te verlichten.

'Daar is niets op tegen, maar binnenkort zult u toch een verpleegster moeten nemen. Er zijn meen ik twee kleine kinderen in huis?'

Opeens dacht hij aan hun vakantieplannen. 'Wat denkt u, kunnen we nog naar Stinson Beach of moeten we dichter bij de stad blijven?'

'Ik zie niet in waarom u niet naar Stinson Beach zou kunnen gaan. Verandering van omgeving is zeker goed voor uw vrouw. En het is maar een half uur rijden. Ik kom er zelf ook vaak. Het is er goed om tot rust te komen.'

Bernie knikte verbeten en zette het glas water neer. 'Ze is er zo graag.'

'Dan zou ik er zeker naar toe gaan.'

'En haar school?' Het leek alsof ze opeens hun hele bestaan anders moesten inrichten. En het was pas voorjaar. De zomervakantie was nog vele weken weg. 'Moet ze meteen ontslag nemen?'

'Dat zou ik aan haar overlaten. Het doet haar geen kwaad, als u daar bang voor bent, maar misschien kan ze het niet meer volhouden als ze te veel pijn krijgt. Laat haar dat zelf maar bepalen.' Hij stond op en Bernie zuchtte.

'Wat gaat u tegen haar zeggen? Dat de kanker in haar botten zit?'

'Ik denk niet dat dat nodig is. Ze merkt zelf door de pijn dat de ziekte verder gaat. We kunnen haar beter niet alle hoop ontnemen met die laatste uitslagen' — hij keek Bernie vragend aan — 'tenzij u haar op de hoogte wilt stellen.' Haastig schudde Bernie zijn hoofd, niet wetend hoeveel slecht nieuws ze nog meer konden verdragen en of ze de dingen wel op de juiste manier aanpakten. Misschien hadden ze naar Mexico moeten gaan voor een behandeling met laetrile, haar op een macrobiotisch dieet moeten zetten of naar Lourdes gaan of naar de Christian Science Church. Hij hoorde steeds van die verhalen over mensen die van kanker waren genezen door exotische middelen, door hypnose of door het geloof, en wat ze hier deden, hielp kennelijk niet. Maar hij wist heel goed dat Liz niets voor dergelijke experimenten zou voelen. Ze liet het hoofd niet op hol brengen, zou niet van hot naar haar rennen. Ze wilde thuis zijn bij haar man en kinderen, les geven op school zoals ze dat al zoveel jaar had gedaan. Ze wilde dat haar leven zo dicht mogelijk aansloot bij wat daarvoor normaal was geweest.

'Zo, schat, aangekleed?' Ze had haar kleren al aan en wachtte in haar kamer met een van de pruiken op die zijn moeder had gekocht. Deze zag er zo natuurlijk uit dat hij nauwelijks zag dat het haar eigen haar niet was, en als ze die donkere kringen niet onder haar ogen had gehad en niet zo broodmager was geweest, zou ze gewoon een knappe vrouw hebben geleken. Ze droeg een blauwe hemdjurk met bijpassende espadrilles en het blonde haar van de pruik golfde over haar schouders zoals vroeger haar eigen haar.

'Wat heb je te horen gekregen?' Angstig keek ze hem aan. Ze wist dat er iets niet goed was. Haar ribben deden zo'n pijn, een stekende pijn die ze tevoren nooit had gevoeld.

'Niets bijzonders, niets bijzonders. De chemotherapie lijkt te helpen.'

Liz keek op naar de dokter. 'Waarom heb ik dan die pijn in mijn ribben?'

'Hebt u de baby veel opgetild de laatste tijd?' Lachend keek hij haar aan en ze knikte. Ze had hem voortdurend op de arm gehad. Hij kon nog niet lopen en wilde altijd gedragen worden.

'Ja.'

'En hoeveel weegt hij?'

Ze lachte bij de vraag. 'De kinderarts wil hem op dieet zetten. Hij weegt zesentwintig pond.'

'Kunt u nagaan,' zei hij. Ze geloofde hem niet helemaal, maar hij had althans zijn best gedaan.

Een verpleegster reed haar naar de lobby en Liz vertrok met haar arm door die van Bernie. Maar ze liep niet vlug meer en Bernie hoorde haar kreunen bij het instappen.

'Heb je veel pijn, schat?' Ze aarzelde even en knikte toen. Ze kon nauwelijks praten. 'Probeer die Lamaze-ademhaling nog eens,' zei hij. Het was zo maar een inval maar ze deed het op weg naar huis en beweerde dat het enige verlichting gaf. En ze had de pillen bij zich die de dokter haar had voorgeschreven.

'Ik neem ze niet in voor het echt nodig is. Tegen de nacht of zo.'

'Je hoeft je niet flinker voor te doen dan je bent.'

'Als er iemand flink is, dan bent u het, meneer Fine.' Ze gaf hem voorzichtig een kus.

'Ik hou van je, Liz.'

'Je bent de beste man van de wereld... ik vind het zo erg voor je dat je dit alles moet doormaken...' Het was erg voor hen allemaal en voor haar zelf ook. Ze haatte de ziekte, ook ter wille van hen, en er waren momenten waarop ze hen haatte omdat zij niet doodgingen.

Hij reed haar naar huis en hielp haar de stoep op, en toen ze binnenkwamen, wachtten zijn moeder en Jane hen al op. Jane had zich zorgen gemaakt omdat ze zo laat waren, maar de botscan en de röntgenfoto hadden nogal wat tijd gevergd. Het was al vier uur toen ze thuiskwamen en Jane had Ruth niet met rust gelaten.

'Ze komt altijd 's morgens thuis, oma. Er is iets gebeurd, ik weet het zeker.' Ruth was zo goed niet of ze moest het ziekenhuis bellen, maar toen was Liz al onderweg naar huis en Ruth keek Jane met een blik van verstandhouding aan toen de voordeur openging.

'Zie je wel,' zei Ruth. Maar wat zij wel zag en Jane niet, was dat Liz er weer slechter uitzag dan tevoren en dat ze pijn had, al wilde ze het niet laten merken.

Ze weigerde nog altijd op te houden met lesgeven. Ze had zich voorgenomen tot elke prijs dat schooljaar vol te maken en Bernie verzette zich er niet tegen, ofschoon Ruth hem voor gek verklaarde toen ze haar laatste dag in San Francisco langskwam op de zaak.

'Ze heeft er de kracht niet meer voor. Zie je dat dan niet?'

Hij begon zich kwaad te maken op zijn kantoor. 'Verdomme, ma, de dokter zegt dat het geen kwaad kan.'

'Het zal haar dood worden!'

En opeens ontlaadde al zijn woede zich op zijn moeder.

'O nee! de kànker wordt haar dood! Daar gaat ze aan kapot, aan die vervloekte ziekte die haar lichaam wegvreet... daar gaat ze aan dood en het maakt geen donder verschil of ze thuis op de dood zit te wachten, of lesgeeft op school, chemotherapie krijgt of naar Lourdes gaat, ze gaat in elk geval dood.' De tranen stroomden uit zijn ogen en hij keerde zijn moeder de rug toe en begon heen en weer te lopen. 'Neem me niet kwalijk,' zei hij. Het was de stem van een man die kapot was en zij was kapot met hem. Tenslotte bleef hij voor het raam staan en staarde naar buiten zonder iets te zien. Ze ging naar hem toe en legde haar handen op zijn schouders. 'Ik vind het zo erg, lieverd... zo verschrikkelijk... dit zou niemand mogen overkomen, zeker niet iemand van wie je houdt...'

'Ik zou het mijn ergste vijand niet toewensen,' zei hij. Dit was iets waar geen mens tegen bestand was; je kon je er niet tegen wapenen. Geen sterveling zou dat kunnen. Langzaam keerde hij zich naar haar om. 'Ik weet niet hoe het nu met Jane en de baby moet... wat moeten we zonder haar beginnen?' De tranen sprongen hem weer in de ogen. Hij had het gevoel dat hij al maanden had gehuild. En dat was ook zo. Het was zes maanden geleden sinds ze het wisten, zes maanden waarin ze in de afgrond waren gegleden, biddend om een houvast.

'Heb je liever dat ik nog een poosje blijf? Je vader zou het zeker begrijpen. Hij stelde het zelf voor toen ik hem gisteravond aan de telefoon had. Ik kan de kinderen ook meenemen, maar ik denk niet dat het tegenover hen of Liz eerlijk zou zijn.' Ze was zo'n verstandige, redelijke vrouw geworden, dat hij haar soms niet herkende. Was dat nou de vrouw die hem altijd maar weer op de hoogte had gehouden van de galstenen van mevrouw Finklestein, de vrouw die hem met een hartaanval had gedreigd als hij het waagde met een niet-joods meisje uit te gaan? Hij dacht aan het etentje in de Côte Basque toen hij haar had verteld dat hij ging trouwen met een katholiek meisje, Elizabeth O'Reilly.

Hij begon erover. 'Weet je nog, ma?' Ze glimlachten allebei. Het was twee en een half jaar geleden en het leek een eeuwigheid.

'Nou en of, maar ik hoopte dat jij het was vergeten.' Nu, na al die tijd, was het iets waarom hij kon lachen. 'Zal ik dan nog wat blijven om mijn kinderen te helpen met hun kinderen?' Hij was nu zevenendertig jaar en hij voelde zich geen kind meer. Hij voelde zich eerder honderd jaar.

'Het is lief aangeboden, ma, maar ik denk dat Liz liever zo normaal mogelijk wil doorgaan. We gaan naar zee zodra de schoolvakantie begint; ik ga pendelen. Half juli neem ik zes weken vakantie, desnoods meer. Paul Berman geeft me alle medewerking.'

'Goed dan.' Ze knikte begrijpend. 'Maar als je me nodig hebt, stap ik in het eerste het beste vliegtuig. Dat weet je, hè?'

'Zeker mevrouw.' Hij salueerde voor haar en knuffelde haar even. 'En ga nu maar gauw je inkopen doen. Als je tijd hebt, zoek dan nog iets moois voor Liz uit. Het moet inmiddels wel een tienermaatje zijn.'

Er was niet veel meer van haar over. Ze woog nog vijfentachtig pond en was honderdtwintig geweest. 'Ze zou zo blij zijn met een nieuw jurkje. Zelf heeft ze geen energie meer om naar de zaak te gaan.' Niet eens meer als het voor Jane was en hij maakte het goed door zelf kleren voor de kinderen mee te brengen. De chef van de afdeling was gek met Jane en Alex had hij al presentjes gestuurd nog voor het kind geboren was. Bernie waardeerde alle aandacht die ze kregen. Zelf kon hij zo afwezig zijn dat hij meende zijn kinderen te kort te doen. Hij had het gevoel dat hij nog nauwelijks naar zijn zoon had omgekeken in die zes maanden en hij kon Jane afsnauwen wanneer ze hem voor de voeten liep, terwijl hij toch veel van haar hield. Het kwam doordat ze zich allen zo machteloos voelden. Ze hadden het moeilijk en het speet hem achteraf dat ze geen psychiatrische hulp hadden ingeroepen, zoals Tracy had aangeraden. Liz had het niet gewild, maar misschien was het beter geweest.

Het naarste moment kwam de volgende dag toen Ruth naar het vliegveld moest. Ze kwam nog even bij hen langs voor Liz naar school ging. Tracy had Jane al meegenomen naar school en Bernie was al naar zijn werk. Liz wachtte nog op de oppas en Alexander deed zijn morgenslaapje. Liz ging naar de voordeur en de beide vrouwen keken elkaar aan. Ze speelden geen spel meer nu ze elkaar recht in de ogen staarden, wetend waarom Ruth was gekomen. Liz sloeg haar armen om haar heen.

'Bedankt dat u bent gekomen...'

'Ik wilde afscheid nemen. Ik zal voor je bidden, Liz.'

'Dank u.' Meer kon ze niet zeggen omdat de tranen het haar beletten. Ze keek Ruth aan: 'Zorg voor hen, oma...' Het was niet meer dan een gefluister. 'En zorg voor Bernie.'

'Dat beloof ik je. Pas goed op jezelf. Doe wat je wordt aangeraden.' Ze sloeg haar armen om Liz' broze schouders en zag dat ze de jurk droeg die ze de vorige dag voor haar had gekocht. 'We houden van je, Liz... heel erg veel...'

'Ik hou ook veel van jullie.' Ruth hield haar nog een ogenblik vast en keerde zich toen om. Ze moest gaan. Liz bleef nog even in de open voordeur staan en zag de taxi wegrijden. Ruth wuifde zo lang ze elkaar nog konden zien.

21

Het gelukte Liz tot aan de zomervakantie les te blijven geven. Bernie en de dokter begrepen niet hoe ze het klaarspeelde. Ze moest inmiddels elke middag Demorol innemen en Jane beklaagde zich dat ze zoveel sliep, want wat haar werkelijke probleem was kon ze niet onder woorden brengen. In feite beklaagde ze zich erover dat haar moeder ging sterven. De laatste schooldag was op 9 juni en Liz trok een van de nieuwe jurken aan die Ruth voor haar vertrek voor haar had gekocht. Ze belden elkaar vaak op en Ruth vertelde haar grappen over de inwoners van Scarsdale. Die laatste dag reed Liz zelf met Jane naar school en Jane keek haar opgetogen aan. Haar moeders ogen straalden en ze zag er weer bijna net zo mooi uit als vroeger, alleen veel magerder. En de volgende dag gingen ze naar Stinson Beach. Ze kon het nauwelijks afwachten. Ze rende naar haar eigen klas in een rood jurkje en zwarte lakschoentjes die ze van oma Ruth had mogen uitzoeken voor de gelegenheid. Voor de school haar deuren sloot zou er een feestje zijn met cake en koekjes en glazen melk. Toen Liz haar lokaal binnenkwam, deed ze de deur achter zich dicht. Ze waren er allemaal, eenentwintig schoongewassen, stralende gezichtjes met schitterende ogen en een lachje vol verwachting. Ze hoefde er niet aan te twijfelen of ze van haar hielden. En ze voelde hoeveel ze zelf van deze kinderen hield. Maar nu zou ze afscheid van hen moeten nemen. Ze kon niet zonder meer wegblijven, zonder enige toelichting. Ze keerde zich om en tekende met roze krijt een groot hart op het bord. Lachend keek ze om.

'Vandaag is het Valentijnsdag, jongens en meisjes!' Ze zag er gelukkig uit op dat moment en ze was het ook. Ze had iets afgemaakt dat veel voor haar betekende. Het was haar geschenk aan haar klas en aan Jane.

'Het is niet eens Valentijnsdag,' riep Bill Hitchcock. 'Het is Kerstmis!' Hij was altijd de meest gevatte jongen van de klas geweest en ze keek hem lachend aan.

'Nee, vandaag is het mijn Valentijnsdag voor jullie. Om jullie te bedanken dat ik zo'n fijne klas aan jullie heb gehad.' Ze kreeg een brok in haar keel, maar wist dat er nu geen tranen mochten komen. 'Willen jullie allemaal een poosje heel rustig zijn? Ik heb voor ieder van jullie een Valentijn en daarna hebben we hier een feestje, nog voor het gewone feest.' Ze begonnen haar nieuwsgierig aan te kijken en ze zaten heel stil, als was het de laatste schooldag. Ze riep hen één voor een naar voren en gaf hun ieder een Valentijn die ze zelf had gemaakt en waarop stond waarom ze hen waardeerde, wat ze knap aan hen vond of aardig, welke goede resultaten ze hadden bereikt, ook al was het maar het aanvegen van de speelplaats. Ze bracht met haar woorden grappige gebeurtenissen in herinnering die met elk kind afzonderlijk waren gebeurd en hoe ze daarom hadden gelachen en elke Valentijn was beplakt met knipsels en plaatjes en leuke zinnetjes die voor het betrokken kind van belang waren. Een beetje onder de indruk gingen ze weer zitten met hun Valentijn in de handen als een kostbaar geschenk, wat het in feite was, want het maken ervan had haar maanden en haar laatste krachten gekost.

Daarna kwamen er twee bladen te voorschijn met hartvormige kleine cakejes met glazuur en prachtig versierde koekjes. Ze had ze zelf voor haar klas gebakken en zelfs Jane had dat niet geweten. Ze had gezegd dat ze voor het gewone schoolfeest waren en ook daarvoor had ze er een aantal gebakken, maar die waren niet zo mooi als deze. De mooie koekjes waren voor haar tweedeklassers.

'En dan wil ik jullie nog zeggen hoeveel ik van jullie heb gehouden, hoe trots ik het hele jaar op jullie ben geweest... jullie waren geweldige kinderen en ik weet zeker dat jullie het het volgend jaar in de derde klas bij mevrouw Rice net zo goed zullen doen.'

'Komt u dan niet terug, mevrouw Fine?' zei een schuchter stemmetje uit een van de achterste banken en een jongetje met zwart haar en donkere ogen keek haar verdrietig aan met in zijn ene hand een Valentijn en in de andere een cakeje. Hij vond het gebak kennelijk te mooi om op te eten. 'Nee, Charlie, ik kom niet terug. Ik ga een poosje weg.' En nu kwamen de tranen toch. 'En ik zal jullie allemaal verschrikkelijk missen. Maar eens zie ik jullie terug. Jullie allemaal. Onthoud dat maar... En als jullie Jane, mijn dochtertje, zien, geef haar dan maar een kus van mij.' Op de voorste rij banken werd luid gesnikt. Het was Nancy Farrell en ze vloog haar bank uit en viel Liz om de hals.

'Niet weggaan, mevrouw Fine... we houden zoveel van u...'

'Ik wil ook niet weg, Nancy, echt niet... maar ik zal wel moeten...' Daarna kwamen ze allemaal naar voren om haar één voor één een hand te geven en ze gaf hun allemaal een kus. 'Jullie zijn lief geweest,' zei ze, 'allemaal.' Toen ging de bel en ze haalde diep adem en keek hen aan. 'Dat betekent dat we nu naar het grote feest moeten.' Het was een ongewoon rustig groepje dat de klas uitging en Billy Hitchcock vroeg of ze nog wel eens terugkwam. 'Als ik kan kom ik, Billy.' Hij knikte en ordelijker dan tijdens het hele jaar gingen ze de gang in met hun lekkers in de zakjes en het Valentijnsgeschenk in de hand. Terwijl ze hen nakeek passeerde Tracy, die heel goed aanvoelde wat er aan de hand was. Ze begreep hoe moeilijk deze laatste dag voor Liz moest zijn.

'Hoe is het gegaan?' vroeg ze.

'Goed, geloof ik.' Ze snoot haar neus en wiste haar ogen af en haar vriendin drukte haar even tegen zich aan.

'Heb je het hun verteld?'

'Min of meer. Ik heb gezegd dat ik een tijdje wegging. Daar komt het ook wel op neer. Sommigen hebben het begrepen, dacht ik.'

'Het is een mooi afscheidsgeschenk aan hen, Liz, beter dan zomaar uit hun leven te verdwijnen.'

'Dat zou ik ook niet gekund hebben,' zei Liz. Dat kon je een kind niet aandoen. Daarom had ze het zo gewaardeerd dat Ruth op weg naar het vliegveld nog was langsgekomen. Het was een tijd van afscheid nemen en ze wilde niet de kans lopen daar niet meer toe in staat te zijn. Het afscheid van de collega's was moeilijk en toen ze later in de ochtend met Jane naar huis reed, voelde ze zich uitgeput. Jane was zo stil dat ze er bang van werd en ze dacht dat het kind misschien had gehoord van de Valentijnsdag in haar klas en er boos om was. Jane probeerde nog altijd te negeren wat er stond te gebeuren.

'Mamma?' Liz had haar nog nooit zo ernstig zien kijken toen ze de wagen voor hun huis had geparkeerd en haar dochter aankeek.

'Ja, liefje?'

'Je wordt nog steeds niet beter, hè?'

'Een beetje wel.' Ze zei het om Jane te ontzien, maar het kind voelde dat ze loog.

'Kunnen ze dan niet iets anders met je doen?' Tenslotte was Liz haar moeder en Jane was pas acht jaar nu ze haar ging verliezen. Waarom kwam niemand haar te hulp?

'Ik voel me goed.' Jane knikte, maar de tranen rolden langs haar wangen toen Liz schor fluisterend zei: 'Ik vind het heel erg om bij jullie weg te gaan, maar ik zal altijd dicht bij jullie zijn en waken over jou en pappa en Alex.' Jane nestelde zich in haar moeders armen en het duurde een poosje voor ze uitstapten en naar binnen gingen. Jane leek nu haast groter dan haar moeder.

Die middag kwam Tracy Jane halen voor een wandeling en een ijsje en ze ging mee met een lichtere stap dan Liz de laatste maanden had gezien. En zelf voelde ze zich ook opgelucht. Ze was het kind nader gekomen dan ooit sedert haar ziekte zich had gemanifesteerd. Het was niet gemakkelijker geworden, maar wel een beetje draaglijker.

Die middag ging ze zitten met vier velletjes papier voor zich en schreef aan elk van hen een brief. Het werden korte briefjes waarin ze vertelde hoeveel ze van hen hield, dat ze heel veel voor haar hadden betekend en dat ze het heel erg vond om van hen weg te moeten gaan. Ze waren gericht aan Bernie, Ruth, Jane en Alexander. Die aan haar jongste kind was het moeilijkst, want tegen de tijd dat hij haar brief kon lezen, zou hij haar vergeten zijn.

Ze legde de brieven in haar bijbel en de bijbel in een bureaula, en ze voelde zich opgelucht. Ze was dit al heel lang van plan geweest en nu was het gebeurd. En toen Bernie 's avonds thuiskwam, pakten ze de koffers voor Stinson Beach en ze waren allemaal in een feestelijke stemming toen ze de volgende morgen wegreden.

22

Drie weken later, op 1 juli, moest ze terugkomen voor haar volgende behandeling en voor de eerste keer weigerde ze. Een dag eerder had ze al tegen Bernie gezegd dat ze niet ging en in een soort paniek belde hij dokter Johanssen en vroeg hem wat hij moest doen.

'Ze zegt dat ze zich hier prettig voelt en met rust gelaten wil worden. Denk u dat ze de moed opgeeft?' Hij had met bellen gewacht tot ze met Jane was gaan wandelen. Ze zouden tot aan het water lopen en daar naar de branding gaan zitten kijken. Soms ging Alexander mee en droeg Jane hem. Liz had alle hulp om naar het strand te gaan afgeslagen. Ze kookte nog altijd zelf en verzorgde Alexander naar beste vermogen. Bernie stond altijd klaar om haar te hulp te komen en Jane hielp graag met de baby.

'Dat is wel mogelijk,' zei de dokter. 'En ik kan echt niet beweren dat het verschil zou maken als u haar zou overhalen hier naar toe te komen voor de chemotherapie. Het kan misschien geen kwaad het een week aan te kijken. Zullen we het maar verschuiven naar een week later?'

Hij stelde het Liz 's middags voor en bekende dat hij de dokter had gebeld. Ze gaf hem een uitbrander, maar ze lachte erbij. 'Je wordt een achterbaks mannetje op je oude dag,' zei ze. Maar hij kreeg een kus en dat deed hem opeens denken aan de eerste keer dat hij haar aan zee was komen opzoeken.

'Weet je nog dat je me toen badpakken hebt gestuurd, pappa,' zei Jane. 'Ik heb ze nog altijd!' Ze vond ze zo mooi dat ze ze niet had willen weggeven, al was ze er sinds lang uitgegroeid.

Ze zou al negen worden. Een moeilijke leeftijd om je moeder te moeten verliezen. Alexander was nu veertien maanden en op de dag dat zijn moeder naar de chemotherapie had moeten gaan, begon hij te lopen. Hij wankelde over het strand en Liz juichte tegen de zeewind op. Lachend moedigde ze hem aan terwijl ze Bernie triomfantelijk aankeek.

'Zie je wel dat ik gelijk had niet naar het ziekenhuis te gaan vandaag?' Ze had wel beloofd een week later te gaan, 'misschien'. Ze had nu al bijna doorlopend pijn. Maar die kon ze nog met pillen onderdrukken. Ze wilde nog niet op de injecties overgaan; ze was bang dat ze geen effect meer zouden hebben wanneer ze ze echt nodig had als ze er te vroeg aan begon. Ze had het eerlijk tegen Bernie gezegd.

's Avonds vroeg hij haar of ze het leuk zou vinden als hij Bill en Marjorie Robbins uitnodigde. Hij belde hen op, maar ze waren er niet. Toen belde ze zelf Tracy maar op en ze hadden een lang gesprek. Liz glimlachte toen ze ophing. Tracy was nog altijd haar toeverlaat.

Die zaterdag kookte ze nog voor hen, iets dat ze lekker vonden. Hij stak de barbecue aan en ze maakten frites, asperges en hollandaisesaus en als dessert hete caramelvla. Alexander had de vla tot in zijn haar zitten en ze moesten allemaal lachen. Gelukkig had Liz zijn schaaltje vla van tevoren gekoeld zodat hij zich niet kon branden, en Jane begon over de dag waarop ze was verdwaald bij Wolff en Bernie haar op een bananasplit had getrakteerd. Er kwamen steeds meer herinneringen naar boven... Hawaii... de bruiloft... de huwelijksreis met z'n drieën... hun eerste zomer in Stinson Beach... de eerste opera-avond... het eerste reisje naar Parijs... Liz bleef de hele nacht tegen hem praten over alles wat ze zich herinnerde en de volgende morgen had ze zoveel pijn dat ze niet kon opstaan. Hij vroeg Johanssen of hij kon komen en de specialist kwam, waarvoor Bernie hem bijzonder dankbaar was. Hij gaf Liz een morfine-injectie en met een glimlach viel ze in slaap, en ze werd pas laat in de middag wakker. Tracy was toen al gekomen om met de kinderen te helpen en rende met hen langs het strand met Alex in een draagzitje op haar rug, dat ze speciaal voor hem bij zich had.

De specialist liet nog meer morfine achter; Tracy kon de injecties geven. Het was een zegen dat ze was gekomen. Liz sliep alweer voor het avondeten. De kinderen aten rustig hun bord leeg en gingen naar bed en om twaalf uur 's nachts riep Liz om Bernie.

'Schat... waar is Jane?' Hij had zitten lezen en schrok van haar heftigheid. Ze zag er niet uit alsof ze de hele dag had geslapen of pijn had. Opgelucht constateerde hij dat ze er opeens veel beter uitzag. Even vroeg hij zich af of de ziekte misschien toch nog tot staan was gebracht. Maar het was het begin van een ander proces, al zag hij dat nog niet.

'Jane ligt in bed, lieverd. Wil je soms iets eten?' Ze zag er zo goed uit en hij wilde haar graag de avondmaaltijd brengen die ze had gemist. Maar ze schudde lachend van nee.

'Ik wil haar zien.'

'Nu?'

Liz knikte weer met diezelfde heftigheid. Hij voelde zich een beetje opgelaten toen hij zijn kamerjas aanschoot en langs Tracy sloop die op de bank lag te slapen. Ze was gebleven voor het geval dat Liz haar 's nachts nodig zou hebben en om de volgende ochtend met de kinderen te helpen.

Jane bewoog even toen hij haar op haar haar en haar wang kuste, ze sloeg haar ogen op en keek Bernie aan. 'Hi pap,' fluisterde ze slaperig. 'Is alles goed met mamma?'

'Ja, maar ze wil je zien. Kom je haar een nachtkus geven?' Jane vond het duidelijk plezierig dat haar moeder haar nodig had en ze kwam meteen haar bed uit en ging mee naar hun slaapkamer, waar Liz met wijd open ogen op haar zat te wachten.

'Dag kindje,' zei ze met een luide, krachtige stem en haar ogen stonden helder toen Jane zich bukte om haar de nachtkus te geven. Ze had haar moeder nog nooit zo mooi gezien, dacht ze, en ze zag er ook veel gezonder uit.

'Dag mam, word je nu eindelijk beter?'

'Ik voel me veel beter.' Ze had niet eens meer pijn. Op dat moment was er niets dat haar kwelde. 'Ik wilde je alleen zeggen dat ik heel veel van je houd.'

'Mag ik dan bij jou in bed?' Hoopvol keek ze haar moeder aan en lachend sloeg Liz de deken op.

'Vooruit dan maar.' Op dat moment zag Bernie weer hoe schrikwekkend mager ze was, maar in haar gezicht leek ze opeens dikker. Op dat moment althans.

Ze lagen een hele tijd fluisterend te babbelen en tenslotte werd Jane slaperig en sloeg haar ogen nog eenmaal op om tegen Liz te lachen, en Liz gaf haar nog een kus en zei weer dat ze heel veel van haar hield. Jane viel bij haar moeder in bed in slaap. Bernie droeg haar terug naar haar eigen bed en bij zijn terugkomst zag hij dat Liz was opgestaan. Hij keek in de badkamer, maar daar was ze niet, en even later hoorde hij haar in de kamer naast die van hen. Hij vond haar gebogen over Alexanders bedje, bezig zijn blonde krullen te strelen. 'Slaap lekker, mooi kind,' hoorde hij haar zeggen, waarna ze op haar tenen de kamer verliet.

'Je moet proberen wat te slapen, schat,' zei hij. 'Anders ben je morgen zo moe.' Maar ze zag er zo wakker en energiek uit en ze kroop in zijn armen en vertelde hem fluisterend hoeveel ze van hem hield. Het was alsof ze naar hen allen de handen uitstrekte, zich wilde vastklampen aan het leven of het juist wilde loslaten. Ze viel juist in slaap toen de zon opkwam. Zij en Bernie hadden bijna de hele nacht gepraat en hij wilde ook gaan slapen met zijn armen om haar heen en haar warmte naast zich.

Hij zag haar ogen dichtgaan en ze had een lachje om haar mond. En toen Bernie uren later wakker werd, leefde ze niet meer. Ze was vredig in zijn armen gestorven en had van hen alle drie afscheid genomen. Lange tijd bleef hij naar haar kijken; ze zag eruit alsof ze sliep en hij kon nauwelijks geloven dat het niet zo was. Hij had haar eerst heen en weer geschud... haar hand aangeraakt... en haar wang... en toen had hij het begrepen. Snikkend had hij hun slaapkamerdeur aan de binnenkant op slot gedaan en de tuindeuren aan de zeekant geopend. Hij was naar buiten gegaan, had de deuren geruisloos dichtgedaan en was gaan lopen, haar nog naast zich voelend... was gaan lopen... lopen... lopen...

Toen hij terugkwam, liep hij de keuken binnen en zag dat Tracy de kinderen hun ontbijt gaf. Hij keek haar aan en ze wilde juist iets zeggen, maar opeens begreep ze het. Hij knikte en keek neer op Jane. Toen ging hij naast haar zitten, trok haar in zijn armen en vertelde haar het ergste dat ze ooit te horen zou krijgen.

'Mamma is er niet meer, lieverd...'

'Waar is ze dan... Weer naar het ziekenhuis...?' Ze maakte zich van hem los om hem in de ogen te kunnen kijken, zuchtte en begon in zijn armen te huilen. Het was een ochtend die ze zich hun leven lang zouden blijven herinneren.

23

Tracy nam de kinderen na het ontbijt mee naar haar huis en om twaalf uur zouden de mensen van de begrafenisondememing Halsted komen. Bernie was alleen in het huis achtergebleven om hen te ontvangen en de slaapkamerdeur zat nog op slot. Hij ging buitenom de tuindeuren door en bleef bij haar zitten met haar hand in de zijne tot ze haar zouden halen. Voor het laatst waren ze alleen, de laatste keer samen in hun slaapkamer. Alles was nu voor het laatst, maar het had geen zin je vast te klampen aan wat geweest was, zei hij tot zichzelf. Ze had hem al verlaten. Maar toen hij op haar neerkeek en een kus op haar vingers drukte, had hij dat gevoel niet. Ze was deel geworden van zijn ziel en zijn wezen, van zijn hele bestaan, en hij begreep dat ze dat altijd zou blijven. Hij hoorde de wagen van Halsted in de oprit, ontsloot de slaapkamerdeur en ging hen opendoen. Maar hij kon het niet aanzien dat ze haar toedekten en wegbrachten. Hij sprak met de man die in de huiskamer was gebleven over de schikkingen die hij getroffen wilde zien, en hij beloofde in de namiddag naar de stad te komen. Maar eerst moest hij het huis afsluiten en terugrijden. De begrafenisondememer toonde begrip en gaf hem zijn kaartje. Hij zei dat alles zo gemakkelijk mogelijk voor hem zou worden geregeld. Gemakkelijk: wat was nog gemakkelijk als je je vrouw had verloren, een vrouw van wie je zoveel had gehouden, de moeder van je kinderen?

Tracy zou dokter Johanssen voor hem bellen en zelf belde hij de verhuurders van het zomerhuis. Hij zou het huis die middag nog verlaten. Hij wilde er naderhand niet meer terugkomen, dat zou te veel pijn hebben gedaan. Er was opeens zoveel te regelen dat in feite niet van belang was. De begrafenisman bleef hem maar lastig vallen over hoe de kist moest worden: van metaal, van vurehout, roze, blauw of groen... het interesseerde hem niet. Ze was er niet meer.... na drie jaar was alles afgelopen... hij was haar kwijt. Zijn hart lag als een steen in zijn borst terwijl hij Jane's spullen in een koffer pakte en die van Alexander in een andere koffer... Toen hij een la opentrok en er de pruiken van Liz in zag liggen, ging hij zitten en begon te huilen alsof hij nooit meer zou ophouden. Hij keek naar de lucht en de zee en schreeuwde: 'Mijn god, waarom? Waarom? Maar niemand antwoordde hem. En het bed was nu leeg. Ze was weggehaald. Ze had hem die nacht verlaten, na hem te hebben bedankt voor hun leven samen en hun beider kind. Hij was niet in staat geweest haar vast te houden, hoeveel moeite hij ook had gedaan. Zodra alles was ingepakt, belde hij zijn ouders. Het was toen twee uur en zijn moeder nam op. Ze begon meteen te vertellen dat het bloedheet was in New York en dat de airconditioning het niet meer deed. Ze hadden met kennissen afgesproken in de stad te gaan eten, maar ze zou wel bellen dat ze iets later kwamen. 'Ma,' zei hij. Opeens zweeg ze, alsof ze geen woord meer kon uitbrengen. Het duurde even voor hij hoorde dat ze zei: 'Lieverd... is er iets niet in orde?'

'Ik...' Weer begon hij te huilen. 'Ik... ik moet u vertellen...' Hij kreeg de woorden niet over zijn lippen. Hij was weer vijf jaar en zijn wereld was ingestort. 'Liz... o, ma...' Hij snikte als een kind en ze begreep hem en huilde met hem mee. 'Ze is... vannacht gestorven...' Hij kon niets meer zeggen en ze keek Lou aan, die met een bezorgd gezicht naast haar was komen staan.

'We komen dadelijk naar jullie toe.' Ze keek op haar horloge, zag haar uitgaansjurk liggen en huilde om het meisje van wie hij had gehouden, om de moeder van hun kleinzoon. Het was zo onbegrijpelijk dat ze er niet meer was, zo wreed, en haar enige behoefte was Bernie in haar armen te nemen. 'We stappen in het eerste het beste vliegtuig.' Ze wenkte Lou en hij begreep haar en nam de hoorn van haar over.

'We staan naast je, jongen. We zijn zo gauw mogelijk bij jullie.'

'Graag,' zei hij. 'Heel graag. Ik...' Hij wist niet hoe hij dit moest hanteren, wat hij moest zeggen, wat hij moest doen... Alles wat hij wilde was huilen en schreeuwen en om zich heen trappen om haar terug te krijgen, maar ze zou niet terugkomen. Nooit meer. 'Ik kan het niet...' Maar hij kon het wel degelijk. Hij moest wel. Hij had twee kinderen aan wie hij nu moest denken. Hij was alleen. Zij waren de enigen die hij nog had.

'Waar ben je op het ogenblik, jongen?' De stem van Lou klonk zeer bezorgd.

'Nog in het vakantiehuis.' Hij wilde weg uit dat huis waarin ze was gestorven; hij zou er geen dag langer kunnen blijven. Hij keek om zich heen. De koffers zaten gelukkig al in de wagen. 'Het is hier gebeurd.'

'Ben je alleen?'

'Ja... Tracy heeft de kinderen mee naar huis genomen... Liz is daareven al weggehaald.' Hij kreeg het te kwaad. Ze hadden een kleed over haar uitgespreid... ook over haar gezicht en haar hoofd... hij voelde zich weer ellendig toen hij daaraan dacht. 'Ik moet weer verder,' zei hij. 'Er is nog zoveel te regelen.'

'We proberen vanavond bij je te zijn.'

'Ik wil vannacht bij haar in de rouwkamer blijven.' Zoals hij ook in het ziekenhuis had gedaan. Hij wilde haar niet alleen laten voor ze werd begraven.

'Dat is goed. Dan komen we daar zo gauw mogelijk naar toe.'

'Dank u, pa.'

Hij gaf het adres op en zijn stem was weer die van het jongetje van vroeger. Zijn vader hoorde het en een beetje haastig legde hij op en keerde zich om naar zijn vrouw. Ruth stond stilletjes te snikken en hij trok haar in zijn armen en opeens stond hij zelf ook te huilen, om zijn zoon en de tragedie waardoor hij was getroffen. Ze was zo'n fantastische vrouw geweest en ze hadden zoveel van haar gehouden.

Ze stapten om negen uur 's avonds in het vliegtuig nadat ze het etentje met hun kennissen hadden afgezegd. Om middernacht landden ze in San Francisco. Voor hen was het toen al drie uur in de ochtend, maar ze hadden in het vliegtuig wat geslapen en ze reden meteen door naar het adres dat Bernie hun had opgegeven.

Hij zat bij zijn vrouw in de rouwkamer en de kist was gesloten. Hij wist dat hij niet in staat zou zijn naar haar te kijken, het was zo al moeilijk genoeg. Verder was er niemand in de rouwkamer. Alle andere rouwenden waren al naar huis gegaan. Er waren alleen twee in het zwart geklede mannen aanwezig die het echtpaar Fine om één uur 's nachts binnenlieten. Hun bagage hadden ze onderweg al bij hun hotel afgegeven. Ruth droeg een zwart mantelpak met de zwarte blouse en de zwarte schoenen die ze jaren geleden eens bij Wolff had gekocht. Haar man had een donkergrijs pak met zwarte das aan en Bernie een antracietgrijs pak met wit overhemd en zwarte das en hij zag er ouder uit dan zevenendertig. Hij was eerder op de dag een paar uur thuis geweest voor de kinderen en was daarna naar de rouwkamer gereden. Hij vroeg zijn moeder in zijn huis te gaan logeren, zodat ze er zou zijn als de kinderen de volgende morgen wakker werden. Zijn vader zei dat hij de nacht met hem in de rouwkamer zou doorbrengen.

Veel hadden ze elkaar niet te zeggen en tegen de ochtend ging Bernie naar huis om zich te douchen en te verkleden en zijn vader ging naar het hotel om hetzelfde te doen. Zijn moeder was al bezig het ontbijt voor de kinderen klaar te maken en Tracy stond aan de telefoon. Ze had een boodschap voor hem dat Paul Berman om elf uur die ochtend aankwam voor de begrafenis, die om twaalf uur zou zijn. Volgens joodse traditie werd Liz diezelfde dag nog begraven.

Ruth zocht een wit jurkje uit voor Jane en Alexander bleef thuis met de oppas, die Liz wel vaker had laten komen. Hij begreep niet wat er aan de hand was, waggelde rondom de keukentafel riep: 'Mam, mam, mam,' zoals hij Liz had genoemd en weer kreeg Bernie tranen in zijn ogen. Ruth klopte hem op de arm en vroeg of hij niet een poosje wilde gaan liggen, maar hij ging naast Jane aan tafel zitten. 'Zo, lieverd, gaat het een beetje?' Natuurlijk ging het niet, maar je moest toch iets vragen. Met hem ging het ook niet en dat wist ze wel. Ze haalde haar schouders op en legde haar handje op zijn grote hand. Ze vroegen zich al niet meer af waarom dit haar en hun allemaal had moeten overkomen. Het was nu eenmaal gebeurd en ze zouden ermee leren leven. Liz was er niet meer en zij zou gewild hebben dat ze doorgingen. Dat wist Bernie zeker. Maar hoe? Dat was de grote vraag. Hij ging hun slaapkamer binnen en hij herinnerde zich de bijbel in haar bureaula waarin hij haar af en toe had zien lezen. Ze had hem eens de drieëntwintigste psalm voorgelezen en dat leek hem een geschikte tekst voor de rouwdienst. Hij vond de bijbel en er vielen vier brieven uit. Toen hij zich bukte om ze op te rapen, zag hij wat het waren. Hij liet zijn tranen de vrije loop terwijl hij zijn brief las en riep Jane binnen om haar brief te lezen. De brief die Liz aan Ruth had geschreven gaf hij aan zijn moeder. De brief voor Alexander borg hij op; die zou hij veilig bewaren tot zijn zoon oud genoeg was om hem te kunnen begrijpen.

Het was een dag vol leed, maar ook tederheid en herinneringen. Paul Berman stond naast Bernie bij de begrafenis en hij hield Jane's hand stevig vast. Zijn vader hield zijn moeder bij de arm en allemaal huilden ze, terwijl vrienden, buren en collega's binnenkwamen. Allen zouden ze haar missen, had het hoofd van de school tegen hem gezegd, en het deed Bernie goed dat er zoveel personeel van Wolff was gekomen. Er waren er zoveel die aan haar gehecht waren geweest en haar nu zouden missen... maar niet zo afschuwelijk als hij en de kinderen die ze had achtergelaten. 'Eens zal ik jullie terugzien,' had ze tegen haar schoolkinderen gezegd op wat ze haar Valentijnsdag had genoemd. Bernie hoopte dat het waar was... hij verlangde er zo wanhopig naar haar terug te zien... wanhopig... maar eerst moest hij zijn twee kinderen grootbrengen... Hij hield Jane's hand stevig vast terwijl ze luisterden naar de tekst van de drieëntwintigste psalm en hij had zo graag gewild dat ze er nog was... dat ze bij hen was gebleven... en verblind door zijn tranen verlangde hij naar haar. Maar Elizabeth O'Reilly zou nooit meer terugkomen.

24

Zijn vader moest terug naar New York, maar zijn moeder bleef nog een paar weken en nam bij haar vertrek de kinderen mee. Het was inmiddels augustus en ze hadden niets anders te doen. Ook Bernie moest weer aan het werk en Ruth dacht bij zichzelf dat het goed voor hem zou zijn. Ze hadden de huur van het zomerhuis opgezegd en de kinderen zouden thuis maar aan een oppas zijn overgeleverd wanneer hij naar zijn werk was.

'Bovendien moet jij de zaken ook weer ter hand nemen, Bernie.' Ze had alles zo gemakkelijk mogelijk voor hem gemaakt en toch begon hij haar af te snauwen. Hij was verbitterd tegen het leven en het lot dat hem was opgedrongen en probeerde dat af te reageren en toevallig was zij het dichtst bij de hand. 'Wat bedoel je daar nou weer mee?' De kinderen lagen in bed en ze had juist een taxi gebeld om haar naar haar hotel terug te brengen. Ze logeerde nog altijd in het Huntington. Ze wist dat hij wat tijd voor zichzelf moest hebben en dat wilde zij ook. Het was een opluchting naar haar hotel te kunnen gaan nadat ze de kinderen naar bed had gebracht. Bernie keek haar boos aan. Hij stuurde aan op een conflict en ze had geen zin ruzie met hem te maken.

'Wat ik daarmee bedoel? Ik vind dat jullie zo gauw mogelijk uit dit huis weg moeten, dat je moet verhuizen. Misschien is dit het moment om naar New York terug te gaan en als dat nog niet lukt, ga hier dan in elk geval weg. Al die herinneringen hier... Jane staat dagelijks in haar klerenkast om haar parfum op te snuiven. Je kunt geen la opentrekken of je ziet een hoed of een tas of een pruik van haar. Dat mag je jezelf niet aandoen. Het is beter om weg te gaan.'

'We gaan beslist niet weg.' Het leek alsof hij met zijn voet wilde stampen, maar zijn moeder liet zich niet het zwijgen opleggen.

'Het is dom, Bernard. Je kwelt hen nodeloos en jezelf ook.' Ze probeerden zich aan Liz vast te klampen, maar dat had geen enkele zin.

'Ik wil er niet eens over praten. Dit is ons huis en we gaan niet verhuizen.'

'Je hebt het alleen maar gehuurd, wat is er voor bijzonders aan dit huis?'

Het bijzondere was dat Liz er had gewoond en daarom kon hij er nog geen afstand van doen, wat ze ook zeiden en hoe verkeerd het ook mocht zijn. Hij wilde niet dat iemand haar bezittingen aanraakte; haar naaimachine mocht de deur niet uit. De pannen in de keuken stonden naast elkaar zoals zij ze had achtergelaten. Tracy had hetzelfde doorgemaakt, vertelde ze Ruth toen ze op bezoek was. Pas twee jaar na de dood van haar man had ze zijn kleren kunnen weggeven. Maar Ruth was er niet gerust op. Het was niet goed voor hen. En ze had gelijk. Maar dat wilde Bernie niet toegeven. 'Laat ik dan althans de kinderen mee naar New York nemen, tot Jane weer naar school moet,' had ze voorgesteld.

'Ik zal erover nadenken.' Dat had hij gedaan, en hij had erin toegestemd. Ze vertrokken aan het einde van de week, nog altijd verbijsterd, en hij werkte 's avonds tot negen of tien uur. Daarna ging hij in de huiskamer zitten en keek wat voor zich uit, denkend aan haar, en toen zijn moeder opbelde, liet hij de bel eindeloos lang overgaan.

'Je moet eens op zoek gaan naar een oppas voor de kinderen, Bernard.' Zijn moeder wilde zijn leven weer in het spoor zetten en hij wilde dat ze hem met rust liet. Als hij een drinker was geweest zou hij inmiddels alcoholist zijn, maar hij dronk haast niets. Hij zat maar verdoofd voor zich uit te kijken en ging om drie uur in de morgen naar bed. Hij lag niet graag in zijn bed nu zij er niet meer was. 's Morgens ging hij vermoeid naar zijn kantoor en ook daar zat hij voor zich uit te staren. Het was alsof hij een shock had. Tracy was de eerste die de symptomen herkende, maar ze kon weinig voor hem doen. Ze zei dat hij haar kon bellen wanneer hij maar wilde, maar ze hoorde niets meer van hem. Tracy herinnerde hem te veel aan Liz. Hij ging nu zelf haar diepe kast binnen en snoof haar parfum op, zoals Jane had gedaan.

'Ik zorg zelf wel voor mijn kinderen.' Zoiets had hij eerder tegen zijn moeder gezegd en telkens had ze geantwoord dat hij gek was.

'Wil je soms je baan opzeggen?' Ze sloeg een sarcastische toon aan in de hoop hem wakker te schudden. Ze durfde hem niet aan zijn lot over te laten, ofschoon zijn vader zei dat hij het uit zichzelf wel te boven zou komen. Die maakte zich bezorgder over Jane, die doorlopend nachtmerries had en in drie weken vijf pond was afgevallen. Bernie zelf was in Californië twaalf pond kwijtgeraakt. Alleen Alexander was een en al welvaren, al kon hij verbaasd kijken wanneer Liz' naam viel. Dan was het of hij zich afvroeg waar ze was gebleven en wanneer ze terugkwam. Op zijn roepen om 'Mam... mam... mam,' kwam inmiddels geen antwoord meer.

'Ik hoef mijn baan niet op te zeggen om voor mijn kinderen te kunnen zorgen.' Hij was onredelijk en wilde het ook zijn.

'Wil je Alexander soms meenemen naar je kantoor?'

Daar had hij niet aan gedacht. Hij had meer gedacht aan Jane. 'Dan neem ik die vrouw weer in dienst die hier kwam wanneer Liz lesgaf. En Tracy wil ook wel helpen.'

'En elke avond ga je eten koken en je maakt de bedden op en je gaat stofzuigen? Kom nou, Bernie. Je hebt hulp nodig. Dat is geen schande. Je moet iemand in dienst nemen. Ik wil best komen en iemand voor je zoeken wanneer de kinderen thuiskomen.'

'Nee, dat wil ik niet.' Zijn stem klonk weer geprikkeld. 'Ik zorg er zelf wel voor.' Hij was doorlopend kwaad. Kwaad op iedereen en soms zelfs op Liz die hem in de steek had gelaten. Het was niet eerlijk. Wat had ze hem niet beloofd? Wat had ze niet voor hem gedaan? Gekookt en gebakken, kleren genaaid, en hoeveel had ze niet van hen alle drie gehouden? En ze was tot het laatst blijven lesgeven! Hoe kon je een dergelijke vrouw ooit vervangen door een huishoudelijke hulp of een au pair? Onwillig belde hij de volgende dag uitzendbureaus af en zei hij waarnaar hij op zoek was.

'Bent u gescheiden?' vroeg een vrouw hem brutaalweg. Hij had zeven kamers, geen huisdieren, twee kinderen en geen vrouw...

'Nee, niet gescheiden.' Ik ben een ontvoerder en heb hulp nodig bij twee kinderen. Doodvallen konden ze. 'De kinderen hebben...' Bijna had hij gezegd 'geen moeder meer', maar hij kon het niet over zijn lippen krijgen. 'Ik ben alleen. Dat is alles. Ik heb twee kinderen. Een van zestien maanden en een van negen. Negen jaar bedoel ik. Een jongen en een meisje. Die van negen gaat naar school.'

'Allicht. Intern of extern?'

'Extern. Ze is te jong voor een kostschool.'

'Nee, niet het kind. De hulp.'

'O... dat weet ik niet... Daar heb ik nog niet bij stilgestaan. Ze zou 's morgens om acht uur kunnen komen en 's avonds na het eten naar huis gaan.'

'Hebt u ruimte voor inwoning?' Hij dacht na. Ze zou bij Alex op de kamer kunnen slapen, als ze dat wilde.

'Dat zou te regelen zijn.'

'We doen ons best.' Maar het viel bepaald niet mee. Ze stuurden een paar sollicitanten bij Wolff langs en hij schrok van het niveau van de uitzendkrachten. De meesten hadden nog nooit kinderen verzorgd of verbleven illegaal in het land of toonden geen enkele interesse. Ze zagen er onverzorgd uit en waren niet bijzonder vriendelijk. Uiteindelijk viel zijn keus op een weinig aantrekkelijk Noors meisje dat er betrouwbaar uitzag. Ze vertelde dat ze zes broertjes en zusjes had en een jaar in de Verenigde Staten wilde blijven. Ze beweerde dat ze kon koken en ze ging met hem mee naar het vliegveld toen de kinderen thuiskwamen. Jane keek haar zonder veel geestdrift aan en Alexander bekeek haar nieuwsgierig, lachte tegen haar en klapte in zijn handen. Maar ze liet hem weglopen op de luchthaven en terwijl Bernie probeerde de koffers van de kinderen te vinden, reed zij een bagagewagentje voor hem aan. Jane bracht hem terug en keek het meisje boos aan. Bernie snauwde haar toe: 'Anna, let liever op hem.'

'Ja hoor,' ze lachte tegen een jongen met een rugzak en lang blond haar en Jane fluisterde iets tegen Bernie.

'Waar heb je die gevonden?'

'Laat nou maar. We krijgen althans weer te eten.' Met een lach keek hij op haar neer. Ze was hem om de hals gevlogen toen ze aankwamen en met Alex tussen hen in, die verrukt begon te kraaien, had ze zich tegen hem aangedrukt. Bernie had hem hoog in de lucht getild en daarna Jane ook. 'O, wat heb ik jullie gemist, jongens.' Hij had van Ruth het een en ander over Jane's nachtmerries gehoord. Ze gingen altijd over Liz.

'Jou vooral.'

'Ik jou ook.' Ze zag er nog verdrietig uit, maar zelf keek hij ook nog niet vrolijk. 'Oma was zo lief voor ons.'

'Ze houdt veel van jullie.' Ze lachten tegen elkaar en hij wist een kruier te vinden om met de bagage te helpen. Even later zat alles in de wagen en reden ze naar de stad. Jane zat voorin naast hem; de hulp zat met Alex op de achterbank. Ze had een oude spijkerbroek en een donkerrood overhemd aan en haar lange blonde haar hing slordig om haar hoofd. Jane leek niet weg van haar. Het meisje gaf korte of gemompelde antwoorden als Jane iets vroeg en deed geen moeite het vertrouwen van de kinderen te winnen. En toen ze thuiskwamen, bestond het warme eten dat ze hun voorzette uit cornflakes en verknoeide toast. In wanhoop liet Bernie een pizza komen waarvan de huishoudelijke hulp zich rijkelijk bediende, voor zij eraan te pas kwamen. En opeens keek Jane haar met verschrikte ogen aan. 'Hoe komt u aan die blouse?' vroeg ze. Ze was wit geworden, alsof ze een spook had gezien.

'Wat is er?' vroeg Bernie. Het meisje had een kleur gekregen. Ze had het donkerrode overhemd verwisseld voor een groen zijden bloesje en onder de armen zaten transpiratieplekken. 'Dat heb ik daar in de kast gevonden.' Ze wees naar Bernies slaapkamer en zijn ogen werden even groot als die van Jane. Ze had een blouse van Liz aan.

'Wil je dat nooit meer doen,' zei hij kwaad en ze haalde haar schouders op. 'Wat maakt het uit? Zij komt toch niet terug.' Jane liep van tafel en Bernie ging haar na en probeerde het goed te maken.

'Het spijt me, lieverd. Ik dacht dat ze aardiger was, toen ze kwam solliciteren. Ze zag er netjes uit en omdat ze nog jong was, leek me dat leuker voor jullie dan een of andere oudere vrouw.' Ze lachte een beetje ongelukkig. Het leven was zo moeilijk voor hen geworden. En dit was pas haar eerste avond thuis. Maar ze begreep instinctief dat het nooit meer gemakkelijk voor hen zou worden.

'Zullen we het een paar dagen aankijken? En als het echt niet gaat, sturen we haar weg.' Jane knikte, opgelucht dat wegsturen tot de mogelijkheden behoorde. De volgende dagen dreef Anna hen tot het uiterste. Ze bleef kleren van Liz uit de kast halen, soms zelfs kleren van Bernie. Ze liep in zijn kasjmir truien waaraan hij gehecht was en trok zijn sokken aan. Ze waste zich nooit en haar lichaamslucht hing in het hele huis. Als Jane uit school kwam, had Alex een vuile broek en liep met een natte luier door het huis met vuile voeten en jam op zijn gezicht terwijl Anna telefoneerde met haar vriendje of luisterde naar rockmuziek op de stereo. Het eten was vies, het huis vervuilde en Jane verzorgde vrijwel alleen haar broertje. Ze deed hem in bad als ze uit school kwam, kleedde hem leuk aan voor Bernie thuiskwam, gaf hem zijn eten en bracht hem naar bed. Ze ging naar hem toe wanneer hij huilde. Anna werd daar niet eens wakker van. De was hoopte zich op, de bedden werden niet verschoond, kinderkleertjes werden niet gewassen. Anna dreef hen tot wanhoop en binnen tien dagen werd ze ontslagen. Bernie vertelde het haar op een zaterdagavond toen het vlees was verbrand in een smerige braadpan terwijl Anna op de vloer zat te telefoneren. Alexander had ze alleen in het bad achtergelaten. Jane vond hem daar, glibberig van de zeep, terwijl hij over de rand trachtte te klimmen. Ze had hem bijtijds gered, maar hij had kunnen verdrinken en de enige die daar niet van schrok was Anna. Nijdig zei Bernie dat ze haar spullen moest pakken en vertrekken en dat deed ze dan ook zonder zich te verontschuldigen en met de rode kasjmir trui van Bernie aan.

'Zo, dat hebben we gehad.' Hij keerde de pan met verbrand vlees boven de gootsteen om en spoelde de smurrie weg onder de hete kraan.'

'Zou je trek hebben in pizza?' Maar ze hadden al zo vaak pizza gegeten en ze hadden besloten Tracy om hulp te vragen.

Toen ze kwam, hielp ze Jane de baby naar bed brengen, waarna ze gezamenlijk de keuken een grote beurt gaven. Het was weer bijna als vroeger, behalve dat er een geliefd iemand ontbrak en ze voelden het allemaal. En om het nog erger te maken, vertelde Tracy dat ze ging verhuizen naar Philadelphia. Jane keek dodelijk verschrikt. Het was alsof ze haar tweede moeder ging verliezen en toen het eenmaal zover was en ze haar op het vliegveld hadden uitgezwaaid bleef ze nog weken somber. De volgende hulp bood ook geen oplossing. Ze was een Zwitserse en ze had een diploma kinderverzorging, wat hem had aangelokt bij het sollicitatiegesprek. Maar ze vertelde er niet bij dat ze haar opleiding verplicht in het leger had gevolgd. Ze was star en niet bepaald inschikkelijk, zelfs niet eens welwillend. Het huis zag er weer smetteloos uit, de maaltijden waren sober, de talrijke regels werden met harde hand toegepast en Alexander liep de ene tik na de andere op. Het arme kind huilde veel en Jane ging met tegenzin naar huis wanneer de school uit was. De kinderen kregen geen melk of koekjes meer en snoepen mocht al helemaal niet. Ze mochten ook niet praten aan tafel, tenzij hun vader thuis was. Televisie was zondig, muziek was tegen Gods wil en Bernie begon aan het verstand van de vrouw te twijfelen. Toen Jane op een zaterdagmiddag toen ze twee weken in dienst was onwillekeurig in de lach schoot om iets wat ze deed, liep ze de kamer door en gaf haar een harde draai om haar oren. Jane was zo verbluft dat ze niet eens meteen begon te huilen, maar Bernie stond te trillen op zijn benen en strekte zijn hand naar haar uit. 'Wilt u dit huis onmiddellijk verlaten, mevrouw Strauss?' Hij nam de baby van haar over, sloeg troostend zijn arm om Jane heen en een uur later viel de voordeur met een zware slag achter haar dicht.

Daarna bleef het een doorlopend gesukkel. Bernie had het gevoel dat hij met elke beschikbare sollicitant had gesproken en hij vertrouwde er niet één meer. Hij wist een werkster te krijgen maar ook dat was geen oplossing, want ook Jane en Alexander eisten verzorging. Hij had iemand nodig die behoorlijk voor de kinderen kon zorgen. Hij zag dat ze niet gelukkig waren, ze kwamen liefde tekort en hij bleef wanhopig zoeken naar een volwaardige hulp. Het viel hem zwaar zich van zijn werk naar huis te moeten haasten om Alex en Jane te verzorgen. Hij kreeg een tijdelijke hulp voor overdag, maar die moest om vijf uur naar huis. Zijn moeder had gelijk gehad. Het viel niet mee de hele dag je werk te doen en dan nog eens twee kinderen te verzorgen, het huis schoon te houden, voor de was te zorgen, boodschappen te doen en eten te koken en dan ook nog eens de achtertuin bij te houden.

Zes weken voor de school weer begon, hadden ze geluk. Het uitzendbureau belde hem weer en hij hoorde het gebruikelijke praatje aan. Er had zich een mevrouw Mary Pippin gemeld en zij kon bij hem komen werken. Volgens het bureau was ze precies de kracht die hij nodig had. 'Mevrouw Pippin zal u stellig bevallen, meneer Fine.' Zonder veel verwachtingen noteerde hij haar naam. 'Ze is Engelse, zestig jaar, en is tien jaar in haar vorige betrekking geweest, ook bij twee kinderen, ook een jongen en een meisje.' En ook daar ontbrak de moeder,' zei de vrouw van het bureau een beetje triomfantelijk.

'Is dat iets om trots op te zijn?' snauwde hij. Daar hadden zij toch niets mee te maken?

'Ik wilde alleen zeggen dat ze vertrouwd is in een situatie als de uwe.'

'Prachtig. En waar zit het knelpunt?'

'Dat is er niet.' Ze hadden hem geen gemakkelijke cliënt gevonden en waren verontwaardigd omdat hij elke uitzendkracht die ze stuurden de deur had gewezen, en nadat ze had opgelegd, maakte de vrouw aan de telefoon een aantekening voor zichzelf dat ze geen contact meer met hem zouden opnemen als hij mevrouw Pippin ook weer niet accepteerde.

Mevrouw Pippin belde op een donderdagavond om zes uur bij hen aan. Bernie was net thuis, had zijn jas uitgetrokken en zijn das afgedaan en had Alexander op zijn arm terwijl Jane was begonnen met het eten klaar te maken. Het werden weer hamburgers, voor de derde maal achtereen, met wat frites, broodjes en sla. Bernie was het vorige weekeind voor het laatst inkopen gaan doen en het vlees was inmiddels zoek of hij had vergeten het te kopen.

Hij opende de deur en zag een kleine vrouw met wit haar en blauwe ogen, ze was gekleed in een donkerblauwe jas met bijpassend hoedje en stevige zwarte schoenen, waarin ze zo naar de golfbaan had gekund. De mevrouw van het uitzendbureau had helemaal gelijk gehad, ze deed hem inderdaad aan Mary Poppins denken. Ze had zelfs de stijf opgerolde zwarte paraplu bij zich.

'Meneer Fine?'

'Ja.'

'Ik kom van het uitzendbureau. Ik ben Mary Pippin.' Ze had een Schots accent. Hij lachte in zichzelf. Het klonk als een grap, niet Mary Poppins, maar Mary Pippin.

'Dag, mevrouw,' zei hij. 'Komt u binnen.' Hij bood haar een stoel aan in de huiskamer en Jane rende binnen uit de keuken met een hamburger in de hand. Ze was nieuwsgierig naar wat ze hun deze keer hadden gestuurd. De vrouw was nauwelijks groter dan Jane en haar eerste vraag was wat Jane klaarmaakte.

'Lief van je hoor, om voor pappa en je broertje te zorgen,' zei ze. 'Ik ben zelf niet zo goed in koken, zie je.' Ze begon te lachen en dat was het moment waarop Bernie haar aardig begon te vinden. Opeens herkende hij ook de stevige schoenen. Het waren geen golfschoenen, het waren Schotse schoenen van juchtleer. Mevrouw Pippin deed haar afkomst eer aan! Ze droeg een tweed rok met een gesteven wit bloesje en toen ze haar hoed afzette, moest ze er eerst een ouderwetse hoedespeld uittrekken.

'Dat was Jane,' zei Bernie zodra die zich weer in de keuken had teruggetrokken. 'Ze wordt binnenkort negen. Alexander is nog maar anderhalf jaar.' Hij zette het kind op de vloer en ging eveneens zitten, en de jongen verdween snel naar zijn zusje in de keuken. Bernie keek mevrouw Pippin lachend aan. 'Die is de hele dag in beweging en hij zal u wel eens uit de slaap halen ook. Jane wordt 's nachts ook wel eens wakker.' Hij dempte zijn stem. 'Ze heeft nachtmerries. Ik zoek iemand om me te helpen. We zijn nu alleen, ziet u.' Dat was de mededeling waar hij altijd tegenop zag, vooral als zo'n sollicitant hem alleen maar stompzinnig aanstaarde. Maar deze vrouw knikte alsof ze hem begreep en met hem meevoelde.

'Ik heb iemand nodig die de hele dag op Alexander let en er is wanneer Jane thuiskomt uit school, die een spelletje met hen doet en een beetje leuk met hen omgaat — het was voor het eerst dat hij die eis stelde, maar zo'n vrouw leek ze hem wel — 'die voor ons kookt, de kleren naloopt... of schoenen met hen koopt wanneer ik er geen tijd voor heb...'

'Meneer Fine' — ze lachte vriendelijk — 'wat u nodig hebt, is een kindermeisje.' Ze leek er niet van te schrikken.

'Daar komt het wel op neer.' Hij zag de slonzige Noorse voor zich die de kleren van Liz had aangetrokken en keek naar het gesteven kraagje van mevrouw Pippin, en hij besloot open kaart te spelen. 'We hebben een moeilijke tijd achter de rug, ziet u, vooral de kinderen.' Hij keek opzij naar de keuken. 'Mijn vrouw is bijna een jaar ziek geweest voor...' Weer kon hij de woorden niet over zijn lippen krijgen. 'Ze is al drie maanden geleden gestorven. Dat vergt van kinderen een geweldige aanpassing.' En van mij ook, dacht hij, maar zei het niet. Hij zag aan haar blik dat ze dat zo wel begreep en opeens kreeg hij de dwaze neiging diep te zuchten en op de bank te gaan liggen om haar verder voor alles te laten zorgen. Hij voelde aan dat dit de vrouw was die ze nodig hadden. 'Het is geen gemakkelijke baan, maar u zult er ook niet onderdoor gaan.' Hij vertelde haar het een en ander over de twee vorige hulpen die ze hadden gehad, over de vele anderen die gesolliciteerd hadden en omschreef nauwkeurig wat zijn verlangens waren. En het wonder gebeurde: ze vond het allemaal volkomen vanzelfsprekend.

'Dat staat me wel aan. Wanneer zou ik kunnen beginnen?' Stralend keek ze hem aan en hij geloofde zijn oren niet.

'Vandaag, als u wilt. O ja, één ding heb ik u nog niet verteld: u zult bij de kleine jongen op de kamer moeten slapen. Vindt u dat erg?'

'Welnee, het is wel gemakkelijk.'

'Het kan zijn dat we op termijn gaan verhuizen, maar ik heb nog geen vaste plannen.' Hij liet het verder in het midden, en ze knikte. 'En verder...' Zijn gedachten waren nog altijd verward, maar hij wilde eerlijk tegenover haar zijn. 'Waarschijnlijk gaan we te zijner tijd terug naar New York, maar ook daar kan ik nog niets definitiefs over zeggen.'

'Meneer Fine,' lachte ze hem vriendelijk toe, 'ik begrijp het. U kunt nog niet zeggen wat u gaat doen, en dat ligt immers voor de hand. U bent alle drie plotseling de steun in het leven kwijtgeraakt. Het duurt even voor u daar een beetje overheen bent en in die tussentijd moet een ander u wat dingen uit handen nemen. Ik zal het heel plezierig vinden die rol op me te nemen en zal het fijn vinden voor uw kinderen te mogen zorgen. En als u gaat verhuizen naar New York, naar Kenia voor mijn part, dan laat ik u niet in de steek. Ik ben weduwe en heb geen kinderen van mezelf.

Mijn thuis is het gezin waar ik werk en ik zal graag met u meegaan, als u me hebben wilt.' Ze lachte tegen hem alsof ze het tegen een kind had en hij grinnikte een beetje.

'Mooier kan het niet, mevrouw Poppin... ik bedoel Pippin... Neemt u me niet kwalijk...'

'Welnee.' Ze lachte met hem mee en volgde hem naar de keuken. Ze was heel klein, maar straalde toch een zekere kracht uit. En het wonder gebeurde: de kinderen vonden haar aardig. Jane vroeg haar te blijven eten en nadat mevrouw Pippin de uitnodiging had aanvaard, maakte ze nog een hamburger klaar. Alexander bleef op haar schoot zitten tot hij in bad moest, waarna Bernie met haar het financieel aspect ging bespreken. Ze vroeg geen buitensporig hoog salaris en ze was precies degene die hij nodig had.

Ze beloofde de volgende dag terug te komen met haar spullen, 'al is het niet veel', zoals ze er verontschuldigend bij zei. Ze had in haar vorige betrekking in juni ontslag gekregen. De kinderen daar waren volwassen en hadden haar niet meer nodig, en ze had een reis naar Japan gemaakt en was via San Francisco teruggekomen. Ze had willen doorvliegen naar Boston, maar had op het laatste moment besloten even bij het uitzendbureau naar een baan te informeren omdat ze San Francisco zo'n mooie plaats vond, et voilà. Voor Bernie was ze regelrecht uit de hemel komen vallen.

Nadat ze naar haar hotel was vertrokken en terwijl Jane haar broertje naar bed bracht, belde Bernie zijn moeder op.

'Ik heb haar gevonden.' Zijn moeder sliep al half. Het was elf uur in Scarsdale.

'Ik bedoel, Mary Poppin... nou ja, ze heet Mary Pippin.'

'Bernie,' haar stem klonk duidelijk en ze was nu klaar wakker, 'je hebt toch niet gedronken?' Met een blik vol afkeuring keek ze naar haar man, die wakker naast haar had gelegen en een medisch tijdschrift las. Hij maakte zich blijkbaar niet bezorgd. Wie zou Bernie onder deze omstandigheden het recht willen ontzeggen iets te drinken?

'Nee, ik heb een huishoudelijke hulp gevonden. Een Schotse en ze is een schat van een mens.'

'Hoe heet ze?' Zijn moeder vatte dadelijk argwaan op en hij vertelde haar alle bijzonderheden. 'Dat klinkt alsof het allemaal in orde is,' zei ze tenslotte. 'Heb je haar getuigschriften bekeken?'

'Dat doe ik morgen wel.' De getuigschriften bleken precies te kloppen met wat ze had verteld en het gezin in Boston was vol lof over hun dierbare 'nanny'. Ze bevalen haar van harte aan voor een lang dienstverband. En toen ze de volgende dag kwam, leek het een voortreffelijk advies. Ze gaf het huis een beurt, zocht de was uit, las Alexander een verhaaltje voor en zocht een splinternieuw pakje voor hem. En toen zijn vader thuis kwam was hij gewassen en gekamd. Jane droeg een rood jurkje met rode linten in haar haar en ze konden op tijd aan tafel. En opeens kreeg hij een brok in zijn keel bij de herinnering aan hun eerste ontmoeting bij Wolff toen ze net zo gekleed was geweest.

De warme maaltijd was niet luxueus, maar smakelijk klaargemaakt, ondanks de eenvoud. De tafel was gezellig gedekt en na het eten deed ze op Jane's kamer een spelletje met de kinderen. Om acht uur was het huis aan kant, er was gedekt voor het ontbijt en beide kinderen lagen in bed, geborsteld en gewassen. Ze hadden hun verhaaltje gehad, hadden geen honger meer en waren geknuffeld, en Bernie wenste hen welterusten. Hij bedankte mevrouw Pippin en hij wenste dat Liz hen zo had kunnen zien.

25

Toen Bernie de dag na Halloween thuiskwam, ging hij op de bank zitten en keek zijn post door. Mevrouw Pippin kwam binnen uit de keuken met bloem aan haar handen, die ze trachtte af te wissen.

'Er is daareven voor u opgebeld, meneer Fine.' Lachend keek ze hem aan. Het was een genoegen thuis te komen nu zij er was. De kinderen waren gek op haar. 'Het was een meneer. Ik hoop dat ik de naam goed heb verstaan.'

'Dat zal wel. Dank u.' Hij nam het papiertje van haar aan en bekeek het vluchtig, terwijl zij de kamer verliet. De naam zei hem aanvankelijk niets. Hij ging naar de keuken om een drankje te halen en vroeg de huishoudster naar bijzonderheden. Ze was bezig vis te bakken en Jane hielp haar. Alexander zat op de vloer te spelen met kleurige kubussen. Het was het soort tafereeltje dat Liz om zich heen zou hebben geschapen na haar werk en even kreeg hij het weer te kwaad. Hij miste haar nog elk ogenblik. 'Is dit de voornaam of de achternaam van die man, mevrouw Pippin?'

'Zijn voornaam heb ik niet opgeschreven, maar hij heeft hem wel genoemd,' zei ze met haar aandacht bij de vis in de pan en zonder hem aan te kijken. 'Scott is zijn achternaam. Van zijn voornaam heet hij Chandler.'

Hij schrok ontzettend en ging de huiskamer weer binnen en bekeek het telefoonnummer. Boos dacht hij erover na en aan tafel begon hij er niet meer over. Het was een lokaal telefoonnummer; Chandler was kennelijk weer in de stad en kwam weer geld halen. Bernie had al half besloten geen aandacht aan het briefje te schenken, maar om tien uur ging de telefoon weer en terwijl hij opnam, wist hij bijna zeker dat het Chandler Scott was. En hij had gelijk, want die was het.

'Hallo, zeg.' Het was hetzelfde opgewekte toontje dat hij de vorige keer had aangeslagen, maar Bernie kwam er niet van onder de indruk.

'Ik dacht dat ik de vorige keer duidelijk was geweest.' Zijn stem klonk niet bemoedigend.

'Ik was toch in de stad, vriend.'

'Laat ik je dan niet ophouden.'

Chandler lachte alsof Bernie een goede grap had gemaakt.

'Hoe is het met Liz?' Hij wilde hem niet vertellen wat er was gebeurd; dat ging de schoft niet aan.

'Goed.'

'En met mijn kind?'

'Ze is jouw kind niet. Ze is nu mijn kind.' Dat had hij niet moeten zeggen; hij hoorde Chandler steigeren.

'Je weet wel beter.'

'O ja? Ben je die tienduizend dollar al vergeten?' zei Bernie op harde toon, maar Chandler bleef poeslief.

'Mijn geheugen is best, maar ik heb wat pech met mijn investeringen gehad.'

'Dat is beroerd voor je.' Hij kwam inderdaad meer geld eisen.

'Dat is het zeker. Ik dacht dat jij en ik nog maar eens even moesten babbelen, je weet wel, over mijn kind.' Bernies kaken spanden zich onder zijn baard en hij dacht aan wat hij Liz had beloofd. Hij wilde voorgoed van die kerel af; hij wilde hem niet ieder jaar weer zien opduiken, al was het inmiddels anderhalf jaar geleden dat Bernie hem het geld had gegeven.

'Ik heb je de vorige keer gezegd dat het een eenmalige transactie was, Scott.'

'Dat kan wel zijn, vriend, dat is best mogelijk.' Het klonk zalvend en Bernie had hem met genoegen de hersens ingeslagen. 'Maar ik denk dat we het spelletje nog een keer zullen moeten spelen.'

'Geen sprake van.'

'Jij wilt me toch niet wijsmaken dat de poet op is?' Bernie walgde van dat toontje. Aan de stem was al te horen wat hij was: een kleine oplichter. 'Ik zal je wel vertellen dat ik dat spelletje geen tweede keer meespeel. Is dat begrepen, makker?'

'Hoe staat het met een bezoekje aan mijn dochter?' Scott speelde het koel, als een pokeraar.

'Daar heeft ze geen belangstelling voor.'

'Dat verandert wel als ik een eis voor het voogdijschap indien. Hoe oud is ze nu? Zeven, acht?' Hij wist het niet eens.

'Wat maakt dat uit?' Ze was nu negen en hij wist het niet eens.

'Ik zou er toch maar eens met Liz over praten.'

Dat was chantage van de kwalijkste soort en Bernie had er genoeg van. Hij wilde de man duidelijk maken dat er met Liz geen spelletje meer viel te spelen. 'Dat gaat helaas niet meer, Scott. Liz is in juli overleden.'

Het bleef een hele tijd stil. Toen zei Scott: 'Dat spijt me.' Op dat moment leek hij eerlijk.

'Ik neem aan dat we hiermee zijn uitgepraat?' Opeens was hij blij dat hij het had gezegd. Misschien zou de schoft hem nu met rost laten. Maar hij had de man te gunstig beoordeeld.

'Nee, absoluut niet. Het kind is toch niet dood? Waaraan is Liz overleden?'

'Aan kanker.'

'Wat erg. Maar ja, Jane blijft mijn kind, met of zonder Liz, en ik neem aan dat je zo snel mogelijk van me af wilt. Dat kan, tegen een bepaalde prijs.'

'Voor hoelang? Weer een jaar? Nee, ik begin er niet meer aan, deze keer betaal ik niet.'

'Jammer. Dan moet ik wel naar de rechter gaan en omgangsrecht eisen.' Bernie dacht aan zijn belofte aan Liz en probeerde de man af te bluffen. 'Je doet maar, Scott. Je doet maar wat je niet laten kunt. Het interesseert me niet.'

'Voor nog eens tienduizend verdwijn ik. Nee, ik zal het goed met je maken... achtduizend. Akkoord?'

Bernies handen begonnen te jeuken. 'Je kan doodvallen,' snauwde hij en legde op. Hij had de schoft graag een trap in zijn buik gegeven. Maar drie dagen later kreeg hij een trap van Chandler. Er zat een schrijven bij zijn post, afkomstig van een advocaat in Market Street, inhoudend dat zijn cliënt Chandler Scott, vader van Jane Scott, gescheiden echtgenoot van Elizabeth O'Reilly Scott, omgangsrecht eiste met zijn dochter. Bernies hand trilde terwijl hij de brief las. Hij werd opgeroepen op 17 november voor de rechter te verschijnen, gelukkig zonder het kind. Maar zijn hart bonsde toen hij de brief had gelezen en hij belde dadelijk het kantoor van Bill Grossman.

'Wat moet ik doen?' vroeg hij en zijn stem klonk wanhopig. Grossman herinnerde zich meteen welk advies hij de vorige keer had gegeven, al had hij naderhand niets meer over de zaak gehoord.

'Je zult voor de rechter moeten verschijnen.'

'Heeft hij werkelijk rechten?'

'Heb je het kind intussen geëcht?'

Zijn moedeloosheid werd groter. Er was steeds iets tussen gekomen: de bevalling, de ziekte van Liz, de laatste negen maanden van haar leven, hun eigen ontreddering daarna... 'Nee, dat heb ik nog niet gedaan... Ik was het wel van plan, verdomme, maar er leek geen aanleiding toe. Toen ik hem had afgekocht, dacht ik dat ik voorlopig van hem af was.'

'Je hebt hem afgekocht?' Het klonk alsof hij dat niet had moeten doen.

'Ik heb hem een jaar geleden tienduizend dollar betaald om te verdwijnen, ruim anderhalf jaar is het al geleden.' Hij wist het nog nauwkeurig; het was vlak voor de bevalling van Liz geweest.

'Kan hij dat aantonen?'

'Nee, je had me gezegd dat het bij de wet verboden is.' Grossman had destijds gezegd dat het werd beschouwd als het kopen van een kind op de zwarte markt. Er mocht niet in kinderen worden gehandeld en wat Scott had gedaan, kwam erop neer dat hij Jane voor tienduizend dollar aan Bernie had afgestaan. 'Ik heb hem contant betaald, het geld in een envelop.'

'Dan is er niets meer aan te doen,' zei Grossman en het klonk berustend. 'De moeilijkheid bij dat soort transacties is dat die lui vroeg of laat altijd terugkomen. Wilde hij geld hebben?'

'Ja, daarvoor werd ik benaderd. Hij belde me een paar dagen geleden op en eiste weer tienduizend dollar om te verdwijnen. Even later bood hij me korting aan; het kon ook voor achtduizend.'

'Lieve god,' zei Grossman op nijdige toon. 'Wel een lekkere jongen!'

'Ik heb hem verteld dat mijn vrouw is overleden. Ik dacht dat hij me dan wel met rust zou laten. Het was mijn bedoeling hem duidelijk te maken dat hij alleen nog met mij te doen had en dat ik niet meer op zijn chantage zou ingaan.'

Het duurde even eer Grossman antwoordde. 'Ik wist niet dat je vrouw inmiddels is overleden. Het spijt me voor je.'

'Dat was al in juli,' zei Bernie. Zijn stem klonk opeens zachter; hij dacht aan de belofte die hij Liz had gedaan dat hij elk contact tussen Jane en Chandler Scott zou vermijden. Misschien had hij die tienduizend maar beter nog eens kunnen betalen. Een schoft als Scott liet zich niet afbluffen.

'Heeft ze bij testament over de voogdij beschikt?' Ze hadden over een testament gesproken, maar Liz bezat niets anders dan wat Bernie voor haar had gekocht en dat ging automatisch naar hem en de kinderen.

'Nee. Ze had in feite geen vermogen.'

'Maar de voogdij dan? Heeft ze je die niet overgedragen?'

'Ja, natuurlijk,' zei Bernie verontwaardigd. 'Aan wie zou ze haar kinderen anders moeten nalaten?'

'Maar je hebt het niet zwart op wit?'

'Nee.'

Bill Grossman zuchtte zachtjes aan het andere eind van de lijn. Bernie had zich aardig in de nesten gewerkt. 'Hij heeft de wet aan zijn kant, zie je, zeker nu je vrouw is overleden. Hij is de natuurlijke vader van het kind en de legale ook.' Bernie stond te trillen op zijn benen.

'Is het echt zo erg?' vroeg hij angstig.

'Zo erg is het,' zei zijn advocaat.

'Maar die man is een misdadiger, een beroepsoplichter. Alle kans dat hij rechtstreeks uit de gevangenis kwam.'

'Dat maakt geen enkel verschil. In Californië staat men op het standpunt dat de biologische vader rechten heeft, wat hij ook voor een man is. Al had hij een roofmoord gepleegd, hij houdt het recht zijn kinderen te zien.'

'En wat gaat er nu gebeuren?'

'Hij zal wel een tijdelijk bezoekrecht krijgen, tot de zaak werkelijk in behandeling is geweest.' Hij verzweeg maar dat de voogdij Bernie definitief kon worden ontnomen. 'Heeft hij ooit een relatie met het kind gehad?'

'Nee. Ze weet niet eens dat hij nog leeft, en volgens mijn vrouw heeft hij haar voor het laatst gezien toen ze een jaar was. Hij heeft geen been om op te staan, Bill.'

'Dat heeft hij wel. Maak jezelf niets wijs. Hij is en blijft de biologische vader. Hoe is dat huwelijk destijds geweest?'

'Je kan het nauwelijks een huwelijk noemen. Ze zijn enkele dagen voor het kind werd geboren getrouwd en vlak daarna is hij verdwenen, dacht ik. Hij is nog eens een paar maanden terug geweest toen Jane bijna een jaar was en is toen voorgoed vertrokken. Liz is van hem gescheiden op grond van kwaadwillige verlating en dat is bij verstek gegaan, want ze wist niet waar hij was, tot hij ruim een jaar geleden opbelde.'

'Jammer dat je het kind niet eerder hebt geëcht.'

'Ja, maar dit is toch belachelijk?'

'Ik ben het met je eens, maar de rechter wellicht niet. Denk je dat het hem om het kind zelf te doen is?'

'Dat lijkt me niet erg aannemelijk nadat hij haar voor tienduizend dollar heeft verkocht en drie dagen geleden hetzelfde wilde doen voor nog eens achtduizend. Voor hem is het kind alleen een melkkoetje. Toen ik hem de eerste keer het geld ging brengen heeft hij niet eens naar haar gevraagd. Niet één keer. Dat zegt toch genoeg?'

'Mij zegt het dat hij een handige oplichter is, die jou in de tang heeft. Je zult nog wel van hem horen voor we op de zeventiende voor de rechter verschijnen.' En Grossman kreeg gelijk. Drie dagen voor ze moesten voorkomen, belde Scott hem nog eens op en bood weer aan te verdwijnen. Maar de transactie was inmiddels van een hoger prijskaartje voorzien. Nu eiste hij vijftigduizend dollar.

'Ben je gek geworden?'

'Ik heb je even nagetrokken, ouwe jongen.'

'Zo laat ik me door jou niet noemen, vuile schoft.'

'Je bent een rijke jood uit New York en je hebt daar een mooie zaak. Ze zeggen dat je de eigenaar ervan bent.'

'Daar klopt dan niets van.'

'Hoe dan ook, ouwe jongen, dat is mijn prijs deze keer. Vijftigduizend of je kunt het wel schudden.'

'Tienduizend kun je krijgen, dat is mijn limiet.' Hij had tot twintigduizend willen gaan, maar dat hoefde Scott niet te weten. Maar Scott lachte hem uit.

'Vijftig of niets.' Het was walgelijk, dat loven en bieden om een kind.

'Hoor eens, Scott, ik speel dit spelletje niet langer mee.'

'Je zult wel moeten, denk ik. Nu Liz er niet meer is, zal de rechter me overal in tegemoet komen. Ze zouden me zelfs de voogdij kunnen geven als ik die wil hebben... En nu ik erover nadenk, mijn prijs is gestegen tot honderd.' De rillingen liepen Bernie over de rug en zodra hij van Scott af was, belde hij Grossman en deed verslag van het gesprek.

'Weet die vent wel wat hij zegt? Kan het echt zo ver komen?'

'Dat is niet ondenkbaar.'

'O, mijn god...' Hij werd nu echt bang. Stel dat die man hem Jane kon afnemen? Terwijl hij Liz had beloofd... Bovendien beschouwde hij Jane als zijn eigen dochter.

'Juridisch heb je geen enkel recht op het kind. Ook al had je vrouw bij testament bepaald dat ze jou als voogd aanwees, dan nog zou hij rechten op haar kunnen doen gelden. Kijk, als je aannemelijk kunt maken dat hij een asociale figuur is, zul je waarschijnlijk winnen, tenzij de rechter volslagen getikt is. Maar als jullie een gelijkwaardige maatschappelijke positie hadden, beiden bankier of advocaat waren, zou hij dit zonder meer winnen. In dit geval kan hij je hoogstens een tijdlang de stuipen op het lijf jagen en het kind een trauma bezorgen.'

'Dat wil ik haar besparen,' zei Bernie verbitterd. 'Alleen eist hij nu honderdduizend dollar.'

'Heb je dat op de band?'

'Nee, natuurlijk niet! Denk je dat ik al mijn telefoongesprekken op de band zet? Ik ben geen drugshandelaar of zo, ik sta aan het hoofd van een warenhuis.' Hij begon geprikkeld te raken. Het was een situatie waartegen hij zich niet opgewassen voelde. 'En wat doe ik nu?'

'Als je hem die honderdduizend dollar niet wilt geven, en ik raad het je niet aan want over een week kan hij je opnieuw chanteren, dan gaan we gewoon naar de zitting en trachten aan te tonen dat hij als vader niet aanvaardbaar is. Ze zullen hem wel een tijdelijk omgangsrecht toekennen, zolang de zaak loopt. Maar daar is overheen te komen.'

'Dat had je gedacht. Het kind kent hem niet eens. In feite' — zijn stem klonk kwaad — 'weet ze niet eens dat hij nog leeft. Haar moeder heeft haar verteld dat hij lang geleden is gestorven. En het kind heeft al genoeg doorgemaakt dit jaar. Ze heeft nachtmerries.'

'Als een psychiater dat wil bevestigen, kan het invloed hebben op zijn verzoek om permanent omgangsrecht.'

'En het tijdelijk omgangsrecht?'

'Dat wordt hem in elk geval toegekend. De rechtbank gaat ervan uit dat zelfs de slechtste vader op zo'n korte termijn niet veel schade kan aanrichten.'

'Hoe kunnen ze dat verantwoorden?'

'Dat hoeven ze niet. Zij hebben het voor het zeggen. De heer Scott heeft hiermee jou en zichzelf aan hun oordeel overgeleverd.' En Jane, dacht hij. Hijzelf had Jane aan het oordeel van de rechtbank overgeleverd. Hij werd onpasselijk van het idee en besefte hoe wanhopig Liz zou zijn geweest. Het zou haar dood zijn geworden. De ironie van die gedachte ontlokte hem niet eens een glimlach. Hij bevond zich in een afschuwelijke situatie. De dag van de eerste hoorzitting brak grauw en somber aan en dat paste precies bij zijn stemming. De schoolbus kwam Jane halen en mevrouw Pippin was met Alexander bezig toen Bernie naar de rechtbank ging. Hij had niemand verteld wat hij ging doen. Hij hoopte nog steeds dat de hele zaak met een sisser zou aflopen. Toen hij naast Grossman in de rechtszaal van de City Hall stond, bad hij nog dat deze hele situatie op niets zou uitdraaien. Maar toen zag hij Chandler Scott aan de andere kant van de zaal tegen de muur leunen. Hij droeg een andere blazer, een mooiere, en had een paar nieuwe schoenen van Gucci aan. Zijn haar was keurig gekamd en wie niet beter wist, had hem voor een fatsoenlijk man kunnen houden.

Bernie wees hem zijn advocaat aan, die terloops even in Chandler Scotts richting keek. 'Hij maakt een goede indruk,' fluisterde hij Bernie toe.

'Daar was ik al bang voor.'

Grossman vertelde hem dat de zitting maar zo'n twintig minuten in beslag zou nemen en toen de rechter wilde horen wat gedaagde te zeggen had, zette hij uiteen dat het kind haar biologische vader niet eens kende en al een ernstige schok had gehad door het overlijden van haar moeder. Hij verzocht dan ook eiser geen tijdelijk omgangsrecht toe te staan. De gedaagde, zijn cliënt, was er bovendien van overtuigd dat er cruciale feiten aanwezig waren waarmee de rechtbank rekening zou moeten houden.

'Die zullen er ongetwijfeld zijn,' zei de rechter luid en duidelijk en hij keek glimlachend beide vaders en hun advocaten aan. Voor hem was dit zijn dagelijks werk, waarbij hij emotioneel niet betrokken raakte. Hij ontmoette de kinderen over wie door zijn beslissingen werd beschikt, dan ook nooit. 'Maar het zou niet juist zijn de heer Scott het recht te ontzeggen zijn dochter te zien.' Hij glimlachte welwillend tegen Scott en keek Grossman vol sympathie aan. 'Ik begrijp dat dit voor uw cliënt een teleurstellende beslissing kan zijn, meneer Grossman, en we zullen te zijner tijd wanneer deze zaak in behandeling komt met grote belangstelling alle relevante feiten van u vernemen. Maar tot dat moment meent de rechtbank de heer Scott een wekelijkse omgang met zijn dochter te moeten toestaan.' Bernie wankelde op zijn benen en fluisterde Grossman toe dat Scott een oplichter was.

'Dat kan ik hier nu niet aanvoeren,' fluisterde Grossman terug en Bernie kon wel huilen. Het speet hem achteraf dat hij die tienduizend niet had betaald, of zelfs de vijftigduizend. Honderdduizend kon hij niet opbrengen; zover reikte zijn vermogen niet.

Grossman richtte het woord tot de rechter. 'Waar zullen de bezoeken plaatsvinden?'

'De keus is aan de heer Scott. Het kind is...' De rechter keek de processtukken in en had voor beide partijen een glimlach vol begrip over.

'Laat eens kijken... het kind is negen jaar, lees ik hier... Dat lijkt me oud genoeg om met haar vader mee te gaan. De heer Scott zou haar thuis kunnen afhalen en haar later terugbrengen. Ik stel voor op zaterdag van negen uur 's morgens tot zeven uur 's avonds. Kunnen beide partijen zich hierbij neerleggen?'

'Nee,' fluisterde Bernie zijn advocaat duidelijk verstaanbaar in.

Ogenblikkelijk fluisterde Grossman terug: 'Hier kun je niet onderuit. En als je je nu niet verzet, heb je later meer medewerking van de rechter.'

En Jane dan? Op wiens medewerking kon zij rekenen?

Bernie was woedend toen ze de zaal verlieten. 'Wat is dit eigenlijk voor een vertoning?'

'Niet zo hard praten.' Grossman sprak gedempt tegen hem en met zijn gezicht in de plooi toen Chandler Scott en zijn advocaat hen voorbijliepen. 'Die verdediger van hem is een soort advocaat van kwade zaken,' zei Grossman later tegen Bernie en hij verwachtte dan ook dat de tegenpartij alles zou doen om hem voor de proceskosten te laten opdraaien. Van dat laatste repte hij overigens nog niet; ze hadden al genoeg aan hun hoofd. 'Je moet gewoon meewerken.'

'Waarom eigenlijk? Waarom moet ik iets doen dat zo duidelijk slecht is voor mijn dochter?' Bill Grossman schudde zijn hoofd. 'Ze is je dochter niet, het is zijn dochter. Dat is nu juist het punt.'

'Het gaat die schoft toch enkel en alleen om geld. En inmiddels eist hij meer dan ik kan opbrengen.'

'Dat had je op den duur toch niet gekund. Dat soort verhoogt altijd voortdurend zijn prijs. Je kunt het beter hier uitvechten. De behandeling van de zaak is bepaald op 14 december. Je moet die maand tijdelijk omgangsrecht door zien te komen, dan volgt daarna een definitieve uitspraak.

Je denkt toch niet dat het hem werkelijk om een omgangsregeling is begonnen?'

'Wie weet?' Bernie hoopte van niet. 'En als hij haar nu eens ontvoert?' Het idee had hem achtervolgd sinds Scott weer boven water was gekomen. Het was een soort paranoia geworden, waaraan Grossman snél iets probeerde te doen.

'Dat is onzin. Die kerel geilt gewoon op geld. Hij is niet gek. En hij zou zijn eigen glazen ingooien als hij haar tijdens een bezoek ontvoerde.'

'En als hij het toch doet?' Hij wilde de mogelijkheid grondig uitdiepen; hij moest weten waar hij aan toe was.

'Dat soort dingen gebeurt in de film.'

'Ik hoop dat je gelijk hebt.' Met half dichtgeknepen ogen keek Bernie hem aan. 'Ik wind er geen doekjes om, als hij haar zoiets zou aandoen, vermoord ik hem eigenhandig.'

26

Het bezoekrecht ging de komende zaterdag al in, zodat Bernie in tijdnood zat. Nadat hij in de rechtszaal was verschenen, nam hij Jane 's avonds mee voor een etentje buitenshuis in de Hippo, waar ze graag kwam. Ze zei niet veel die avond en opeens keek ze hem recht in de ogen. Ze voelde dat er iets aan de hand was, al kon ze zich daarbij niets voorstellen. Wie weet gingen ze naar New York verhuizen of wachtte er weer een nieuwe ramp. En zodra hij haar hand in de zijne nam en haar verdrietig aankeek, wist ze het zeker.

'Schat, ik moet je iets vertellen.' Haar hart begon zwaar te bonzen en het liefst was ze gevlucht. Ze keek hem zo angstig aan dat hij medelijden met haar kreeg. Hij vroeg zich af of ze ooit nog weer het blijmoedige kind van vroeger zou worden. Het ging gelukkig wel beter met haar, dank zij mevrouw Pippin. Ze huilde niet zo vaak meer en ze kon ook wel weer eens lachen. 'Zo erg is het niet, lieverd, kijk maar niet zo bezorgd.'

Maar de angst verdween niet uit haar blik. 'Ik dacht dat je me zou vertellen...' Meer kreeg ze niet over haar lippen en hij bleef haar aankijken, met haar hand in de zijne.

'Wat dacht je, lieverd?'

'Dat je zou zeggen dat jij ook kanker had.' Haar stemmetje klonk zo zacht en verdrietig dat hij zijn tranen niet kon onderdrukken. Was ze daar al die tijd zo bang voor geweest?

'Nee, dat is het niet. Het gaat om iets heel anders. Luister maar... je weet nog wel dat mammie eerder getrouwd is geweest?' Hij vond het moeilijk haar eraan te herinneren, maar hij moest het haar begrijpelijk uitleggen.

'Ja. Ze zei dat ze met een heel knappe acteur was getrouwd en dat die is doodgegaan toen ik nog een baby was.'

'Zoiets, ja.' Deze versie van het verleden kende hij nog niet.

'En ze zei ook dat ze heel veel van hem had gehouden. Jane keek argeloos naar hem op en hij kreeg het een beetje te kwaad.

'Zei ze dat?'

'Tegen mij wel.'

'Nou ja, tegen mij heeft ze het een beetje anders gezegd, maar daar gaat het nu niet om.' Opeens vroeg hij zich af of hij haar niet opzette tegen iemand van wie Liz echt had gehouden. Misschien had ze wel meer van de man gehouden dan ze hem had durven bekennen. Maar toen dacht hij weer aan de plechtige belofte die Liz hem had laten afleggen. 'Wat ze mij heeft verteld, is dat de man, je echte vader, vlak na je geboorte is weggegaan. Het was een grote teleurstelling voor haar. Hij heeft toen geloof ik iets erg doms gedaan. Hij heeft geld gestolen en is in de gevangenis terechtgekomen.'

Verschrikt keek Jane hem aan. 'Mijn vader?'

'Ja... inderdaad. Hij was in elk geval een tijdlang zoek en hij kwam terug toen je negen maanden was, en weer deed hij hetzelfde. Toen je één jaar was, ging hij er weer vandoor. En ze heeft hem niet meer teruggezien. Zo is het gegaan.'

'Is hij toen soms gestorven?' Ze wist niet goed wat ze met het verhaal aan moest en toen de kelner hun borden weghaalde, nam ze een slok van haar sodawater en keek hem aan.

'Nee lieverd, hij is niet gestorven. Daar gaat het nu juist om. Hij is gewoon verdwenen en je moeder heeft zich van hem laten scheiden. En een paar jaar later leerde ze mij kennen en zijn we getrouwd.' Met een lachje keek hij haar aan en hij hield haar hand nog steviger vast. Ze lachte terug.

'Ja, en toen werden we gelukkig... dat zei mammie altijd.' Het was duidelijk dat ze het met haar moeder eens was, ook in dit opzicht. Ze aanbad Liz nog meer dan ze ooit tijdens haar leven had gedaan. Maar de schrik over het feit dat haar vader nog leefde, was er nog.

'Toen werd ik gelukkig,' zei Bernie. 'Hoe dan ook, de heer Chandler verdween dus en kwam een paar weken geleden weer boven water... hier in San Francisco.'

'Waarom heeft hij me nooit opgezocht?'

'Dat weet ik niet.' Hij besloot geen zachte heelmeester te zijn. 'Hij had een jaar eerder al opgebeld, want hij wilde geld van je moeder hebben. Toen ze het hem had gegeven, is hij weer weggegaan. Maar nu kwam hij terug en ik vond dat we hem geen geld meer moesten geven, dus heb ik dat ook niet gedaan.' Hij stelde het wat eenvoudiger voor, maar hier kwam het wel op neer. Hij zei er niet bij dat ze hem hadden afgekocht om Jane bij hem weg te houden en hij zei ook niet dat Liz hem had gehaat. Hij vond dat Jane zelf haar reactie moest bepalen, als ze hem eenmaal kende. Zijn grootste zorg was dat ze hem aardig zou vinden.

'Wilde hij mij niet zien?' Ze wist zich nog geen raad met de knappe acteur.

'Nu wel.'

'Mag hij dan eens komen eten?' Het leek haar de voor de hand liggende oplossing, maar Bernie schudde zijn hoofd en ze keek hem verbaasd aan. 'Zo eenvoudig is het niet. Hij en ik zijn vandaag naar de rechter geweest.'

'Waarom?' Ze begreep er hoe langer hoe minder van en werd weer bang. Het woord 'rechter' had zo'n dreigende klank.

'Ik ben naar de rechter gegaan omdat hij niet bepaald een brave man is. Ik wil je tegen hem beschermen. Dat wilde mamma ook.' Tenslotte had hij dat Liz beloofd en hij wilde zijn belofte zo goed mogelijk nakomen. 'Denk je dat hij me kwaad zal doen?'

Hij wilde haar niet nodeloos bang maken, want over twee dagen moest ze met hem mee en gedurende tien uur bij hem blijven. 'Nee, dat niet. Maar hij jaagt voortdurend achter geld aan. Veel meer weten we eigenlijk niet van hem.'

Ze keek hem doordringend aan. 'Waarom heeft mammie me verteld dat hij dood was?'

'Ze zal gedacht hebben dat het zo gemakkelijker voor je was. Anders had je je steeds weer afgevraagd waar hij was en waarom hij was weggegaan.'

Jane knikte; dat klonk aannemelijk, maar het viel haar kennelijk toch tegen.

'Ik had nooit gedacht dat mamma tegen me zou jokken.'

'Dat zal ze verder ook niet gedaan hebben. Alleen die ene keer. Omdat ze dacht dat het beter voor je was.' Jane knikte en trachtte het te begrijpen.

'En wat zeiden ze bij de rechter?' Ze begon nieuwsgierig te worden.

'Dat we over een maand moeten terugkomen. Maar tot zolang heeft hij het recht je te zien. Elke zaterdag van negen uur 's morgens tot na het avondeten.'

'Maar ik ken hem niet eens! Wat moet ik de hele dag tegen hem zeggen?' Dat leek Bernie niet de zwaarste zorg en hij moest lachen. 'O, je verzint maar wat.' Als dat het grootste probleem was...

'En als ik hem nu niet aardig vind? Een aardige man zou toch niet bij mamma weggelopen zijn?'

'Ja, dat vind ik ook.' Hij besloot open kaart te spelen. 'De enige keer dat ik hem heb ontmoet vond ik hem zeker niet aardig.'

'Heb je hem ontmoet?' Haar verbazing werd steeds groter. Hij knikte.

'Wanneer dan?'

'Die eerste keer, toen hij geld wilde hebben van je moeder. Dat was vlak voor Alexander werd geboren en ze heeft mij met het geld naar hem toe gestuurd.'

'Wilde ze hem niet zien?' Bernie schudde zijn hoofd en er leek Jane een licht op te gaan.

'Nee, ze wilde hem niet zien.'

'Misschien hield ze toch niet zoveel van hem.'

'Misschien niet.' Daar wilde hij met haar niet op ingaan.

'Heeft hij echt in de gevangenis gezeten?' Dat leek haar af te schrikken.

Bernie knikte. 'En als ik zaterdag nu niet mee wil?'

'Kindje, ik vrees dat het dan toch zal moeten.'

'Waarom?' Opeens had ze tranen in haar ogen. 'Ik ken die man niet eens. Als ik hem nu eng vind?'

'Zorg dan maar dat je de tijd doorkomt. Het gebeurt maar vier keer voor we weer naar de rechter kunnen gaan.'

'Vier keer?' De tranen rolden over haar wangen.

'Elke zaterdag.' Bernie kreeg het gevoel dat hij zijn dochter had verkocht en hij voelde niets dan haat voor Chandler Scott en zijn advocaat en Grossman en de rechtbank en de rechter die hem hiertoe dwongen. Vooral voor Grossman, die hem zo doodeenvoudig had gezegd dat hij zich niet moest verzetten. Chandler Scott kwam zaterdag zijn huis niet binnen om zijn dochter op te halen.

'Pappa, ik wil niet met die man mee.' Het klonk klaaglijk en hij zei haar waar het op stond.

'Je moet met hem mee.' Hij gaf haar zijn zakdoek, schoof wat dichter naar haar toe op de bank en sloeg zijn arm om haar schouder. Ze legde haar hoofd tegen zijn borst en begon nog heftiger te huilen. Alles was al zo moeilijk voor haar geweest. Het was niet eerlijk dat dit er nog eens bovenop kwam. Hij haatte iedereen die haar dit aandeed. 'Probeer het eens zo te zien. Het is maar vier keer. En opa en oma uit New York komen met Thanksgiving. Denk daar maar aan.' Hij had zijn reis naar Europa opnieuw afgelast, al in de tijd dat hij nog geen goede huishoudelijke hulp had, en Berman was hem niet hard gevallen. Het was maanden geleden dat hij zijn ouders had gezien. Niet meer sinds augustus, toen zijn moeder de kinderen had meegenomen. Zijn vader had hij niet meer gezien sinds de begrafenis van Liz. Mevrouw Pippin had hun kalkoen beloofd voor Thanksgiving. Ze was echt een geschenk uit de hemel gebleken en Bernie was aan haar gehecht geraakt. Hij hoopte dat zijn moeder haar ook aardig zou vinden... Ze waren ongeveer van dezelfde leeftijd, maar een groter verschil was niet denkbaar. Zijn moeder, duur gekleed, welverzorgd, een beetje frivool en verdomd moeilijk als ze het op haar heupen had. Mevrouw Pippin, gesteven en eenvoudig en zo weinig frivool als een vrouw maar kon zijn. Maar ze was fatsoenlijk, hartelijk en bekwaam, heel lief voor de kinderen en heel Engels. Het kon een boeiende confrontatie worden.

Hij rekende af en nam Jane mee naar zijn wagen, en toen ze thuiskwamen zat mevrouw Pippin op hen te wachten. Ze hielp Jane bij het baden, las haar een verhaaltje voor en bracht haar naar bed. En het eerste dat Jane deed toen nanny, zoals ze haar nu noemden, haar kamer binnenkwam, was haar armen om haar hals slaan met de woorden: 'Nanny, ik heb nog een andere vader.' Bernie lachte bij die dramatische woorden en nanny snufte terwijl ze haar welterusten wenste.

27

De 'andere' vader, zoals Jane hem had genoemd, verscheen de volgende zaterdagmorgen bijna op tijd om kwart over negen. Het was de zaterdag voor Thanksgiving. Ze zaten in de woonkamer te wachten, Bernie, Jane, mevrouw Pippin en Alexander.

De klok op de schoorsteenmantel tikte genadeloos door onder het wachten en Bernie begon te hopen dat Chandler niet zou komen opdagen. Maar dat geluk was hun niet beschoren. De deurbel klonk en Bernie ging opendoen. Jane was geschrokken; ze wilde nog steeds niet met de man mee en was buitengewoon nerveus. Ze kwam bij nanny staan en begon met Alexander te spelen, glurend naar de deur waardoor de man was binnengekomen en waar hij nu met Bernie stond te praten. Ze kon hem nog niet zien, maar wel horen. Hij had een luide stem die wel vriendelijk klonk, maar dat kwam misschien omdat hij vroeger toneel had gespeeld. Ze zag hoe Bernie opzij stapte waarop de man vlug de kamer binnenkwam en van haar naar Alexander keek, alsof hij niet wist wie hij moest hebben. Hij keek nanny aan en toen weer naar Jane.

'Hallo, ik ben je vader.' Het klonk onecht; de hele situatie had een grote mate van onechtheid. Hij stak haar geen hand toe, maar hield zich op een afstand, en toen ze hem aankeek vond ze dat hij geen vriendelijke ogen had. Die ogen leken de hele kamer af te zoeken en de man leek meer belangstelling te hebben voor haar echte vader, zoals ze Bernie noemde, dan voor haar. Jane zag hem naar het gouden Rolex-horloge van Bernie kijken en het was alsof hij de hele kamer in zijn geheugen prentte, inclusief de keurige vrouw in het donkerblauwe uniform met haar stevige schoenen en het jongetje op schoot. Hij wachtte niet tot hij werd voorgesteld en zei alleen: 'Ben je klaar?'

Jane deinsde achtemit en Bernie kwam een stap naar voren.

'Is het niet beter eerst een praatje te maken om elkaar wat beter te leren kennen?' Maar Scott leek niets voor het voorstel te voelen. Hij keek op zijn horloge en zei nors: 'Daar hebben we denk ik geen tijd voor.' Waarom geen tijd? dacht Bernie. Het stond hem niet aan, maar hij zei niets; hij wilde Jane niet nerveuzer maken dan ze al was.

'Kom, u hebt toch wel een paar minuten? Wilt u een kopje koffie?' Het aanbod ging hem niet van harte af, maar hij deed het ter wille van Jane. Scott sloeg de koffie af en Jane zat hem op de leuning van nanny's stoel aan te staren. Hij droeg een coltrui op een spijkerbroek met een leren jack eroverheen en ze vond hem een knappe man, maar niet aantrekkelijk. Hij had iets glads, hij was geen hartelijke, gezellige man zoals Bernie. Hij zag er ook zo kaal uit zonder de mooie baard van pappa, vond ze.

'Hoe heet de kleine jongen?' Hij keek zonder enige belangstelling naar het kind en nanny zei dat hij Alexander heette. Ze hield de man goed in de gaten en lette vooral op zijn ogen. En wat ze zag, stelde haar niet gerust en Bernie evenmin. Zijn blik vloog nog steeds de kamer rond en naar Jane keek hij nauwelijks. 'Jammer van Liz,' zei hij op een bepaald moment tegen haar en en ze hapte naar lucht. 'Je lijkt sprekend op haar.'

'Dank u,' zei Jane beleefd. Toen stond hij op en keek weer op zijn horloge.

'Tot kijk dan maar,' zei hij. Hij stak Jane zijn hand niet toe, zei niet dat ze weggingen. Hij liep botweg naar de deur in de verwachting dat ze hem als een hondje zou volgen. Ze had tranen in haar ogen en Bernie lachte haar bemoedigend toe en knuffelde haar even voor ze wegging. Jane's handen grepen zich vast in het roze truitje dat ze droeg over een bijpassend jurkje. Ze zag eruit alsof ze naar een feestje ging.

'Hou je goed, lieverd,' fluisterde hij. 'Het is maar voor een paar uurtjes.'

'Dag, pappie.' Ze vloog hem om de hals. 'Dag, nanny... Dag Alex...' Ze wuifde nog een keer naar hen en ging toen naar de voordeur. Ze zag er opeens weer zo klein uit en Bernie dacht aan de dag waarop hij haar had leren kennen. Zijn instinct zei hem haar achterna te gaan en tegen te houden, maar hij gaf er niet aan toe. Uit het raam keek hij hen na. Chandler Scott zei iets tegen haar terwijl hij in zijn gammele wagen stapte en alsof hij een voorgevoel had van wat hun te wachten stond, noteerde Bernie het nummer van de auto. Jane stapte aarzelend naast Chandler in en trok het portier dicht. Dadelijk reed de wagen weg en toen Bernie zich omdraaide, zag hij het bezorgde gezicht van mevrouw Pippin.

'Er klopt iets niet aan die man, meneer Fine. Ik vertrouw hem voor geen cent.'

'Ik ook niet, ik ben het helemaal met u eens. Maar de rechter wil daar niets van horen, de eerste maand althans niet. Ik hoop en bid dat haar niets overkomt. Als er iets gebeurt, dan vermoord ik die schoft...' Hij hield op en nanny ging naar de keuken om zich een kop thee in te schenken. Het werd tijd voor Alexanders ochtendslaapje en ze had nog veel te doen, maar ze bleef de hele dag over Jane tobben en Bernie niet minder. Hij hing wat rond in huis, had nog wat administratie te doen. Eigenlijk moest hij nog naar de zaak, maar hij kwam tot niets. Hij bleef de hele dag in de buurt, voor het geval dat ze zou bellen. Toen het later werd, zat hij in de woonkamer met zijn voeten te trappelen. Over een uur moest ze thuis zijn en hij zou blij zijn als ze er was. Nanny kwam binnen met het jongetje, dat naar bed moest, maar Bernie gaf hem niet de aandacht die hij gewend was. Hoofdschuddend bracht nanny zijn zoon naar bed. Ze wilde iets zeggen, maar had zelf een brok in haar keel van angst. Angst voor de man die Jane was komen halen. Haar voorgevoel zei haar dat er iets ergs was gebeurd. Maar ze zei er niets van tegen Bernie, die al even bezorgd op haar wachtte.

28

'Stap in de wagen, was het enige dat hij tegen haar zei toen ze de stoep voor de huisdeur afgingen, en ze stond op het punt de treden weer op te rennen. Ze wilde niet met hem mee en ze begreep niet hoe haar moeder van hem had kunnen houden. Ze was bang van hem. Hij had gemene ogen en vuile nagels en de manier waarop hij tegen haar praatte, stond haar ook niet aan. Hij trok zijn portier open en stapte in. Weer snauwde hij dat ze de wagen in moest, en na een laatste blik naar het raam waar Bernie stond, ging ze naast hem zitten.

De wagen raasde onmiddellijk weg en Jane moest zich aan het portier vasthouden om in de bochten niet van de bank te glijden. Hij zette koers naar het zuiden, naar de autosnelweg.

'Waar gaan we heen?'

'Ik moet een vriendin spreken op het vliegveld.' Hij had zijn plan klaar, maar was niet van plan er met haar over te praten. Het ging haar geen donder aan, vond hij.

Ze wilde hem vragen wat langzamer te rijden, maar ze durfde niet tegen hem te praten en hij zei geen woord tegen haar. Hij vond een parkeerplaats voor zijn wagen, greep een weekendtas van de achterbank en greep haar bij de arm. Hij nam niet de moeite zijn wagen af te sluiten en trok haar mee naar het stationsgebouw.

'Waar gaan we nou heen?' De tranen sprongen haar weer in de ogen. Ze begon hem steeds enger te vinden en wilde naar huis. Nu meteen, niet 's avonds pas.

'Dat zei ik toch, kind. Naar het vliegveld.'

'Gaat je vriendin met ons mee?'

'Mijn vriendin ben jij.' Hij keek op haar neer. 'En we gaan naar San Diego.'

'In één dag?' Ze wist dat er daar een dierentuin was, maar pappa had gezegd dat ze om zeven uur weer thuis zou zijn. Dit was nu zo'n man, dacht ze, met wie je op straat niet mocht praten van je ouders, met wie je zeker niet mee mocht gaan. En nu was ze hier met hem alleen en ze gingen naar San Diego.

'Ja, maar tegen etenstijd zijn we weer thuis.'

'Mag ik pappa bellen om hem dat te zeggen?'

Hij moest lachen om haar argeloosheid. 'Nee, schatje. Ik ben je pappa nu. En je hoeft hem niet op te bellen. Zodra we daar zijn, zal ik hem wel opbellen. O ja, dat zal ik zeker doen.' Ze werd steeds banger voor hem en ze voelde hoe stevig hij haar arm vasthield toen ze de rijweg naar het stationsgebouw overstaken. Ze overwoog zich los te rukken, maar zijn greep op haar arm was te krachtig en ze begreep heel goed dat hij haar niet zou loslaten.

'Waarom gaan we naar San Diego, meneer... eh... pappa?' Zo wilde hij blijkbaar genoemd worden en als ze hem zijn zin gaf, zou hij misschien aardiger tegen haar doen.

'Ik ga kennissen opzoeken.'

'O.' Ze begreep niet waarom hij dat niet op een andere dag had kunnen doen en toen bedacht ze dat ze maar beter van haar avontuur kon genieten. Ze zou heel wat te vertellen hebben wanneer ze vanavond thuiskwam. Toen ze de veiligheidscontrole naderden, knelde hij haar arm nog krachtiger vast en snauwde haar nijdig toe dat ze moest opschieten. Toen kreeg ze een idee. Als ze tegen hem zei dat ze naar het toilet moest, zou ze daar misschien een telefoon vinden om Bernie op te bellen. Ze voelde vaag dat hij maar beter kon weten dat ze naar San Diego ging met haar 'andere' pappa.

Ze trachtte zich los te rukken van Chandler Scott zodra ze een deur met het bekende plaatje zag, maar hij rukte haar weer naar zich toe. 'Dat gaat niet door, schatje.'

'Maar ik moet naar het toilet.' Ze huilde nu echt. Ze voelde dat hij iets ging doen wat niet goed was. Hij nam haar tegen haar zin mee en ze mocht niet eens naar het toilet.

'Dat kun je in het vliegtuig wel doen.'

'Ik wil toch liever pappa bellen om hem te zeggen waar we heen gaan.' Maar hij lachte haar gewoon uit. 'Zoals ik al zei, dat hoef jij niet te doen. Ik bel hem wel op.' Zijn greep op haar arm verminderde niet toen hij zoekend om zich heen begon te kijken. Even later kwam een vrouw met geblondeerd haar en een donkere bril op hen af. Ze droeg een strakke spijkerbroek met een donkerrode parka en een baseballpetje en ze zag er doortastend uit. 'Heb je de tickets?' vroeg hij botweg en ze knikte. Zwijgend gaf ze ze aan Chandler en ze liep met hen mee, Jane in het midden. 'Is ze dat?' vroeg de vrouw. Chandler knikte alleen en Jane werd steeds banger. Ze bleven staan bij een fotoautomaat waar ze voor een dollar vier pasfoto's van haar maakten en tot Jane's verbazing haalde Chandler Scott een pas uit zijn zak en plakte er een van de foto's op. Het was een valse pas, wat bij nauwkeurig onderzoek wel zou zijn gebleken, maar paspoorten van kinderen werden meestal niet nauwkeurig onderzocht. Bij de douane bleef ze met een ruk staan en trachtte nog eens zich los te rukken. Maar Scotts hand knelde zich zo hard om haar arm dat het pijn deed en snauwde haar toe dat ze zich gedeisd moest houden. 'Als je één kik geeft of nog eens probeert weg te lopen, dan zijn je pappa, zoals je hem noemt, en je kleine broertje vanmiddag om vijf uur dood. Begrepen, klein kreng.' Hij sprak op een gedempte toon en lachte kwaadaardig terwijl de vrouw een sigaret opstak en zenuwachtig leek te worden.

'Waar brengt u me naar toe?' fluisterde ze. Ze durfde bijna niets meer te vragen na zijn dreigement. Ze waren nu allemaal aan hem overgeleverd en ze mocht Bernies leven en dat van haar broertje niet in gevaar brengen. Ze vroeg zich af of ze haar zouden vermoorden en haar enige troost was dat ze dan naar mamma zou gaan. Daar was ze van overtuigd en het nam een groot deel van haar angst weg.

'We gaan een reisje maken.'

'Mag ik dan in het vliegtuig naar het toilet?'

'We zullen wel zien.' Onverschillig keek hij op haar neer en ze begreep nog altijd niet hoe haar moeder iets voor die man had kunnen voelen. Hij zag er verlopen en onbetrouwbaar uit en knap vond ze hem ook niet meer. 'Wat je ook doet, lieverdje,' snauwde hij uit zijn mondhoek, 'je gaat nergens heen zonder een van ons beiden. Je bent voor ons een goudmijntje, dus zullen we je goed in het oog houden.' Ze begreep nog altijd niet wat hij van plan was en ze was ervan overtuigd dat ze haar gingen vermoorden. Chandler Scott begon zijn vriendin het kostbare gouden Rolex-horloge van Bernie te beschrijven.

'Hij geeft u dat horloge vast wel als u mij naar huis brengt,' zei ze hoopvol, maar het tweetal barstte in lachen uit en duwde haar in de richting van het vliegtuig. Het ontging de stewardess dat er iets niet klopte en Jane durfde haar hulp niet in te roepen nadat Scott het leven van Bernie en haar broertje had bedreigd. Zodra ze in haar stoel zat, lieten ze haar aan haar lot over en toen het toestel eenmaal in de lucht was, nam het tweetal een biertje en Jane kreeg een cola. Maar ze had geen dorst en geen honger. Ze vroeg zich af waar ze heen gingen op haar valse pas en of ze Bernie, Alexander en mevrouw Pippin nog ooit zou terugzien. Op dat ogenblik leek het haar hoogst onwaarschijnlijk.

29

Het was acht uur toen Bernie eindelijk Bill Grossman belde. Een uur lang had hij zichzelf wijsgemaakt dat Scott zich gewoon wat had verlaat. Misschien had hij op de terugrit een klapband gekregen of een mankement aan zijn aftandse wagen... Maar toen het acht uur werd, realiseerde hij zich dat Scott hem allang had kunnen bellen en kreeg hij het vreselijke gevoel dat er iets ernstigs was gebeurd.

Grossman was thuis en had kennissen op bezoek en Bernie verontschuldigde zich dat hij hem stoorde. 'O, dat geeft niet. Hoe is het vandaag gegaan?' Hij hoopte dat er zich geen moeilijkheden hadden voorgedaan. Het was verstandig van Bernie dat hij zich in het onvermijdelijke had geschikt. Hij wist uit ervaring dat een type als Chandler Scott heel moeilijk af te schudden was.

'Dat is de reden dat ik je bel. Bill, het spijt me, maar ze hadden al een uur geleden thuis moeten zijn en ze zijn er nog niet. Ik begin bang te worden. Of liever, verschrikkelijk bang.' Grossman vond dat het daar nog wat te vroeg voor was en dat hij Scott misschien als een te grote schurk zag.

'De man kan een klapband hebben gekregen.'

'Dan had hij toch kunnen bellen? En wanneer heb jij voor het laatst een klapband gehad?'

'Toen ik zestien was en de Mercedes van mijn vader had gepikt.'

'Precies. Bedenk iets anders. Maar wat kunnen we doen?'

'Ten eerste moet je je niet zo opwinden. Waarschijnlijk probeert hij alleen de bink uit te hangen. Om een uur of negen zullen ze wel boven water komen; misschien zijn ze naar een dubbele voorstelling geweest en daarna nog ijsjes gaan eten. De man komt op mij ook niet sympathiek over, maar ik geloof niet dat hij stom is.'

'Ik hoop dat je gelijk hebt.'

'Hoor eens, geef hem tot negen uur de tijd, is hij er dan nog niet, bel me dan weer even, dan zullen we kijken wat we kunnen doen.'

Om vijf voor negen belde Bernie hem weer, niet van plan zich nog eens te laten afschepen. 'Ik ga de politie bellen.'

'Wat ga je tegen ze zeggen?'

'Ten eerste heb ik zijn kenteken genoteerd en ten tweede zal ik zeggen dat ik hem verdenk van het ontvoeren van mijn kind.'

'Luister nou eens, Bernie. Ik begrijp dat je je ongerust maakt, maar denk er eerst even over na. Ten eerste is ze jouw kind niet, volgens de wet is ze zijn kind, en ten tweede, als hij er met haar vandoor is, wat ik ten zeerste betwijfel, dan wordt dat niet als ontvoering beschouwd, hoogstens heeft hij zich niet aan de opgelegde maatregel gehouden.'

'Hoeft hij zich daar dan dan niet aan te houden?' Bernie begreep er niets meer van.

'Dat is hoogstens een overtreding, want hij zou er met zijn eigen kind vandoor zijn.'

'Maar hij heeft de voogdij toch nog niet?' zei Bernie. 'Jezus, deze man is een ordinaire crimineel. Hij zei geen woord tegen haar toen hij haar kwam halen. Hij stond de kamer rond te kijken alsof hij van plan was een inbraak te plegen en opeens liep hij de deur uit. Hij verwachtte gewoon dat ze hem na zou lopen en toen heeft hij haar meegenomen in die sloopauto en God mag weten waar ze op het ogenblik is.' Hij was radeloos van angst bij die gedachte en had het gevoel dat hij zijn belofte aan Liz had gebroken. En in feite was dat ook zo. Ze had hem gesmeekt Jane niet aan Chandler uit te leveren en dat was precies wat hij gedaan had.

Om tien uur belde hij de politie en ze voelden met hem mee, maar leken zich niet al te bezorgd te maken. Net als Bill vertelden ze hem dat Chandler wel zou komen opdagen. 'Misschien had hij er een paar te veel op,' voegden ze er nog aan toe. Maar om elf uur, toen hij bijna stond te huilen aan de telefoon, waren ze eindelijk bereid naar hem toe te komen om proces verbaal op te maken en Grossman was er toen ook niet meer gerust op.

'Hebt u nog niets gehoord?' De politie was er snel.

'Nee, dat heb ik niet. Gelooft u me nou eindelijk?'

'Ik hoop dat u zich vergist. Hij beschreef de politieman de kleren die Jane droeg en nanny kwam in peignoir en op pantoffels in de huiskamer zitten. Ze zag er netjes uit en ze had een kalmerende invloed op Bernie, en dat was maar goed ook, want een half uur later belde de politie hem terug. Het kenteken dat hij hun had opgegeven was van een wagen die dezelfde morgen was gestolen. Verder kreeg hij te horen wat Bill Grossman hem al had voorspeld. De man had zich niet aan een opgelegde rechterlijke maatregel gehouden, maar van misdaad was geen sprake. Dat de man een lijvig strafdossier had, was van geen enkel belang. Ze lieten een opsporingsbevel voor de wagen uitgaan, niet voor zijn dochter.

Om middernacht belde hij Grossman met dit laatste nieuws en hij had nog niet opgelegd of hij werd zelf gebeld. Eindelijk meldde Chandler zich.

'Zo, ouwe jongen.' Bernie kreeg bijna een beroerte bij het horen van die stem. De politie was alweer weg; hij stond er alleen voor. En Scott had zijn dochter te pakken.

'Waar zit je verdomme?'

'Janie en ik maken het best.'

'Ik vroeg waar je zit.'

'Eventjes de stad uitgegaan. En ze vindt het leuk, wat jij liefje?' Hij kietelde haar hardhandig onder haar kin terwijl ze naast hem stond te rillen in de telefooncel. Ze had geen jasje bij zich en het was november.

'De stad? Wat bedoel je?'

'Ik wilde je even de tijd geven om het geld bij elkaar te krijgen, ouwe jongen.'

'Welk geld?'

'De vijfhonderdduizend dollar die ik van je krijg als ik kleine Janie weer thuis aflever. Wat jij, meid?' Hij keek op haar neer zonder haar werkelijk te zien. 'Kleine Janie dacht zelfs dat je dat mooie horloge dat je om je poot had er wel bij zou willen doen. Lijkt me een goed idee. Maak er maar twee van die horloges van, voor mijn vriend hier ook een.'

'Welke vriend?' Bernie dacht koortsachtig na, maar er viel hem geen oplossing in.

'Laat maar zitten. We moeten het over het geld hebben. Hoe gauw kun je het bij elkaar hebben?'

'Meen je dat nou?' Bernie hart bonsde zwaar.

'Reken maar.'

'Nooit... mijn god, besef je wel hoeveel geld dat is? Dat is een vermogen. Zoveel geld kan ik niet bij elkaar krijgen.' Tranen van woede sprongen hem in de ogen. Hij was niet alleen Liz kwijt, maar ook Jane. Wie weet voorgoed. En God mocht weten waar ze was en wat ze haar zouden aandoen.

'Ik zou dat geld maar afschuiven. Fine, of je ziet Janie niet meer terug. Maar goed, ik heb geduld. Ik neem aan dat je haar toch wel terug wilt?'

'Vuile schoft die je bent.'

'Je bent zelf een rijke schoft.'

'Hoe kan ik je bereiken?'

'Ik bel je morgen weer. Zorg ervoor dat je niet in gesprek bent en als je de politie belt, maak ik haar van kant.' Bij dat dreigement keek Jane hem met grote ogen aan, maar dat ontging hem. Hij was geheel verdiept in het gesprek met Bernie.

'Hoe weet ik dat ze nog leeft?' Hij kon de woorden bijna niet over zijn lippen krijgen; zijn keel kneep dicht van angst en het was alsof een ijzeren vuist zich om zijn hart klemde.

Chandler Scott hield de hoorn bij haar mond. 'Zeg eens iets tegen je pa.' Ze was zo verstandig niet te roepen waar ze was. Ze wist het zelfs nauwelijks. Maar ze had wel gezien dat het tweetal vuurwapens had, en ze zouden haar dus niet sparen.

'Dag pappa.' Haar stemmetje klonk schril en ze begon te huilen zodra ze tegen hem praatte... 'Ik hou van je... alles is goed met mij...'

'Ik haal je weer terug, lieverd... wat het ook kost... ik beloof het je...' Maar Chandler Scott liet haar niet meer antwoorden. De verbinding werd verbroken.

Met trillende handen belde hij Grossman. Het was inmiddels half één. 'Hij heeft haar te pakken.'

'Ja, dat weet ik. Waar zit hij?'

'Dat wilde hij me niet zeggen. En nu wil hij een half miljoen dollar.' Bernie hijgde alsof hij hard had gelopen en het bleef enige tijd stil.

'Heeft hij haar ontvoerd om je geld af te persen?' vroeg Grossman verbluft.

'Ja, goocheme jongen. Dat heb ik je toch gezegd... Neem me niet kwalijk. Wat moet ik verdomme doen? Zoveel geld bezit ik niet.' Hij kende maar één man die het vermoedelijk wel had, ofschoon misschien niet in contanten beschikbaar. Maar hij wilde het hem toch vragen.

'Ik zou de politie maar bellen.'

'Dat heb ik al gedaan.'

'Ja, maar nu ligt het anders.' Maar dat bleek niet het geval. De politie kwam net zomin onder de indruk als de eerste keer. Wat hen betrof ging het om een persoonlijk geschil tussen twee mannen die vochten om een kind waarop ze allebei recht meenden te hebben, en daar wilde de politie liever niet bij betrokken raken. En wat dat geld betrof, dat zou hij wel niet gemeend hebben.

Nanny bleef die nacht bij Bernie, schonk hem thee in en later cognac. Hij was er intussen hard aan toe en hij zag lijkbleek. Op een gegeven moment keek ze hem tussen de telefoongesprekken door recht in de ogen en zei op een toon alsof hij een bang kind was: 'We vinden hem wel.'

'Hoe weet u dat?'

'Omdat u een intelligente man bent en het recht aan uw kant hebt.'

'Ik wou dat ik dat zeker wist, nanny.' Ze klopte hem op zijn hand en hij belde Paul Berman in New York. Het was tegen vijf uur in de ochtend en Berman zei meteen dat hij zoveel geld niet kon vrijmaken. Hij was diep onder de indruk van wat hij hoorde, maar legde Bernie uit dat hij zoveel contant geld nooit ter beschikking had. Om het te krijgen zou hij aandelen moeten verkopen en die bezat hij samen met zijn vrouw. Om ze te verkopen had hij haar toestemming nodig en hij zou er een vermogen op verliezen als hij ze nu verkocht, want de koersen stonden miserabel laag. Als hij het geld al kon verschaffen, zou dat tijd vergen. Bernie begreep dat Berman hem niet uit de nood kon helpen.

'Heb je de politie gebeld?'

'Ze nemen de zaak niet ernstig. Die Scott heeft blijkbaar alleen een rechterlijke maatregel overtreden en daar tillen ze in deze staat niet zwaar aan. De biologische vader van een kind kan geen kwaad doen.'

'Ze moesten hem van kant maken.'

'Dat doe ik wel, als ik hem te pakken krijg.'

'Laat het me weten als ik je op een andere manier kan helpen.'

'Bedankt, Paul.' Hij legde op.

Weer belde hij Grossman. 'Dat geld krijg ik niet bij elkaar. Wat nu?'

'Ik heb iets bedacht. Ik ken een detective die wel eens vaker voor me werkt.'

'Kunnen we hem meteen bellen?'

Even leek Grossman te aarzelen, maar hij was in feite een humaan mens, al was hij te goed van vertrouwen. 'Ik bel hem wel.' Vijf minuten later was hij terug aan de telefoon en vertelde dat de detective over een half uur naar zijn huis zou komen. Grossman zou er dan ook zijn.

Het was drie uur in de ochtend toen ze in Bernies huiskamer bijeen waren. Bill Grossman, Bernie, de detective, een zwaargebouwde, onopvallende man van in de dertig, en een vrouw die met hem meegekomen was zonder dat Bernie nog begreep waarom, en nanny in haar peignoir en op pantoffels. Ze voorzag iedereen van koffie of thee en ze gaf Bernie nog een glas cognac. De anderen bood ze geen cognac aan, die moesten het hoofd maar koel houden, vond ze, als ze Jane wilden opsporen.

De detective heette Jack Winters en de vrouw die hij bij zich had was zijn echtgenote, Gertie. Ze waren allebei bij de narcoticabrigade geweest en na jaren voor de politie van San Francisco te hebben gewerkt waren ze zelf een onderzoeksbureau begonnen. Grossman zei dat ze vaak verbluffende resultaten hadden bereikt.

Bernie vertelde wat hij van Chandler Scott afwist, welke relatie hij met zijn overleden vrouw had gehad, dat hij gearresteerd was en diverse keren een straf had uitgezeten, en over zijn relatie of het ontbreken daarvan met Jane. Hij gaf hun het kenteken van de gestolen wagen, leunde achterover en keek de speurders met een angstige blik aan.

'Denkt u dat u haar kunt opsporen?'

'Ik hoop het,' zei de man. Hij had een hangsnor en hij zag er op het eerste gezicht niet bijster intelligent uit, maar zijn blik was verrassend scherp. Zijn vrouw maakte dezelfde indruk op hem. Ze was niet mooi, maar bepaald niet dom. 'Ik heb het gevoel dat ze naar Mexico zijn gegaan, of althans daar in de buurt.'

'Waarom denkt u dat?'

De scherpe blik richtte zich op Bernie. 'Zo maar een idee. Geef me een paar uur, dan trek ik wat mogelijkheden voor u na. U hebt zeker geen foto van die Scott?' Bernie schudde van nee en voor zover hij wist had Liz er ook geen meer gehad.

'Wat moet ik tegen hem zeggen als hij belt?'

'Dat u bezig bent het geld voor hem bijeen te harken. Hou hem aan het lijntje... laat h,em wachten... en laat hem niet aan uw stem horen dat u bang bent. Dat zal hem overtuigen dat u het geld bijeen krijgt.'

Bernie keek hem bezorgd aan. 'Ik heb hem al gezegd dat ik zoveel niet had.'

'Dat geeft niet. Ik denk niet dat hij dat heeft geloofd.' Ze zegden toe voor het einde van de dag contact met hem op te nemen en raadden hem aan onderwijl wat slaap te pakken. Maar hij had nog één vraag die hij met grote tegenzin stelde.

'Denk u... dat hij in staat is... haar letsel toe te brengen?' Het woord doden kon hij niet over zijn lippen krijgen. Gertie antwoordde hem op zachte toon en met wijze ogen. Hij begreep opeens dat deze vrouw heel wat had gezien in haar leven.

'Laten we hopen van niet. We zullen doen wat we kunnen om haar op te sporen voor hij zoiets doet. Laat het maar aan ons over.'

Dat deed hij dan ook en twaalf uur later belden ze hem al terug. Het was een ondraaglijke wachttijd voor Bernie geweest. Hij had heen en weer gelopen, steeds meer koffie, thee of cognac gedronken en was tenslotte om tien uur 's morgens op zijn bed neergevallen, op van de zenuwen en volslagen uitgeput. Nanny had haar bed niet eens gezien; ze moest 's morgens meteen weer voor Alexander zorgen en ze voerde hem juist zijn warme eten toen er werd gebeld: het waren de beide detectives. Ze hadden een indrukwekkende map met gegevens bij zich en Bernie begreep dat ze ook niet veel slaap hadden genoten.

Ze waren in het bezit van foto's van de ontvoerder en het strafdossier van Scott. Hij had straffen uitgezeten in niet minder dan zeven staten, steeds voor diefstal, inbraak of oplichting Hij was herhaaldelijk gearresteerd voor fraude met cheques, maar die zaken waren voor het merendeel geseponeerd, misschien doordat hij de gedupeerden had terugbetaald. Dat stond er niet bij en het was ook niet van belang.

'Het boeiende van het hele patroon is dat het deze man altijd om geld gaat. Hij is niet aan de drugs, heeft geen seksmisdrijven gepleegd of iets in die klasse... het gaat hem om geld en nergens anders om. Het lijkt wel of geld zijn hobby is.'

Bernie keek hem somber aan. 'Een half miljoen dollar kun je moeilijk een hobby noemen.'

Winters knikte. 'Hij hoopt deze keer zijn grote slag te slaan.'

Ze hadden op goed geluk inlichtingen ingewonnen bij een reclasseringsambtenaar die Jack goed kende en meteen beet gehad, wat wel haast een wonder mocht heten op zondag. Scott was een dag voordat hij opbelde pas voorwaardelijk in vrijheid gesteld. Winters wist waar hij zijn intrek had genomen en hij had daar tegen iemand gezegd dat hij naar Mexico wilde. De gestolen wagen was teruggevonden op de parkeerplaats van het vliegveld. Er waren drie gestolen tickets op een vlucht naar San Diego aangetroffen, maar de drie passagiers waren toen allang spoorloos en de stewardess die Gertie tussen twee vluchten door om inlichtingen had gevraagd, herinnerde zich een klein meisje dat aan Jane's signalement beantwoordde.

'Net wat ik dacht, hij is naar Mexico gegaan. En ze zullen Jane vasthouden tot u met het geld over de brug komt. Eerlijk gezegd voel ik me opgelucht nu ik zijn dossier heb gezien. Hij heeft zich nooit schuldig gemaakt aan geweldmisdrijven. Dat is althans iets. Met een beetje geluk zal hij haar niets aandoen.'

'Maar hoe krijgen we hem verdomme te pakken?'

'We gaan vandaag nog op zoek. Als u wilt, kunnen we vanavond nog die kant uitgaan. Ik zou willen uitgaan van San Diego en daar proberen zijn spoor op te pikken. Hij zal daar wel weer een auto hebben gestolen of er een hebben gehuurd die hij niet terugbrengt. Dat lukt nogal gemakkelijk. Hij zal niet het gevoel hebben dat hij gevaar loopt en hij hoeft niet bang te zijn hier van ontvoering te worden beschuldigd. Hij heeft zich alleen niet aan een rechterlijke beschikking gehouden en daar tillen ze hier niet zwaar aan.' Bernie wilde weer kwaad worden, maar hij had aan den lijve ondervonden dat Winters gelijk had. En hij wilde allereerst dat Jane werd opgespoord.

'Begint u er maar zo snel mogelijk aan.' Beiden knikten ze. Ze hadden al wat voorbereidingen getroffen, voor het geval dat dit zijn antwoord zou zijn. 'Wat zeg ik als hij me weer belt?' Maar dat was nog niet gebeurd. 'Doe alsof u bezig bent het geld bijeen te krijgen. Zeg dat het een week kan kosten, twee weken liever. Geef ons even de tijd hem op het spoor te komen. Twee weken is voor ons voldoende. Dan hebben we hem wel te pakken.' Het leek Bernie een optimistische schatting, maar ze hadden tenslotte ook het signalement van de vriendin die eveneens een strafblad had en voorwaardelijk in vrijheid was gesteld. Ze had samen met hem in een pension gewoond, waar ze de vorige dag hun kamer hadden opgezegd.

'Denkt u echt hem binnen twee weken te kunnen opsporen?'

'We doen er alles aan.' Winters dacht blijkbaar van wel.

'Wanneer gaat u weg?'

'Om een uur of tien morgenavond. We moeten nog wat schikkingen treffen.' Ze hadden drie andere opdrachten lopen, maar dit was de belangrijkste en de andere zaken zouden ze aan medewerkers overdragen. 'Tenslotte... ' Hij noemde hun honorarium, dat niet laag was, maar Bernie wilde niet afdingen. Hij had vertrouwen in de man gekregen en hoopte op een goed resultaat. En wat kon hij anders doen?

'Uitstekend. Waar kan ik u bereiken, als hij me nog weer belt?'

Ze lieten een telefoonnummer achter waar ze te bereiken waren tot ze vertrokken. Twintig minuten nadat ze weg waren, werd hij weer door Chandler gebeld.

'Hoe staat het ermee, ouwe jongen?'

'Goed. Ik ben druk bezig het geld bij elkaar te krijgen.'

'Blij het te horen. Wanneer denk je dat je het bij elkaar hebt?'

Hij kreeg een inval. 'Dat kan wel een paar weekjes duren. Ik moet ervoor naar New York.'

'Verdomme.' Scotts stem klonk nijdig en Bernie hoorde hem overleggen met iemand die kennelijk naast hem stond. Eindelijk kwam hij weer aan het toestel. Ze hadden zijn verhaal geslikt. 'Goed dan. Maar niet meer dan twee weken. Over precies veertien dagen bel ik je terug. Zorg dat je dan thuis bent, anders maak ik haar van kant.' Scott brak het gesprek af voor hij Jane aan de telefoon had kunnen vragen. Hij was in paniek geraakt en belde het nummer van Winters.

'Waarom hebt u tegen hem gezegd dat u voor het geld naar New York moet?' vroeg Winters verbaasd.

'Omdat ik met u meega.' Even bleef het stil.

'Zou u dat wel doen? Het kon er wel eens ruw aan toe gaan. En hij zal u herkennen als u te dicht in de buurt komt.'

'Ik wil er zijn voor Jane, als u haar weet te vinden. Ik ben de enige die het kind nog heeft. Ik kan het wachten hier niet langer uithouden.'

Achter Bernies rug was nanny binnengekomen. Ze bleef bij de deur staan, luisterend naar het gesprek, en trok zich toen geruisloos terug. Het deed haar goed dat Bernie mee wilde naar Mexico om bij de opsporing van Jane te helpen. 'Zal ik dan maar meegaan?' vroeg Bernie. 'Uw honorarium blijft uiteraard hetzelfde.'

'Daar gaat het niet om. Ik dacht meer aan uzelf. Kunt u niet beter hier blijven en zo goed mogelijk uw normale bestaan voortzetten?'

'Mijn normale bestaan is gisteravond om zeven uur geëindigd en het zal niet weer normaal worden voor mijn dochter is gevonden.'

'We komen u over een uur halen. Neem niet te veel bagage mee.'

'Tot straks dan.' Toen hij oplegde, voelde hij zich opgelucht. Hij belde Grossman nog, die hem beloofde de nieuwste ontwikkelingen de volgende morgen ter kennis van de rechtbank te brengen. Daarna belde hij Paul Berman in New York en de man die op de zaak voor hem moest invallen. Als laatste belde hij zijn moeder.

'Ma, ik heb slecht nieuws voor u.' Zijn stem trilde al bij voorbaat. Maar hij moest haar inlichten. Het had geen zin hen met Thanksgiving te laten overkomen en misschien met Kerstmis en Oud en Nieuw ook niet meer... Zou zijn leven ooit weer normaal worden?

Ze schrok ontzettend. 'Is er iets met Alex?'

'Nee, het gaat om Jane.' Hij haalde diep adem en stak van wal. 'Ik heb geen tijd om het u allemaal uitvoerig uit te leggen, maar een poosje geleden dook de eerste man van Liz op en hij blijkt een echte schurk te zijn, een crimineel die vaak in de gevangenis heeft gezeten. Hij probeerde me te chanteren met de voogdij over Jane als inzet. Ik heb toen geweigerd te betalen en nu heeft hij Jane ontvoerd. Het losgeld is een half miljoen.'

'O, lieve god.' Hij kon haar angst voelen door de telefoon. 'O, god, Bernie...' Ze kon het niet verwerken. Hoe kon iemand een kind zoiets aandoen? Wat was dat voor een gek? 'Weet je hoe het met Jane is?'

'Goed, geloof ik. Maar de politie wil zich er niet mee bemoeien. Ze zeggen dat hij als biologische vader het kind niet heeft ontvoerd, hij heeft zich alleen niet aan de omgangsregeling gehouden en daar doen ze niets aan. Ze nemen de zaak niet ernstig op.'

'O, Bernie...' Ze begon te snikken.

'Alsjeblieft, ma, geen tranen. Daar kan ik niet meer tegen. Ik bel alleen omdat ik vanavond naar Mexico ga met twee detectives die ik in de arm heb genomen. Ze denken dat ze daar wel zal zitten... Jullie moeten maar niet komen voor Thanksgiving.'

'Nee, goed. Zorg jij er nu maar voor dat je haar vindt. O, god...' Voor het eerst in haar leven vreesde ze werkelijk een hartaanval te krijgen. En Lou was naar een medische vergadering. Ze wist niet eens waar.

'Ik bel u terug zo gauw ik kan. De detective denkt dat we haar binnen twee weken wel hebben gevonden...' Het gaf hem wat hoop, maar voor haar was het een nachtmerrie zonder einde. Hij hoorde haar heftig snikken.

'Lieve god, Bernie...'

'Ik moet nu opleggen, ma. Alle liefs.' Hij ging een kleine koffer pakken, trok een overhemd aan met een warme skitrui eroverheen, een spijkerbroek, een parka en stevige laarzen. Toen hij zijn koffer wilde grijpen, stond nanny opeens voor hem met Alexander op de arm. Hij zei dat hij weg moest en wat hij ging doen, dat hij naar Mexico vertrok om Jane te zoeken. Hij beloofde haar vaak te bellen en vroeg haar goed voor Alexander te zorgen. Opeens maakte hij zich bezorgd om iedereen, na wat er met Jane was gebeurd. Ze beloofde hem alles zo goed mogelijk te behartigen.

'Als u Jane maar veilig thuisbrengt.' Het klonk als een opdracht en hij lachte tegen haar en kuste zijn zoon. Even sloeg hij zijn arm om haar heen. 'Pas goed op uzelf, meneer Fine,' zei ze, 'we willen u heelhuids terugzien.'

Hij ging de deur uit zonder om te kijken en toen hij buiten de claxon hoorde van een oude stationcar, kwam hij met grote sprongen de stoep af. Buiten wachtten zijn beide speurders en aan het stuur zat een van hun medewerkers.

30

Tijdens de rit naar de luchthaven dacht Bernie aan de vreemde wending die zijn leven had genomen. Nog maar ruim een jaar geleden had hij zo'n normaal bestaan geleid met een vrouw die hij aanbad en een tweede kind naast het kind dat zij al had gehad. Nu was Liz dood, Jane was ontvoerd en er werd een waanzinnig hoog losgeld geëist, en hij was op weg naar Mexico met twee mensen die hij nauwelijks kende en die tegen betaling naar haar gingen zoeken. Terwijl hij door het raam zat te kijken, was het beeld van Jane geen moment uit zijn gedachten. Hij was doodsbang dat Scott en zijn medeplichtigen haar iets zouden aandoen en die mogelijkheid had hem de hele nacht uit zijn slaap gehouden. Hij begon er nog eens over tegen Gertie toen ze op de luchthaven aankwamen. Ze leek van mening dat het Scott werkelijk alleen om het geld te doen was en hij liet zich door haar geruststellen.

Vanaf de luchthaven belde hij Grossman nog eens en zegde toe dat hij zijn advocaat van hun vorderingen op de hoogte zou houden. Om half twaalf landden ze op San Diego, waar ze een grote wagen met vierwielaandrijving huurden. Dat had Winters al vanuit San Francisco geregeld. Ze gingen er meteen op uit; ze wilden geen tijd verliezen met overnachten in een hotel. Bij Tijuana gingen ze de grens over. Ze reden snel door Rosarito en Descanso en bereikten een uur later Ensenada. Winters had zo'n vermoeden dat ze die plaats zouden hebben opgezocht en met een biljet van vijftig dollar in de hand had hij het geheugen opgefrist van de douanier in Tijuana, die vertelde dat hij het meisje had gezien.

Het was toen al één uur in de nacht, maar de cafés waren nog open en een uur lang liepen ze de ene tent na de andere binnen, bestelden een biertje en lieten een foto van Scott zien. Gertie boorde een goudmijn aan bij een barman die zich het kind ook herinnerde. Een blond meisje in rode kleren, zei hij, en ze leek bang te zijn voor de twee mensen die haar bij zich hadden. De vrouw had hem nog inlichtingen gevraagd over de pont van Guaymas bij Cabo Haro.

Gertie haastte zich met haar inlichtingen terug naar de wagen en ze volgden de route die de barman had aangegeven, zuidwaarts over San Vincente, San Telmo en Rosario en oostelijk door de Baja naar El Marmol. Het was een rit van zo'n kleine driehonderd kilometer die hun vijf uur kostte over slechte wegen, al hadden ze vierwielaandrijving. Maandagmorgen om zeven uur stapten ze in El Marmol uit om te tanken en een uur later gingen ze ergens iets eten en reden door naar de oostkust van de Baha. Het was nog driehonderd kilometer naar Santa Rosalia, en toen ze daar tegen drie uur aankwamen, hadden ze er een vermoeiende rit opzitten. Ze moesten twee uur wachten tot de pont naar Guaymas afvoer. Weer hadden ze geluk, want een dekknecht die hen met de bagage hielp, herinnerde zich Scott, zijn vriendin en het kind dat ze bij zich hadden.

'Wat denk je ervan Jack?' Hij stond naast Bernie aan dek en ze zagen achter zich de Baha verdwijnen. Gertie kwam bij hen staan.

'Het gaat goed tot dusver, maar ik reken er niet op dat dat zo blijft. Meestal komen er tegenslagen. Maar we zitten in elk geval op het goede spoor.'

'Misschien vinden we haar snel,' zei Bernie. Hij wilde het zo graag geloven, maar Winters wist dat zoiets niet waarschijnlijk was.

Het was honderdvijftig kilometer van Santa Rosalia naar Empalme en nog eens ruim driehonderd van Empalme naar Espiritu Santo, waar Scott volgens dezelfde dekknecht van boord was gegaan. Maar op Espiritu Santo wisten havenarbeiders zeker dat hij was doorgevaren naar Mazatlan, nog eens honderdvijfenzeventig kilometer verder. En daar liep het spoor dood. Woensdag wisten ze niet meer dan ze in San Francisco hadden geweten. Het duurde een week van moeizaam navragen in elke bar, elk restaurant en elk hotel van Mazatlan voor ze erachter waren dat het spoor doorliep van Mazatlan naar Guadalajara en het had hun acht dagen moeizaam speuren gekost Scott tot zover te volgen.

In Guadalajara kwamen ze te weten dat hij had overnacht in het onaanzienlijke hotelletje Rosalba in een steeg en veel meer kwamen ze niet te weten. Winters was van mening dat hij het platteland had opgezocht en misschien in een van de kleine plaatsjes aan de weg naar Aguascalientes zat. Ook dat spoor volgden ze nog twee dagen en toen was Bernies tijd om. Over twee dagen moest hij terug zijn in San Francisco voor het telefoontje van Scott.

'Wat doen we nu?' Ze hadden Bernies terugreis al uitvoerig besproken. Als ze haar niet tijdig vonden, kon hij van Guadalajara terugvliegen naar San Francisco, waar hij het telefoongesprek met Scott zou afwachten. Winters en zijn vrouw zouden in Mexico blijven tot ze van hem hoorden. Iedere dag had hij Grossman verslag gedaan en hij had nanny en Alexander gebeld. Met hen was alles gelukkig in orde, maar hij miste Alexander ontzettend. Maar die vrijdag dacht hij alleen nog aan Jane en de schoft die haar had gegijzeld.

'Ik geloof dat u morgen beter terug kunt gaan,' zei Winters terwijl ze in hun hotel een cerveza zaten te drinken. 'Vertel hem maar dat u het geld bij elkaar hebt.' Winters leek een plan te hebben, maar toen Bernie ervan hoorde, voelde hij er niet veel voor.

'Een half miljoen dollar? En wat doe ik als ik hem dat geld ergens moet overhandigen? Zeggen dat we maar een grapje maakten?'

'Nee, spreek alleen een ontmoetingsplaats met hem af. Daarna nemen wij het over. Als hij u hier ergens wil ontmoeten, weten we meteen een hoop meer. Zeg maar dat u een paar dagen nodig hebt om hier te komen. Met een beetje geluk pakken we hem dan.'

Winters dacht nog verder na en Bernie ook. 'Wie weet zit hij allang weer in de Verenigde Staten.'

'Daar geloof ik niets van,' zei Winter. 'Als hij ook maar een beetje hersens heeft, is hij bang voor de politie. Ontvoering zullen ze hem niet ten laste leggen, maar hij heeft een wagen gejat en daarvoor draait hij zo weer de bak voor in. Hij is tenslotte voorwaardelijk vrij.'

'Het gaat mij boven mijn pet,' zei Bernie. Verbitterd keek hij Winters aan. 'Die man haalt een kind uit haar huis weg, bedreigt haar, bezorgt haar wie weet een trauma voor de rest van haar leven en de politie pakt hem voor een of ander wrak van een auto. Zo gaat dat in onze maatschappij. Voor dit soort gevallen zouden ze de doodstraf moeten invoeren!'

'Dat meent u niet,' zei Winters peinzend. Hij had veel van dit soort gevallen meegemaakt, soms nog wel erger. Het was een van de redenen waarom hij zelf geen kinderen wilde en zijn vrouw dacht er net zo over. Ze hadden niet eens een hond meer nadat die van hen was gestolen en vergiftigd en op hun stoep gelegd door iemand die ze hadden laten arresteren.

De volgende dag kregen ze geen nieuwe aanwijzingen en op zaterdagavond vertrok Bernie per vliegtuig naar San Francisco. De volgende avond om negen uur was hij thuis en hij knuffelde zijn zoon, het enige kind dat hij nog had op dat moment. Liz was overleden en Jane ontvoerd. Hij had graag willen weten of ze hem ooit nog weer tegemoet zou komen rennen bij zijn thuiskomst en even hoorde hij haar 'Hi, pappa!' roepen. Toen kreeg hij het te kwaad en haastig zette hij zijn bagage op nanny's kamer. In de zitkamer zette hij zich op de bank, stilletjes huilend met zijn handen voor zijn gezicht. Hij kon het niet meer verwerken dat Jane hem op zo'n wrede manier was afgenomen. Hij had het gevoel dat hij Liz in de steek had gelaten op het enige punt dat belangrijk voor haar was geweest.

'Meneer Fine?' Nanny had hem opgemerkt en nu Alexander in zijn bedje lag te slapen, wilde ze zich om zijn vader bekommeren. Rustig kwam ze de kamer binnen, waar geen licht brandde. Ze begreep hoe moeilijk de laatste veertien dagen voor hem waren geweest, in feite de laatste veertien maanden... Hij was zo'n aardige man en ze had zo met hem te doen. Alleen haar geloof in God sterkte haar in de overtuiging dat ze Jane zouden vinden en weer thuisbrengen en dat wilde ze op hem overbrengen. Aanvankelijk reageerde hij niet. 'Ze komt heus wel weer thuis,' zei nanny. 'God zal ons de wijsheid schenken die we nodig hebben om haar te vinden.' Maar Bernie moest denken aan het kindje van Lindbergh dat zijn ontvoering niet had overleefd en hij besefte wat die ouders moesten hebben doorgemaakt.

'En als we haar nu eens niet vinden?' Het klonk alsof het uit de mond kwam van een kind dat alle hoop heeft verloren, maar nanny weigerde aan die mogelijkheid te denken. Langzaam tilde hij zijn hoofd op en keek haar aan zoals ze daar stond, tegen de lichte achtergrond van de gang. 'Nanny, dat zou ik niet aankunnen.'

'Met Gods genade zal dat ook niet nodig zijn.' Ze kwam naar hem toe, klopte hem op de schouder en deed het licht aan. Een paar minuten later bracht ze hem een lekker kopje thee met een broodje. 'U zou vanavond eens vroeg naar bed moeten gaan. Dan kunt u morgen helderder denken, meneer Fine.' Maar wat viel er nog te denken? Hoe moest hij aannemelijk maken dat hij over een half miljoen dollar beschikte die hij niet bezat? Hij was zo bang en deed die nacht haast geen oog dicht; hij lag maar te woelen en te tobben.

De volgende morgen kwam Bill Grossman langs. Bernie vertelde uitvoerig waar ze waren geweest en wat ze aan de weet waren gekomen nadat het spoor in Guadalajara was doodgelopen. Winters had hem 's morgens vroeg al gebeld en had geen nieuws kunnen melden, maar hij had gesproken over een bepaalde suggestie van zijn vrouw. 'Gertie vindt dat we eens in Puerto Vallarta moeten gaan kijken.' Ze hadden het er al over gehad, maar waren tot de conclusie gekomen dat hij daar te veel in het oog zou lopen, reden waarom hij zich waarschijnlijk in een kleinere plaats zou schuilhouden. 'Ze kon wel eens gelijk hebben. Die kerel lijkt me brutaal genoeg om zoiets te doen. Dat soort houdt van een bruin leven. Wie weet zoekt hij vast een jacht uit.' Bernie achtte dat niet waarschijnlijk, maar zei toch: 'Probeer het maar.'

Hij bleef de hele dag thuis voor het geval dat Scott vroeger zou bellen dan hij had gezegd. Hij wilde het gesprek tot geen enkele prijs missen. Grossman bleef hem gezelschap houden tot laat in de middag, 's Morgens had hij al verslag gedaan van het beroep dat hij op de rechtbank had gedaan.

De rechter had gezegd 'verontrust' te zijn over het gedrag van Scott.

'Verontrust!' had Bernie uitgeroepen. 'Zijn ze daar helemaal geschift? Mijn kind zit God weet waar door hun stompzinnigheid en ze zijn alleen maar verontrust? Moet ik soms nog medelijden met hen hebben?' Grossman begreep zijn woede; hij had er ook wel enige reden toe. Hij verzweeg maar wat de maatschappelijk werkster die de zaak toegewezen had gekregen tegen hem had gezegd: De heer Scott heeft waarschijnlijk de verloren tijd willen inhalen, zijn dochter beter willen leren kennen. Als ik dat tegen hem zeg, dacht Grossman, vliegt hij de deur uit om het mens te wurgen. Bernie was tot het uiterste gespannen toen om vijf uur de telefoon ging. Bernie nam aan dat het Scott was en haalde diep adem voor hij opnam.

Het was Scott niet, het was Winters. 'Ik heb iets voor u. Heeft hij al opgebeld?' Het was alsof ze diefje-met-verlos speelden met als inzet zijn hart... zijn kind...

'Nee, daar wacht ik nog op. Wat is er voor nieuws?'

'Ik kan nog niets met zekerheid zeggen, maar ik denk dat we hem op het spoor zijn. Hij is overal in Puerto Vallarta gesignaleerd.'

'Met Jane bij zich?' O God... barmhartige God, laten ze haar niets gedaan hebben... Hij had steeds moeten denken aan ouders die in zo'n geval hun kind nooit meer terug hadden gezien. Het waren er duizenden per jaar... schrikbarende cijfers...

'Dat weet ik niet. Hij is vaak gezien in een bepaalde tent, Carlos O'Brien. Daar komt heel Vallarta. Het is de drukst bezochte gelegenheid hier; Scott moet wel gek zijn geweest om zich daar te vertonen. Maar niemand leek zich een kind of een vrouw te herinneren, dus zal hij die wel in het hotel hebben achtergelaten. Probeer iets uit hem los te krijgen als hij belt. Hou hem zo lang mogelijk aan de praat... wees vriendelijk tegen hem.' Bernie kreeg het zweet in zijn handen bij dat verzoek.

'Ik zal mijn best doen.'

'En maak een afspraak met hem. Doe alsof u het geld voor hem hebt.'

'Ja, ik weet het.'

Bernie was opgewonden na het gesprek en hij bracht Grossman op de hoogte van wat hij had gehoord. Vijf minuten later ging de telefoon weer en nu was het Scott via een krakende, zo te horen intercontinentale lijn. 'Hoe staat het, ouwe jongen?' Zijn stem klonk onbezorgd en ontspannen en Bernie had graag zijn keel willen dichtknijpen.

'Prima. Ik heb goed nieuws voor je.' Hij trachtte het luchtig en op onbezorgde toon te zeggen terwijl hij zich boven de mis uit verstaanbaar probeerde te maken.

'Wat voor nieuws?'

'Een half miljoen dollar.' Bernie kwam in zijn rol. 'Hoe maakt Jane het?'

'Ja, dat is inderdaad goed nieuws,' zei Scott, wel geestdriftig, maar minder dan Bernie had verwacht.

'Ik vroeg hoe het met Jane gaat?' Onder het wachten hield hij de telefoon stevig vast en Grossman keek hem bezorgd aan.

'Best. Maar ik heb slecht nieuws voor jou.' Bernies hart sloeg een slag over. 'De prijs is verhoogd. Ze is zo'n leuk klein ding, ze is veel meer waard dan ik aanvankelijk dacht...'

'O ja?'

'Ze lijkt me best een miljoen waard, jou niet?' Jezus...

'Dat zal niet gemakkelijk worden.' Hij schreef het bedrag op en gaf Grossman het papiertje. Misschien wonnen ze er wat tijd mee. 'Dan zal ik nog eens naar mijn geldschieters moeten.'

'Die vijfhonderdduizend heb je?'

'Ja,' loog hij.

'Dan kan er in termijnen worden betaald.'

'Krijg ik Jane terug na de eerste betaling?'

Scott lachte hem uit. 'Ik ben niet gek, makker.' De schoft. Bernie had nog nooit iemand zo grondig gehaat en met zoveel reden. 'Je krijgt haar terug zodra het hele miljoen binnen is.'

'Dan zal ik niet in termijnen betalen.'

Scotts stem klonk wat harder. 'Ik geef je een week om de andere helft bijeen te krijgen, Fine. Krijg ik het niet...' Er volgde een dreigende, veelzeggende stilte. Iemand die zo tuk is op geld, moet wel tot alles in staat zijn, dacht Bernie angstig. Maar ze hadden althans een week gewonnen om Jane op te sporen, als het meezat in Puerto Vallarta.

'Ik wil haar spreken.' Ook zijn stem verhief zich.

'Ze is niet bij me.'

'Waar is ze dan?'

'Op een veilige plek, wees maar niet bezorgd.'

'Eén ding moet je goed begrijpen, Scott, als je haar ook maar een haar op haar hoofd krenkt, vermoord ik je. Begrepen? En je krijgt geen cent voor ik haar levend en wel terugzie.'

'Er gebeurt niets met haar.' Hij lachte. 'Ze wordt hier zelfs lekker bruin.' Puerto Vallarta dus.

'Ja, maar waar is ze?'

'Dat gaat je niet aan. Dat vertelt ze je wel wanneer ze thuiskomt. Ik bel je over een week op dezelfde tijd, en zorg dat je het geld dan hebt, Fine.'

'Doe ik. Als jij er dan maar voor zorgt dat je Jane hebt.'

'Koop gesloten.' Scott lachte. 'Voor een miljoen dollar.' En met deze woorden beëindigde hij het gesprek. Uitgeput liet Bernie zich in een stoel vallen. Hij had het zweet op zijn voorhoofd staan en toen hij naar Grossman keek, zag hij dat zijn advocaat zat te trillen.

'Zo'n schoft heb ik nog niet eerder ontmoet,' zei Grossman.

'Zeg dat wel.' Bernies stem klonk verbitterd. Hij had het gevoel dat hij dit alles nooit meer te boven zou komen, ook al slaagden ze erin Jane op te sporen.

Een half uur later werd er nog eens gebeld. Het was Winters weer. Hij verspilde geen woorden. 'We hebben hem!'

'Lieve god, is het waar? Ik had hem net nog aan de telefoon.' De hoorn trilde in Bernies hand en zijn stem klonk onvast.

'Ik bedoel, we weten waar hij zit. Een serveerster bij Carlos 0'Brien is als oppas voor Jane ingehuurd. Ik heb haar duizend dollar beloofd als ze haar mond dichthoudt, dat is het wel waard. Ze zegt dat Jane gezond is. Jane heeft tegen dat meisje gezegd dat Scott eigenlijk niet haar vader is, maar het "vroeger wel was", omdat hij toen met haar moeder was getrouwd. Scott heeft haar blijkbaar flink onder druk gezet, want ze heeft die serveerster ook verteld dat hij jou en je zoon zou vermoorden als ze probeerde weg te lopen of om hulp te roepen. Ik heb de indruk dat die vriendin van Scott geen zin meer had om op Jane te passen terwijl haar vriend avond aan avond de bloemetjes buiten zette. Daarom hebben ze die serveerster aangenomen.'

'Jezus, hoe kun je zoiets tegen een kind zeggen?'

'Dat komt wel meer voor. Doorgaans vertellen ze het ontvoerde kind dat zijn ouders óf dood zijn óf niets meer van hem willen weten. Een kind dat bang is, zal vrijwel alles geloven.'

'Waarom is die serveerster niet naar de politie gegaan?'

'Ze zegt dat ze niet bij de zaak betrokken wilde raken. En ze was er ook niet van overtuigd dat het kind de waarheid sprak. Scott betaalde haar waarschijnlijk goed. Alleen betaalden wij haar nog beter. Wie weet is ze met hem naar bed geweest, dat leek me iets waarvoor ze haar hand niet omdraaide. Ze bood me fellatio aan voor honderd dollar en als ik erop in was gegaan zou ik het niet op de onkostenrekening hebben gezet,' zei Winters. 'Ik heb het aan Gertie verteld, maar ze kon er de humor niet van inzien.' Winters werd opeens weer ernstig. 'Wat zei hij over de telefoon?' Hij was van plan die avond tot actie over te gaan, en hoe meer hij wist hoe beter.

'Hij eist nu al een miljoen. En hij gaf me een week om het geld bij elkaar te krijgen.'

'Goed zo. Dan heeft hij nog niet gemerkt dat we hem op het spoor zijn. Ik wil het kind vanavond bij hem weghalen. Voor nog eens duizend zal die serveerster me helpen. Ze moet vanavond oppassen bij Jane, en dan neem ik het kind mee.' Bernie kreeg een wee gevoel in zijn maag. God, laat haar niets overkomen. 'We kunnen hier vanavond niet meer per vliegtuig weg, maar we rijden snel naar Mazatlan en daar kunnen we morgenochtend een vliegtuig krijgen.' Het klonk allemaal heel professioneel en deze mensen waren dan ook professionelen. Toch speet het Bernie dat hij niet in Mexico was. Jane zou vertrouwen moeten hebben in twee mensen die ze voor het eerst zag. 'Met een beetje geluk hebt u haar morgen weer thuis,' zei Winters.

'Hou me op de hoogte.'

'Omstreeks twaalf uur vannacht hoort u van me,' zei Winters. Het werd de langste avond uit zijn leven. Grossman ging om zeven uur naar huis en vroeg hem te bellen zodra Bernie iets hoorde, al zou het midden in de nacht zijn. Bernie overwoog nog zijn moeder op te bellen, maar besloot te wachten tot hij haar iets definitiefs kon meedelen.

Hij hoefde niet zo lang te wachten als Winters had gevreesd. Even na tien uur werd hij opgebeld met de mededeling dat er een gesprek voor hem was, kosten opgeroepene, uit Valle de Banderas in Jalisco.

'U neemt de kosten op u?' vroeg de telefoniste met een buitenlands accent en haastig zei hij ja. Nanny Pippin was die avond vroeg naar bed gegaan en hij was alleen in de keuken waar hij juist verse koffie had gezet.

'Jack?' vroeg hij.

'We hebben haar. Alles is in orde. Ze ligt naast Gertie achter in de wagen te slapen. Ze is uitgeput. Het spijt me, maar we hebben haar blijkbaar flink bang gemaakt. De serveerster deed open en we namen haar even in de tang. Ze zal tegen Scott zeggen dat de politie een inval heeft gedaan. Ik denk niet dat Scott je voorlopig lastig zal vallen. We hebben plaats geboekt op een vlucht om negen uur morgenochtend uit Mazatlan en we logeren vannacht in een Holiday Inn zodra we daar zijn. Ik denk niet dat iemand ooit nog een vinger naar Jane zal uitsteken.' Het was Bernie bekend dat Winters en zijn vrouw gewapend waren. Met de hoorn nog in zijn hand liet hij de tranen langs zijn wangen rollen en het enige dat hij nog kon zeggen tegen de man die Jane had gered, was: 'Ik ben jullie zo dankbaar.' Hij legde op en viel neer op een keukenstoel, en met zijn hoofd op zijn armen snikte hij van opluchting en opgekropte angst. Zijn kind kwam weer thuis... was Liz nu ook maar gekomen...

31

Het vliegtuig landde om elf uur plaatselijke tijd en Bernie was op het vliegveld met nanny. Grossman en Alex. Jane kwam aan Gerties hand van het vliegtuig uit en Bernie rende op haar af, tilde haar op en drukte haar tegen zich aan, huilend zonder schaamte. En deze keer verloor zelfs nanny haar zelfbeheersing. De tranen stroomden uit haar blauwe ogen en ze kuste Jane en zelfs Bill Grossman gaf haar een kus.

'O, kindje... wat is dat erg geweest...' Bernie kon nauwelijks een woord uitbrengen en Jane huilde en lachte tegelijk en vloog hem en nanny en haar broertje om de hals.

'Ze zeiden dat als ik mijn mond niet hield of zou proberen weg te lopen...' Jane begon nog harder te huilen. Ze kon het niet uitspreken, maar hij had het al van Winters gehoord. 'Ze zeiden dat iemand u voortdurend in de gaten hield.'

'Dat was een leugen, lieverd. Zoals alles wat hij je heeft verteld.'

'Hij is een vreselijke man. Hoe heeft mamma daarmee kunnen trouwen? En knap is hij ook niet, hij is lelijk. En zijn vriendin is een naar mens...' Gertie had alleen met Jane zitten praten en was ervan overtuigd dat het kind op geen enkele manier was mishandeld. Het paar was alleen in geld geïnteresseerd, en ze zouden wel razend zijn geweest toen ze merkten dat de koopwaar gevlogen was.

Toen ze weer thuis was, keek Jane om zich heen alsof ze in de hemel was gekomen. Het was precies zestien dagen geleden dat ze van huis was gegaan en de nachtmerrie was begonnen. Zestien dagen en veertigduizend dollar om haar terug te krijgen. Bernies ouders hadden wat aandelen verkocht als bijdrage aan het honorarium van Winters. Hij belde hen nu op zodat Jane zelf met oma Ruth kon praten, maar zijn moeder stond aan de telefoon te snikken en gaf de hoorn tenslotte maar aan Lou. Ze was er al van overtuigd geweest dat ze Jane niet levend terug zouden zien. Ook zij had steeds aan de baby van Lindbergh moeten denken. Ze was een jonge vrouw geweest toen die ontvoering plaatsvond en de zaak had destijds diepe indruk op haar gemaakt.

Jane kroop op Bernies knie en zo bleven ze een hele poos zitten, met de armen om elkaar heen. De politie kreeg een telefoontje dat ze terecht was en nam het nieuws nogal laconiek op. Ook de rechtbank werd op de hoogte gesteld. Daar zei men alleen dat men het nieuws met genoegen hoorde en Bernie bleef verbitterd op iedereen, met uitzondering van Jack Winters. Hij liet Winters voor een paar lijfwachten zorgen. Jane en Alexander mochten de deur niet meer uit zonder gewapende bewaking en Bernie wilde ook een bewaker thuis hebben wanneer hij er niet was. Als laatste belde hij Paul Berman op en hij vertelde hem dat hij de volgende morgen weer aan het werk zou gaan. Hij had maar twee weken verlof genomen, maar het leek een mensenleven.

'Alles goed met haar?' Berman was de schrik van de ontvoering nog niet te boven. Het speet hem dat Bernie door de ene ramp na de andere leek te worden getroffen: eerst de ziekte en het overlijden van Liz en nu deze angstige weken. Hij had medelijden met Bernie en was al op zoek naar iemand die hem in San Francisco kon vervangen. Ook Berman had ingezien dat het niet behoorlijk was hem nog langer in San Francisco vast te houden. Bernie Fine had zijn portie wel gehad, en al wist hij dat het minstens een jaar zou duren voor hij een goede vervanger voor de vestiging in San Francisco had gevonden, hij had tenminste een begin gemaakt.

'Met Jane is alles goed.'

'We hebben hier ook voor haar gebeden, Bernie.'

'Dank je, Paul.'

Hij belde af en hij voelde niets dan dankbaarheid nu hij haar weer terug had. Weer moest hij denken aan al die ouders die hun kinderen nooit terugzagen, aan vaders en moeders die zich tot hun dood bleven afvragen of hun kinderen nog ergens in leven waren, die foto's bekeken van vijfjarige kinderen die inmiddels in de twintig of dertig moesten zijn en misschien niet eens wisten dat hun ouders nog in leven waren na de leugen die ze van hun ontvoerders te horen hadden gekregen. Voor Bernie was het ontvoeren van een kind niet minder misdadig dan een moord.

Toen ze die avond aan tafel zaten, ging de telefoon weer. Nanny had biefstuk, asperges en hollandaisesaus op tafel gezet, omdat Jane daar zoveel van hield. En als dessert was er een grote chocoladecake, waar Alexander begerig naar keek toen Bernie opnam. De telefoon had de hele middag niet stilgestaan; veel mensen hadden opgebeld en hun geluk gewenst en gezegd hoe blij ze waren dat de nachtmerrie voorbij was. Nu belde Tracy vanuit Philadelphia. Ze had al eerder gebeld, maar ze waren doorlopend in gesprek geweest. Ze had al een paar weken eerder van nanny gehoord wat er was gebeurd.

'Hallo?' Bernie lachte tegen Jane. Ze was niet bij hem weg te slaan geweest die hele dag en was tenslotte op zijn knie in slaap gevallen.

Er was geruis op de lijn en toen hoorde hij een stem die hij kende, al kon hij zijn oren niet geloven. Hij schakelde de bandrecorder in die Grossman de vorige dag met zijn telefoon had verbonden. De eis voor een losprijs van een miljoen stond al veilig op de band. 'Je hebt je schatje terug, hè?' Scotts stem klonk nors, hoorde Bernie. 'Ik hoor dat je assistentie van de politie hebt gehad.' De serveerster had blijkbaar gezegd waarvoor ze was betaald, begreep Bernie.

'Ik heb je niets meer te zeggen,' voegde hij Scott toe.

'Dat zul je voor de rechtbank wel moeten doen.' Bernie nam de opmerking niet ernstig. Hij kon niet geloven dat Scott hem nog eens voor de rechter durfde te dagen.

'Daar ben ik niet bang voor, Scott, maar als je nog eens een vinger naar haar uitsteekt, laat ik je arresteren. Misschien doe ik dat toch wel.'

'Op welke gronden?' vroeg Scott onmiddellijk. 'Wat ik heb gedaan is niet meer dan een overtreding. Ze kunnen me een nacht in de cel zetten, maar ik denk niet dat ze dat doen.'

'Ik denk dat afpersen van losgeld niet gewild is bij de rechters.'

'Bewijs het maar eens, makker. Je hebt van mij niets zwart op wit gekregen en als je zo slim bent geweest onze gesprekken op de band te zetten, dan heb je daar niets aan. Geluidsbanden worden niet als bewijsmateriaal toegelaten bij een proces.' Hij leek te weten waarover hij het had. 'Je bent nog niet van me af. Fine. Er zijn meer manieren om iemand als jij het vel over de oren te halen.' Op dat moment brak Bernie het gesprek af en zette de recorder stil. Na het eten belde hij Bill Grossman, die bevestigde wat Scott had gezegd. Geluidsbanden werden als bewijsmateriaal niet toegelaten.

'Waarom heb je hier verdomme dan zo'n apparaat neergezet?' De wet stond in deze zaak beslist niet aan zijn kant; de wet had van het begin af aan geen poot voor hem uitgestoken.

'Omdat het weliswaar geen toegelaten bewijsmateriaal is, maar de rechtbank er wel naar kan luisteren en eruit kan concluderen met wie je te maken had.' Maar toen Bill later de banden overhandigde, hechtte de rechter er geen enkele betekenis aan. Hij nam aan dat Scott een grapje had gemaakt of anders onder grote spanning had gestaan nadat hij zijn dochter zo lang niet had gezien en had gehoord dat haar moeder aan kanker was overleden.

'Zijn ze gek of maken ze zelf grappen?' vroeg Bernie zich af en keek zijn advocaat aan. 'Die kerel is een crimineel en hij heeft haar tien dagen vastgehouden voor losgeld, helemaal in Mexico, en dan denken ze dat hij een "grap" maakte?' Bernie kon er niet inkomen. Eerst deed de politie geen donder toen Scott haar ontvoerde en het eisen van losgeld was blijkbaar ook geen misdaad.

Het ergste nieuws kwam een week later, toen ze bericht van de rechtbank kregen dat Scott de voogdij over zijn kind opeiste.

'De voogdij opeisen?' Bernie kreeg bijna een driftaanval toen Grossman het hem over de telefoon meedeelde. 'Voogdij op grond van wat?'

'Ze is zijn dochter. Hij heeft voor de rechtbank verklaard dat hij haar alleen heeft meegenomen omdat hij zo aan haar gehecht is. Hij wil haar in zijn huis hebben, waar ze thuishoort.'

'Welk huis? De bajes? Nemen ze in San Quentin soms kinderen op? Want dat is het enige huis van de schoft.' Bernie zat op zijn kantoor op dat moment en brieste van woede. Jane liep met nanny en Alex in het park onder bewaking van een donkere lijfwacht die jaren rugby had gespeeld, één meter negentig lang was en over de tweehonderd pond woog. Bernie hoopte dat Scott hem tot daden zou verleiden.

'Kalmeer een beetje. Hij heeft de voogdij nog niet. Hij heeft alleen een verzoek ingediend.'

'Maar waarom? Waarom doet die kerel me dat aan?'

'Wil je weten waarom?' Het was een van de akeligste zaken die Grossman ooit had behandeld en hij haatte Scott inmiddels vrijwel even grondig als Bernie, maar daar schoten ze niets mee op. Ze moesten redelijk blijven. 'Hij doet het omdat als hij de voogdij toegewezen krijgt, wat de hemel verhoede, of zelfs maar een omgangsregeling, hij haar nog eens aan je kan verkopen. En dan zonder ontvoering, gewoon langs de legale weg. Hij heeft als biologisch vader rechten en jij hebt de poen die hij wil hebben.'

'Dan geven we hem die poen toch. Waarom nog eens zo'n volslagen idiote rechtszaak? Hij wil geld, laten we hem dan meteen aanbieden wat ik kan verschaffen.' Het leek Bernie een eenvoudige transactie. Scott hoefde hem niet te achtervolgen om wat geld in handen te krijgen.

'Zo eenvoudig is dat niet. Je overtreedt de wet zodra je hem geld aanbiedt.'

'O ja, is dat zo?' zei Bernie kwaad. 'Maar hij mag wel een kind ontvoeren en een losgeld van een miljoen eisen, dat mag allemaal wel. Maar als ik mijn rust probeer te kopen, overtreed ik de wet. Jezus' — hij sloeg met zijn vuist op zijn bureau en het toestel gleed over de rand en bleef bengelen aan het snoer, terwijl hij de hoorn nog in zijn hand had — 'wat is er toch allemaal fout in dit land?'

'Kalm nou maar, Bernie,' zei Grossman, maar het hielp niet meer.

'Niks kalm, Grossman. Hij eist de voogdij over mijn dochter op en jij vertelt me dat ik kalm moet blijven. Drie weken geleden ging hij er met haar vandoor en ik ben als een gek door Mexico getrokken terwijl ik niet eens wist of ze nog leefde, en nu moet ik kalm blijven? Ben je soms zelf ook getikt?' Hij sprong op achter zijn bureau en schreeuwde in de telefoon. Toen smeet hij de hoorn op de haak, liet zich weer in zijn stoel vallen en barstte in snikken uit. Het kwam verdomme allemaal door haar, dacht hij verward. Als zij niet was doodgegaan, zou dit alles niet gebeurd zijn. Hij begon nog onbeheerster te snikken. Hij was zo eenzaam zonder Liz dat zelfs ademhalen soms pijnlijk was en het zien van de kinderen maakte het af en toe nog moeilijker. Niets was meer zoals vroeger... niets... het huis niet... de kinderen niet... hun eten niet... zelfs niet de manier waarop hun was werd gevouwen... Niets was meer vertrouwd en niets zou ooit weer hetzelfde worden. Hij had zich nog nooit zo eenzaam gevoeld als nu terwijl hij daar aan zijn bureau zat te snikken. En voor het eerst sinds de dood van zijn vrouw drong het duidelijk tot hem door dat Liz niet meer terug zou komen. Nooit meer.

32

Op 21 december zou de volgende hoorzitting zijn, met prioriteit omdat het om een voogdijkwestie ging. De zaak van de gestolen wagen bleek geseponeerd, met als gevolg dat Scott geen bepalingen voor voorwaardelijke invrijheidstelling had overtreden. De eigenaars van de wagen hadden bij nader inzien geen aanklacht ingediend, omdat ze volgens Winters toch al van drugshandel werden verdacht. Chandler Scott kwam dan ook moeiteloos het land weer binnen.

Hij maakte een fatsoenlijke, bescheiden indruk toen hij met zijn advocaat de rechtszaal binnenkwam. Bernie kwam in donkerblauw colbert met wit overhemd binnen en Grossman was bij hem. De zwarte lijfwacht was thuis bij nanny, Jane en Alexander. Bernie had even moeten lachen toen hij de bewaker 's morgens naast nanny zag staan, zij zo klein, blank en Engels met haar heldere blauwe ogen en haar stevige schoenen naast de donkere reus, die iets dreigends had en een rij sterke witte tanden liet zien wanneer hij lachte. Hij tilde Alexander hoog in de lucht, draaide voor Jane het springtouw en tilde zelfs nanny hoog op, terwijl de kinderen lachend toekeken. De reden van zijn aanwezigheid was niet plezierig, maar dat hij er was, bleek een grote geruststelling. Zijn naam was Robert Blake en Bernie was blij met hem.

Maar toen hij de rechtszaal binnenkwam dacht Bernie alleen nog aan Chandler Scott, de man die hij zo grondig haatte. Achter de tafel zat dezelfde rechter als de eerste keer en een andere hadden ze ook niet kunnen verwachten, want hij was aangewezen voor de behandeling van gezinsproblemen. De man had wit haar en een welwillende glimlach. Hij zag er wat slaperig uit en leek ervan uit te gaan dat alle mensen van hun medemensen hielden, dat althans met enige moeite konden leren.

Hij berispte Scott voor 'overijld gedrag om vroegtijdig met zijn dochter alleen te willen zijn', en Grossman moest Bernie bij zijn arm grijpen om hem op zijn stoel te houden. Vervolgens wendde de rechter zich tot Bernie en verzocht hem te proberen begrip te tonen voor de behoefte van een biologische vader om bij zijn kind te zijn. Daarna hield Grossman hem niet meer op zijn stoel.

'Meneer de president,' riep hij, 'van die behoefte is negen jaar lang niets gebleken. Zijn sterkste behoefte was om mij een miljoen dollar af te persen voor de veilige thuiskomst van mijn dochter, toen hij...'

De rechter lachte Bernie welwillend toe. 'Dat moet een grap zijn geweest, meneer Fine. Wilt u zo goed zijn te blijven zitten.' Bernie kon zich nauwelijks beheersen tijdens de voortgang van de zitting. De avond tevoren had hij zijn moeder gebeld om haar op de hoogte te houden en ze was ervan overtuigd geweest dat hij als jood weinig medewerking van de rechtbank kon verwachten. Bernie geloofde daar niets van; het gebrek aan medewerking moest berusten op het feit dat hij niet de biologische vader van Jane was, alsof dat in dit geval enig verschil maakte. Chandler Scotts aanspraken berustten alleen op het feit dat hij ooit met de moeder naar bed was geweest en het kind had verwekt. Dat was zijn enige bijdrage aan Jane's bestaan en welzijn, terwijl Bernie haar halve leven lang als vader had gefungeerd. Grossman spande zich in de aandacht op dat punt te vestigen.

'Mijn cliënt,' betoogde hij, 'is ervan overtuigd dat de heer Scott op het ogenblik niet in staat is emotioneel en financieel de verantwoordelijkheid voor het kind op zich te nemen. Op een later tijdstip wellicht, meneer de president...' Bernie wilde weer opspringen, maar Grossman dwong hem met zijn blik tot zwijgen en zette zijn pleidooi voort: 'De heer Scott is herhaaldelijk met justitie in aanvaring gekomen en heeft al sinds jaren geen vaste bezigheden meer, voor zover wij hebben kunnen nagaan. En hij woont momenteel in een derderangs pension in East Oakland.' Scott verschoof op zijn stoel, maar kwam niet echt onder de indruk.

'Is dat het geval, meneer Scott?' De rechter lachte hem vriendelijk toe, gretig op zoek naar feiten die van Scott voor de wet een aanvaardbaar vader zouden maken en Scott wilde hem daarbij maar al te graag helpen. 'Niet helemaal, meneer de president. Ik heb geleefd van een legaat dat een familielid me heeft nagelaten.' Weer dat air alsof hij lid was van de Country Club, maar Grossman dook er als een havik op af.

'Kunt u dat aantonen, meneer Scott?' interrumpeerde hij. 'Ja, natuurlijk... al is het geld inmiddels helaas op. Ik ga de volgende week werken voor de Atlas Bank.'

'Een bank, met zo'n dossier?' fluisterde Bernie zijn advocaat toe.

'Laat maar. We kunnen hem tot bewijzen dwingen.'

'En ik heb gisteren een appartement in de stad gehuurd.' Hij keek Bernie en Grossman triomfantelijk aan en de rechter knikte. 'Ik heb natuurlijk niet zoveel geld als meneer Fine, maar ik hoop dat Jane dat niet erg vindt.' Weer knikte de rechter; hij wilde Chandler graag ter wille zijn. 'Materieel goed is hier niet doorslaggevend en ik neem aan dat u zult kunnen meegaan in een redelijk omgangsschema voor de heer Fine.'

Bernie keek Grossman dodelijk verschrikt aan en begon tegen hem te fluisteren. 'Waar heeft hij het over? Wat bedoeld hij met een "omgangsschema"? Is die man gek?'

Grossman wachtte een ogenblik en vroeg de rechter naar zijn bedoeling. De rechter verzocht Grossman even geduld te hebben en begon het vonnis voor te lezen. 'Het lijdt geen twijfel dat de heer Fine sterk aan zijn stiefdochter is gehecht, maar dat is hier niet aan de orde. Het feit blijft bestaan dat een kind bij de biologische vader hoort, zeker wanneer de biologische moeder is weggevallen. Nu haar moeder helaas is overleden, zal Jane bij haar vader moeten wonen. De rechtbank is zich er ten volle van bewust dat dit een pijnlijke beslissing is voor de heer Fine en blijft openstaan voor discussie zodra blijkt dat de getroffen regeling al of niet bevredigend verloopt.' Weer lachte hij vriendelijk tegen Scott en Bernie zat te trillen op zijn stoel. Hij had haar in de steek gelaten, hij had Liz in de steek gelaten en nu zou hij Jane kwijtraken. Het was hem liever geweest als een arts hem had verteld dat zijn ene arm zou worden afgezet. Maar de keus was niet aan hem. De rechter keek nog eens welwillend naar eiser en gedaagde en hun advocaten en las het slot van het vonnis voor. 'De voogdij wordt hierbij verleend aan Chandler Scott met een redelijke bezoekregeling voor de heer Fine, ik zou willen voorstellen eenmaal in de twee weken.' Bernie staarde hem met open mond aan. 'Het kind dient binnen achtenveertig uur op haar nieuwe domicilie te worden overgedragen, op 23 december om twaalf uur 's middags. Ik ga ervan uit dat het laakbare uitstapje naar Mexico er slechts op wijst dat de heer Scott ernaar verlangt een normaal leven met zijn dochter te beginnen en de rechtbank is van mening dat dit ten spoedigste dient te geschieden.' De rechter hamerde af en Bernie vreesde zijn bewustzijn te zullen verliezen. Hij zag zo wit als een doek en de rechtszaal begon voor zijn ogen te draaien. Zo had hij zich vlak na de dood van Liz ook gevoeld. Hij hoorde haar stem bijna... zweer me, Bernie... dat je haar nooit door hem laat benaderen...

'Voel je je niet goed?' Grossman keek hem verschrikt aan. Hij boog zich naar Bernie en wenkte een bode om een glas water. Bernie kreeg een papieren bekertje met lauw water in de hand gedrukt en na de eerste teug kwam hij tot zichzelf. Zwijgend stond hij op en verliet met Grossman de rechtszaal.

'Kan ik hiervan in hoger beroep gaan?' was zijn eerste vraag. Hij zag er geschokt uit.

'Je kunt vragen opnieuw te worden gehoord, maar het kind zul je intussen moeten afstaan. Hij zei het zakelijk, hopend dat de emotie zou luwen, maar dat gebeurde niet. Bernie keek hem aan met onverbloemde haat, haat die betrekking had op Scott, de rechter en het systeem, maar misschien even goed op hemzelf. Maar hij kon het hem niet kwalijk nemen. Dit was een verkrachting van het recht, maar ze stonden machteloos.

'En als ik haar op de drieëntwintigste niet overdraag?' vroeg Bernie gedempt terwijl ze de rechtszaal verlieten.

'Dan kom je in de cel. Maar ze moeten haar dan wel met de gewapende arm weghalen'

'Prima.' Bernie kneep zijn lippen op elkaar en keek zijn advocaat aan. 'Ga dan maar vast na hoe je me op borgtocht vrij kunt krijgen, want ik geef Jane niet aan hem mee. Ik zal hem een afkoopsom aanbieden wanneer hij haar komt halen. Als hij me het kind wil verkopen, moet hij maar een haalbare prijs noemen. Dan koop ik haar.'

'Bernie, je kunt beter Jane eerst afstaan en dan met hem onderhandelen. De rechter zal het niet waarderen als...'

'De rechter kan doodvallen,' zei Bernie nijdig. 'En jij ook trouwens. In die hele rechtszaal zat niet één man die zich het lot van het kind aantrok. Jullie houden je allemaal netjes aan de regels, willen vooral geen opschudding, maar het gaat hier wel om een kind. Ik kan toch wel beoordelen wat goed voor haar is en wat niet? Vandaag of morgen doet die schoft mijn dochter wat aan en dan vertellen jullie me dat het je ontzettend spijt. Toen ik zei dat hij haar zou ontvoeren, werd ik voor gek verklaard. Maar ik heb wel gelijk gekregen. Hier en nu zeg ik je dat ik haar komende donderdag niet afsta. En als het je niet aanstaat, Grossman, dan neem ik wel een andere advocaat.' Grossman begreep zijn reactie. Het was een belabberde situatie.

'Ik probeer je alleen aan je verstand te brengen hoe de rechter op dat soort situaties reageert.'

'De rechter? Die is gewoon te stom om voor de duvel te dansen. Het ontbreekt die mensen aan normaal menselijk gevoel. Die "rechtbank", zoals jij het eerbiedig noemt, is een oud dik mannetje dat gezinsproblemen berecht omdat hij niet de capaciteiten heeft hogerop te komen. Hij beschikt over het welzijn van iedereen die voor hem verschijnt en voelt zich daarbij heel belangrijk. Dat Scott er met Jane vandoor is gegaan, zei hem niets, en als hij haar zou hebben verkracht, zou het hem nog niets hebben gezegd.'

'Dat laatste moet ik in twijfel trekken, Bernie.' Grossman had de behoefte het systeem waarbinnen hij werkte en waarin hij geloofde te verdedigen, maar wat Bernie zei, was niet van alle grond ontbloot. Het maakte hem somber.

'Twijfel je daaraan, Bill? Nou, ik niet meer.' Bernie zag grauw in zijn gezicht. Hij liep met grote stappen de gang doof haar de lift en Grossman volgde hem. Zonder een woord te wisselen kwamen ze op de parterre en zodra ze buiten stonden, keek Bernie zijn advocaat doordringend aan. 'Je moet één ding heel goed begrijpen. Ik geef hem Jane niet mee wanneer hij donderdag verschijnt. Blake en ik zullen in de deuropening staan en ik zal hem zeggen dat hij kan doodvallen, maar eerst zal ik hem op de man af vragen wat zijn prijs is. Ik speel dit spelletje niet langer mee. En als hij weer geld van me aanneemt, laat ik hem een kwitantie tekenen, dan heb ik het zwart op wit. Gooien ze me in de cel, dan zorg je maar dat je me op borgtocht vrij krijgt of je zoekt een andere advocaat voor me. Ik hoop dat ik duidelijk ben geweest.' Grossman knikte en Bernie liet zijn advocaat zonder boe of bah staan.

's Avonds belde hij zijn ouders op en zijn moeder begon weer te snikken aan de telefoon. Hij bedacht opeens dat hij al in geen jaar meer een ontspannen gesprek met haar had gehad. Eerst was er de nachtmerrie om de ziekte van Liz geweest en nu werden ze door Chandler Scott in de vernieling geholpen. Hij vertelde haar wat hij van plan was en daarna begon ze hartbrekend te snikken, denkend aan het kleinkind dat ze wellicht uit het oog zou verliezen, maar ook om het vooruitzicht dat haar zoon misschien de gevangenis in moest.

Ze hadden aanstaande vrijdag zullen komen, maar Bernie dacht dat ze hun komst beter konden uitstellen. Hij had al te veel aan zijn hoofd gezien de dreiging die Scott was geworden. Maar toen het gesprek was beëindigd, keek mevrouw Pippin hem afkeurend aan.

'Laat oma toch komen, meneer Fine. De kinderen hebben haar nodig, u trouwens ook. Het zal iedereen goed doen.'

'En als ik in de bak zit?' Ze giechelde bij het idee en trok wijsgerig haar schouders op.

'Dan zal ik zelf de kalkoen moeten voorsnijden.' Hij moest lachen om haar keurige Engels en haar humor. Ze was niet van haar stuk te brengen. Maar 's avonds, toen hij Jane instopte, drong het tot hem door hoezeer het kind vreesde dat hij haar aan Scott zou uitleveren. Hij had de maatschappelijk werkster gezegd dat het kind bang voor hem was, maar ze had hem niet willen geloven en na vijf minuten met Jane te hebben gepraat, had ze geconcludeerd dat het kind nog wat 'schuw' was voor haar biologische vader. In werkelijkheid was ze doodsbang voor hem en ze kreeg die nacht een nachtmerrie, erger dan ooit tevoren. Om vier uur snelden hij en mevrouw Pippin haar kamer binnen waar ze lag te gillen van angst, en tenslotte nam hij haar mee in zijn eigen bed. Met haar hand in de zijne viel ze in slaap, maar haar gezichtje ontspande zich niet. Alleen Alexander leek geen weet te hebben van alle rampen waaraan ze sinds zijn geboorte waren blootgesteld. Hij was nog altijd hetzelfde opgeruimde kind en hij begon al te praten. Hij was het enig overgebleven lichtpunt in Bernies zo somber geworden bestaan.

Donderdagmorgen had hij nog een gesprek met Jack Winters. 'Dat appartement bestaat echt,' zei Winters. 'Hij is er een paar dagen geleden ingetrokken en hij woont er samen met een vriendin. Wat die baan betekent, weet ik niet goed. Ze zeggen dat ze hem hebben aangenomen in het kader van een reclasseringsprogramma voor recidivisten. Een heel laag baantje en hij is nog niet eens begonnen. Als je het mij vraagt, doet de bank aan zoiets mee om het eigen image te verbeteren. Laten zien hoe progressief ze zijn. Ik trek het nog verder na en u hoort ervan.' Het leek geen baantje waarvan je een appartement kon huren. Bernie was ervan overtuigd dat Scott opnieuw met Jane zou verdwijnen als de kans hem werd geboden, en dat moest Blake zien te voorkomen. Hij had in de keuken gezeten met zijn jas uit en een .38 in een schouderholster en Alexander had telkens weer naar het wapen gewezen en 'Pang, pang!' geroepen. Maar Bernie wilde dat hij een wapen droeg en hij zag Scotts gezicht al voor zich als hij zich om twaalf uur meldde en ze zouden weigeren hem Jane mee te geven. Bernie had genoeg van al dat gedoe. Het werd nu ernst.

Maar net als de eerste keer kwam hij Jane te laat halen. Ze had zich in haar slaapkamer verstopt en nanny trachtte haar wat af te leiden.

Om één uur was Scott er nog niet en ook om twee uur was hij niet verschenen. Bill Grossman, die de spanning niet langer kon verdragen, belde hem op en Bernie vertelde dat Scott niet was komen opdagen. Om half drie verliet Jane haar slaapkamer en ging naar de huiskamer, waar Bernie en Bob Blake nog zaten te wachten. De klok tikte de minuten weg terwijl nanny met Alexander in de keuken was en koekjes bakte.

'Geen spoor van hem te bekennen,' zei Bernie toen Grossman nog eens belde. 'Ik kan me niet voorstellen dat hij het vergeten heeft.'

'Misschien heeft hij zich een stuk in zijn kraag gedronken... personeelsfeestje of zo.' Om vijf uur begon nanny aan het eten en Bernie overwoog Bob Blake maar naar huis te sturen, maar Bob wilde liever blijven tot ze iets gehoord hadden. Hij wilde voorkomen dat Scott tien minuten na zijn vertrek kwam opdagen. Bernie was dat met hem eens en ging voor hen beiden een drankje halen. Jane zette de televisie aan op zoek naar grappige tekenfilms of iets anders dat ze mooi vond, maar er was alleen nieuws. En plotseling zag ze hem.

Op het scherm verscheen zijn foto. Eerst in slow motion, daarna in actie met een vuurwapen dat hij op een groep mensen in een bank hield gericht. Het bleek de Atlas Bank te zijn. Toen er werd ingezoomd, verscheen hij als een lange, blonde, knappe man op het scherm. En terwijl hij tegen iemand glimlachte, richtte hij, drukte de trekker in waarbij een lamp boven iemands hoofd werd verbrijzeld en begon nog harder te lachen. Jane was zo verstard van angst dat ze niet eens in staat was Bernie te roepen. Ze wees alleen maar naar het toestel en Bernie en Bob kwamen dichterbij met hun glas in de hand. Bernie kon zijn ogen niet geloven. Het was Chandler Scott die op klaarlichte dag een gewapende overval pleegde op de Atlas Bank.

'De gewapende overvaller, wiens identiteit op dat ogenblik nog niet bekend was, kwam vlak voor elf uur vanochtend de Atlas Bank aan Dutter en Mason binnen. Hij was vergezeld van een vrouwelijke medeplichtige die een nylonkous over het hoofd droeg. Ze schoven de kassier een briefje toe waarin ze vijfhonderdduizend dollar eisten.' Voor minder deed Scott het blijkbaar niet. 'Toen hij te horen kreeg dat de bank niet zoveel geld in huis had, gaf hij opdracht hem dan maar te geven wat ze wel in kas hadden.' De stem van de nieuwslezer ging door ter begeleiding van de film en opeens zagen ze dat hij begon te schieten. Even later was de bank door politie omsingeld, want de kassier had de alarmknop weten in te drukken. Vervolgens probeerde hij met zijn medeplichtige het bankpersoneel te gijzelen. Gewonden leken er niet te zijn gevallen en de nieuwslezer sprak van een paar 'plaagschoten'. De overvaller schreeuwde dat ze moesten opschieten, want hij had nog meer te doen. Inmiddels was het lunchpauze, maar het personeel kwam niet naar buiten; niemand voelde er iets voor beschoten of gegijzeld te worden. Het slot was dat de bankrovers zich schietend een weg naar de vrijheid trachtten te banen, maar beiden werden neergeschoten voor ze het trottoir hadden bereikt. Als nadere bijzonderheid werd nog meegedeeld dat de lange blonde man een voormalige gevangene was, een fraudeur genaamd Chandler Anthony Scott, alias Charlie Antonio Schiavo, en de naam van de vrouw was Anne Stewart. Jane keek stomverbaasd naar het scherm.

'Pappa, dat is de mevrouw die met ons mee is geweest naar Mexico. Hij noemde haar Annie!' Het scherm toonde Scott en de vrouw, voorover liggend op het trottoir in een plas bloed na de schietpartij. Even later kwam een ambulance het tweetal weghalen en het personeel kon eindelijk de bank veriaten. De televisie vond het nodig op de achtergrond een kerstliedje te laten horen. 'Pappa, ze hebben hem doodgeschoten.' Met grote ogen keek ze Bernie aan. Haar vader keek van haar naar Robert Blake. Ze waren alle drie geschrokken en Bernie begreep nog maar half dat zijn doodsvijand er niet meer was en dat zijn nachtmerrie tot het verleden behoorde. Hij greep Jane en tilde haar op. Toen gaf hij Bob een wenk de televisie af te zetten.

'Jammer dat je daarnaar moest kijken, lieverd... Maar nu zijn we van hem af.'

'Hij was een verschrikkelijke man,' zei ze. Ze leek zo klein en ze keek hem zo verdrietig aan met haar grote ogen. 'Ik ben blij dat mamma dit allemaal nooit heeft geweten,' zei ze, 'want dan zou ze heel erg boos zijn geweest.'

Bernie lachte even. 'Ja, nou en of. Maar het is nu voorbij, kindje... het is allemaal voorbij...' Het wilde nog maar nauwelijks tot hem doordringen dat Scott op zo'n definitieve manier uit hun leven was verdwenen. En deze keer voorgoed.

Ze belden oma Ruth op en nodigden haar uit het eerste vliegtuig naar San Francisco te nemen. Hij vertelde haar wat er was gebeurd voor Jane aan de lijn kwam, maar ze herhaalde nog eens alle sappige details ten behoeve van haar grootmoeder. 'En hij lag in een grote plas bloed op het trottoir, oma... echt waar... het was zo akelig.' Maar haar stem klonk opgelucht. Ze leek opeens weer een normaal jong kind. Hij stelde ook Grossman op de hoogte en nanny bood Bob Blake aan bij hen te blijven eten, maar hij wilde liever meteen naar huis, naar zijn vrouw. Ze moesten naar een kerstviering. Bernie, Jane, nanny en Alexander aten met hun vieren. Jane keek hem aan; ze dacht aan de kaarsen die opa op vrijdagavond aanstak toen haar moeder er nog was.

'Pappa, zullen we morgen kaarsen aansteken?'

'Kaarsen, waarvoor?' vroeg hij. Hij had juist vlees voor haar afgesneden, maar toen begreep hij haar en hij schaamde zich een beetje omdat hij zo weinig aandacht had voor de tradities waarmee hij was opgegroeid. 'Natuurlijk, schat.' Hij gaf haar een kus en nanny lachte terwijl Alexander zijn vingers in de puree stak. Het leven leek weer bijna normaal. En misschien zou het dat ooit weer worden.

33

Bernie ging min of meer met lood in zijn schoenen weer dezelfde rechtszaal binnen, maar nu kwam hij voor iets dat voor hen beiden van groot belang was. Zijn ouders waren er speciaal voor overgekomen. Grossman had de rechter gevraagd of de zaak achter gesloten deuren kon worden behandeld en dat was toegestaan. Ze bevonden zich in de City Hall voor de adoptie van Jane.

De papieren lagen klaar en de rechter, die Jane voor het eerst voor zich zag verschijnen, lachte ook tegen haar zeer welwillend en liet zijn blik langs de familieleden gaan die waren meegekomen. In de eerste plaats natuurlijk Bernie, maar ook zijn ouders en nanny in haar beste blauwe uniform met wit kraagje. Nanny nam nooit een dag vrij en droeg nooit iets anders dan die correct gesteven uniformjurken die ze uit Engeland liet komen. Ze had Alexander in een blauwfluwelen pakje gestoken en meegenomen naar de zitting. Hij ontdekte al gauw de boekenplanken in de zaal en haalde ze, tevreden in zichzelf babbelend, van de onderste plank weg. Vervolgens stapelde hij ze op en ging erop staan om beter bij een hogere plank te kunnen komen. Bernie nam hem op en zette hem op zijn knie, terwijl de rechter wat overbodig begon uit te leggen waarom zij hier bijeen waren.

'Ik heb begrepen' — hij keek Jane aan — 'dat jij graag geadopteerd wilt worden en dat meneer Fine jou ook wenst te adopteren.'

'Hij is mijn vader,' zei ze rustig, waarop de rechter even in verwarring raakte en zijn papieren inkeek. Bernie zou liever hebben gehad dat er voor de adoptie een andere rechter achter de tafel had gezeten, want de toewijzing van de voogdij aan Chandler Scott stond hem nog schril voor ogen. Maar die juridische uitglijder kwam niet eens meer aan de orde.

'Ja, juist... eens even kijken.' Hij nam de adoptiepapieren nog even door en vroeg Bernie te tekenen. Grossman tekende als getuige, en Bernie verzocht ook zijn ouders hun handtekening te zetten.

'Mag ik ook tekenen?' vroeg Jane, die erbij betrokken wilde worden, en de rechter weifelde. Die vraag was hem nog nooit gesteld.

'Jouw handtekening is eigenlijk niet nodig... eh... Jane... maar als je graag wilt mag je de papieren wel tekenen.'

Lachend keek ze Bernie aan. 'Ja, ik wil het graag, als het mag.'

Bernie knikte en schoof haar een van de akten toe, en ze bekeek het papier ernstig en zette haar naam eronder. Daarna richtte de rechter zijn blik weer op de aanwezigen. 'Dan verklaar ik hierbij, uit hoofde van het gezag mij door de staat Californië verleend, dat Jane Elizabeth Fine nu de wettige dochter is van Bernard Fine, via adoptie op de achtste januari van dit jaar.' Hij hamerde af, stond op en glimlachte weer heel welwillend. Hij drukte Bernie zelfs de hand, vergetend wat hij hem bij de vorige gelegenheid had aangedaan, en Bernie speelde het spel elegant mee. Hij tilde Jane op alsof ze nog het kleine meisje van vroeger was, gaf haar een kus en zette haar weer neer.

'Ik hou heel veel van je, pappa,' fluisterde ze.

'Ik van jou ook,' zei hij.

Lachend keek hij op haar neer, wensend dat Liz hierbij had kunnen zijn. Het speet hem dat hij dit niet eerder had geregeld, want dat zou hun allen een hoop leed hebben bespaard. Als hij Jane tijdig had geadopteerd, zou Chandler Scott geen vat op hem hebben gekregen. Maar het was nu eenmaal gebeurd en kon niet ongedaan worden gemaakt. Die akelige tijd was gelukkig voorbij en ze waren aan een nieuw leven begonnen. Ze was nu zijn wettige dochter en oma Ruth begon weer te snikken toen ze haar kleindochter in haar armen trok terwijl opa Bernie de hand drukte. 'Mijn gelukwensen, zoon.' Het was net zo feestelijk als zijn trouwdag was geweest en met elkaar gingen ze lunchen bij Trader Vic, behalve nanny, die met Alexander naar huis ging. En nadat ze allemaal hun bestelling hadden gedaan, nam Bernie Jane's hand en schoof zwijgend een gouden ringetje aan haar vinger. Het was een dun gevlochten bandje met een enkele parel. Ze bekeek het met grote ogen en keek dankbaar naar hem op.

'Pappa, wat mooi!' Nu wist ze dat ze echt bij hem hoorde en dat niemand haar ooit weer bij hem kon weghalen. Wat er ook gebeurde.

'Een mooie ring voor een mooi meisje,' zei hij, 'en voor een heel dapper meisje.' Beiden dachten ze aan de dagen in Mexico in de wetenschap dat ze nu voorbij waren. Ze keken elkaar aan en ze wisten van elkaar dat ze aan Liz dachten. Bernie lachte vertederd, eindelijk overtuigd dat Jane Elizabeth Fine nu ook voor de wet zijn dochter was.

34

Voor het eerst sinds twee jaar nam Bernie de buitenlandse modelijnen weer over en het viel hem zwaar naar Parijs, Rome en Milaan te gaan zonder Liz. Hij herinnerde zich die eerste reis met Liz naar Europa nog goed. Ze was zo verrukt geweest van de kleren die ze kocht, de museums die ze bezochten, een lunch bij Fouquet, een diner bij Lipp of Maxim. Het was wel heel anders deze keer. Maar het was nu eenmaal zijn werk en hij liep gauw genoeg weer in het gareel, al had hij min of meer het gevoel dat hij lange tijd buiten het leven had gestaan. Maar toen hij de nieuwe lijnen voor de confectie had gezien en een bezoek had gebracht aan de modeontwerpers die voor Wolff werkten, kreeg hij zijn oude belangstelling weer terug. Hij wist nauwkeurig wat Wolff dat jaar wilde brengen en bleef bij zijn terugkomst een paar dagen in New York om tijdens een rustige lunch zijn plannen met Paul Berman te bespreken. Berman had niets dan lof voor Bernies benadering en vond dat nu de tijd was gekomen om hem terug te halen naar New York. Er had zich nog geen geschikte kandidaat voor Bernies opvolging in San Francisco voorgedaan, maar Berman nam aan dat hij die tegen het eind van dat jaar toch wel gevonden zou hebben.

'Strookt dat met jouw plannen, Bernard?'

'Ik denk het wel, ja.' Hij zat er niet meer zo hartstochtelijk op te wachten en had juist de huur van zijn oude appartement opgezegd. Het werd intussen toch te klein voor hem. 'We zullen moeten uitkijken naar een goede school voor Jane, maar de tijd dringt nog niet. En we moeten een behoorlijk huis hebben. Maar zo'n haast heb ik niet meer. Ik zoek iets waar ik met nanny en de kinderen comfortabel kan wonen.'

'Ik laat het je weten zodra ik een opvolger voor je op het oog heb.' Het was moeilijk de juiste persoon voor deze functie te vinden. Hij had sollicitatiegesprekken gevoerd met twee vrouwelijke en een mannelijke kandidaat, maar geen van hen had over de juiste kwaliteiten beschikt. Ze misten Bernies ervaring en zijn kijk op mode. En hij wilde niet dat de vestiging San Francisco zou afglijden tot een provinciaal warenhuis. Onder Bernies beheer was het hun meest winstgevende zaak geworden na New York en zo wilde Berman het houden. Ook de raad van bestuur stond daarop.

Hij bracht nog even een bezoek aan zijn ouders voor hij terugvloog en zijn moeder zei hem dat ze de kinderen de hele zomer bij zich wilde hebben. Ze had zelf al begrepen dat ze niet meer met vakantie naar Stinson Beach zouden gaan vanwege de pijnlijke herinnering aan die plaats en hij had eigenlijk ook geen andere vakantieplannen. Hij had zijn vakantie altijd aan die van Liz gekoppeld en vond het moeilijk nu zonder haar ergens heen te gaan.

'Ik zal het overwegen. U hoort het wel wanneer ik terugkom.'

'Misschien wil Jane dit jaar wel naar een kamp.' Ze was negen jaar, maar hij kon haar nog niet goed loslaten. Daar hadden ze samen te veel voor meegemaakt. Liz was nog maar negen maanden dood en hij was het nog steeds niet te boven. Het was dan ook een schok voor hem toen zijn moeder hem vertelde dat de dochter van mevrouw Rosenthal pas was gescheiden en naar Los Angeles was verhuisd, alsof ze graag zou willen dat hij contact met haar zocht. Ze zei zelfs openlijk: 'Je moet haar eens gaan opzoeken.' Hij staarde haar aan alsof ze hem had voorgesteld in zijn ondergoed de straat op te gaan, en werd een beetje boos op haar. Ze had absoluut niet het recht zich met zijn leven te bemoeien en hem een vrouw op te dringen.

'Waarom zou ik haar gaan opzoeken?'

'Nou, ze is een heel aardige vrouw.'

'En wat dan nog?' zei hij woedend. Er liepen zoveel aardige vrouwen rond, maar geen van allen waren ze Liz en hij had geen behoefte ze te leren kennen.

'Bernie...' Ze haalde diep adem en waagde de sprong. Ze had het hem tijdens haar laatste bezoek aan San Francisco al willen zeggen: 'Je moet eens wat meer uitgaan.'

'Ik ga uit wanneer ik wil.'

'Dat bedoel ik niet. Met een meisje, bedoel ik.' Hij had haar graag toegevoegd dat ze zich goddomme met haar eigen zaken moest bemoeien. Ze haalde oude wonden open en daar kon hij niet tegen.

'Ik ben negenendertig en ik ben niet geïnteresseerd in "meisjes".'

'Je begrijpt best wat ik bedoel, lieverd.' Maar ze moest hem niet aan zijn kop zeuren en hij wilde niet naar haar luisteren. Liz' kleren hingen nog altijd in haar kast, alleen haar parfum was inmiddels vervaagd. Af en toe liep hij die kast nog eens binnen om aan haar te kunnen denken en zolang hij haar parfum nog rook, werd hij daar nog altijd door overweldigd en lag hij 's avonds in zijn bed weer te snikken. 'Je bent nog een jonge man,' zei zijn moeder. 'Het wordt tijd dat je weer eens aan jezelf gaat denken.' Nee, wilde hij roepen. Nee! Hij wilde aan niemand anders denken dan aan haar. Als hij dat niet deed, zou hij haar voorgoed kwijt zijn. Hij had hun kinderen en zijn herinneringen. Meer verlangde hij in feite niet, en Ruth wist dat maar al te goed.

'Ik wil er niet meer over praten.'

Maar je kunt er toch eens over nadenken.' Ze zei het op milde toon, maar hij nam het haar kwalijk dat ze medelijden met hem had en hem in een bepaalde richting probeerde te drijven.

'Ik hoef verdomme nergens over na te denken als ik dat niet wil,' snauwde hij.

'Wat moet ik dan tegen mevrouw Rosenthal zeggen? Ik heb haar beloofd dat je Evelyne eens zou bellen als je weer aan de westkust zat.'

'Zeg haar maar dat ik het nummer niet kon vinden.'

'Doe niet zo raar... het arme kind kent daar geen levende ziel.'

'Waarom is ze dan naar Los Angeles verhuisd?'

'Ze wist niet waar ze anders naar toe moest.'

'Wat mankeert er aan New York?'

'Ze wilde eigenlijk een carrière bij de film in Hollywood... ze is een knappe meid. Ze is mannequin geweest bij Ohrbach voor ze trouwde...'

'Ma, hou nou op!' Hij schreeuwde harder dan hij had bedoeld, en dat speet hem, maar hij was nog lang niet aan zoiets toe en het was nog maar de vraag of hij er ooit aan toe zou komen. Hij wilde niet uit, met welke vrouw ook, nooit meer.

Toen hij terug was in San Francisco vierden ze Alexanders tweede verjaardag. Nanny gaf een partijtje voor hem met zijn vriendjes uit het park. Ze had een taart voor hem gebakken waar hij gretig in greep en hij besmeurde zijn gezicht en handen, ofschoon hij ook behoorlijk wat in zijn mond wist te proppen. Grinnikend met een mond vol chocola poseerde hij voor de foto die zijn vader van hem nam en toen Bernie de camera wegborg, sloeg het verdriet als een golf over hem heen omdat Liz dit niet kon zien... En opeens zag hij het ziekenhuis weer voor zich, het leven dat hun werd geschonken en het leven dat hun weer werd ontnomen. Het was allemaal zo moeilijk te verwerken en hij dacht er nog aan toen hij Alexander 's avonds zijn nachtkus gaf en terugging naar zijn eigen slaapkamer. Weer ging hij de kast met Liz' kleren binnen en hij onderging het bijna als een fysieke slag toen hij nog een restje van haar parfum opsnoof.

Omdat ze dat weekeinde niet wisten wat ze moesten doen, maakten ze met z'n allen een autorit. Jane zat naast hem op de voorbank en Alexander in zijn zitje met nanny op de achterbank. Gewoonlijk bleven ze op dergelijke ritjes in de omgeving van Marin; ze reden naar Paradise Cove in Tiburon, dwaalden rond de Belvédère of gingen ijsjes eten in Sausalito. Deze keer sloeg Bernie echter de weg in naar het noorden, naar de wijnstreek waar alles groen en welig was. Nanny begon te vertellen over haar jeugd op een boerderij in Schotland.

'Daar zag het er haast net zo uit,' zei ze terwijl ze langs een uitgestrekte zuivelboerderij reden en de bomen hoog boven zich zagen oprijzen. Jane lachte van plezier telkens wanneer ze schapen of koeien zag en Alexander deed niets dan kraaien en wijzen en maakte toepasselijke geluiden als 'boe' en 'bè'. Iedereen moest lachen, ook Bernie terwijl hij achter het stuur zat. Het was alsof ze het paradijs waren binnengereden.

'Mooi is het hier, hè pappa?' Ze vroeg over van alles en nog wat zijn mening. Alle ellende waaraan Chandler hen had blootgesteld had hen dichter bij elkaar gebracht. 'Ik vind het hier heerlijk.' Ze leek soms te oud voor haar leeftijd en lachend keek hij haar aan. Hij was het helemaal met haar eens.

De wijngaarden zagen er verzorgd uit en de Victoriaanse huisjes aan de weg die ze voorbijreden, waren charmant. Opeens vroeg Bernie zich af of dat niet de streek was waar ze hun zomervakantie, die met rasse schreden naderde, konden doorbrengen. Het was een landschap dat totaal verschilde van Stinson Beach en hier lagen geen herinneringen. Hij keek Jane aan en lachte even.

Wat denk je, zouden we hier niet eens een weekend naar toe kunnen gaan?' Hij betrok haar altijd overal in, zoals hij dat ook bij Liz zou nebben gedaan.

Het leek haar een schitterend idee en nanny viel haar van de achterbank bij. Alexander riep: 'Weer koeien... Boe!!' Ze passeerden hele kudden en het volgend weekend kwamen ze terug en vonden onderdak in een hotel in Yountville. Het was stralend zomerweer en heerlijk warm en er was geen zeemist die zo vaak over Stinson Beach neerstreek. Het gras was welig, de bomen huizenhoog en de wijngaarden een lust voor het oog. En de tweede dag zagen ze in Oakville een schitterend zomerhuis dat hun als een droom voorkwam. Het was een aantrekkelijk Victoriaans huis, vlak bij Highway 29 aan een smalle kronkelweg. Later hoorden ze dat het was gerestaureerd door een familie die inmiddels naar Frankrijk was vertrokken en nog niet wist of ze ooit zou teruggaan naar Napa Valley. De eigenaar van het hotel waar ze logeerden kon hen volledig inlichten. Jane was geestdriftig en nanny merkte op dat je in zo'n huis best een koe kon houden.

'Krijgen we dan ook kippen, pappa? En een geit?' Jane raakte steeds meer in opwinding en Bernie lachte haar uit.

Wacht eventjes, jongedame, we gaan hier geen "old MacDonalds" boerderij beginnen, we zijn op zoek naar een zomerhuis.' Maar het huis was precies geschikt voor hen. Voor ze 's avonds terugreden naar de stad ging hij naar de makelaar die het verhuurde en de prijs leek hem redelijk. Ze konden het huis huren van 1 juni tot aan Labor Day en Bernie ging op alle voorwaarden in, tekende het huurcontract en schreef een cheque uit. En toen ze terugreden, hadden ze een vakantieverblijf voor de zomer waar ze allemaal blij mee waren. Hij voelde er niets voor de kinderen naar zijn moeder te sturen; hij wilde hen bij zich hebben, en hij kon heen en weer reizen naar Napa Valley, zoals hij het vroeger naar Stinson Beach had gedaan. De rit was iets langer maar veel scheelde het niet.

'Moet je nu ook nog naar een kamp?' vroeg hij lachend aan Jane.

'Nee,' zei ze vergenoegd. 'Ik hoefde niet zo nodig naar een kamp. Zouden opa en oma hier bij ons kunnen komen logeren?'

'Dat denk ik wel,' zei Bernie. Er was voldoende ruimte, ze hadden allemaal een eigen kamer en dan was er nog een logeerkamer.

Maar toen hij zijn moeder belde, had Ruth geen goed woord voor het plan over. Het was te ver van de kust, het zou er te heet zijn en misschien waren er wel slangen. De kinderen zouden het bij haar in Scarsdale veel beter hebben gehad, vond ze.

'Ma, de kinderen vinden, het heerlijk. Het is echt een heel leuk huis.'

'Maar hoe doe je dat met je werk?'

'Ik ga pendelen. Het is maar een uur rijden.'

'Dat is ook niets waard. Veel te vermoeiend. Wanneer zul jij je verstand eens krijgen?' Ze wilde hem vragen of hij Evelyne al had gebeld, maar het leek haar verstandiger daar nog even mee te wachten. Die arme Evelyne voelde zich zo eenzaam in Los Angeles dat ze overwoog maar weer naar New York te gaan en het zou zo'n goede vrouw voor hem zijn geweest. Niet zo goed als Liz misschien, maar goed genoeg. En een goede moeder voor de kinderen. Ze had er zelf ook twee, een jongen en een meisje. En toen al die voordelen goed tot haar doordrongen, was ze dom genoeg Bernie er toch naar te vragen. 'Zeg, ik sprak Linda Rosenthal vandaag, haar dochter zit nog altijd in Los Angeles.'

Hij geloofde zijn oren niet. Hoe kon ze daar nu weer over beginnen, ze had immers altijd gezegd dat ze zoveel van Liz hield? 'Ik zei toch dat ik geen interesse heb?' Zijn stem klonk afgemeten, hij kreeg een beklemd gevoel in zijn borst nu hij zelfs maar aan een andere vrouw dacht.

'Waarom toch niet? Ze is een schat van een vrouw. Ze...'

Hij viel haar in de rede, woedend opeens. 'Dit gesprek is afgelopen, wat mij betreft.' Ruth wist dat het een hachelijk onderwerp voor hem was, maar ze had zo met hem te doen.

'Het spijt me. Ik dacht alleen...'

'Doe het dan niet.'

'Het is misschien niet het goede moment.' Ze zuchtte en dat maakte hem nog kwader.

'Zo'n moment komt er niet, ma. Een vrouw zoals zij vind ik nooit meer.' De tranen sprongen hem in de ogen en ver weg in Scarsdale voelde Ruth haar ogen eveneens prikken.

'Zo mag je niet denken.' Ze zei het op een verzoenende en verdrietige toon en de tranen biggelden weer langs haar wangen. Ze wist immers hoeveel verdriet hij voelde wanneer hij aan haar dacht.

'Ja, dat mag ik wel. Zij was alles wat ik wilde. Ik zal nooit meer zo'n vrouw ontmoeten.' Hij kon de laatste woorden nauwelijks meer uitbrengen.

'Je zult een ander leren kennen van wie je evenveel zult houden, zij het op een andere manier.' Ze probeerde tactvol te zijn om hem niet meer te irriteren omdat ze wist dat dit het gevoelige punt was. Maar na tien maanden rouwen leek het haar genoeg en hij dacht er anders over. 'Ga in elk geval wat meer uit,' raadde ze hem aan. Hij zat doorlopend met de kinderen thuis, zoals ze van mevrouw Pippin had begrepen, en dat was niet goed voor hem.

'Ik heb echt geen interesse, ma. Ik ben veel liever thuis bij de kinderen.'

'Die worden een keer volwassen. Net als jij destijds.' Ze moesten allebei lachen, maar Ruth bedacht dat zij Lou nog had en voelde zich een beetje schuldig.

'Het duurt nog jaren voor die twee volwassen zijn. Daar kan ik me nu nog niet bezorgd over maken.' Op dat moment wilde ze geen druk meer op hem uitoefenen en het gesprek kwam terug op het huis in Napa dat hij had gehuurd.

'Ma, Jane vroeg of jullie daar van de zomer bij ons komen logeren.'

'Ja, goed... dat zullen we doen.' En toen ze kwamen, vond ze alles prachtig. Het leek haar een huis waar je met loshangend haar kon lopen, door het gras stappen, in een hangmat onder een hoge boom liggen en naar de lucht kijken. En langs het terrein liep zelfs een beekje waarin je tussen de rotsen kon pootjebaden. Dat had hij vroeger als kind in Catskills ook gedaan. Napa deed hem sterk aan die vakanties denken en Ruth voelde hetzelfde. Ze keek naar de kinderen die in het gras speelden, ze zag hoe Bernie naar hen keek en voor het eerst sinds lang maakte ze zich minder bezorgd om hem. Hij leek gelukkiger dan ze hem in lange tijd had gezien en de kinderen maakten eveneens een gelukkige indruk. Toen Ruth vertrok, vloog ze naar Los Angeles om zich bij Lou te voegen, die geen vakantie had kunnen nemen en daar een medisch congres bijwoonde. Daarna zouden ze met kennissen doorvliegen naar Hawaii. Ze herinnerde Bernie nog eens aan Evelyne Rosenthal die nog in Los Angeles zat en beschikbaar was en deze keer lachte hij haar uit. Zijn humeur was stukken beter, al stelde hij nog altijd geen belang in Evelyne. Maar hij blafte zijn moeder niet meer af.

'Jij geeft geen krimp, hè ma?'

Ze schoot in de lach. 'Ja, het is al goed.' Op het vliegveld gaf ze hem een dikke zoen en bekeek hem nog eens: haar rijzige, knappe zoon met zoveel meer grijs in zijn haar dan vroeger. Liz was nu bijna een jaar dood, maar hij rouwde nog altijd om haar; de rimpels rond zijn ogen waren dieper geworden en hij zag er nog altijd wat verdrietig uit. Maar hij voelde geen woede meer omdat ze hem alleen had gelaten. Hij was alleen zo vervloekt eenzaam zonder haar. Ze was alles voor hem geweest: vrouw, minnares, vriendin. 'Pas goed op jezelf, lieverd,' zei Ruth zacht. 'Jij ook, ma.' Hij knuffelde haar even en wuifde haar na toen ze in het vliegtuig ging. Ze waren elkaar de laatste jaren zoveel nader gekomen, maar tot welke prijs... Het wilde nog altijd niet helemaal tot hem doordringen wat hun allemaal was overkomen. Terwijl hij terugreed naar Napa liet hij zijn gedachten er nog over gaan... over alles wat Liz had doorgemaakt... hoe moeilijk het was om je te realiseren dat ze voorgoed weg was... Het was alsof hij haar nog altijd terug verwachtte. Maar voorgoed was een begrip dat je je moeilijk kon voorstellen. Hij dacht nog altijd aan haar toen hij het huis in Oakville had bereikt, waar nanny op hem wachtte. Het was al tien uur geweest en alles in huis was stil en vredig. Jane was lezend in Black Beauty in slaap gevallen.

'Alexander is niet helemaal in orde, meneer Fine,' zei nanny. Bernie fronste zijn wenkbrauwen. De kinderen waren alles voor hem. 'Wat mankeert eraan?' Het kind was pas twee jaar en Bernie maakte zich gauw ongerust, te meer omdat hij geen moeder meer had. Hij voelde zich dubbel verantwoordelijk.

Nanny trok een schuldig gezicht toen ze bekende: 'Ik denk dat hij te lang in het water is geweest. Hij klaagde over zijn oor toen hij naar bed ging. Ik heb er wat warme olie ingegoten, maar dat hielp niet veel. Als het morgen niet over is, moet hij maar even naar de dokter.'

'Maakt u maar niet bezorgd.' Hij lachte tegen haar. Ze was zo ongelooflijk gewetensvol, het grensde aan het ongelooflijke en hij zegende nog steeds zijn goed gesternte dat hij haar destijds had gevonden. Hij kon nog rillen bij de gedachte aan de sadistisch Zwitserse kinderjuffrouw of de slonzige Noorse au pair die steeds in kleren van Liz rondliep. 'Het zal morgen wel over zijn, nanny. Ga maar rustig slapen.'

'Wilt u een glas warme melk voor u naar bed gaat?' vroeg ze.

Hij schudde zijn hoofd. 'Nee, ik slaap zo ook wel.' Maar ze merkte al weken dat hij 's avonds nog laat opzat, dat hij niet in slaap kon komen en door het huis liep. Enkele dagen daarvoor was het een jaar geleden geweest dat zijn vrouw was overleden en ze had begrepen dat het een moeilijke dag voor hem was geweest. Het was maar goed dat Jane geen nachtmerries meer had, maar rust kregen ze desondanks niet. Om vier uur in de morgen, toen Bernie eindelijk naar bed was gegaan, begon Alexander te huilen en Bernie schoot haastig een kamerjas aan en ging naar zijn kamer. Nanny had hem al op schoot en trachtte hem te kalmeren, maar het hielp niet. 'Zijn oor?' vroeg hij en ze knikte en begon een slaapliedje voor het kind te zingen. 'Zal ik niet liever de dokter bellen?' Ze schudde haar hoofd. 'Het lijkt me beter dat u maar met hem naar het ziekenhuis rijdt. Een oor kan soms niet wachten. Dat arme kleine mannetje.' Ze zoende hem op zijn voorhoofd en wang en zelfs op zijn haar en hij klampte zich huilend van pijn aan haar vast. Bernie hurkte bij hem neer en keek naar zijn zoon, die tegelijk zijn vreugde en zijn kwelling was, omdat hij zoveel op zijn moeder leek.

'Heb je pijn, grote jongen?' zei hij. Alex knikte heftig en hield op met huilen, maar niet voor lang. 'Kom maar bij pappa.' Hij stak zijn armen uit en het kind schoof naar hem toe. Hij gloeide van de koorts en gilde zodra de rechterkant van zijn gezicht werd aangeraakt. Bernie begreep dat nanny gelijk had. Hij moest ogenblikkelijk met het kind naar het ziekenhuis. Hun kinderarts had hem een naam opgegeven voor het geval er kleine ongelukjes of ziektes zouden optreden. Hij gaf Alexander aan nanny terug, ging zich aankleden en zocht het kaartje met de naam in zijn bureaula op. Het was een dr. M. Jones en het telefoonnummer stond erbij. Hij draaide de centrale, kreeg de balie van het ziekenhuis en verzocht verbonden te worden met dokter Jones. Even later kreeg hij te horen dat dokter Jones in het ziekenhuis aanwezig was in verband met een spoedgeval.

'Kan hij ons ontvangen? Mijn zoon heeft hevige pijn in zijn oor.' Alex had al vaker last van zijn oor gehad, maar een injectie met penicilline en liefderijke zorg hadden altijd geholpen.

'Ik zal even voor u kijken.' Bijna onmiddellijk was de stem van de telefoniste weer terug. 'Ja, komt u maar.' Ze zei hem hoe hij naar het ziekenhuis moest rijden en hij haalde Alexander en zette hem voorzichtig in het zitje op de achterbank. Nanny moest bij Jane blijven, zodat Bernie alleen ging en bijna handenwringend ging ze een deken halen om hem toe te dekken, gaf het kind zijn teddybeer mee, maar hij bleef huilen. Ze vond het verschrikkelijk dat ze niet mee kon.

'Ik vind het vervelend u alleen te moeten laten gaan, meneer Fine.' Haar Schotse accent was 's avonds laat, wanneer ze moe was, altijd het duidelijkst te horen en hij vond het nog altijd leuk. 'Maar ik durf Jane niet alleen thuis te laten. Ze zou zo bang zijn als ze wakker werd.' Beiden hadden ze gemerkt dat Jane gauw bang werd sinds haar ontvoering.

'Ik weet het, nanny. Maar we redden ons wel. Ik kom zo gauw mogelijk terug.' Het was al half vijf toen hij zo snel mogelijk naar het ziekenhuis reed. Toen hij de weg van Oakville naar het grotere Napa erop had zitten, liep het tegen vijf uur. Alexander huilde nog steeds toen Bernie hem de eerste hulp binnen droeg, waar hij hem voorzichtig neerzette. Het schelle licht deed pijn aan zijn ogen en hij schermde het af toen hij met zijn zoon op zijn knieën ging zitten. Er kwam een rijzige jonge vrouw met donker haar binnen. Ze was gekleed in coltrui en spijkerbroek en ze was bijna even groot als hij zelf en had een vlotte glimlach. Haar haar was zo donker dat het bijna blauw leek. Indianenhaar, dacht hij vluchtig. Maar haar ogen waren net zo blauw als die van Jane... en van Liz... Hij zette de gedachte van zich af en zei dat hij op dokter Jones wachtte. Hij kon de vrouw niet goed thuisbrengen, maar nam aan dat ze tot het administratief personeel behoorde.

'Ik ben dokter Jones.' Lachend keek ze hem aan. Ze had een warme, enigszins hese stem en de hand die ze hem toestak was koel en krachtig. Ondanks haar lengte en haar status had ze iets warms en vriendelijks en de manier waarop ze zich bewoog, was zowel moederlijk als seksueel aantrekkelijk. Behoedzaam nam ze Alexander van hem over en onderzocht het pijnlijke oor. Nou, dat rechteroor is goed warm en het andere ziet ook flink rood,' zei ze. Ze keek in zijn keel, onderzocht zijn amandelen en ook zijn buik om na te gaan of hij daar klachten had. Vervolgens gaf ze hem een penicilline-injectie en blies een ballon voor hem op. Nadat ze Bernies toestemming had gevraagd, gaf ze hem een lollie, waar hij ondanks zijn pijn gretig op begon te zuigen. Zittend op Bernies schoot keek hij haar peinzend aan. Ze lachte hem toe en schreef een recept uit dat Bernie de volgende dag kon halen. Voor alle veiligheid schreef ze hem nog wat antibiotica voor en ze gaf Bernie twee tabletjes codeïne, die hij moest fijnmaken als de pijn de volgende ochtend niet was verdwenen. 'Hij mag er meteen wel een hebben,' zei ze toen Alexander weer begon te huilen. 'Waarom zouden we hem pijn laten lijden?' Ze ging weer weg en kwam terug met het vergruisde tablet in een lepel. Haar donkere haar golfde bij elke beweging om haar schouders en het medicijn was ingenomen en doorgeslikt voor het kind zich kon verzetten. Ze had er een spelletje van gemaakt. Met een zucht liet hij zich weer in zijn vaders armen vallen, zuigend op zijn lollie, en terwijl Bernie de noodzakelijke formulieren invulde, viel hij in slaap. Bernie keek met een lachje op hem neer en keek dankbaar naar de dokter op. Ze had een warme blik in haar blauwe ogen, een dokter, dacht hij, voor wie patiënten in de eerste plaats mensen waren.

'Dank u,' zei hij. 'U kunt heel goed met kinderen omgaan.' Hij streelde zijn slapende zoon over het haar. Dat was belangrijk voor hem geweest, zijn kinderen gingen hem boven alles.

'Het is mijn tweede oorpijn vannacht,' zei ze. Ze keek hem waarderend aan; ze vond het leuk dat er nu eens een vader was gekomen in plaats van een gejaagde, uitgeputte moeder die er alleen voorstond. Ze hield van mannen die bereid waren zich met hun kinderen bezig te houden. Maar ze zei het niet, wie weet was hij gescheiden en had hij geen keus gehad. 'Woont u in Oakville?' Hij had hun adres en telefoonnummer op het formulier ingevuld.

'Nee, we wonen in San Francisco. We zijn hier met vakantie.' Ze knikte en vulde haar gegevens in ten behoeve van zijn verzekering.

'Maar u komt uit New York?'

Hij grinnikte. 'Hoe weet u dat?'

'Ik kom ook van de oostkust. Uit Boston. Maar ik hoorde het aan uw stem.' Hij kon aan haar ook horen dat ze uit Boston kwam. 'Hoe lang zit u hier al?'

'Een jaar of vier.'

Ze knikte. 'Ik heb aan Stanford medicijnen gestudeerd en ben niet meer teruggegaan. Dat was veertien jaar geleden.' Hij schatte haar op omstreeks zesendertig en ze had duidelijk stijl. Ze zag er niet alleen intelligent uit maar ook hartelijk en een bepaalde glinstering in haar ogen vertelde hem dat ze gevoel voor humor had. Ze keek hem bedachtzaam aan en ze vond dat hij mooie ogen had. 'Dit is een leuke plaats om te wonen. Napa, bedoel ik. Hoe dan ook'— ze legde de formulieren neer en keek nog even naar de slapende Alexander —'komt u over een paar dagen maar even met hem op het spreekuur. Ik heb een praktijk in Saint Helena, dat is voor u veel dichterbij.' Ze keek om zich heen in de steriele kliniek. Ze zag hier niet graag kleine kinderen, behalve als het om een noodgeval als dit ging.

'Het is prettig te weten dat u zo dicht bij ons zit. Met kinderen weet je nooit wanneer je opeens een arts nodig hebt.'

'Hoeveel kinderen hebt u?' vroeg ze. Misschien was de moeder daarom niet gekomen, dacht ze. Wellicht waren er nog een stuk of wat kinderen, die ze niet alleen kon laten. Ze lachte in zichzelf. Ze had een patiënte met niet minder dan acht kinderen en ze vond ze allemaal even leuk.

'Ik heb er twee,' zei Bernie. 'Hij heet Alexander en hij heeft een zusje van negen die Jane heet.'

Ze keek hem aan. Ze vond hem een aardige man. Zijn ogen begonnen te stralen toen hij het over zijn kinderen had. Vaders hadden vaak iets droevigs, vond ze, net als een sint-bernardshond, en toen berispte ze zichzelf. Ze vond hem echt aardig... met die mooie baard... Kalm aan een beetje, dacht ze terwijl ze hem zijn laatste instructies gaf en hem zag vertrekken met zijn zoon in de armen.

'Ik kan maar beter met dit soort consulten ophouden, ik begin de vaders te aardig te vinden wanneer het zo laat wordt,' zei ze giechelend tegen de verpleegster terwijl ze wegging. De verpleegster lachte met haar mee, aannemend dat ze een grapje maakte. Dokter Jones was altijd bijzonder serieus als het om patiënten en hun naaste familie ging. Ze wuifde het verplegend personeel goedenacht en zocht haar wagen op, een Austin Healy. Met het schuifdak open reed ze terug naar Saint Helena, haar haar achter haar aan wapperend in de wind. Ze passeerde Bernie, die wat kalmer reed. Hij keek haar wagen na zolang hij kon. Ze had iets dat hem sterk aantrok, al had hij niet kunnen zeggen wat het precies was. Maar toen hij de oprit van hun huis insloeg, voelde hij zich gelukkiger dan hij in lange tijd was geweest. Boven de bergen kwam de zon op.

35

Twee dagen later ging Bernie met Alexander naar de praktijk van dokter Jones. Ze woonde in een mooi, zonnig huis aan de buitenkant van de plaats. Ze deelde de praktijkruimte met een andere arts en ze woonde een etage hoger. Weer werd Bernie getroffen door de manier waarop ze met het kind omsprong en hij vond haar zo mogelijk nog aardiger dan daarvoor. Ze droeg nu een gesteven witte jas over haar spijkerbroek, maar haar manier van doen was even ongedwongen, haar aanraking even zacht en haar ogen waren even warm terwijl ze grapjes maakte met de patiënt en zijn vader.

'Zijn oren zien er een stuk beter uit.' Lachend keek ze Bernie aan en vervolgens het kind dat naast haar zat. 'Maar niet meer in het water voorlopig, jongetje.' Ze streek Alexander over zijn haar, meer met het gebaar van een moeder dan van een dokter, en het maakte iets in Bernie wakker dat hij snel verdrong.

'Moet ik nog met hem terugkomen?' Ze schudde haar hoofd en het speet hem bijna dat ze niet ja had gezegd. Hij ergerde zich aan zichzelf. Goed, ze was aardig en leek heel verstandig en ze had zijn zoon goed behandeld. Als Alex nog terug moest komen, kon nanny wel met hem meegaan. Dat leek hem veiliger voor zijn gemoedsrust. Hij betrapte zich erop dat hij naar het glanzende zwarte haar keek en werd kwaad op zichzelf. Maar haar blauwe ogen deden hem aan Liz denken.

'Nee hoor, dat denk ik niet. Maar ik wil graag een paar gegevens van u hebben voor mijn administratie. Hoe oud is hij precies?'

'Hij is twee jaar en twee maanden.'

'In het algemeen goed gezond?'

'Prima.'

'Tijdig gevaccineerd voor het een en ander?'

'Ja.'

'Hebt u in de stad een kinderarts?' Hij noemde de naam. Over dat soort dingen kon je gemakkelijker praten. Daar hoefde hij haar niet eens voor aan te kijken.

'Namen van overige gezinsleden?' Ze lachte een beetje terwijl ze de gegevens noteerde en opeens keek ze hem aan. 'En uw naam is Bernard Fine.' Ze meende zich de naam van de vorige keer te herinneren en bijna had hij tegen haar gelachen.

'Dat klopt. En zijn zusje heet Jane en is negen jaar.'

'Ja, ik herinner het me.' Ze keek hem welwillend aan en vroeg: 'En?'

'Dat is alles.' Hij had graag nog een paar kinderen van Liz gehad, maar daar hadden ze geen tijd meer voor gekregen voordat haar ziekte werd ontdekt.

'Hoe heet uw vrouw?' Ze zag een pijnlijke uitdrukking in zijn ogen komen en dacht aan een tragische scheiding.

Maar hij schudde zijn hoofd, in verwarring door haar vraag. Het was een slag die hij niet had zien aankomen. 'Eh... nee... ze is niet...'

De arts keek hem verbaasd aan. Het klonk zo vreemd en hij zag er ineens zo aangeslagen uit. 'Wat is ze niet?'

'Niet meer in leven.' Hij kreeg de woorden nauwelijks over zijn lippen en het drong tot haar door dat ze hem pijn had gedaan. Ze kreeg medelijden met hem. Het leed om de dood was iets waarvoor ze nooit immuun was geworden.

'Neemt u me niet kwalijk...' Ze dempte haar stem en keek op het kind neer. Wat erg voor die drie, vooral voor dat meisje van negen. Die kleine jongen was nog te jong om het te beseffen, maar de vader had haar zo ontredderd aangekeken. 'Het spijt me dat ik ernaar vroeg.'

'Dat geeft niet. Dat kon u toch niet weten.'

'Hoelang is het geleden?' Lang kon het nog niet zijn, want het jongetje was pas twee.

'Juli vorig jaar.' Hij kon er kennelijk nog niet goed over praten en terwijl ze doorging met de resterende vragen, voelde ze zich bezwaard. Nadat ze waren vertrokken, dacht ze nog aan hem. De arme man. Ze bleef die hele dag aan hem denken en kreeg een soort schok toen ze hem later die week in de supermarkt zag. Alexander zat in het boodschappenkarretje, zoals hij gewend was, en Jane was er ook bij. Ze babbelde vrolijk en Alexander wees ergens naar en riep zo hard hij kon: 'Gum, pappie, gum!' Dokter Jones was haast tegen hen opgebotst, maar ze bleef plotseling staan en begon te lachen. Ze zagen er lang niet zo triest uit als ze had gedacht. Het leek zelfs of ze redelijk gelukkig waren.

'Zo vriend, hoe gaat het?' Ze keek van het kind naar Bernie en ontmoette een warme blik.

'Het gaat goed met hem. De antibiotica hebben hem goed gedaan.'

'Hij neemt ze toch nog wel in?' Ze kon zich niet precies herinneren voor hoe lang ze het gebruik had voorgeschreven, maar hij hoorde de kuur in elk geval af te maken.

'Ja, dat wel, maar hij is weer helemaal de oude.' Bernie lachte en zag eruit als een drukke huisvader. Nu hij shorts droeg, zag ze dat hij goed gevormde benen had. Ze probeerde er niet naar te kijken, maar kon het niet laten. Hij was een knappe man, en hij onderwierp haar onopvallend aan eenzelfde onderzoek. Ze droeg weer een spijkerbroek met een sporthemd en rode espadrilles en haar haar zag er schoongewassen en glanzend uit. Jane, die haar niet in haar doktersjas had gezien, begreep niet wie ze was. Bernie stelde hen aan elkaar voor en Jane stak haar hand weifelend uit, alsof ze bang was zich te toeschietelijk te tonen. Ze bekeek de vrouw argwanend en zei geen woord meer over haar voor ze weer in de wagen zaten.

'Wie was dat?'

'De dokter die Alexander 's nachts heeft behandeld.' Hij zei het zonder veel nadruk, maar voelde zich weer de vijfjarige die door zijn moeder werd ondervraagd. Het werkte hem bijna op de lachspieren: Ruth zou hem letterlijk dezelfde vraag hebben gesteld.

'Waarom ben je met Alex naar háár gegaan?' De klank in haar stem vertelde hem precies wat er in haar omging en hij begreep niet waarom ze een aversie tegen de dokter had. Het kwam niet bij hem op dat ze jaloers was.

'Ik had haar naam en telefoonnummer thuis van dokter Wallaby gekregen voor het geval dat een van jullie ziek zou worden, zoals Alexander die nacht. Ik was blij dat ik haar te pakken kreeg. Ze was heel aardig toen we midden in de nacht het ziekenhuis kwamen binnenvallen en ze had daarvoor ook al een oorpatiëntje behandeld. Als dat geen goede dokter is.' Ze had aan Stanford gestudeerd, herinnerde hij zich.

Jane ging er nauwelijks op in en zei daarna niets meer. Maar toen ze haar enkele weken later weer ontmoetten, negeerde Jane haar volkomen en groette niet eens. Bernie nam haar onder handen zodra ze in de wagen zaten.

'Je was erg onbeleefd tegen haar.'

'Waarom zou ik beleefd moeten zijn?'

'Ja, hoor eens, het is een dokter en je zou haar vandaag of morgen best weleens nodig kunnen hebben. Bovendien, ze heeft je toch niets gedaan, wel? Je hebt toch geen reden om onbeleefd tegen haar te zijn?' Hij was blij dat Alexander haar althans geestdriftig had begroet. Het jongetje had een schreeuw gegeven zodra hij haar in de supermarkt ontdekte en dag geroepen. En ze had een lollie voor hem in haar zak gehad. Hij moest maar dokter Meg tegen haar zeggen, zei ze. Maar Jane had haar lollie niet willen hebben en de dokter had dat voor kennisgeving aangenomen en er verder geen aandacht aan geschonken.

'Ik wil niet dat je grof tegen haar bent, lieverd,' zei hij. Ze was ontzettend overgevoelig de laatste tijd. Hij wist niet of het de leeftijd was of dat ze Liz nog altijd hevig miste. Nanny zei dat het van beide wel iets zou zijn en hij nam aan dat ze als gewoonlijk gelijk had. Nanny Pippin was de steunpilaar in hun leven geworden en Bernie was haar zeer toegenegen. Hij ontmoette Meg Jones pas weer nadat hij zich had laten overhalen naar een feest op Labor Day te gaan. Hij was in geen drie jaar naar een feest geweest, niet meer sinds Liz ziek was geworden en sedert haar dood in het geheel niet meer. Maar de makelaar die hem het huis had verhuurd nodigde hem zo hartelijk uit voor de barbecue die ze die avond wilden geven dat hij het onbeleefd zou hebben gevonden er niet althans een poosje heen te gaan. Hij voelde zich een beetje de nieuwe jongen in de klas; hij kende geen mens in de plaats en begreep dat hij te netjes gekleed was zodra hij uit zijn wagen stapte. Iedereen liep rond in spijkerbroek en T-shirt of plastron en hij droeg een keurige witte pantalon met een lichtblauw overhemd. Hij was meer gekleed voor Capri of Beverly Hills dan voor Napa en hij voelde zich wat onbehaaglijk toen zijn gastheer hem een biertje toestak en hem vroeg wat zijn toekomstplannen waren. Bernie begreep niet waar de man heen wilde. 'Dat weet ik nog niet,' zei hij. 'Ik heb misschien al te lang voor een warenhuisketen gewerkt.' De makelaar nam hem apart en vroeg of hij er iets voor voelde zijn huurcontract te verlengen. De mensen van wie hij het huurde bleven langer in Bordeaux dan ze van plan waren geweest en wilden hem graag als huurder houden. 'Ja, daar voel ik wel wat voor. Frank,' zei hij. Dat deed de makelaar genoegen en hij stelde een nieuw huurcontract voor met een opzeggingstermijn van een maand. Hij gaf Bernie de verzekering dat het dal in de herfst nog mooier was met al die goudkleurige bladeren. 'En 's winters is het hier ook best uit te houden. Het lijkt me leuk voor u in de wintermaanden eens even naar buiten te kunnen en de huur is ook heel redelijk.' Bernie lachte en knikte en stond op springen om weg te komen van het feest.

'Ja, dat moesten we dan maar doen,' zei hij.

'Is Frank bezig u een wijngaard aan te smeren?' vroeg een bekende stem. Er klonk een lach als van een zilveren klokje. Bernie keerde zich om en keek recht in een paar blauwe ogen die hem opnieuw een schok gaven. Voor hem stond Megan Jones en ze zag er prachtig uit. Ze was mooi gebruind en haar blauwe ogen vormden een opvallend contrast met haar donkere huid. Ze droeg een wijde witte rok, witte espadrilles en een felrode, zigeunerachtige blouse. In haar spijkerbroek en witte gesteven jas had hij haar minder verleidelijk gevonden. Dit lag te zeer binnen bereik en zijn blik gleed via haar lenige schouders naar haar ogen. Hij dwong zich haar aan te kijken, waarbij hij het nog moeilijker kreeg. Weer deden haar ogen hem aan die van Liz denken en toch waren ze heel anders, zelfbewuster, ouder, wijzer. Ze was eenvoudig een andere vrouw. Hij las er een mate van begrip in die haar ouder deed lijken dan ze was en die haar in haar beroep goed van pas zou komen. Hij probeerde zijn blik van haar los te maken en constateerde verbluft dat hij het niet kon.

'Frank heeft alleen mijn huurcontract verlengd,' zei hij. Zijn stem klonk beheerst en het viel haar op dat zijn mond wel lachte, maar dat zijn ogen daaraan niet deelnamen. Het waren verdrietige ogen die anderen afweerden. Zijn verdriet was nog niet oud genoeg om het met anderen te delen, begreep ze, en haar deernis ging uit naar zijn kinderen.

'Ben je van plan je hier te vestigen?' Ze ging ineens van 'u' over op 'je' en keek hem belangstellend aan, nippend van haar glas plaatselijke witte wijn.

'Alleen voor de weekeinden, denk ik. De kinderen vinden het hier zo heerlijk. En volgens Frank moet het hier in de herfst bijzonder mooi zijn.'

'Dat is het ook. Daarom vond ik het hier ook meteen zo mooi. Het is de enige plek in de wijde omtrek waar je nog iets van een herfst ziet. Het hele dal wordt rood en geel, net als bij ons in het oosten, en het is een schitterend gezicht.' Hij trachtte zich te concentreren op wat ze zei, maar hij kon zijn ogen niet van haar blote schouders afhouden en haar blauwe ogen hadden een magische uitwerking op hem. Ze keek hem bedachtzaam aan, alsof ze eigenlijk iets heel anders tegen hem wilde zeggen. Dat verhoogde zijn belangstelling voor haar die er was geweest vanaf het moment dat hij haar ontmoette.

'Waarom ben je hier eigenlijk blijven hangen?' vroeg hij. Ze haalde haar schouders op en haar gebruinde glanzende huid werd hem bijna te machtig. Hij werd nijdig op zichzelf en greep een nieuw glas bier om tot zichzelf te komen. 'Ik weet het eigenlijk niet. Ik zag het alleen niet zitten me in Boston te vestigen en daar de rest van mijn leven keihard te werken.' Hij hoorde de humor in haar stem, die hij al had vermoed, en weer die parelende lach.

'Ja, zo zou het in Boston wel zijn geworden. Het is er net de plaats voor.' Ze vond hem zo knap terwijl ze met hem zat te praten en ze besloot hem het een en ander over hemzelf te vragen, dingen die ze nog niet van hem wist.

'En waarom zit jij in San Francisco in plaats van in New York?'

'Een gril van het lot. Het warenhuis waarvoor ik werk, heeft me uitgezonden naar San Francisco om hun nieuwe vestiging daar op poten te zetten.' Hij lachte even omdat hij zich herinnerde dat hij het niet had gewild, maar zijn gezicht betrok toen het hem te binnen schoot waarom hij daar nog altijd zat: de ziekte en dood van Liz. 'Ik ben hier in feite ook blijven hangen,' zei hij. Hun blikken troffen elkaar en ze begreep meer dan hij vermoedde.

'Ben je van plan hier te blijven?'

Hij schudde zijn hoofd. 'Ik denk dat ik hier wel de langste tijd heb gezeten. In de loop van het volgend jaar zal ik vermoedelijk teruggaan naar New York.' Ze keek alsof ze dat jammer vond en dat deed hem goed. Opeens was hij blij dat hij naar het feest was gegaan.

'Willen de kinderen hier wel weg?'

'Dat weet ik niet.' Hij keek opeens ernstig. "Voor Jane zou het misschien moeilijk zijn. Ze is hier geboren en getogen en een nieuwe school met nieuwe vriendjes is niet gemakkelijk voor een kind.'

'Een kind past zich altijd weer aan.' Megan keek hem onderzoekend aan; ze wilde meer van hem weten. Waar hij vandaan kwam, welke plannen hij had. Hij was het type man dat ze aantrekkelijk vond: hartelijk, sterk en nuchter, maar niet al te toeschietelijk. En ze wist waarom sinds ze hem in de kliniek van het ziekenhuis had ontmoet. Ze had de behoefte hem uit te lokken, een wezenlijk gesprek met hem te beginnen, maar ze wist niet goed hoe ze dat moest aanpakken. 'Hoe heet het bedrijf dat je heeft uitgezonden?' vroeg ze.

'Warenhuis Wolff.' Hij zei het bescheiden, alsof het om een middenstandsbedrijfje ging, en ze schoot in de lach, hem met grote ogen aankijkend. Geen wonder, dacht ze, dat hij veel te sjiek gekleed was voor een ongedwongen barbecue. Zijn vak bracht mee dat hij modebewust was en ze kende de stijl van Wolff. Maar hij zag er toch heel mannelijk uit, niet ijdel, en dat vond ze een punt in zijn voordeel.

Ze lachte hem waarderend toe. 'Het is een prachtige zaak. Ik kom er om de paar maanden, alleen om op die roltrap te gaan staan en alles met gretige blik te bekijken. Weet je, als je op het platteland woont, kom je er niet zo gauw toe de mode op de voet te volgen.'

'Ja, en dat is eigenlijk jammer,' zei hij. 'Ik heb er van de zomer eens over nagedacht.' Hij keek haar peinzend aan, alsof hij van plan was haar deelgenoot te maken van een geheim. 'Eigenlijk zou ik graag een zaak willen hebben in een plaats zoals deze, een niet te groot warenhuis voor een landelijke streek waar je alles zou kunnen krijgen, van rijlaarzen tot avondkleding, maar dan in een goede stijl en van de beste kwaliteit. Mensen die buiten wonen, hebben doorgaans niet de tijd om meer dan honderd kilometer te rijden voor een mooie avondjurk, en zo'n groot warenhuis lopen ze ook niet zo gemakkelijk binnen. Maar als er ter plaatse een kleinere, eenvoudiger zaak zou zijn, zouden de klanten wel komen, denk ik.' Hij werd geestdriftig en zij met hem. Het was een grandioos idee, vonden ze beiden. 'Maar alles eerste kwaliteit,' ging hij door, 'en een beperkt assortiment. Ik zou best een van die mooie Victoriaanse panden willen hebben die je hier ziet, om er zo'n zaak in te vestigen.' Hij zag het al voor zich, maar opeens schoot hij in de lach.

'Nou ja,' zei hij, 'een mens heeft zo zijn dromen. Zo word je als je te lang in de handel zit.'

Ze lachte met hem mee. Ze vond hem leuk wanneer hij geestdriftig werd. 'Ik zou het niet dromen, ik zou het doen als ik jou was,' zei ze. 'We kunnen hier nergens krijgen wat we willen. Er zijn een paar miezerige zaakjes, maar daar kun je niet terecht. En geld zit hier genoeg met al die toeristen 's zomers, en de wijnboeren hebben natuurlijk het hele jaar door geld.'

Met half dichtgeknepen ogen keek hij haar aan. Zijn geestdrift was alweer verdwenen, maar niet helemaal. 'Ik zou niet weten waar ik de tijd voor zoiets vandaan moet halen,' zei hij. 'Bovendien zullen we hier niet zo lang meer zitten. Maar een beetje dromen is altijd leuk.' Het was lang geleden dat hij zich had overgegeven aan dromen, over wie of wat dan ook. Ze voelde het en ze vond het prettig met hem te babbelen over wat hem bezighield, maar het prettigst vond ze dat hij daar tegenover haar zat. Ze vond hem een heel bijzondere man, hartelijk, een sterke persoonlijkheid en een fatsoenlijk mens. En hij had de mildheid die alleen de sterken zich kunnen veroorloven.

Hij keek naar de pieper die ze aan haar ceintuur had hangen en stelde er een vraag over. Misschien had zijn geklets over het warenhuis haar niet zo geïnteresseerd, dacht hij ten onrechte. Ze vertelde dat ze vier nachten per week dienst had en zes dagen per week praktijk deed. 'Ja, ik ben voortdurend in de weer, als ik tenminste niet in iemands gezicht zit te gapen door gebrek aan slaap.' Ze lachten er samen om, maar hij was toch onder de indruk. Hij vond het bewonderenswaardig dat ze zo hard werkte en zelfs op een feestje haar pieper bij zich had. Het was hem opgevallen dat ze na haar eerste glas wijn niets meer had gedronken. 'We hebben hier ook een tekort aan artsen,' zei ze, 'niet alleen aan goede zaken. Mijn collega en ik zijn de enige kinderartsen in een omtrek van dertig kilometer. Dat lijkt misschien niet eens zo weinig, maar we kunnen het ontzettend druk hebben, zoals je misschien hebt gemerkt toen je die nacht met je zoon naar het ziekenhuis kwam. In feite was je het derde ontstoken oor die nacht. De eerste had ik thuis behandeld en de tweede was net weg toen jullie kwamen. Ik heb dus niet bepaald een rustig, huiselijk leven.' Maar ze leek er niet ongelukkig onder te zijn. Ze zag er tevreden en voldaan uit en het was duidelijk dat ze van haar werk hield. Ze sprak er met veel liefde over en hij wist nog hoe bekwaam ze met Alexander was omgesprongen.

'Waarom ben je medicijnen gaan studeren?' Was het uit een soort roeping geweest, een drijfveer waarvoor hij altijd respect had kunnen opbrengen maar die hij zelf nooit had gekend? Hij had als kind al geweten dat hij niet het beroep van zijn vader zou kiezen.

'Mijn vader is arts,' zei ze. 'Hij heeft zich gespecialiseerd in gynaecologie en verloskunde, maar dat lokte me niet zo aan. Kinderarts leek me leuker. Mijn broer is psychiater. En mijn moeder wilde zich tijdens de oorlog verdienstelijk maken als verpleegster, maar ze is niet verder gekomen dan als vrijwilligster bij het Rode Kruis. Ik denk dat ik erfelijk belast ben wat geneeskunde betreft.' Ze vertelde het hem met een lachend gezicht, maar vertelde er niet bij dat zowel haar vader als haar broer en zij zelf college hadden gelopen aan Harvard. Daarna was ze naar Radcliffe gegaan en ze had haar studie medicijnen afgemaakt aan Stanford, waar ze als tweede van haar jaar was geslaagd. Maar dat was nu niet meer van belang. Ze had het inmiddels druk met het behandelen van alle mogelijke ziektes waar kinderen mee te maken kregen. Ze was er voor de kinderen en het schonk haar veel voldoening.

'Mijn vader is ook arts,' vertelde Bernie. Het deed hem plezier dat ze althans dat gemeenschappelijk hadden. 'Hij is keel- neus- en oorarts. Het heeft me nooit aangelokt dat ook te gaan studeren. Ik wilde oorspronkelijk leraar worden aan een of andere kostschool in New England.' Het leek hem een eeuwigheid geleden dat hij die passie voor Russische literatuur had gehad en hij kon er nu om lachen. 'Ik heb vaak gedacht dat Wolff me voor een afschuwelijk bestaan heeft behoed. Het was mijn bedoeling te gaan werken aan een kleine school in een of ander slaperig stadje, zoals ik het toen noemde, maar goddank wilde niemand me hebben, anders was ik nu waarschijnlijk alcoholist geweest.' Ze lachte hardop. 'Of ik had me opgehangen. Het is zoveel plezieriger schoenen en kleren en Frans stokbrood te verkopen dan je te begraven in een provincienest.'

'Zie je je positie bij Wolff werkelijk zo?'

'In grote trekken wel.' Ze keken elkaar aan en opeens was er een onverklaarbare verstandhouding.

Ze babbelden gezellig door, tot haar pieper ging. 'Mag ik even,' zei ze en ging naar de telefoon. Even later kwam ze terug: ze moest naar het ziekenhuis.

'Niets ernstigs, hoop ik,' zei Bernie. Bezorgd keek hij haar aan, maar ze glimlachte. Voor haar was het dagelijks werk, en ook nog werk waar ze van hield.

'Een kind met een flinke buil op zijn hoofd, maar ik wil hem voor alle zekerheid toch even bekijken.' Ze sprak zoals het een arts betaamde en hij dacht dat ze wel een goede dokter moest zijn. 'Leuk je te hebben ontmoet, Bernard.' Weer kreeg hij een koele, stevige handdruk en voor het eerst rook hij haar parfum. Een prikkelende, vrouwelijke geur, maar niet opdringerig.

'Kom eens langs op de zaak wanneer je in de stad bent,' zei hij. 'Dan zal ik je eigenhandig Frans stokbrood verkopen om je te bewijzen dat ik precies weet waar het ligt.'

Lachend zei ze: 'Het zou nog beter zijn als je hier in Napa die zaak van je dromen zou openen.'

'Dat zou ik graag willen.' Maar het was natuurlijk maar een droom. En zijn tijd in Californië zat er grotendeels op. Even keken ze elkaar nog aan, toen ging ze weg, als met spijt, bedankte haar gastheer en was verdwenen. Hij hoorde de Austin Healy wegrijden en zag even later het zwarte haar achter haar aan fladderen. Zelf hield hij het feest ook voor gezien en niet veel later ging hij naar huis met zijn gedachten bij Megan. Hij vroeg zich af of hij haar nog eens zou terug zien en begreep zelf niet waarom hij haar zo aantrekkelijk vond. Maar hij bleef haar voor zich zien zoals ze daar had gezeten in haar felrode blouse die haar schouders vrijliet.

36

Een maand later deed Bernie op een regenachtige zaterdag in Saint Helena boodschappen voor nanny, en toen hij een ijzerwinkel verliet, stond hij opnieuw oog in oog met Megan Jones. Ze droeg een lange gele regenjas en rode gummilaarzen en had een felrode sjaal om haar zwarte haar geknoopt. Even leek ze te schrikken toen ze opeens beiden met de armen vol pakjes tegenover elkaar stonden, maar toen begon ze te lachen. Ze had veel aan hem gedacht sedert de barbecue en hij zag dat ze blij was hem te zien.

'Dag. Hoe gaat het?' Haar ogen fonkelden als blauwe saffieren en hij keek haar verrukt aan.

'Druk... maar verder prima, net als altijd... en met jou?'

'Ik werk te hard.' Maar ze zag er ontspannen uit. 'Hoe is het met de kinderen?' Het was een vraag die ze beroepsmatig aan iedereen stelde, maar hij voelde dat het nu meer was.

'Uitstekend.' Lachend bleef hij haar aankijken; hij voelde zich weer een schooljongen, maar vond het niet onplezierig.

Samen bleven ze staan in de stromende regen, hij met een oude tweed hoed op en in een regenjas die betere dagen had gekend, en opeens vroeg hij: 'Mag ik je een kop koffie aanbieden, of heb je nog een spoedgeval?' Hij dacht aan de pieper en de buil, waarvoor ze op Labor Day het feest in de steek had moeten laten.

'Nee, mijn dienst zit erop voor vandaag en ik snak naar iets warms.' Ze wees naar een coffee-shop aan de overkant van de straat en hij liep met haar mee zonder goed te begrijpen waarom hij haar had uitgenodigd. Hij was elke keer blij geweest haar te ontmoeten en had het zichzelf tegelijk verweten, alsof hij haar eigenlijk niet aantrekkelijk mocht vinden. Maar dat deed hij wel. Weer voelde hij zijn oude verlegenheid toen ze een tafel hadden gevonden en gingen zitten. Zij bestelde warme chocolademelk en hij een cappucino, en terwijl hij naar haar keek, ontspande hij zich. Het was verbluffend hoe goed ze er zonder enige make-up uitzag. Ze was een van die vrouwen die eerst niet opvallen, maar als je ze beter bekeek, hadden ze gave trekken, opvallende ogen en een mooie huid en bezaten ze toch een soort schoonheid. Ze dosten zich alleen niet opzichtig uit om de aandacht te trekken. 'Wat kijk je me aan?' Ze dacht dat ze er ontoonbaar uitzag na de regenbui, maar hij lachte tegen haar met zijn hoofd een beetje scheef, alsof hij haar keurde, en ze lachte terug.

'Ik vond dat je er goed uitziet in die regenjas en laarzen en met die rode sjaal om je hoofd.' Hij leek het oprecht te menen en ze bloosde bij het compliment.

Lachend zei ze tegen hem: 'Je moet blind zijn of dronken. Ik zie eruit als een verzopen kat. Bovendien was ik als kleuter al het langste meisje uit de klas en dat ben ik gebleven. Mijn broer zei altijd dat ik benen had als lantarenpalen en tanden als pianotoetsen.' En haar als zijde... en ogen als saffieren en... Bernie verdrong die gedachte en dwong zich iets alledaags te zeggen.

'Zulke dingen zeggen broers toch altijd? Ik kan het niet helemaal beoordelen, ik ben enig kind, maar ik heb de indruk dat broers er alleen maar zijn om hun zusters zoveel mogelijk te treiteren.'

Ze schaterde bij de herinneringen die hij opriep. 'De mijne was er geniaal in. Maar ik hou veel van hem. Hij heeft zes kinderen.' Ze lachte vertederd. En Bernie moest ook lachen. Weer een katholiek. Dat moest zijn moeder weten. Opeens had hij plezier. Hij zat niet tegenover de dochter van mevrouw Rosenthal, die mannequin was geweest bij Ohrbach. Zij was arts en dat zou zijn moeder zeker hebben gewaardeerd en zijn vader nog meer. Hij zocht het alweer veel te ver, vond hij. Ze zaten alleen maar samen in een coffee-shop omdat het buiten regende.

'Is je broer katholiek?' vroeg hij. Misschien was ze van Iers-katholieke afkomst, dat zou dat gitzwarte haar verklaren, maar ze schudde haar hoofd en begon te lachen.

'Nee hoor, hij is lid van de episcopale kerk. Hij houdt gewoon van veel kinderen. Zijn vrouw beweert dat ze er wel twaalf wil.' Megan keek alsof ze jaloers was op haar broer en Bernie werd zelf ook een beetje jaloers. 'Een groot gezin heeft me altijd heel leuk geleken,' zei hij en toen werd hun bestelling voor hen neergezet. Die van haar met een laag slagroom, de zijne met opgewarmde melk en nootmuskaat. Naar haar kijkend nam hij een slok van zijn koffie, zich afvragend wie ze nu eigenlijk was, waar ze had gewoond en of ze kinderen had. Hij wist nog zo weinig van haar af. 'Ben je niet getrouwd, Megan?' Hij dacht van niet, maar wilde het zeker weten.

'Daar heb ik nooit de tijd voor gehad, geloof ik, met die nachtdiensten en lange werkdagen.' Ze leefde voor haar werk, maar hij begreep dat dat niets te maken had met het feit dat ze ongetrouwd was. En opeens besloot ze openhartig tegen hem te zijn. Ze zag dat hij een man was die ze kon vertrouwen en met wie ze kon praten.

'In een grijs verleden ben ik verloofd geweest. Hij was ook arts.' Ze lachte een beetje verontschuldigend en haar blik was zo open dat hij erdoor getroffen werd. 'Net toen hij zijn stage had gelopen, werd hij opgeroepen voor Vietnam en daar is hij omgekomen, vlak voor ik aan mijn stages begon.'

'Wat vreselijk voor je,' zei hij. Hij meende het oprecht. Beter dan wie ook kon hij beoordelen hoeveel leed ze had doorgemaakt. Maar bij haar was het zoveel langer geleden. Natuurlijk miste ze die man nog, maar ze had de tijd gehad het te boven te komen. Ze zou niet meer diezelfde schrijnende pijn voelen waar hij zelf nog aan overgeleverd was, ruim een jaar na de dood van Liz. Toch had hij het gevoel dat hij haar nu beter begreep en hij voelde met haar mee. 'Ja, de klap kwam hard aan. Mark heette hij. We waren al vier jaar verloofd en we wilden wachten tot ik was afgestudeerd voor we gingen trouwen. We hadden elkaar aan Harvard leren kennen. Nou ja' — ze sloeg haar blik neer en keek hem toen opnieuw aan — 'het was een keiharde opdonder, zacht gezegd. Ik wilde mijn stages een jaar uitstellen, maar dat hebben mijn ouders me uit het hoofd gepraat. Ik heb zelfs even overwogen de geneeskunst er verder maar aan te geven en onderzoek te gaan doen. Eerlijk gezegd ben ik een tijdlang aardig in de war geweest. Maar tijdens de stages kwam ik tot mezelf en later ben ik hier gaan werken.' Ze lachte tegen hem, als om hem duidelijk te maken dat je een groot verlies, hoe pijnlijk ook, te boven kon komen. 'Ik kan het soms nauwelijks geloven, maar het is al tien jaar geleden dat hij is gestorven. En het is net of ik daarna niet voldoende tijd heb gehad voor een ander.' Ze kreeg een kleur en begon te lachen. 'Wat niet wil zeggen dat ik niet met anderen uit ben geweest. Maar het werd gewoon nooit meer zo serieus als met Mark. Gek, hè?' Het was verbluffend dat het al tien jaar geleden was; ze herinnerde zich als de dag van gisteren dat ze samen uit Boston waren weggegaan. Ze was ter wille van hem aan Stanford gaan studeren en naderhand was ze in het Westen gebleven omdat daar haar herinneringen lagen. En nu kon ze zich niet meer voorstellen dat ze ooit weer in Boston zou gaan wonen. 'Soms spijt het me wel dat ik niet getrouwd ben en geen kinderen heb.' Ze dronk haar chocolademelk op en Bernie keek haar bewonderend aan. 'Het is daar inmiddels te kort dag voor geworden, maar ik heb mijn patiënten om in die behoefte te voorzien. Die hebben ook een beetje moederlijke zorg nodig.' Ze lachte tegen hem, maar Bernie wist zeker dat het voor haar niet voldoende was.

'Het is toch niet helemaal hetzelfde.' Hij zei het heel rustig en bleef haar aankijken, benieuwd naar haar reactie.

'Nee, dat is het ook niet, maar het is op zichzelf een bevredigende manier van leven. Ik heb eenvoudig nooit meer de juiste man ontmoet. De meeste mannen houden niet van vrouwen met een serieuze baan. Wat zul je eraan doen? Je moet er maar het beste van zien te maken.' Hij knikte. Ook hij probeerde dat na het verlies van Liz, maar hij had het er ongelooflijk moeilijk mee. En nu had hij eindelijk iemand gevonden die dat begreep en met wie hij erover kon praten.

'Ik heb hetzelfde met Liz... mijn overleden vrouw... dat gevoel dat ik nooit meer iemand zoals zij zal ontmoeten.' De blik waarmee hij haar aankeek, was zo oprecht dat ze zijn pijn kon meevoelen.

'Dat zal ook wel niet gebeuren. Maar er zou een ander kunnen komen als je je daarvoor openstelt.'

Hij schudde zijn hoofd. Ze bracht het probleem precies onder woorden. 'Dat doe ik juist niet.' Ze was de eerste tegen wie hij zoiets kon zeggen en het luchtte hem duidelijk op.

'Dat deed ik toen ook niet. Maar geleidelijk aan neem je er toch afstand van.'

'Waarom ben je dan niet met een ander getrouwd?' Even leek ze ineen te krimpen, toen keek ze hem recht in de ogen.

'Ik geloof niet dat ik het echt wilde.' Ze liet haar laatste reserves vallen. 'Mark en ik pasten zo volkomen bij elkaar, en dat heb ik bij geen ander ooit gevonden. Achteraf heb ik wel eens gedacht dat ik misschien minder hoge eisen had moeten stellen.' Ook zij had dit nooit aan iemand bekend, niet eens aan haar familie. 'Ik heb gezocht naar iemand die net zo was als hij. Iemand die heel anders was had mogelijk ook wel een goede partner voor me kunnen zijn, maar ik heb gezocht naar wat ze vroeger de ware Jacob noemden. Misschien had het niet per se een kinderarts hoeven zijn zoals ik, die een plattelandspraktijk wilde, net als ik. Ik had met een advocaat kunnen trouwen, of met een timmerman of een onderwijzer en ook gelukkig kunnen zijn met zes kinderen.' Ze keek Bernie vragend aan en hij gaf haar op zachte, milde toon antwoord.

'Daar is het toch nog niet te laat voor?'

Ze lachte even en ging gemakkelijker zitten, ontspannen nu ze haar hart had gelucht. 'Ik ben inmiddels te veel vastgeroest in mijn eigen bestaan. Het type van de ongehuwde vrouw geworden.'

'En daar ben je nog trots op ook,' zei hij plagend, want hij geloofde haar niet. 'Maar je hebt me enorm geholpen. Iedereen oefent druk op me uit en ik ben er nog niet aan toe een nieuwe relatie te beginnen.' Op die manier verontschuldigde hij zich bij haar voor wat hij misschien wel wilde maar nog niet kon, wat hij nog maar nauwelijks begreep omdat hij niet wist waarom al die herinneringen juist nu weer bovenkwamen.

'Je moet je nooit door een ander laten voorschrijven wat je moet doen, Bernard,' zei ze. 'Je voelt het zelf wel wanneer de tijd is gekomen. En het zal een stuk gemakkelijker zijn voor je kinderen wanneer je eenmaal weet wat je met je leven wilt doen. Hoelang is het inmiddels geleden?'

'Ruim een jaar.'

'Geef jezelf dan nog wat meer tijd.'

Hun ogen ontmoetten elkaar en hij keek haar vragend aan. 'En dan? Wat gebeurt er met je als je nooit meer hetzelfde vindt?'

'Dan leer je van iemand anders houden.' Ze legde haar hand op de zijne. Hij vond haar de meest onbaatzuchtige vrouw die hij ooit had ontmoet.

'Je hebt er recht op.'

'En jij dan? Had jij er soms geen recht op?'

'Misschien wilde ik het niet... misschien had ik niet de moed naar hetzelfde te zoeken.' Het waren wijze woorden en er viel niets aan toe te voegen. Ze begonnen over andere dingen te praten, over Boston en over New York, over het huis waarvan hij het huurcontract had verlengd, over de kinderarts met wie ze samen een praktijk had. Hij vertelde haar ook een verhaal over nanny's jeugd en ze lachten er vertederd om. Hij vond dat het een geweldige middag was geweest en het speet hem toen ze wegging. Ze moest naar Calistoga waar ze door een kennis te eten was gevraagd en opeens had hij graag willen weten wie die kennis was, een vrouw of een man, een vriend of meer dan dat. Hij dacht nog aan alles wat ze had gezegd toen hij haar in de regen zag wegrijden. Ze wuifde naar hem... 'Misschien had ik niet de moed naar hetzelfde te zoeken...' En terwijl hij zijn wagen startte en terugreed naar het huis waar nanny en de kinderen op hem wachtten, vroeg hij zich af of hij zelf ooit die moed zou hebben.

37

Bernie dacht aan heel andere dingen toen zijn secretaresse hem meedeelde dat er een mevrouw was die hem wilde spreken.

'Welke mevrouw?' vroeg hij verbaasd, want hij had geen afspraak.

'Ze heeft haar naam niet genoemd.' Zijn secretaresse vond het al net zo vreemd als hij. Hij ontving zelden dames op kantoor, of het moest een journaliste zijn, of iemand die voor de Junior League een modeshow wilde opzetten of iemand die door Paul Berman vanuit New York naar hem toe was gestuurd. Maar al die dames maakten een afspraak en werden verwacht. Het was een knappe vrouw, hoorde hij van zijn secretaresse, maar ze paste niet in een van de gebruikelijke categorieën. Ze was geen type van de Junior League met blonde strepen in het haar, te grote oorringen die in de mode waren en kettinkjes over de schoenen. Ze was ook niet zo'n dame die geld inzamelde voor een liefdadig doel of een pinnige tante uit New York die zaken kwam doen, en een journaliste leek ze ook niet. Ze was een leuke, aantrekkelijke vrouw, zei de secretaresse, al zag ze er niet al te modieus uit. Bernie begreep er niets van. 'Heb je haar naam niet gevraagd?' Zijn doorgaans zo efficiënte secretaresse kreeg een kleur.

'Nee... ze zei dat ze brood kwam kopen... Ik heb haar gezegd dat ze op de verkeerde afdeling zat, dat hier de directiekantoren liggen, maar ze zei dat u haar had uitgenodigd...' Bernie barstte in lachen uit, sprong uit zijn stoel en was in een paar stappen bij de deur. Verbluft keek zijn secretaresse toe. Hij rukte de deur open en daar stond ze, Megan Jones, en ze zag er nu heel anders uit. Geen spijkerbroek, geen witte doktersjas, maar een donkerblauw mantelpakje met een beige zijden blouse. Ze droeg pareltjes in haar oren en blauwe schoenen met hoge hakken. In de open deur bleef hij staan en keek haar met open mond aan, en ze werd een beetje onzeker.

'Mijn secretaresse begreep er niets van,' zei hij. 'Wat kan ik voor je doen? O ja, ik weet het al... je komt brood kopen, Frans stokbrood...'

Zijn secretaresse verdween discreet naar haar eigen kamer en hij liet Megan zijn kantoor binnen. Nieuwsgierig keek ze om zich heen. Het kantoor was ingericht als een luxueuze directiekamer en min of meer geïmponeerd ging ze zitten in de ruime leren fauteuil die hij haar aanbood, terwijl hij zelf op een hoek van zijn bureau ging zitten. Vergenoegd keek hij haar aan. 'Wat mag ik voor u doen, dokter... afgezien van het stokbrood?'

'Ik moest in de stad zijn voor een bezoekje aan een studievriendin van vroeger. Ze is opgehouden met haar studie en is getrouwd, en nu heeft ze een paar kinderen. Ik vond het destijds jammer... maar nu weet ik het niet meer zo zeker. Verder kom ik het een en ander aan mijn garderobe doen. Ik ga met vakantie naar huis en mijn moeder zal het besterven als ik erbij loop zoals in Napa. Ik bedacht ineens dat ze in Boston dat soort kleren niet dragen. Aanvankelijk trek ik altijd een keurig pakje aan, maar na drie dagen glijd ik weer af naar de spijkerbroek en ik wou er deze keer eens iets aan doen.' Ze keek omlaag langs het mantelpakje en naar de schoenen, en toen keek ze weer naar hem. 'Ik ben vast aan het oefenen. Hoe zie ik eruit zo?' Ze vroeg het een tikkeltje verlegen en dat deed hem iets uit de mond van een vrouw als zij, een arts.

'Je ziet er geweldig uit, heel sjiek en heel mooi.'

'Eerlijk gezegd voel ik me een beetje bloot zonder mijn spijkerbroek.'

'En zonder je witte jas... dat is zo ongeveer het beeld dat ik van je heb... of in die gele regenjas.' Ze moest lachen; zo zag ze zichzelf meestal ook. En ze zag hem nog altijd voor zich in de witte pantalon met het open blauwe overhemd waarin hij op Labor Day naar de barbecue was gekomen. Ze had hem toen heel knap gevonden, maar in een gewoon kostuum zag hij er ook goed uit. Nu was ze bijna een beetje schichtig voor hem, maar niet echt, daar kende ze hem inmiddels te goed voor. 'Zal ik je een rondleiding door de zaak geven?' Ze keek naar de stapels papier op zijn bureau en begreep dat hij weinig tijd had. Ze wilde hem niet van zijn werk houden, maar had hem alleen graag even willen zien. 'Ik kijk zelf wel even rond. Ik kwam alleen even gedag zeggen.'

'Wat ik zeer op prijs stel. Zeg, hoe laat heb je afgesproken bij je vriendin met de kindertjes?'

'Om een uur of vier, als ik dan klaar ben met mijn inkopen.'

'Dan hebben we misschien nog tijd voor een drankje?' Hoopvol keek hij haar aan en weer voelde hij zich een schooljongen. Hij wilde zo graag haar vriendschap... eigenlijk nog meer... maar misschien ook niet. Hij wist nog niet wat hij van haar wilde, behalve bevriend met haar zijn.

Maar hij maakte er geen probleem van; voorlopig waren ze vrienden en dat leek haar ook voldoende. Ze leek blij met zijn uitnodiging.

'Ja, dat zou ik leuk vinden. Als ik voor elf uur in Napa terug ben, is het vroeg genoeg. Tot zolang neemt collega Patrick voor me waar.'

'En daarna begint jouw dienst weer?' Bernie keek haar ontsteld aan.

'Wanneer slaap je dan?'

'Vrijwel nooit.' Ze grinnikte. 'Ik was vanmorgen om vijf uur al bezig met een kind van vijf maanden dat kroep heeft. Je raakt eraan gewend op den duur.'

Hij kermde. 'Daar zou ik nooit aan wennen. Misschien werk ik daarom wel hier, ben ik daarom geen arts geworden. Weet je' — hij schoot in de lach — 'je bent de droom van elke joodse moeder. Als je mijn zuster was, zou mijn moeder doodgelukkig met je zijn.'

Megan lachte met hem mee. 'En mijn moeder heeft me gesmeekt geen medicijnen te gaan studeren. Ze zei dat ik maar verpleegster moest worden of onderwijzeres, desnoods secretaresse, nou ja, een baan waarin ik aan de man kon komen.'

'En achteraf is ze natuurlijk verschrikkelijk trots op je,' zei Bernie lachend.

Megan haalde bescheiden haar schouders op. 'Soms. En ze heeft gelukkig zes kleinkinderen van mijn broer, anders zou ze me stapelgek maken.' Ze keek op haar horloge en stond op. 'Ik ga maar eens. Waar spreken we af voor een drankje?'

'L'Etoile om zes uur?' zei hij gedachteloos en meteen vroeg hij zich af of hij daar goed aan deed. Behalve met zijn moeder was hij na Liz nog niet met een vrouw bij L'Etoile geweest. Maar opeens kon het hem niet meer schelen. Het was een leuke zaak voor een drankje en ze was het waard. Ze was een vrouw met bepaalde kwaliteiten, vond hij. Meer dan een meisje met wie je achteloos een keer uitging. En ze was ook een opmerkelijke vrouw, een goede vriendin en een bekwaam arts.

'Tot straks dan.' Bij de deur keek ze lachend om en weg was ze. Hij voelde zich in een betere stemming na haar bezoek. Om half zes ging hij weg van kantoor en liep op zijn gemak naar L'Etoile. Hij was heel plezierig gestemd en had een Frans stokbrood en een fles parfum van het merk dat hij zich herinnerde voor haar meegebracht. Ze was er al en keek hem verschrikt aan toen hij haar over de tafel heen zijn gaven overhandigde. 'Lieve help, wat is dat allemaal?' Hij zag dat ze er heel blij mee was, maar hij las in haar ogen dat het bezoek van die middag niet geheel naar wens was verlopen.

'Is er iets?' vroeg hij terwijl ze beiden van hun kir nipten. Ze hadden ontdekt dat het hun beider favoriete drankje was.

'Ik weet het niet...' Ze zuchtte even en leunde achterover in haar stoel. Maar ze besloot ook ditmaal eerlijk tegen hem te zijn en hij luisterde bereidwillig naar wat ze te zeggen had. 'Er gebeurde iets met me toen ik naar het pasgeboren kind van mijn vriendin keek. Ik kreeg zo'n vervelend gevoel... het gevoel dat vrouwen krijgen wanneer de gedachte opkomt of je wel de goede keus hebt gemaakt in je leven.' Ze dronk van de kir en keek hem een beetje verdrietig aan. 'Het is toch niet leuk als je geen kinderen hebt, hè? Ik had er nooit zozeer bij stilgestaan, en misschien ben ik alleen moe van die zieke baby van vannacht.'

'Dat is het niet, denk ik. Voor mij is het bezit van kinderen het beste deel van mijn leven geweest. En jij bent intelligent genoeg om dat in te zien. Jij weet precies wat je mist; heel veel vrouwen beseffen dat misschien niet eens.'

'Maar wat kan ik eraan doen? Moet ik een baby roven uit een kinderwagen of me door de slager op de markt van Napa zwanger laten maken?' Ze lachte, maar het ging niet van harte en hij lachte eveneens, maar niet met onverdeeld begrip.

'Het lijkt me dat je wel een betere vrijwilliger kunt vinden,' zei hij. 'Je bent een verdomd aantrekkelijke vrouw.' Hij zag haar blozen in het gedempte licht en op de achtergrond speelde zacht een piano.

'Best mogelijk, maar ik zit er niet op te wachten een kind zonder vader groot te brengen. Ik heb me altijd afgevraagd of ik nog wel kinderen zou willen hebben. Maar vanmiddag' — haar stem klonk dromerig — 'toen ik die baby in mijn armen had... kinderen zijn kleine wondertjes.' Ze keek hem aan en haalde haar schouders op. 'Nou ja, laten we maar niet poëtisch worden. Ik ben best tevreden met mijn bestaan.'

Hij sprak zowel voor hemzelf als voor haar toen hij zei: 'Misschien zou het toch beter kunnen.'

'Wie weet.' Ze had geen zin erover door te gaan. Dat soort gesprekken deed haar altijd weer aan Mark denken en het deed ook na al die jaren nog pijn. Iemand zoals hij zou ze geen tweede keer ontmoeten. 'Nou ja, ik denk maar aan alle luiers die ik niet hoef te verschonen. Ik ren met mijn stethoscoop rond en bekommer me om de kinderen van anderen.' Het leek hem een eenzaam bestaan. Hij kon zich zijn leven niet meer zonder Jane en Alexander voorstellen en hij besloot dat haar te vertellen. 'Ik was zevenendertig toen Alexander werd geboren en ik heb me zelden zo gelukkig gevoeld.'

Een beetje ontroerd keek ze hem aan. 'Hoe oud was je vrouw toen?'

'Bijna negenentwintig. Maar ze had hem ook willen hebben als ze tien jaar ouder was geweest. Ze wilde gewoon zelf kinderen.' En hij vond het nog altijd jammer dat het bij één kind was gebleven. Het was ellendig dat ze niet in leven was gebleven en hetzelfde gold voor Mark. Maar ze waren er niet meer, dat was nu eenmaal de realiteit. Bernie en Megan hadden hen overleefd.

'Ja, ik krijg in mijn praktijk ook wel met oudere moeders te maken, en ik vind ze vaak heel dapper. Ze hebben eerst gedaan wat ze graag wilden, een carrière opgebouwd, en tenslotte hebben ze nog kinderen gekregen. Ik heb wel eens het gevoel dat ze betere moeders zijn.'

'O ja? Dan zou ik er maar gauw voor zorgen dat ik er zelf een kreeg,' zei hij.

Ze schaterde het uit. 'Ik zal tegen mijn ouders zeggen dat jij het me hebt aangeraden.'

'Zeg er dan bij dat je mijn zegen hebt.'

'Dat zal ik doen.'

Ze wisselden een warme blik en ze ging ontspannen achterover zitten en luisterde naar de pianomuziek.

'Wat zijn je ouders voor mensen?' Hij wilde meer over haar weten. Hij wist inmiddels dat ze graag kinderen had gehad, dat ze aan Stanford had gestudeerd, dat haar verloofde niet was teruggekomen uit Vietnam en dat ze uit Boston kwam en nu een praktijk had in Napa. Maar veel meer wist hij niet, behalve dat ze een begeerlijke vrouw was en dat hij erg op haar gesteld was. Een beetje te veel misschien, maar dat wilde hij niet toegeven. Hij hield een beetje van haar, meer wilde hij zichzelf niet bekennen.

'Mijn ouders?' Hij had haar overrompeld met zijn vraag, maar hij drong aan. 'Gewoon, aardige mensen, zou ik zeggen. Mijn vader werkt te hard en mijn moeder is gek op hem. Mijn broer zegt dat ze allebei gek zijn. Hij zegt dat hij veel geld wil verdienen in plaats van midden in de nacht baby's te halen, daarom is hij psychiater geworden in plaats van verloskundige. Ik geloof dat hij zijn werk wel serieus opvat, voor zover hij ooit serieus is.' Ze lachte even. 'Ik vind mijn broer zelf eerder een beetje gek. Hij is tenger en blond en hij lijkt sprekend op onze moeder.'

'Lijk jij op je vader?'

'Inderdaad.' Ze leek het geen ramp te vinden. 'Mijn broer noemt mij reus en ik noem hem dwerg. Daarmee begonnen al onze kinderruzies.' Bernie zag het voor zich en hij moest lachen. 'We zijn opgegroeid in een heel mooi huis in Beacon Hill, dat mijn moeder heeft geërfd van haar vader. De familie van mijn moeder zag mijn vader geloof ik niet zo zitten; een arts was niet aristocratisch genoeg. Maar hij hield van zijn vak en hij is er goed in. Ik heb hem vaak geassisteerd bij bevallingen toen ik nog studeerde en in de vakanties thuis was, en ik heb hem heel wat kinderen in leven zien houden die kansloos leken. Eén keer heb ik het meegemaakt dat hij de moeder wist te redden, enkel en alleen door zijn bekwaamheid. Ik had me bijna laten verleiden ook verloskunde te gaan doen, maar kindergeneeskunde ligt me toch beter.'

'Waarom wilde je niet in Boston blijven?'

'Daar vraag je me wat.' Ze zuchtte en glimlachte even. 'Te veel druk van alle kanten. Ik wilde geen verloskundige worden, zoals vader, en geen toegewijde huisvrouw zoals mijn moeder die alleen maar braaf voor man en kinderen zorgt. Mijn moeder zei vaak dat ik later het dokteren maar aan Mark moest overlaten om het hem thuis gezellig te maken. Daar is natuurlijk ook niets tegen, maar ik wilde meer. En ik zou niet bestand zijn geweest tegen al die zachte episcopale, puriteinse druk. Ze zouden niet gerust zijn geweest voor ze me met de een of ander hadden laten trouwen om in net zo'n huis te gaan wonen als het hunne en vriendinnen op de thee te nodigen.' Ze rilde bij het idee. 'Dat was niets voor mij, Bernie. Ik had meer ruimte en vrijheid nodig, ik moest een spijkerbroek kunnen dragen. Het leven in dat soort milieus heeft iets beklemmends.'

'Ik weet het. Bij mijn ouders in Scarsdale zou ik ook aan dat soort druk hebben blootgestaan. Of je nu joods, katholiek of episcopaals bent, het komt allemaal op hetzelfde neer. Het gaat om wat zij zijn en wat ze van jou willen maken. De een kan erin meegaan, de ander niet. Ik kon het ook niet. Anders was ik nu een joodse arts geweest, getrouwd met een keurige joodse vrouw die op het ogenblik wel in een schoonheidssalon zou zitten.'

Ze lachte hardop. 'Een van mijn medestudenten was een jodin. Ze is op het ogenblik psychiater in Los Angeles en wordt er schatrijk, maar ik denk niet dat ze ooit in een schoonheidssalon komt.'

'Neem van mij dan maar aan dat ze een uitzondering is.'

'Was je vrouw ook joods?' Hij schudde zijn hoofd en leek er geen bezwaar tegen te hebben over Liz te praten.

'Ze heette Elizabeth O'Reilly.' Er schoot hem iets te binnen. Lachend vertelde hij: 'Mijn moeder kreeg bijna een hartaanval toen ik het haar vertelde.'

Meg lachte luidop toen hij haar bijzonderheden over die avond vertelde. 'Mijn ouders reageerden vrijwel net zo toen mijn broer zijn aanstaande vrouw kwam voorstellen. Ze is net zo gek als hij en ze is een Française. Voor mijn moeder kwam dat zo ongeveer neer op het poseren voor naaktfoto's.' Lachend bleven ze elkaar staaltjes van de eigenaardigheden van hun ouders vertellen, tot Bernie op zijn horloge keek en zag dat het acht uur was geworden. Hij wist dat ze om elf uur terug moest zijn in Napa.

'Wil je hier wat gebruiken?' vroeg hij. Hij hoopte dat ze samen zouden gaan eten en het kon hem niet schelen waar. 'Of wil je liever naar de Chinees of een andere exotische tent?'

Weifelend keek ze hem aan en berekende de tijd. 'Mijn dienst gaat om elf uur in... dus dan moet ik om half tien uiterlijk de stad uit zijn.' Een beetje hulpeloos keek ze hem aan. 'Ben je erg boos als ik kies voor een hamburger hier of daar? Dat gaat vlugger. Patrick zou het op zijn zenuwen krijgen als ik te laat kwam. Zijn vrouw is hoogzwanger en hij is doodsbang dat de weeën beginnen terwijl ik er niet ben. Ik moet vanavond op tijd thuis zijn.' Ze zag er niet uit alsof ze het leuk vond om weg te moeten; ze was kennelijk liever nog wat met Bernie blijven praten. 'Ik voel wel wat voor een hamburger. Ik weet zelfs' — hij wenkte de kelner om af te rekenen en trok zijn portefeuille, en de kelner kwam dadelijk — 'een heel leuk tentje, niet ver van hier, met een enigszins gemengd publiek als je dat niet erg vindt.' Er kwam van alles, van dokwerkers tot tienermeisjes, maar hij vond het sfeertje er leuk en nam aan dat zij er net zo over zou denken. En hij bleek gelijk te hebben. Zodra ze binnenkwamen, werd ze er verliefd op. Ze namen hamburgers en appeltaart na aan de bar in Olive Oyl, tussen de dokwerkers, en om half tien zei ze spijtig dat ze weg moest. Hij liep met haar mee terug naar de geparkeerde Austin Healy.

'Zorg dat je goed thuiskomt,' zei hij. Het was al laat inmiddels en hij maakte zich bezorgd omdat ze die hele afstand nog alleen moest rijden. Maar ze moest erom lachen.

'Hoezeer ik grappen om mijn lengte verafschuw,' zei ze, 'ik ben inmiddels een grote meid.' Hij lachte met haar mee: die lengte was blijkbaar toch een gevoelig punt. 'Ik heb het heel erg naar mijn zin gehad.'

'Ik ook.' En hij meende het. Sinds lange tijd had hij iets niet zo gezellig gevonden. Hij voelde zich op zijn gemak bij haar; hij kon met haar over zijn intiemste gedachten praten en over de hare.

'Wanneer kom je weer naar Napa?' vroeg ze nog.

'Voorlopig niet. Ik moet volgende week naar Europa en nanny gaat niet met de kinderen uit zonder mij. Ze ziet op tegen het inpakken en uitpakken. Maar ik ben over drie weken weer thuis. Dan bel ik je, misschien kunnen we dan in Napa gaan lunchen.' Hij keek haar aan en bedacht iets: 'Wanneer ga je met vakantie naar huis?'

'Met Kerstmis.'

'Wij ook. Naar New York. Maar ik denk dat we Thanksgiving dit jaar in Napa vieren.' Die dag wilde hij niet in de stad zijn, met de gedachte aan wat er niet meer was. 'Ik bel je zodra ik terug ben uit New York.'

'Pas goed op jezelf en werk niet te hard.' Hij bleef staan bij het portier van haar wagen en keek haar lachend aan.

'Goed, dokter. Doe jij het ook en rij een beetje kalm.'

Ze stapte in, stak haar hand op en reed weg. Hij keek op zijn horloge: vijf over half tien. Om kwart over elf belde hij haar op in het ziekenhuis en verzocht het meisje aan de balie haar op te roepen. Ze vertelde hem dat ze juist binnenkwam en even later had hij haar aan de lijn. 'Ik wou even weten of je goed bent thuisgekomen," zei hij, 'je rijdt altijd zo hard.'

'En jij maakt je veel te gauw bezorgd,' zei ze.

Hij schoot in de lach. Ze had gelijk. 'Dat is nu eenmaal mijn aard,' zei hij. Hij had zich zijn hele leven bezorgd gemaakt, maar dat had ook zijn goede kanten gehad. Hij was nu eenmaal een perfectionist in alles wat hij deed en dat was Wolff ten goede gekomen.

'Het is vanavond zo mooi in Napa, Bernie. Een pittige lucht, helder weer en een hemel vol sterren.' In de stad hing mist en het speet hem dat hij niet bij haar was. De avond was hem te vlug omgevlogen. 'Wat ga je doen in Europa?' vroeg ze nog. Ze was nieuwsgierig naar zijn werk dat zo totaal verschilde van het hare.

'Ik moet naar Parijs, Milaan en Rome. Ik ga daar tweemaal per jaar naar toe voor de zaak. En als ik in New York terug ben, zijn er vergaderingen.'

'Lijkt me best leuk.'

'Is het ook. Soms.' Het was leuk geweest met Liz. En daarvoor ook. De laatste tijd was het plezier er min of meer af. Waar hij ook ging, eenzaam was hij overal.

'Nog eens bedankt voor een heel gezellige avond, Bernie.'

Hij dacht aan Olive Oyl aan de haven. 'Het was niet bepaald Maxim.'

'Ik vond het heerlijk.' Toen ging haar pieper en moest ze ophouden.

Nadat hij had opgelegd, hoorde hij haar stem nog in zijn oren en om zijn rust te hervinden ging hij naar Liz' inloopkast met haar kleren. Hij moest diep inademen om het parfum van Liz nog te kunnen ruiken en een beetje beschaamd sloot hij de kast weer. Hij wist maar al te goed dat hij op dat ogenblik niet meer dacht aan Liz, maar aan Megan. Het was nu haar parfum dat hij wilde opsnuiven.

38

Bernie bleef langer in New York dan hij had voorzien. Het werd een belangrijk jaar voor de confectie; er waren ingrijpende veranderingen en Bernie wilde er zelf bij betrokken blijven. Toen hij eindelijk naar San Francisco terugvloog, was hij tevreden over de bereikte resultaten. Aan de sjaal die hij bij Hermès voor Megan had gekocht dacht hij pas toen ze weer naar Napa gingen. Hij herinnerde zich opeens dat hij de sjaal in een hoek van zijn koffer had gestopt en nadat hij hem had gevonden, besloot hij hem zelf te gaan brengen. Hij reed naar Napa, stopte voor het Victoriaans pand waar ze boven haar praktijkruimte woonde en belde aan. Haar collega Patrick zei dat ze niet thuis was en hij gaf het grijsbruine doosje af met een briefje erbij: 'Voor Megan, uit Parijs. Groetjes, Bernie.' Ze belde hem dezelfde avond nog op om hem te bedanken en het deed hem goed dat ze de sjaal mooi vond. De kleuren waren marineblauw met rood en goud en hij had gedacht aan haar spijkerbroek en rode laarzen en aan de gele regenjas.

'Ik vond hem op mijn bureau toen ik thuiskwam. Patrick had hem voor me klaargelegd. Het is een prachtige sjaal, Bernie. Ik ben er erg blij mee.'

'Fijn dat je hem mooi vindt. We openen een boetiek van Hermès in maart dit jaar.'

'Leuk. Ze hebben fantastisch mooie dingen.'

'Ja, ze zullen best verkopen.' Hij vertelde haar nog het een en ander over zijn inkopen en ze was onder de indruk.

'En alles wat ík in die tijd heb gedaan zijn drie oorontstekingen, zeven keelontstekingen, een opkomende bronchitis en een ontstoken blindedarm, afgezien van honderden snijwonden, builen, splinters en een gebroken duim.' Ze leek niet tevreden over zichzelf, maar hij was het wel. 'Dat lijkt me eigenlijk wel zo belangrijk. Met mijn Italiaanse koffers of een nieuwe modelijn in Franse schoenen is geen leven gemoeid. Wat jij doet, is levens redden. Dat is toch belangrijker.'

'Dat zeggen ze, ja.' Maar ze voelde zich weer een beetje down. De vrouw van haar collega had de afgelopen week haar baby gekregen en weer had ze diezelfde pijn gevoeld. Ze zei er niets over tegen Bernie. Ze had het er al over gehad en wilde niet de indruk wekken dat ze aan een neurose ten aanzien van andermans kinderen leed. 'Hebben ze al gezegd wanneer je weer in New york gaat werken?'

'Nog niet. In de eerste plaats hadden we daar niet eens tijd voor. Er gebeurt zoveel in het bedrijf op het ogenblik. Het was heel boeiend. Zullen we morgen gaan lunchen?' Hij wilde haar voorstellen hem te ontmoeten in de coffee-shop van Saint Helena.

'Ik wou dat ik kon. Patricks vrouw is van de week bevallen en ik moet voor hem waarnemen. Ik kan wel even bij jou langskomen op weg naar het ziekenhuis. Of zou Jane dat vervelend vinden?' Ze had wel gemerkt hoe afwerend het kind zich tegenover haar had gedragen en ze wilde het haar niet moeilijk maken.

'Waarom dat?' Hij zag niet wat Megan wel zag, althans niet zo duidelijk. 'Ze heeft het kennelijk niet erg op dames over de vloer.' In zijn nabijheid, bedoelde ze, maar dat zei ze niet.

'Ik zie niet in waarom niet.'

Nu wist ze zeker dat Bernie haar niet begreep. Jane verdedigde de herinnering aan haar moeder en dat was heel begrijpelijk. En Megan wilde niets forceren. 'Ik wil me niet opdringen,' zei ze.

'Ik word boos op je als je niet langskomt. Je moet nanny Pippin ook eens leren kennen. Ze is gewoon een lid van het gezin. Hoe laat ben je van plan te komen?'

'Een uur of negen. Of is dat te vroeg?'

'Welnee, dan ontbijt je hier.'

'Tot morgen dan.' Zijn hart klopte sneller bij de gedachte haar terug te zien. Ze was een boeiende vrouw, dacht hij hypocriet en dwong zichzelf niet aan haar glanzende zwarte haar te denken en aan het gevoel in zijn maag zodra hij aan haar dacht.

Megan verscheen de volgende ochtend om kwart over negen en hij had al een placemat voor haar klaargelegd. Terwijl hij dat deed, keek Jane hem vragend aan.

'Voor wie is dat?'

'Voor dokter Jones.' Hij trok een argeloos gezicht, terwijl hij zich weer in The New York Times verdiepte. Maar nanny keek naar hem en Jane ook. Met argusogen.

'Wie is er dan ziek?' vroeg Jane.

'Niemand, ze komt zo maar een kopje koffie halen.'

'Waarom? Heb jij haar opgebeld?'

Bernie keek naar haar om. 'Kalmeer een beetje, jongedame. En drink je sinaasappelsap op.'

'Die heb ik niet.' Er waren aardbeien die morgen en afwezig keek hij op en lachte even.

'Drink die dan maar op.'

Ze lachte ook, maar bleef wantrouwend. Ze wilde geen vreemden in hun leven. Zoals het nu was, hadden ze alles wat ze wilden. Elkaar, Alex en nanny Pip. Alexander was de eerste geweest die haar zo noemde. Nanny Pippin was hem te lang geweest en nu noemden ze haar alle drie zo.

Megan kwam met een grote bos gele bloemen en een zonnige lach voor iedereen. Bernie stelde haar voor aan nanny Pip en nanny gaf haar met een stralend gezicht een hand; het was duidelijk dat Megan indruk op haar maakte.

'Dag, dokter,' zei ze. 'Meneer Fine zegt dat u Alex zo geweldig hebt geholpen.' Megan begon gezellig met haar te babbelen en dat bleek bij nanny in goede aarde te zijn gevallen, want aan tafel deed ze niets dan Megan verwennen: ze schonk haar koffie in, schoof haar de warme broodjes toe, de eieren met ham, de worstjes en tenslotte een flinke schaal met aardbeien. Jane keek de gast met nauwelijks verholen afkeuring aan. Ze was woedend dat de dokter was gekomen en vooral dat ze vriendschap met Bernie gesloten leek te hebben.

'Ik begrijp niet waarom pappa u heeft laten komen,' zei ze hardop nadat Megan het lekkere ontbijt had geprezen en tegen haar lachte. 'Er is hier niemand ziek.' Bernie schrok van haar grofheid en nanny gaf Jane een standje, maar Megan bleef welwillend lachen en leek zich niet veel van de uitbarsting aan te trekken.

'Ik wil mijn patiënten ook graag leren kennen als ze niet ziek zijn. Soms is het gemakkelijker,' begon ze geduldig uit te leggen zonder zich door de woedende blik van Jane te laten afschrikken, 'dat je iemand die je moet behandelen al een beetje hebt leren kennen toen hij nog niet ziek was.'

'Wij gaan toch naar een dokter in San Francisco.'

'Jane!' Bernie liet een waarschuwend woord horen. Hij vond haar niet lief en keek Megan verontschuldigend aan. Alexander dribbelde naar haar toe en keek naar haar op.

'Schoot,' zei hij. 'Ik wil op schoot.' Hij praatte nog wat krom, maar Megan begreep hem voortreffelijk. Ze zette hem op haar schoot en gaf hem een grote aardbei die hij moeiteloos in zijn mond propte. Vertederd keek Megan op hem neer. Op dat moment zag Bernie dat ze de sjaal droeg die hij de vorige dag voor haar had afgegeven. Het deed hem plezier dat ze hem droeg, maar ook Jane had erg in de sjaal gekregen. Ze had de doos de vorige dag op zijn bureau zien staan en had hem gevraagd wat erin zat. Hij had gezegd dat het een sjaaltje was voor een kennis en Jane had haar conclusie snel getrokken. Ze herinnerde zich de sjaals van Hermès die Bernie vroeger voor Liz had meegebracht. Deze keer had hij er ook een meegebracht voor nanny Pippin, een donkerblauwe met wit en goud die paste bij haar uniformjurken en bij haar donkerblauwe jas en de hoed waarmee ze zo sterk aan Mary Poppins deed denken.

'Hoe komt u aan die sjaal?' vroeg Jane stoutmoedig. Het klonk alsof Megan de sjaal had gestolen en ze schrok even, maar herstelde zich snel. Bijna had Jane haar klem gezet, maar uiteindelijk trok Megan aan het langste eind.

'O, die heb ik van een vriend gekregen... toen ik in Frankrijk was.' Ze was slagvaardig opgetreden en Bernie was haar erkentelijk voor het redden van de toestand. Het was alsof ze een komplot hadden gesmeed zonder het ooit van plan te zijn geweest en opeens waren ze maatjes.

'O ja?' zei Jane met enige verbazing. Ze had gedacht dat Bernie de enige was die de sjaals van Hermès kende.

'Ja,' zei Megan op overtuigende, rustige toon. 'Ik heb een poosje in Frankrijk gewoond, in mijn studietijd. Ben jij wel eens met je pappa in Parijs geweest, Jane?' Ze vroeg het argeloos en Bernie lachte in zichzelf. Haar afleidingstactiek was voortreffelijk; ze wist hoe ze met kinderen moest omspringen. Alex zat gezellig op haar schoot en nestelde zich tegen haar aan. Haar aardbeien had hij inmiddels op en nu hielp hij haar door haar eieren heen en stak een groot stuk van haar ham in zijn mond. 'Nee, ik ben nooit in Parijs geweest. Nog niet. Maar wel in New York.' Ze leek daar opeens heel trots op te zijn.

'Geweldig. En wat vond je daar het mooist?'

'De Radio City Music Hall!' Ongewild liet Jane zich tot geestdrift verleiden. Maar opeens keek ze Megan toch weer wantrouwend aan. Ze had zich gerealiseerd dat ze haar niet aardig wilde vinden en ze zei vrijwel niets meer tot Megan vertrok.

Bernie liep mee naar haar wagen en verontschuldigde zich. 'Ik vind het heel vervelend. Zo grof is ze anders nooit. Zou ze jaloers zijn?' Hij was werkelijk ontdaan en Megan schudde lachend haar hoofd. Hij was argeloos wat betreft dingen waar zij doorheen keek: leed en problemen van kinderen.

'Ik zou er niet over inzitten. Het is een volkomen normale reactie. Jij en Alex zijn alles wat ze heeft. Ze verdedigt haar territorium.' Ze zei het op milde toon, ze wilde hem niet nodeloos pijn doen. Hij was zelf nog zo kwetsbaar, zoals ze wist. 'Ze verdedigt de herinnering aan haar moeder. Ze wordt ongerust als ze maar een vrouw in je nabijheid ziet, ook al vormt ze absoluut geen bedreiging.' Ze begon te lachen. 'Maar ik zou geen verleidelijke blondines in huis halen, want ze zou ze vergiftigen waar je bij zit.' Lachend trok hij het portier voor haar open.

'Ik zal eraan denken. Je sprong heel knap met haar om, Meg.'

'Ja, dat is mijn vak nu eenmaal. Jij verkoopt brood, ik weet hoe ik met kinderen moet omgaan, tot op zekere hoogte.' Hij bukte zich lachend en stond op het punt haar een kus te geven, maar toen trok hij zich schielijk terug, geschrokken van zijn eigen verlangen.

'Dat zal ik in herinnering houden. Ik hoop je gauw terug te zien.' Opeens bedacht hij wat hij haar had willen vragen. Over twee weken was het Thanksgiving en voor die tijd zouden ze niet meer naar Napa komen. 'Heb je zin met Thanksgiving bij ons te komen eten?' Hij had zijn verzoek langdurig overwogen, al tijdens zijn vlucht terug naar San Francisco.

Weifelend keek ze hem aan. 'Denk je dat Jane eraan toe is? Je mag haar niet opjagen.'

'Ja, wat moet ik dan doen? Alleen in de huiskamer zitten de komende jaren?' Hij keek haar aan als een teleurgesteld kind. 'Ik heb toch ook recht op een vriendenkring?'

'Ja, maar geef haar even de tijd aan het idee te wennen. Misschien kom ik alleen even langs voor het dessert. Dat lijkt me een aanvaardbaar compromis.'

'Of heb je andere plannen?' vroeg hij. In feite wilde hij weten met wie ze nog meer omging. Ze had het altijd zo druk en hij kon nauwelijks geloven dat het allemaal te maken had met haar werk, hoewel hij geen aanwijzingen had voor het tegendeel.

'Ik heb Jessica, de vrouw van mijn collega Patrick, beloofd dat ik haar een handje zou helpen. Ze krijgen familie van buiten over en ze kan best een beetje hulp gebruiken. Ik help haar met het eten en daarna kom ik bij jullie langs.'

'Nog meer mensen die je hulp nodig hebben? Mond-op-mond-beademing ergens onderweg?' Hij begreep het niet. Ze was constant voor anderen in de weer, nooit voor zichzelf.

'Zo'n vaart zal het niet lopen.' Een beetje verbaasd keek ze hem aan. Ze had daar nog nooit bij stilgestaan. Zo was ze nu eenmaal en eigenlijk kon hij het wel waarderen.

'Het lijkt mij dat je allerlei dingen voor anderen doet, maar jezelf vergeet,' zei Bernie met een zorgelijke blik.

'De dingen houden hun eigen beloning in,' zei ze. 'Ik verlang niet zoveel voor mezelf.' Dat had ze althans nooit gedaan, maar de laatste tijd begon ze toch te twijfelen. Ze miste bepaalde dingen in haar leven. Dat had ze gemerkt toen Alex naar haar toe kwam en op haar schoot wilde zitten en zelfs toen Jane haar zo woedend aankeek. Het was niet voldoende om alleen maar in ontstoken oren en kelen te kijken en reflexen te controleren. 'Tot Thanksgiving dan. Voor het dessert, als er niet meer op overschiet.' Maar hij bleef zich teleurgesteld voelen omdat ze niet voor het hele diner kwam en hij gaf Jane daar de schuld van. Hij was dan ook niet bijzonder vriendelijk toen hij binnenkwam en hij werd nog bozer toen ze haar hart over Megan begon te luchten.

'Wat is die lelijk, hè pappa?' Ze keek hem doordringend aan en hij werd woedend, maar bedwong zich.

'Dat vind ik niet, Jane. Ik vind haar een knappe meid.' Hij liet zich niet door haar op de kop zitten.

'Meid? Kom nou. Ze is stokoud!'

Hij klemde zijn kaken op elkaar en keek haar aan, vechtend om kalm te blijven. 'Waarom heb je toch zo'n hekel aan haar?'

'Omdat ze dom is.'

'O nee.' Hij schudde zijn hoofd. 'Domme mensen worden geen dokter. Ze is juist heel knap.'

'Nou, ik mag haar in elk geval niet.' Opeens sprongen de tranen haar in de ogen en het bord dat ze in de kast wilde zetten, viel op de grond aan scherven.

Bedaard ging Bernie naar haar toe. 'Ze is gewoon een vriendin van me, lieverd. Meer niet.' Megan had gelijk gehad. Jane was doodsbang dat er een andere vrouw in zijn leven zou komen, daar was hij nu wel van overtuigd. 'Ik hou nog altijd heel veel van je.'

'Laat haar dan nooit meer hier komen.' Ze huilde nu en Alexander keek haar aan, een beetje bang maar toch ook geboeid, zonder te begrijpen wat de oorzaak van haar verdriet was.

'Waarom niet?'

'Omdat we haar hier niet nodig hebben, daarom niet.' Toen rende ze naar haar kamer en sloeg de deur hard achter zich dicht. Nanny Pip keek hem zwijgend aan en stak haar hand op toen hij haar wilde volgen.

'Laat haar maar even betijen, meneer Fine. Ze trekt wel weer bij. Ze zal moeten leren dat het niet altijd zo blijft als het nu is.' Ze lachte moederlijk. 'Dat hoop ik althans, voor u en voor Jane ook. Ik vind die dokter echt heel aardig.' Haar Schotse accent was weer duidelijk hoorbaar en hij maakte eruit op dat ze niet zo rustig was als ze eruitzag.

'Dat ben ik helemaal met u eens,' zei Bernie, dankbaar voor de aanmoediging. 'Ze is een aardige vrouw en een goede vriendin. Ik wou dat Jane zich niet zo opwond over niets.'

'Ze is bang u kwijt te raken.' Het was hetzelfde dat Megan had gezegd. 'Ze weet best dat dat nooit zal gebeuren.'

'Zeg haar dat dan, zo vaak u kunt. Verder zal ze zich toch moeten aanpassen. Geef haar de tijd. Zachtjes aan, dan breekt het lijntje niet.' Hij keek nanny ernstig aan. 'Maar er is niets aan de hand, nanny Pip. Ik wou dat Jane dat begreep.'

'Weest u daar maar niet al te zeker van,' zei nanny eerlijk. 'U hebt recht op een beter bestaan dan u nu hebt. Dit is op den duur geen normaal leven.' Ze wist heel goed dat hij leefde als vrijgezel en ze was ook op de hoogte van de kast met Liz' kleren die hij en Jane soms binnenslopen, op zoek naar iets dat voorbij was. Als zij haar zin had gekregen, waren die kleren de deur uitgegaan, maar ze begreep ook dat hij er nu nog geen afstand van kon doen.

39

Megan deed wat ze had beloofd en kwam op bezoek voor het dessert na het Thanksgiving-diner met Patrick, Jessica en de pasgeboren baby. Ze zette een zelfgebakken vleespastei op tafel. Nanny vond het een prachtige pastei, Jane zei dat ze niets meer kon eten en Bernie nam een stukje en zei dat hij heerlijk smaakte.

'Ik sta versteld over mezelf,' zei Megan eerlijk. Ze keek tevreden om zich heen en ze zag er goed uit in een rood jurkje van Wolff dat ze moest hebben gekocht toen ze hem op zijn kantoor had bezocht. 'Ik kan namelijk helemaal niet koken. Een eitje koken lukt nog net, maar mijn koffie smaakt als vergif. Bij mijn broer mag ik geen voet in de keuken zetten.'

'Aardige broer heb je.'

'Wat dit betreft heeft hij gelijk.' Jane moest lachen, of ze wilde of niet, en Alex kwam weer naar haar toe en klauterde op haar schoot alsof het vanzelf sprak. Ze stak hem een stukje pastei in de mond, maar hij spuugde het uit. 'Zie je wel? Alexander proeft het.' Hij knikte ernstig en iedereen lachte om hem.

'Mijn moeder kon heerlijk koken, hè pappa?' Het was een zowel hatelijke als trieste vergelijking zoals Jane het zei.

'Dat kon ze zeker, schat.'

'En ze bakte altijd lekkere dingen.' Ze dacht aan de hartvormige koekjes op Liz' laatste schooldag en keek Megan vijandig aan terwijl ze tranen in haar ogen kreeg.

'Dat is geweldig. Het is fijn als je goed kunt koken.'

Jane knikte. 'En ze was ook heel mooi. Haar ogen stonden nog verdrietig, maar het vergelijken was ongemerkt in herinneren overgegaan. Bernie luisterde een beetje triest naar haar, maar begreep ook dat ze dit kwijt moest. 'Ze was blond en heel klein en slank.'

Megan glimlachte even tegen hem. Hij voelde zich in elk geval niet tot haar aangetrokken omdat ze op zijn vrouw leek. Ze was in vrijwel alle opzichten het tegendeel van haar en in zekere zin stelde dat haar gerust. Mensen probeerden zo vaak hetzelfde terug te krijgen dat ze hadden verloren en dat kon grote moeilijkheden geven. Je kon niet in iemands schaduw blijven staan terwijl de aarde om de zon draaide. Vriendelijk keek ze Jane aan. 'Je zou het aan mij niet zeggen, maar mijn moeder is ook klein en blond. En mijn broer ook.'

Daar moest Jane om lachten 'Echt?'

'Ja, mijn moeder is niet groter dan zo.' Ze wees lachend naar haar schouder. 'Ik lijk sprekend op mijn vader.' Ze vond het niet erg; haar beide ouders zagen er goed uit.

'Is je broer even klein als je moeder?' Jane was plotseling geboeid en Bernie keek haar lachend aan. Misschien zou ze langzamerhand toch een beetje bijdraaien.

'Ja, ik noemde hem altijd dwerg.'

'Werd hij dan kwaad?' Jane giechelde en Megan lachte ook.

'Ja, dat denk ik wel. Maar hij schold mij uit voor reus.' Iedereen begon te lachen en nanny schonk thee in. Met een begrijpende lach keken de vrouwen elkaar aan. Daarna nam nanny Alex mee, die in bad moest, en Megan hielp Bernie en Jane met afruimen. Ze deden resten weg, borgen schalen op en zetten alles wat gebruikt was in de afwasmachine en toen nanny weer binnenkwam was alles klaar. Het lag haar op de lippen hoe gezellig het was weer een vrouw in huis te hebben, maar ze bedacht zich en bedankte alleen voor het afruimen, wat wel zo diplomatiek was.

Megan bleef nog een uurtje en het gezelschap zat bij de haard te babbelen toen haar pieper ging. Jane mocht het ziekenhuis opbellen en meeluisteren terwijl Megan de boodschap opnam. Een kind had zich verslikt in een kalkoenbotje. Het botje was gelukkig al verwijderd, maar het kind had flinke wonden in de keel opgelopen. Terwijl ze oplegde, klonk haar pieper alweer. Een klein meisje had haar hand gesneden aan het voorsnijmes en de wond moest gehecht worden.

'Jakkes!' Jane trok een vies gezicht. 'Wat erg allemaal.'

'Soms is het erg, ja. Maar dit lijken me geen ernstige gevallen.' Over Jane's hoofd lachte ze tegen Bernie. 'Geen vingers verspeeld of zoiets bloederigs. Nou, dan zal ik er wel vandoor moeten.'

'Kom je straks nog terug?' Hij hoopte dat ze het zou doen en dat Jane er goed op zou reageren.

'Dat zal wel te laat worden. Dergelijke dingen lopen altijd uit. Je zult het vast niet waarderen als ik hier vanavond om tien uur nog eens kom aankloppen.' Hij was daar niet zo zeker van en allemaal vonden ze het jammer dat ze wegging, zelfs Jane, en vooral Alexander die na zijn bad weer binnenkwam en van Jane te horen kreeg dat ze weg was. Hij begon te huilen.

Dat bracht Bernie in herinnering dat zijn kinderen iets moesten ontberen en hij vroeg zich af of nanny Pip gelijk had toen ze zei dat hun bestaan niet altijd zo zou blijven als het nu was. Behalve dan dat ze terug zouden gaan naar New York, maar daar dacht hij steeds minder aan. Hij had het in Californië tegenwoordig prima naar zijn zin.

Met Kerstmis gingen ze naar New York zonder dat ze Megan hadden terug gezien. Bernie had het te druk op de zaak voor nog eens een weekend naar buiten. Er was voor de kinderen in de stad ook genoeg te beleven. Nanny nam hen mee naar De Notenkraker en naar een kindertentoonstelling rondom de symfonie, en natuurlijk gingen ze ook naar Santa Claus bij Wolff. Alexander was verrukt van hem maar Jane, die inmiddels bijna tien was, geloofde niet meer in de kerstman, maar ging mee om Alex een plezier te doen.

Bernie belde Megan nog op voor hun vertrek. 'Ik wens je een heerlijke vakantie,' zei hij uit de grond van zijn hart. Ze verdiende het zo, na alles wat ze het hele jaar door voor anderen deed.

'Jij hetzelfde. Groetjes aan Jane.' Ze had Jane een warme roze sjaal met muts gestuurd voor de reis naar New York, maar die waren nog niet aangekomen toen Bernie haar belde. Voor Alex had ze er een Sinterklaaspop bij gedaan.

'Jammer dat we je niet meer zien voor de vakantie,' zei hij en het speet hem werkelijk. Hij had veel aan haar gedacht de laatste weken.

'Best mogelijk dat ik jullie nog zie in New York,' zei ze bedachtzaam.

'Maar je gaat toch bij je familie in Boston logeren?'

'Ja, dat klopt, maar mijn broer en schoonzuster gaan naar New York en ze willen dat ik meega. Een van onze beter gesitueerde neven trouwt en geeft een waanzinnige receptie in de Colony Club. Niet dat ik zo gek ben op dergelijke evenementen, maar ze willen me met alle geweld meenemen. Ik heb gezegd dat ik het zal overwegen.'

Ze had beloofd mee te gaan om hem in New York te kunnen ontmoeten, maar nu ze het hem vertelde, voelde ze zich een beetje belachelijk. Maar hij was meteen enthousiast.

'Hoor ik het van je als je komt?'

'Natuurlijk. Ik wil even afwachten wat er allemaal op het programma staat, maar dan bel ik je meteen.' Hij gaf haar het nummer in Scarsdale en hoopte dat ze hem inderdaad zou bellen.

's Avonds toen hij thuiskwam trof hij het pak aan met de kerstgeschenken ze had gestuurd. Voor Jane de muts en das, voor Alex de sinterklaaspop, voor nanny Pip een Pringle-truitje dat ze erg mooi vond en voor hem een prachtig boek, in leer gebonden, dat er heel oud en zeldzaam uitzag. In het begeleidend briefje stond dat het van haar grootvader was geweest en dat het haar vaak door moeilijke tijden heen had geholpen. Ze wenste hem alvast een goed nieuwjaar en hun allen een vrolijk kerstfeest. Terwijl hij haar briefje las, voelde hij zich eenzaam zonder haar en het speet hem dat ze de kerstdagen niet in dezelfde plaats doorbrachten. Hij vroeg zich af waarom het leven soms zo ingewikkeld moest zijn. Het zou voor hem een eenzame kerst worden en hij moest voortdurend denken aan de dagen die hij met Liz in deze tijd doorbracht. Tijdens de vlucht zei hij niet veel. Hij was te stil, dacht nanny. Ze zag de verdrietige trek op zijn gezicht en begreep de oorzaak. Hij miste Liz nog altijd.

Intussen dacht Megan tijdens haar vlucht aan haar vroegere verloofde en betrapte zich erop dat ze hem met Bernie vergeleek. Ze waren totaal verschillend, maar verdienden beiden respect. Maar Bernie miste ze het meest en ze belde hem 's avonds op, alleen om zijn stem te horen. Zijn moeder nam op toen de telefoon ging nadat ze thuisgekomen waren en nanny de kinderen naar bed bracht. Met een bezorgde blik reikte ze Bernie de hoorn aan. 'Dokter Jones,' zei ze en bleef in zijn buurt, tot hij haar met een nerveus gebaar duidelijk maakte dat ze weg moest gaan. 'Er is toch niemand ziek?' vroeg ze nog toen Bernie lachend de hoorn overnam. Hij zou het een en ander uit te leggen hebben, begreep hij, maar eerst wilde hij met Megan spreken. Daar verlangde hij het meest naar.

'Megan?' Zijn gezicht begon te stralen als een kerstboom. 'Goede vlucht gehad?'

'Ja hoor.' Ze was duidelijk blij zijn stem te horen en leek zich een beetje te generen omdat ze hem had gebeld. Maar ze tilde er niet te zwaar aan. Ze had zich opeens zo eenzaam gevoeld zonder hem na haar aankomst in Boston, dat ze de drang niet had kunnen weerstaan hem op te bellen. 'Het is altijd zo vreemd wanneer je pas thuis bent. Het lijkt wel of ze zijn vergeten dat je volwassen bent en ze beginnen je gewoon te commanderen als een kind. Daar moet je weer even aan wennen.' Hij lachte, want zo voelde hij zich ook altijd. Het schoot hem te binnen hoe geremd hij en Liz zich hadden gevoeld in zijn vroegere kamer. Hij had zich weer veertien gevoeld en seks was er niet bij. Zelf was hij nu liever in een hotel gegaan, maar daar kon geen sprake van zijn; de grootouders wilden de kinderen bij zich hebben. En wie weet had hij zich in een hotel nog eenzamer gevoeld. Maar hij begreep Megan in elk geval voortreffelijk. 'Ik kan het helemaal meevoelen. Het is alsof ze een stap terug doen in de tijd om je te overtuigen dat ze het vroeger wel goed hebben gezien en je deze keer maar eens naar hen moet luisteren... Maar dat doe je natuurlijk niet, en daar worden ze dan weer nijdig om.'

Ze lachte hardop. In Boston waren ze nu al nijdig, vertelde ze. Haar vader was vlak na haar thuiskomst weggeroepen voor een bevalling en ze was niet met hem meegegaan omdat ze moe was, zodat hij met een boos gezicht was vertrokken. Haar moeder had haar een standje gegeven omdat ze geen warme laarzen had meegebracht en al haar kleren weer verkeerd had opgevouwen in de koffer. En een uur later had ze weer een standje gekregen omdat ze zo'n rommel op haar kamer had gemaakt. Het was moeilijk na al die jaren van zelfstandigheid, om het zacht uit te drukken. 'Mijn broer heeft me beloofd me voor vanavond te redden. Ze geven een etentje bij hen thuis.'

'Bezadigd Bostons of een woest drinkgelag?'

'Zowel het een als het ander, voor zover ik hen ken. Iedereen zal zich bezatten en er is er altijd wel een bij, die zich spiernaakt uitkleedt. Doorgaans een analyticus die zich in Jung heeft gespecialiseerd en het een of ander wil bewijzen. Mijn broer is verzot op dat soort dingen.'

'Kijk dan maar een beetje uit.' Hij kon zich haar moeilijk in een dergelijk milieu voorstellen en het maakte hem nog des te eenzamer. Opeens miste hij haar ontzettend en hij stond op het punt het haar te zeggen, maar hij weifelde. In dat stadium was hun relatie nog niet; ze moesten elkaar nog heel wat beter leren kennen. 'Ga je nog naar die trouwerij hier in New York?' Hij rekende er al op, maar vroeg het toch.

'Ik denk het wel. Het is even afwachten wat mijn ouders ervan zeggen. Ik logeer tenslotte bij hen. Maar ik zal het vragen.'

'Ik hoop dat je mag.' Hij zei het als een gretige tiener en beiden schoten ze in de lach: weer dat jarenoude syndroom.

'Dat bedoel ik nou.'

'Hoor eens, kun je niet zomaar een avond naar New York komen? Dat zou ik erg leuk vinden.'

Ze zei niet nee, want ze wilde hem ook heel graag zien. Hij was al wekenlang in haar gedachten en het had haar gespeten dat ze elkaar voor de vakantie niet meer hadden ontmoet. Maar ze hadden het beiden zo druk; ze hadden zoveel verantwoordelijkheden. Een avond samen in New York klonk heel verleidelijk. Maar opeens viel haar iets beters in. Een beetje verlegen kwam ze met haar voorstel: 'Heb je geen zin met me mee te gaan naar die trouwerij? Heb je een smoking bij je?'

'Dat niet, maar ik ken hier een uitstekende zaak.' Ze lachten tegelijk. 'Maar kan ik dat wel doen? Ik ken dat bruidspaar niet eens. Een receptie in de Colony Club klonk nogal gewichtig en hij durfde niet goed ja te zeggen. Maar Megan lachte hem uit.

'Iedereen zal zo dronken worden dat het ze geen donder meer kan schelen wie je bent. We kunnen vroeg weggaan en ergens anders iets leukers gaan doen... bijvoorbeeld bij Carlisle naar Bobby Short luisteren.' Dat trof hem. Hij was al een hele tijd een fan van Bobby Short en volgde hem al jaren.

'Dat zou ik heerlijk vinden.' Zijn stem klonk schor. Het was alsof het leven voor hem weer ging beginnen, dank zij haar, en niet in een tragedie was geëindigd, nog geen twee jaar geleden. 'Probeer in elk geval te komen, Meg.'

'Dat zal ik doen.' De spanning tussen hen was voelbaar en ze schrok er een beetje van, hoe graag ze hem ook weer wilde ontmoeten. Dat wilde ze niet uitstellen tot ze beiden weer in Napa waren. 'Ik doe mijn best. Kruis de zesentwintigste maar aan in je agenda. Ik kom 's morgens naar de stad en logeer in Hotel Carlyle. Die rare broer van mij logeert daar altijd.'

'Ik zal even een smoking van de zaak halen deze week.' Hij verheugde zich er inmiddels ontzettend op, behalve op de huwelijksplechtigheid zelf. Over drie dagen zou het zijn trouwdag met Liz zijn geweest, maar dat zette hij van zich af. Opeens voelde hij zich machteloos aan de telefoon, die Megan zo onbereikbaar maakte. Hij had haar willen aanraken om de herinneringen uit zijn gedachten te verdrijven. Ze kon horen dat er een verandering in zijn stem was gekomen en ze werd bezorgd. Het was of ze hem beter kende dan na zo korte tijd mogelijk was. Er was een soort vonk tussen hen overgesprongen en ze hadden het beiden gevoeld.

'Alles goed met je?' Haar stem klonk zacht uit het toestel en met een vermoeid lachje knikte hij.

'Ja hoor. Iedereen heeft zo zijn gedachten... vooral in deze tijd van het jaar.'

'Ja, het zijn moeilijke dagen voor een hoop mensen.' Zij had ze ook gehad, maar het was voor haar zoveel langer geleden; tegen het eind van het jaar was er meestal wel een man in haar leven geweest. Of ze had dienst gehad in het ziekenhuis en zich aan de kleine patiëntjes gewijd. In elk geval had zij het er nu minder moeilijk mee dan hij. Ze hoopte dat zijn familie hem een beetje zou ontzien. Het zouden zware dagen worden voor hem en de kinderen, vooral voor het meisje. 'Hoe is het met, Jane?'

'Ik ben blij dat ze hier is. Zij en haar oma zijn dikke maatjes. Ze hebben hun plannen voor de komende drie weken al klaar. Nanny blijft hier wanneer ik terugga. Ik moet op de dertigste in San Francisco zijn voor een vergadering en Jane hoeft pas 10 januari weer naar school. Ze kunnen dus nog een paar weekjes blijven en ze verheugen zich daar behoorlijk op.' Dan zou hij nog eenzamer worden, dacht ze.

'Kom je nog naar Napa terwijl ze weg zijn?'

'Dat zou best kunnen.' Het bleef stil en beiden zagen ze hetzelfde voor zich. Tenslotte beloofde Megan hem tegen het eind van de week te bellen of haar komst doorging. Maar nu was hij het die haar het eerst belde. Dat was twee dagen na hun aankomst in New York en op eerste kerstdag. Haar vader nam op en riep met galmende stem dat er telefoon voor haar was.

Een beetje hijgend nam ze de hoorn op en meldde zich. Bernie lachte zodra hij haar stem hoorde. 'Vrolijk Kerstmis, Meg,' zei hij. Sinds kort, was hij haar zo gaan noemen en ze hoorde het graag, want zo was ze als kind meestal genoemd.

'Jij ook een vrolijk Kerstmis.' Ze was blij zijn stem te horen, maar hij hoorde een hoop rumoer op de achtergrond en hij dacht dat iemand haar riep.

'Bel ik op een ongelegen moment?'

'Nee, maar we staan op het punt naar de kerk te gaan. Kan ik je terugbellen?'

Toen ze belde, noemde ze zich weer dokter Jones en zijn moeder riep hem aan het toestel. Ze hadden een lang gesprek en toen hij had opgelegd keek zijn moeder hem nieuwsgierig aan. De kinderen waren in hun kamer met hun kerstgeschenken aan het spelen en nanny Pip was bij hen. De meeste cadeautjes hadden ze voor Chanoeka gekregen, maar zijn ouders hadden Kerstmis niet geheel willen negeren. Ze wilden Jane en Alex niet teleurstellen, zodat Santa Claus ook in hun huis zijn intrede had gedaan. Bernie had erom gelachen. Als hij vroeger Kerstmis had willen vieren, zou zijn moeder een beroerte hebben gekregen. Maar voor de kleinkinderen mocht het wel. Ze waren milder geworden in de loop van de jaren, zij het niet in alle opzichten.

'Wie was dat?' vroeg zijn moeder en trachtte tevergeefs haar stem een argeloze klank te geven.

'Gewoon een vriendin.' Het was weer het vertrouwde spelletje, al had hij het in geen jaren met haar gespeeld. Heimelijk kreeg hij er een beetje plezier in.

'Iemand die ik ken?'

'Dat denk ik niet, ma.'

'Hoe heet ze?'

Op dat punt was hij vroeger gaan steigeren, maar het deerde hem niet meer. Hij had niets te verbergen, ook niet voor haar. 'Megan Jones.' Ze keek hem aan, blij dat iemand hem had gebeld, maar boos omdat het geen Rachel Schwartz of zoiets was.

'O, alweer?' Maar de blijdschap won het. Er was in elk geval een vrouw die hem belde. Hij begon weer te leven. En ze las iets in zijn ogen dat haar bijna hoop gaf Ze had iets in die geest tegen Lou gezegd, na zijn aankomst, maar Lou had gezegd dat hem niets bijzonders was opgevallen. Maar ze wist het nu wel zeker. 'Hoe komt het toch dat jij nooit joodse meisjes ontmoet?' Het was zowel een klacht als een vraag en hij grijnsde breed.

'Ik denk doordat ik nooit meer in de sjoel kom.'

Ze knikte en overwoog of hij God was gaan haten na de dood van Liz, maar ze durfde het hem niet te vragen, wat maar beter was ook. Ze bezon zich op haar volgende vraag, die Bernie bereidwillig beantwoordde: 'Wat is ze dan?'

'Ze is episcopaals.' Hij zag hun conflict in la Côte Basque nog voor zich en ook zij dacht eraan.

'Oi!' Een kort, niet bestaand woord, meer een erkenning van een feit dan een waarschuwing voor een hartaanval. 'Episcopaals. Is het serieus?' Hij schudde snel zijn hoofd en vroeg zich af waarom. 'Nee, ze is gewoon een vriendin.'

'Is ze aardig? Houdt ze van de kinderen?' Twee vragen tegelijk, en hij besloot iets ten gunste van Meg te zeggen om haar van het respect van zijn moeder te verzekeren.

'Ze is kinderarts, als u dat meer zegt,' zei hij. En vanzelfsprekend zei haar dat meer. Een dikke tien voor Megan Jones! Hij grinnikte in zichzelf terwijl hij de reactie van zijn moeder bestudeerde.

'Een dokter...? Zo. Ja, ze noemde zich dokter Jones... waarom heb je me dat niet eerder verteld?'

'U vroeg er niet naar.' Het waren dezelfde bewoordingen in hetzelfde spelletje die ze al jaren voor elkaar hadden gezongen. Het was haast een slaapliedje geworden.

'Hoe was haar naam ook weer?' Hij begreep meteen dat ze zijn vader naar haar achtergrond zou laten informeren.

'Megan Jones. Ze heeft eerst aan Harvard gestudeerd, later aan Stanford en ze is gespecialiseerd in kindergeneeskunde. Dat bespaart mijn vader de moeite haar na te trekken. Zijn ogen zijn de laatste tijd toch al niet zo goed.'

'Je hoeft niet brutaal te worden.' Ze probeerde boos te kijken, maar in feite was ze onder de indruk. Ze zou het nog prettiger hebben gevonden als haar zoon de dokter was geweest en zij bij Wolff had gewerkt, maar een mens kon niet alles hebben. Dat had ze inmiddels wel geleerd...

'Hoe ziet ze er uit?'

'Ze heeft wratten en vooruitstekende tanden.'

Deze keer lachte zijn moeder met hem mee. Het was voor het eerst in bijna veertig jaar dat ze samen om zoiets schik hadden.

'Krijg ik haar eens te zien, die schoonheid met haar wratten en vooruitstekende tanden en al die geleerdheid?'

'Wie weet, als ik bevriend met haar blijf.'

'Het is vast wel serieus.' Met half dichtgeknepen ogen keek ze hem aan terwijl ze de vraag opnieuw stelde. Maar hij ging er niet op in. Hij wilde best een spelletje met haar spelen, maar een serieus gesprek hierover wilde hij nog niet. Op dat ogenblik was Megan niet meer dan een vriendin, hoe vaak ze ook opbelde of omgekeerd.

'Nee.'

Ze had het een en ander geleerd in de loop van de jaren. Tegenwoordig wist ze wanneer ze hem met rust moest laten en dat deed ze dan ook nadat ze zijn gezicht had gezien. En ze begon er ook niet meer over toen Megan hem 's avonds nog eens belde om te zeggen hoe laat ze de volgende dag in Hotel Carlyle zou zijn. Ze zou samen met hem naar de huwelijksreceptie gaan. Een smoking had hij al gekocht en het pak zat hem onberispelijk. Zijn moeder keek hem met grote ogen aan toen hij de volgende avond wilde vertrekken. En ze kwam helemaal onder de indruk toen ze buiten een lange zwarte limousine zag staan.

'Is dat haar wagen?' vroeg ze haast eerbiedig. Welke dokter kon zich zo'n wagen veroorloven? Na veertig jaar een goede praktijk aan Park Avenue was Lou nog altijd niet welgesteld genoeg om in zo'n wagen te rijden. Niet dat ze daar zo'n behoefte aan had, maar toch...

Bernie lachte: 'Nee, ma, dat is de mijne. Die heb ik gehuurd.'

'O.' Het stelde haar even teleur, maar niet voor lang. Ze was heel erg trots op hem en vanachter de vitrages keek ze hem na terwijl hij instapte en wegreed. Ze zuchtte in zichzelf toen ze het gordijn liet vallen. Nanny Pippin stond naar haar te kijken. 'Ik wilde... alleen even zien of hij goed wegkwam... Het is glad buiten, geloof ik.' Alsof ze zich verontschuldigde. 'Hij is zo'n goede man, mevrouw Fine.' Het klonk alsof nanny Pippin ook trots op hem was en dat ontroerde Ruth.

Ze keek om zich heen of de kinderen niet konden luisteren en kwam een stap dichter naar nanny toe. Het afgelopen jaar hadden ze min of meer vriendschap gesloten; Ruth respecteerde nanny's positie en nanny vond haar sympathiek. Op dit moment bedacht Ruth dat nanny volledig op de hoogte moest zijn van alles wat zich in zijn leven afspeelde. Fluisterend, zodat nanny haar nauwelijks kon verstaan, vroeg ze: 'Wat is die dokter voor een vrouw?'

Nanny glimlachte en zei vriendelijk: 'Ze is een heel aardige vrouw en een goede kinderarts.'

'Is ze mooi?'

'Ja, ze ziet er heel goed uit.' Ze zouden een knap paar zijn, dacht nanny, maar ze wilde niet meer zeggen dan ze kon verantwoorden en ze had geen zekerheid dat het ooit zover zou komen. Maar ze wist dat Megan een goede vrouw voor hem zou zijn. 'Ze is echt heel aardig, mevrouw Fine. Wie weet wordt het nog eens wat.' Meer zekerheid gaf ze Ruth niet en Ruth knikte en dacht aan haar zoon die was weggereden in een gehuurde limousine. Een knappe man... nog altijd... en een goede man, had nanny gezegd. Ze wiste een traan weg, deed het licht in de huiskamer uit en ging naar bed, haar zoon alle goeds toewensend.

40

De rit naar het centrum duurde langer dan gewoonlijk doordat er sneeuw lag. Onderweg zat hij aan haar te denken. Het leek een eeuwigheid geleden sinds hij haar in Napa had gezien. Het was opwindend haar weer terug te zien en in een dergelijk milieu. Dat was iets nieuws, iets anders, iets avontuurlijks. Hij had waardering voor het rustige, simpele bestaan dat ze in Napa leidde, hard werkend met zoveel liefde en toewijding. Maar ze had ook andere kanten, zoals haar familie in Boston, haar 'gekke' broer zoals ze hem vertederd beschreef en de welgestelde familieleden over wie ze zich vrolijk maakte en zoals over de neef die die dag trouwde. Maar boven alles waren daar zijn gevoelens voor haar, zijn respect en bewondering voor alles wat ze deed. En dan was er ook nog de fysieke aantrekking, die hij inmiddels niet meer kon ontkennen, die met de dag dwingender werd. Hij dacht eraan hoe aantrekkelijk hij haar vond, terwijl de limousine vaart meerderde over het met zout bestrooide wegdek van Madison Avenue en bij Seventy-sixth Street oostelijk afsloeg.

Bernie stapte uit en ging de luxueuze lobby binnen om naar haar te vragen. De man achter de balie droeg een jacquet met witte anjer en keek voor hem in het register. Hij knikte waardig.

'Dokter Jones heeft kamer 412.'

Hij nam de lift naar de vierde etage en zag dat hij rechtsaf moest. Met ingehouden adem drukte hij op de bel. Opeens verlangde hij heftig naar haar en toen ze hem opendeed in een donkerblauw satijnen avondjurk staarde hij ademloos naar haar glanzend zwarte haar en blauwe ogen en naar het schitterend saffieren halssnoer met bijpassende oorhangers dat ze droeg. Het was een erfenis van haar grootmoeder, maar het waren niet de juwelen die hem de adem benamen. Het was haar gezicht, het waren haar ogen die hem sprakeloos maakten en in een spontaan gebaar sloeg hij zijn armen om haar heen, met een gevoel dat hij was thuisgekomen. Hij voelde dat ze hem net zo had gemist als hij haar. Maar voor hij haar iets had kunnen zeggen, stormde haar broer de kamer binnen, een obsceen Frans liedje zingend. Hij zag er precies zo uit als ze hem had beschreven. Samuel Jones had een knappe, blonde, aristocratische jockey kunnen zijn. Hij had het tengere voorkomen van hun moeder; alles aan hem was klein, behalve zijn mond, de omvang van zijn stem, zijn gevoel voor humor en zijn libido, zoals hij zelf beweerde. Hij gaf Bernie een geestdriftige handdruk, waarschuwde hem nooit iets te eten dat zijn zuster had klaargemaakt en haar niet ten dans te vragen. Vervolgens schonk hij Bernie een dubbele whisky met ijs in; terwijl Bernie probeerde tot zichzelf te komen omdat hij Meg iets wilde vragen. Voor het zover was, wervelde haar schoonzuster binnen in fladderend groen satijn. Ze had rood haar en uit haar mond kwam een waterval van gilletjes en kreetjes in het Frans. Om het beeld te voltooien, droeg ze enorme smaragden om haar hals. Bernie kreeg het gevoel dat hij in een orkaan was terechtgekomen en pas toen hij naast Megan achterovergeleund in de limousine zat, kwam hij tot zichzelf. Sam en zijn vrouw gingen in hun eigen wagen.

'Je ziet er geweldig uit, Meg.'

'Jij niet minder.' De zwarte das stond hem goed, dacht ze. En het was wel iets heel anders dan hun gebruikelijke spijkerbroek en haar plastic regenjas.

Opeens besloot hij haar te zeggen wat er in hem omging. 'Ik heb je erg gemist. Ik voelde me zelfs een beetje gedesoriënteerd toen ik deze keer in New York aankwam. Ik verlang er steeds naar ergens in Napa met jou te zitten praten of een eind te gaan lopen... of hamburgers te eten bij Olive Oyl.'

'Liever dan al deze grandeur?' zei ze met een plagend lachje, doelend op hun avondkleding en de limousine.

'Ja, de eenvoud van Napa Valley is me liever.' Vertederd dacht hij aan hun bestaan daar. 'Misschien had je gelijk toen je besloot niet naar Boston terug te gaan.' Op bepaalde ogenblikken speet het hem nu ook dat hij op den duur terug zou gaan naar New York. De stad oefende niet meer de aantrekkingskracht van vroeger op hem uit. Hij wilde nu graag terug naar Californië, waar het klimaat milder was, waar de mensen vriendelijker waren en waar hij Meg in spijkerbroek en witte doktersjas zou zien rondlopen. Op een vreemde manier had hij heimwee.

'Dat gevoel heb ik hier nu ook altijd.' Ze begreep hem volkomen. Ze was zelf maar al te blij dat ze over een dag of vier weer naar huis kon. Ze had zich al voorgenomen met Oud en Nieuw thuis te blijven en dienst te doen nu Patrick met de kerstdagen dienst had gedaan, en ze zouden weer tegen elkaar zeggen dat er nodig een derde kinderarts bij moest komen in hun praktijk. Maar daar spraken ze die avond niet over en Bernie nam Megan bij de hand toen ze bij de Saint James-kerk aan Madison en Seventy-first uitstapten. Ze had er nooit eerder zo aantrekkelijk uitgezien en hij was trots op haar. Ze had iets vorstelijks die avond, een rustige elegantie. Ze zag eruit als iemand op wie je kon bouwen en tijdens de hele huwelijksplechtigheid stond hij naast haar. Na afloop werd hij voorgesteld aan het bruidspaar en hij maakte nog een babbeltje met haar broer en zijn vrouw, en hij vond hen best aardig. Het viel hem op hoe groot het verschil was tussen Megan en Liz. Megan had sterke familiebanden, ze hield ook van haar familie en Liz had alleen op de wereld gestaan, zij had alleen Bernie en haar kinderen gehad.

Hij danste met Megs schoonzusje en later ook met Meg. Ze dansten samen tot twee uur in de morgen en daarna bleven ze tot half vijf in de Bemelmans Bar in Hotel Carlyle zitten. Ze vertelden elkaar over hun leven, namen elkaar in vertrouwen en ontdekten elkaar steeds meer. Het was bijna zes uur 's morgens toen hij in de limousine terug reed naar Scarsdale. En de volgende dag lunchte hij met haar. Hij had 's morgens een vergadering op de zaak gehad en was nog moe van de afgelopen nacht. Maar toch voelde hij zich opgewonden en blij en hij vond dat ze er prachtig uitzag in een lichtrode wollen jas toen hij haar kwam halen. Ze lunchten in de '21' en liepen haar broer tegen het lijf, die beweerde dat hij zijn vrouw aan de bar moest halen en dat hij een verschrikkelijke kater had. Hij gaf zijn vrouw een tik op haar achterste terwijl hij hun lunch bestelde en Bernie schoot in de lach. De man gedroeg zich als een kwajongen, een blaag zoals Meg het uitdrukte, maar Bernie voelde dat daar iets tegenover stond; hij zou best een bekwaam psychiater zijn. Na de lunch ging hij met Marie-Ange, zijn vrouw, naar boven en Bernie en Megan bleven alleen achter. Broer Samuel had Meg 's morgens aan het ontbijt met biefstuk en een Bloody Mary al toegevoegd dat ze Bernie vooral aan de haak moest trachten te slaan. Hij was precies de man die ze nodig had, zei hij, met stijl, hersens en ballen, zoals hij dat uitdrukte. Daarbij vergat hij dan nog het belangrijkste: een hart als een berg zo groot en dat waardeerde Megan nog het meest aan hem. En terwijl ze in de '21' aan de lunch zaten, spraken ze over Napa Valley en ze verlangden allebei naar huis.

'Je zou er toch best een zaak kunnen openen, Bernie.' Ze vond het nog altijd een aantrekkelijk idee en ze had de schittering in zijn ogen gezien toen ze het voorstelde.

'Ik weet het niet, Meg. Zo'n project kost je de hele dag.'

'Niet als je een goede bedrijfsleider zou hebben. Dan zou je zo'n zaak vanuit San Francisco of zelfs vanuit New York kunnen beheren, als de verkoop eenmaal loopt.'

Hij schudde zijn hoofd, glimlachend om haar gebrek aan kennis. Aan zoiets zat een hoop werk vast, waarvan zij geen begrip had. 'Dat geloof ik niet.'

'Maar je kunt het toch proberen?' Ze trachtte hem aan te moedigen en weer zag ze die vonk van belangstelling in zijn ogen schitteren.

'Ik zal er eens over nadenken.' Maar nu waren zijn gedachten meer bij het feit dat ze samen Oud en Nieuw zouden vieren. Dat waren ze overeengekomen, ook al zou zij dienst hebben. Hij had haar gezegd dat hij op de dertigste na zijn vergadering naar Oakville zou komen, en met dat vooruitzicht vond hij het minder erg dat hij die middag afscheid van haar moest nemen. Ze moest meteen na de lunch haar koffer pakken en terugvliegen naar San Francisco, en hij had die middag een onderhoud met Paul Berman. Er bleven hem nog twee dagen over met zijn ouders en kinderen en ze vlogen om. Twee dagen later zat hij in het vliegtuig naar San Francisco en verheugde zich op het weerzien met Meg. Zij was de vorige dag van Boston teruggevlogen, maar toen hij het ziekenhuis belde, kreeg hij te horen dat ze druk bezig was met een blindedarmpatiëntje. En nu hij helemaal alleen thuis was, drong het pas goed tot hem door hoe leeg zijn huis, zijn bestaan en zijn gevoelsleven waren geweest. Hij wist niet goed of hij haar nu miste of Liz en hij voelde zich opgelaten over zijn eigen verwarring. Het was een opluchting toen om elf uur 's avonds de telefoon ging. Hij was op zijn slaapkamer bezig zijn koffer te pakken voor de volgende dag. Het was Megan en hij was zo blij dat hij had kunnen huilen.

'Alles goed, Bernie?' vroeg ze, zoals zo vaak, en het ontroerde hem elke keer weer.

'Nu wel,' zei hij: 'Het huis is zo leeg zonder Jane en Alex...' en zonder Liz... en zonder jou... en... Maar hij dwong zich alleen aan Megan te denken, hoe schuldig hij zich daar ook over zou voelen.

Ze had het druk, vertelde ze, en er lag nog een stapel medische vakbladen op haar bureau, wat hem glimlachend aan zijn vader deed denken. Hij zei dat hij het ook druk had voor de vergadering van de volgende morgen en weer begon ze over een zaak in Napa. Ze vertelde dat ze een vriendin had die zo'n soort zaak voortreffelijk zou kunnen beheren.

'Ze heet Phillippa Winterturn. Je zult haar vast aardig vinden.' Het klonk zo geestdriftig dat hij moest lachen.

'Lieve Meg, wat een naam!'

Meg lachte ook. 'Ik weet het. Maar de naam past precies bij haar. Ze is vroeg grijs, heeft groene ogen en ontzettend veel stijl. Ze heeft voor Women's wear gewerkt en jarenlang bij Bendel in New York. Ze is heel goed in haar vak en zoekt een baan op het ogenblik. Ik kan haar wel aan je voorstellen als je dat wilt.' Ze wilde met alle geweld dat hij die zaak begon en het was haar niet ontgaan dat hij zoiets zelf ook graag wilde. 'Goed, goed, ik zal erover nadenken.' Maar hij had nu wel iets anders aan zijn hoofd met Oud en Nieuw in het vooruitzicht. Ze hadden afgesproken de volgende avond bij hem thuis het diner klaar te maken en Megan zou de ingrediënten daarvoor inslaan. Ze hoopte dat ze niet voor middernacht zou worden weggeroepen en hij kon de volgende avond nauwelijks afwachten. Toen hij had opgelegd, keek hij naar de klerenkast van Liz, maar hij trok de deur niet open en ging de kast niet in. Hij verliet de slaapkamer en hij voelde dat hij haar eindelijk begon los te laten. Hij wist dat het moest, hoeveel pijn het hem ook deed.

41

Hij bereikte Napa de volgende avond om zes uur en ging zich eerst thuis verkleden. Hij ontdeed zich van zijn colbert, trok een comfortabele flannel broek aan met een geruit flanellen overhemd en een dikke Ierse trui erover. Dat was mooi genoeg voor deze avond en toen hij haar ging halen en stopte bij haar praktijk voelde hij zijn hart bonzen van opwinding. Ze deed zelf de deur open en spontaan nam hij haar in zijn armen en draaide met haar rond, haar stevig omhelzend.

'Vergeet het decorum niet, collega Jones,' zei Patrick, die ook naar buiten kwam, plagend. Het was hem opgevallen dat Megan zich de laatste tijd gelukkiger voelde en nu wist hij waarom. Hij vermoedde dat ze elkaar in New York hadden ontmoet, al had ze hem dat niet verteld.

Samen verlieten ze de praktijk en Bernie zette de zakken met etenswaren in de kofferbak. Hij vroeg of ze het leuk had gehad en ze vertelde dat ze die dag eenenveertig patiënten had geholpen, wat hem de plagende opmerking ontlokte dat het erger had gekund.

Ze gingen terug naar zijn huis en maakten in de keuken een biefstuk en een Caesarsalade klaar en juist toen de biefstukken op waren, ging de pieper van Megan. Ze keek Bernie verontschuldigend aan.

'Niet boos zijn, ik wist dat het zou gebeuren.'

'Ik heb er al rekening mee gehouden. Niets aan te doen.' Hij zette de koffie op terwijl zij naar de telefoon ging, en even later kwam ze met een teleurgesteld gezicht terug.

'Een patiënt van mij, een tiener, heeft zich een stuk in zijn kraag gedronken en zich in de badkamer opgesloten.' Met een zucht ging ze zitten, dankbaar voor de kop koffie die hij haar aanbood.

'Dan kunnen ze eigenlijk beter de brandweer bellen, lijkt mij.'

'Dat hebben ze ook gedaan. Hij was helemaal van de kaart en had zijn hoofd gestoten en nu willen ze weten of hij een hersenschudding heeft. En ze denken dat zijn neus is gebroken.'

'Lieve god.' Hij moest lachen. 'Dan zal ik vanavond maar voor chauffeur spelen.' Hij wilde niet dat ze op oudejaarsavond alleen op de weg reed en ze nam het aanbod gretig aan.

'Dat is aardig van je, Bernie.'

'Drink jij je koffie maar op, dan zet ik de vuile boel in de gootsteen.'

Ze deed het en niet veel later stapten ze in zijn BMW en sloegen de weg naar Napa in. 'Warm en gezellig is die wagen van jou,' zei ze. Hij zette een bandje in de recorder. Er hing iets feestelijks in de lucht, ondanks het feit dat ze aan het werk moest. 'Ik ben altijd blij dat het dak van mijn Austin zo lek is als een mandje. Nu zit ik altijd in de koude tocht en dat houdt me wakker als ik bij nacht en ontij van het ziekenhuis naar huis rijd, anders was ik allang tegen een boom gebotst. Maar die kans loop je nu eenmaal niet als je zit te vernikkelen van de kou.' Hij vond het geen plezierig idee dat ze dergelijke risico's liep en het koud had in haar eigen wagen, en hij was blij dat hij haar had aangeboden haar te rijden op deze avond met vermoedelijk veel dronken rijders op de weg. Zodra de patiënt was behandeld, hadden ze afgesproken, zouden ze teruggaan naar zijn huis voor hun dessert en nog een kop koffie. Ze dronk liever geen champagne wanneer ze dienst had.

'Dokter Jones... dokter Jones naar de eerste hulp...' Ze riepen haar al op toen ze het ziekenhuis binnenkwamen en Bernie installeerde zich in de wachtkamer met een stapel tijdschriften. Ze beloofde zo snel mogelijk terug te komen en een half uur later was ze er weer.

'Klaar?' Ze zag er zo zakelijk uit in de witte jas, die ze dadelijk uittrok en over haar arm sloeg. Even later gingen ze naar buiten.

'Het viel erg mee. De stakker was zo goed als bewusteloos, maar had geen gebroken neus en ook geen hersenschudding. Hij had een kwart liter rum op toen zijn ouders hem vonden.'

'Ai. Dat heb ik als student ook eens gepresteerd. Rum met tequila erdoor. Ik dacht dat ik een hersentumor had toen ik de volgende morgen wakker werd.'

Ze begon te lachen. 'Je bent de enige niet. Ik heb het eens met Margarita's gehad. Iemand gaf een echt Mexicaans feest en opeens kon ik niet meer staan. Tweedejaars was ik toen en ik heb het mezelf nooit vergeven. Ze beweerden dat ik bijna naakt en gillend de straat ben opgerend.' Ze lachte bij de herinnering en Bernie lachte mee. 'Soms voel ik me honderd als ik aan dergelijke dingen terugdenk.' Met een warme blik keken ze elkaar aan en zijn ogen bleven teder op haar rusten.

'Het voornaamste is dat je er niet naar uitziet.' Ze leek amper dertig, zeker geen zes jaar ouder. Hij kon zich nauwelijks voorstellen dat hij zelf op zijn volgende verjaardag veertig zou worden. Soms vroeg hij zich af waar de jaren bleven.

Anderhalf uur nadat ze van zijn huis waren weggegaan, reed hij zijn oprit in en hij legde een vuur aan in de open haard van de huiskamer terwijl zij water opzette voor de koffie. Toen hij klaar was, ging hij ook naar de keuken en keek haar lachend aan. Het was een vreemde manier om oudejaarsavond te vieren, maar ze genoten er allebei van. Even later bracht hij haar een kop gloeiend hete koffie toen ze bij de knetterende haard zat, het ene been over het andere, ontspannen en op haar gemak. Vergenoegd keek ze hem aan. 'Ik ben blij dat je dit weekeinde bent gekomen, Bernie. Ik had je echt nodig.'

Hij was blij dat ze het zei en kon het volkomen aanvoelen.

'Ik jou ook. Ik voelde me zo verdomd eenzaam in mijn huis in de stad en dit is een heel plezierige manier om oudejaarsavond te vieren. Samen met iemand om wie je geeft.' Hij koos zijn woorden zorgvuldig en daar leek ze begrip voor te hebben.

'Ik overweeg hier de komende week maar te blijven, de kinderen komen toch nog niet thuis. Ik vind het niet erg heen en weer te rijden.' Haar gezicht begon te glanzen toen hij het zei.

'Dat lijkt me fantastisch.' Ze meende het en op dat moment klonk weer haar pieper. Het bleek een kind van vijf te zijn dat wat verhoging had en ze hoefde er niet de deur voor uit. Ze gaf telefonisch haar instructies door, zei dat ze het kind de volgende ochtend wilde zien en dat ze teruggebeld wilde worden als de koorts opliep.

'Hoe hou je dat nacht aan nacht vol? Het moet doodvermoeiend zijn.' Maar hij wist hoe sterk ze aan haar patiënten gehecht was. 'Jij offert je altijd maar op, Meg.' Dat maakte steeds weer indruk op hem.

'Voor wie zou ik me anders opofferen? Het zijn tenslotte mijn patiënten.' Ze zei het zonder spijt. Het was iets waarover ze al eerder hadden gepraat. In zekere zin was ze met haar praktijk getrouwd. En terwijl ze hem bleef aankijken, gebeurde er iets onverwachts. Plotseling was hij niet meer in staat zich aan de grenzen te houden die hij zichzelf had gesteld. Het feit dat hij haar had omarmd voor haar huisdeur had een sluis geopend die hij niet meer dicht kreeg. Alsof het de natuurlijkste zaak van de wereld was, nam hij haar in zijn armen en kuste haar. Hij kuste haar langdurig, alsof hij zich steeds beter herinnerde hoe het moest en er steeds meer plezier in kreeg. En toen hij ophield, hijgden ze allebei. 'Bernie...?' Ze wist niet goed wat ze deden en waarom, maar van één ding was ze zeker, ze hield van hem.

'Moet ik nou zeggen dat het me spijt?' Hij keek haar aan, maar las alleen tederheid in haar blik en hij kuste haar opnieuw zonder haar antwoord af te wachten.

'Spijt? Waarvan?' vroeg ze even later. Het duizelde haar een beetje en hij bleef haar kussen; hij kon niet meer ophouden, kon haar niet meer loslaten. Hij had zo lang naar haar verlangd zonder het zichzelf toe te geven en nu verlangde hij naar haar met een heftigheid die hij niet meer kon beheersen. Schielijk maakte hij zich van haar los en ging staan, beschaamd over de uitstulping in zijn broek. Hij had een geweldige erectie.

'Neem me niet kwalijk, Meg.' Zwaar ademend liep hij naar het raam. Hij probeerde aan Liz te denken, maar merkte dat hij het niet meer kon en hij raakte enigszins in paniek. Hulpeloos keerde hij zich om naar Meg en zag dat ze vlak achter hem stond.

'Het is niet erg, Bernie... niemand neemt je iets kwalijk.' Opnieuw nam hij haar in zijn armen en begon te huilen. Ze hield hem vast en hij drukte zich tegen haar aan alsof hij haar warmte tegen zijn lichaam wilde voelen. En tenslotte keek hij haar met vochtige ogen, ernstig en vastberaden, recht in haar gezicht.

'Ik weet niet wat ik allemaal voel, Meg... maar ik weet wel dat ik van je houd.'

'Ik hou ook van jou.... en ik ben je vriendin....' Hij wist dat het waar was en legde zijn handen om haar borsten, waarna ze afgleden naar haar magere, platte buik en tot in haar spijkerbroek, en zijn adem stokte omdat hij zo intens naar haar verlangde. Hij trok de rits in haar broek los en streelde haar nog lager, en ze sloot haar ogen en kreunde zachtjes. Zonder dat ze zich verzette, droeg hij haar naar de bank waar ze op gingen liggen, voor de open haard en ze begonnen elkaars lichaam te verkennen. Het hare was bleek en haar huid was teer wit, alsof ze door de maan werd beschenen; haar borsten waren klein en hoog en werden hard onder zijn aanraking. Behoedzaam maakte ze zijn broek los, hem zoekend, en hongerig sprong hij in haar hand. Driftig schoof hij de rest van hun kleren weg en drukte zich tegen haar aan, en toen hij in haar kwam, gaf ze een schreeuw van begeerte. Toen schreeuwden ze allebei, van vertwijfeling en angst, van passie en vreugde, en toen ze klaarkwam, klemde ze zich aan hem vast en hij voelde zich alsof zijn leven eindigde terwijl ze hoog de lucht inzweefden en samen terugvielen naar de aarde. Lange tijd bleven ze zwijgend naast elkaar liggen, hij met zijn ogen gesloten, haar teder strelend, zij in de vlammen starend, zich ervan bewust dat ze mateloos van hem hield.

'Dank je.' De woorden kwamen fluisterend uit zijn mond vlak naast de hare. Hij was zich ervan bewust hoeveel ze hem had gegeven en hoe hard hij dat nodig had gehad, veel meer dan hij tevoren had beseft. Hierna zou hij haar liefde, haar warmte en haar hulp niet meer kunnen missen. Hij was bezig Liz los te laten en het deed bijna evenveel pijn als bij haar sterven, meer misschien nog, omdat het nu voorgoed was.

'Zeg dat niet... ik hou van je.'

Hij sloeg zijn ogen op en toen hij haar aankeek, geloofde hij haar onvoorwaardelijk. 'Ik had nooit gedacht dat ik dat nog eens tegen iemand zou zeggen.' Hij voelde zich opgelucht omdat hij het had gezegd. Opgelucht en vredig en veilig naast haar. 'Ik hou van je,' fluisterde hij haar toe.

Ze lachte tegen hem en hield hem vast in haar armen als een verdwaald kind. En in haar armen viel hij in slaap.

42

Beiden waren ze verstijfd toen ze de volgende morgen wakker werden en Megan was verkleumd. Ze keken elkaar een beetje bezorgd aan, maar zodra ze ontdekten dat ze niets te vrezen hadden, voelden ze zich gelukkig. Het nieuwe jaar was ingegaan en Bernie plaagde haar met de manier waarop ze oud en nieuw hadden gevierd, waardoor ze moest lachen.

Hij ging koffie zetten en ze zocht een oude badjas van hem en ging eveneens naar de keuken. Haar lange zwarte haar zat in de war en ze zag er prachtig uit, vond hij, met zijn ellebogen op de tafel en zijn kin in de handen. 'Je bent echt een knappe man, weet je dat?' zei ze. Hij was werkelijk de begeerlijkste man met wie ze ooit naar bed was geweest en wat ze nu voor hem voelde, had ze nooit eerder voor iemand gevoeld. Ze begreep heel goed dat hij gevaarlijk voor haar kon worden, dat ze er best een gebroken hart aan kon overhouden. Hij was nog niet over het verlies van zijn vrouw heen en over een aantal maanden zou hij teruggaan naar New York, dat had hij haar eerlijk verteld. En ze was oud genoeg om te weten dat het vaak de eerlijkste mannen waren die je verdriet bezorgden. 'Waar denk je aan? Je kijkt zo ernstig, schone dame.'

'Ik dacht eraan dat ik je heel erg zal missen als je teruggaat naar New York.' Ze wilde ook eerlijk zijn tegenover hem. Ze had geen keus. In de loop van de jaren had zij haar eigen tragedies beleefd en de littekens waren er nog altijd.

'Het typische is dat ik er helemaal niet naar verlang terug te gaan. De eerste paar jaar hunkerde ik gewoon naar New York. Nu zou ik bijna willen dat het niet meer hoeft. Zullen we het voorlopig maar van ons afzetten?'

'Pijn gaat het in elk geval doen.' Met een peinzende glimlach keek ze hem aan. 'Maar voor jou zal het een verbetering zijn, denk ik.'

'Aardig van je om dat te zeggen.' Hij besefte hoeveel het hem waard was haar bij zich te houden, hoeveel hij van haar hield.

'Ik vond je meteen al zo geweldig, toen je die nacht met Alex naar het ziekenhuis kwam. Ik zei nog tegen de verpleegster... maar ik nam aan dat je getrouwd was. Ik heb mezelf op weg naar huis flink onder handen genomen omdat ik verliefd werd op de vader van een patiënt.' Hij schoot in de lach en ze zei: 'Het is echt waar.'

'Hoe degelijk. Maar vannacht vond ik je helemaal niet zo degelijk.' Ze kreeg een kleur en hij kwam naast haar zitten; hij verlangde alweer naar haar... alsof hij nooit genoeg van haar kon krijgen. Even verkeerden ze in een sprookjesland van verliefdheid, maar toen hij haar in de ogen keek, wist ze dat hij meer wilde. Behoedzaam maakte hij de badjas los die ze even tevoren zo zorgvuldig om zich heen had geslagen. Ze liet hem gewoon op de vloer vallen en hij nam haar mee naar zijn slaapkamer en vrijde met haar, nu in zijn bed, en nog eens, voor ze tenslotte onder de douche ging en zei dat ze zich moest aankleden omdat ze straks de ronde moest doen in het ziekenhuis, samen met Patrick.

'Ik ga met je mee.' Zijn ogen stonden gelukkiger dan in twee jaar het geval was geweest en de hare straalden hem warm tegemoet toen ze zich naar hem omkeerde, nog nat van het douchen.

'Wil je werkelijk nog eens met me mee?' Ze vond het heerlijk hem dicht bij zich te hebben, deelnemend aan haar leven, maar ze voelde ook dat het gevaarlijk was. Vroeg of laat zou hij van haar weggaan.

'Ik ben heel graag bij je, Meg.' Hij meende het oprecht. Na eenmaal de vrouw te hebben verloren van wie hij hield, kon hij het niet verdragen er weer een te verliezen, al was het maar voor een uur.

'Goed dan.'

Dat hele weekeinde bleven ze samen, etend, slapend, wandelend, rennend en lachend en een paar keer per dag vrijend. Hij gedroeg zich als een man die had gehunkerd naar liefde, seks en genegenheid en niet genoeg van haar kon krijgen, alsof hij zijn schade inhaalde. En die hele week kwam hij 's avonds vroeg uit de stad naar haar toe en bracht geschenkjes en lekkere dingen voor haar mee. Het deed hem denken aan de eerste tijd met Liz, maar toch was het anders. Ze wisten allebei dat het niet blijvend was. Op zekere dag zou hij teruggaan naar New York en zou het afgelopen zijn. Al kon het nog wel enige tijd duren, want Paul Berman had nog geen vervanger voor hem gevonden.

Op hun laatste avond voor de kinderen thuiskwamen trok hij een fles Louis Roederer-champagne open die ze samen opdronken, en ze maakte het eten voor hem klaar. Patrick deed die avond dienst voor haar en ze hadden een ongestoorde en hartstochtelijke nacht in elkaars armen tot het licht werd.

Hij nam die dag vrij om bij haar te kunnen zijn, maar de kinderen zouden om zes uur aankomen en om vier uur moest hij terug naar de stad.

'Ik vind het vreselijk om bij je weg te gaan.' Ze waren tien dagen vrijwel voortdurend bij elkaar geweest en het maakte hem moedeloos haar alleen te moeten laten. Als de kinderen thuis waren, zou het niet meer hetzelfde zijn. Hij dacht aan Jane. Ze was te oud en te slim om zich door leugentjes te laten misleiden en ze konden niet openlijk samen slapen zonder haar vreselijk in verwarring te brengen en alle normen te verloochenen waarin ze beiden geloofden. Voor het vrijen zouden ze naar elders moeten gaan of hij zou bij haar thuis moeten slapen en 's morgens om zes uur, voor de kinderen wakker werden, zijn huis moeten binnensluipen. 'Ik zal je zo verdomd missen, Meg,' zei hij. Hij had wel kunnen huilen en ze gaf hem een kus.

'Hoor eens, ik ga er niet vandoor. Ik blijf hier op je wachten.' De toon waarop ze het zei, ontroerde hem. Maar hij had ook in haar leven een plek gevuld die eindeloos lang leeg was geweest. Ze wist alleen dat ze van hem hield, misschien meer dan ze hem ooit zou kunnen zeggen, en ze wist dat ze alleen met open armen van hem kon houden. Ze had niet het recht zich aan hem vast te klampen en ze had zich ook vast voorgenomen dat niet te doen. 'Tot komend weekend, liefste.' Maar het zou nu heel anders zijn, dat wisten ze allebei. Hij beloofde haar te bellen zodra de kinderen in bed lagen. Maar terwijl hij op het vliegveld op hen wachtte, kreeg hij het gevoel iets te hebben verloren dat hem heel dierbaar was en hij had wel zo terug willen rijden om te zien of het er nog was. De grootste klap kreeg hij echter toen hij weer thuis was met nanny Pip en de kinderen.

Deze keer zocht hij iets tastbaars, een doos die hij volgens Jane in zijn bezit moest hebben, een doos met oude foto's van opa en oma. Ze wilde een album voor hen maken als een cadeautje. Hij trok Liz' kast open en plotseling was het alsof ze daar stond en hem verweet wat hij met Megan had gedaan. Hij voelde zich alsof hij haar had bedrogen en hij sloeg de deur dicht en hijgde terwijl hij de slaapkamer verliet zonder de foto's die Jane wilde hebben.

'Ik kan ze niet vinden.' Hij was verbleekt onder zijn baard. Wat had hij gedaan? Wat had hij Liz aangedaan? Was hij haar vergeten? Was het al zover gekomen? Hij had gezondigd, hij had een gruwelijke zonde begaan. En hij was er zeker van dat God hem zou straffen. Hij had Liz verraden.

'Maar je hebt ze wel," zei Jane overtuigd. 'Oma zei het zelf.'

'Nee, ik heb ze niet!' schreeuwde hij en liep met vertrokken gezicht de keuken in. 'Oma weet er niets van.'

'Wat heb je?' Jane was geschrokken, maar ze kende hem.

'Niets.'

'Jawel. Ben je ziek, pappa?' Hij keerde zich naar haar om en ze zag dat zijn ogen vol tranen stonden. Ze vloog op hem af en sloeg haar armen om hem heen, nu echt bang.

'Laat me maar even, lieverd. Ik heb jullie zo vreselijk gemist dat ik het even niet meer had.' Hij wist niet goed of hij haar of Liz zijn excuus aanbood, maar toen de kinderen in bed lagen, belde hij Megan toch weer op. Zijn verlangen naar haar was zo hevig dat hij zo snel mogelijk bij haar wilde zijn. Hij had het gevoel dat hij gek werd zonder haar.

'Alles in orde, liefste?' Ze had iets ongewoons in zijn stem beluisterd en ze meende te begrijpen wat dat was. Ze had voorzien dat het pijnlijk voor hem zou zijn terug te moeten gaan naar het huis waarin hij met Liz had gewoond, zeker nu, na wat er met hen beiden was gebeurd. Ook zij wist wat schuldgevoel betekende.

'Ja hoor, prima.' Maar zijn stem klonk anders.

'Zeg het maar gerust als het niet zo is.' Zo goed kende ze hem al, en hij zuchtte. Aan de ene kant onderging hij het als een opluchting, aan de andere kant als ergernis. Hij schaamde zich voor zijn verwarring en schuldgevoel, maar ze waren er nu eenmaal en hij had er niet om gevraagd.

'Je lijkt mijn moeder wel.'

'Zo!' Ze begon te lachen en hij lachte met haar mee. Maar ze oefende geen druk op hem uit.

'Nou, goed dan.' Hij besloot zijn hart te luchten en uiteindelijk bracht dat hen dichter bij elkaar. 'Ik voel me zo verdomd schuldig. Ik trok die kast van Liz open en het was alsof ze daar nog was...' Hij wist niet hoe hij het anders moest zeggen, maar Megan begreep hem.

'Hangen haar kleren daar nog altijd?'

Ook dat was nogal beschamend. 'Ja. Ik denk...'

'Het geeft niet. Je hoeft je niet te verontschuldigen, Bernie. Het is jouw leven. Je hebt het recht te doen wat jou goeddunkt.' Ze was de eerste die dat ooit tegen hem had gezegd en hij hield nog meer van haar.

'Ik hou van je,' zei hij. 'Jij bent het beste dat me in tijden is overkomen en ik hoop alleen dat ik je niet stapeldol maak.'

'Dat doe je. Maar niet zoals jij het bedoelt.' Hij wist dat ze nu bloosde.

'Op een heel fijne manier.'

Hij lachte ook; hij voelde zich weer gelukkig. En het was zo eindeloos lang geleden dat hij zich gelukkig had gevoeld. 'Hoe en wanneer zien we elkaar dit weekeinde?'

Ze ontwierpen een plan. Hij zou de komende vrijdagavond bij haar blijven en vroeg in de ochtend naar huis gaan. En het lukte. Het lukte ook de volgende dag, zaterdag. En de woensdag daarop ging hij nog eens naar haar toe en zei tegen Jane dat hij voor zaken naar Los Angeles moest. Hetzelfde vertelde hij elke week weer en in een bepaalde week was hij zelfs twee nachten van huis. Nanny Pip was de enige die op de hoogte was, want hij wilde dat zij wist waar ze hem kon bereiken voor het geval er iets met een van de kinderen aan de hand zou zijn. Hij vertelde haar niet waar hij was, hij gaf haar alleen het telefoonnummer waar ze hem in geval van nood zou kunnen bereiken. Ergens vond hij het wel beschamend, maar ze stelde geen vragen en het leek haar ook niet te verbazen. Ze gedroeg zich alsof ze het normaal vond. Ze zou wel begrijpen om welke vrouw het ging, dacht hij. Telkens wanneer hij naar Megan ging, liet ze hem met een lachje en een klopje op zijn schouder vertrekken.

In de weekeinden gingen ze allemaal naar Napa, en dan kwam Megan op bezoek. Ze maakte met Jane een nestje voor een vogel die uit een boom naast het huis was gevallen en samen zetten ze het ene pootje toen ze ontdekten dat het gebroken was. Vervolgens ging ze met Alex boodschappen doen en Alex kraaide van plezier zodra hij haar zag komen. Jane trok geleidelijk aan ook bij.

'Waarom ben je zo op haar gesteld, pappa?' vroeg ze hem terwijl ze samen borden in de gootsteen zetten voor nanny.

'Omdat ze een aardige vrouw is. Ze is niet alleen intelligent, maar ook vriendelijk en hartelijk. Dat is een combinatie die je niet zo gemakkelijk vindt.' Maar hij had die gevonden. Tot tweemaal toe zelfs. Alles bij elkaar genomen had hij geluk gehad. En deze keer zou zijn geluk duren tot hij van Californië terug moest naar New York. Hoewel hij dat besluit de laatste tijd meer en meer in twijfel begon te trekken.

'Hou je van haar?'

De adem stokte hem in de keel en hij wist niet wat hij daarop moest zeggen. Hij wilde eerlijk zijn, maar haar niet voor een voldongen feit zetten. 'Misschien wel.' Jane keek hem stomverbaasd aan.

'Echt? Net zoveel als je van mamma hield?' Ze was geschrokken en een beetje boos.

'Nee, dat niet. Zo lang ken ik haar nog niet.' Jane knikte. Maar ze begreep dat het hem ernst was. Ze kon Megan overigens niet blijven afwijzen, al had ze het nog zo graag gewild. Megan was nu eenmaal aardig, ook voor de kinderen. Toen hij in april weer naar Europa moest, vroeg Jane of ze nu in de weekeinden bij haar mochten logeren. Het was een echte doorbraak en Bernie had wel kunnen huilen van opluchting en dankbaarheid.

'Komt het je echt wel uit?' Hij had Jane beloofd het in elk geval aan Megan te vragen. 'Ik kan nanny meesturen.'

'Dat zou ik heerlijk vinden.' Haar behuizing was niet groot, maar als ze zelf op de bank ging slapen, wat ze niet erg vond, zou ze nanny haar slaapkamer kunnen afstaan en de kinderen haar werkkamer. En ook de kinderen vonden het heerlijk. Ze gingen naar haar toe zodra de school op vrijdag uit was. En Bernie was tijdig terug voor Alexanders derde verjaardag. Die vierden ze allemaal met elkaar en na het feest gingen Bernie en Megan een lange wandeling maken.

'Is er iets gebeurd in New York?' Bezorgd keek ze hem aan. 'Je bent zo stil.'

'Berman heeft inmiddels iemand op het oog die mij kan vervangen. Het is een vrouw die hij bij een ander bedrijf probeert weg te kopen. Ze marchanderen nog wat over de prijs, maar doorgaans wint hij dat soort gevechten. Wat moet ik doen, Meg?' In zijn ogen lag een blik van angst die dwars door haar heen ging. 'Ik wil je niet kwijt.' Hij had haar wanhopig gemist op zijn reis naar Europa, meer dan hij had verwacht.

'Dat zien we wel onder ogen wanneer het zover is.' Ze vrijden die avond alsof er nooit een morgen zou aanbreken en twee weken later kwam hij speciaal uit de stad om haar het nieuws te vertellen. Berman had zijn plaatsvervanger verspeeld. Ze had een nieuw contract met haar oude firma getekend met verdubbeling van haar salaris. Het was een hele opluchting, al zag Bernie wel in dat hij niet permanent zijn toekomst door het toeval kon laten bepalen.

'Ik voel me honderd pond lichter!' Hij had champagne voor haar meegebracht en ze vierden het met een etentje in de Auberge du Soleil, en het werd een heerlijke avond. De volgende morgen om acht uur moest hij weer terug naar de stad, maar ze zei dat ze hem eerst iets wilde laten zien. Ze bracht hem ernaar toe in haar Austin Healy. Het bleek een volmaakt mooi Victoriaans huis te zijn, verscholen tussen wijngaarden op enige afstand van de autoweg.

'Wat mooi. Van wie is het?' Hij bekeek het vluchtig, zoals je naar de vrouw van een ander kijkt, bewonderend maar zonder de behoefte haar te bezitten. Maar ze lachte geheimzinnig, alsof ze nóg niet alles had verteld. 'Het maakt deel uit van een nalatenschap. Het heeft toebehoord aan de oude mevrouw Moses, die is overleden terwijl jij in Europa zat. Ze was eenennegentig en het huis is in perfecte staat.'

'Ben je van plan het te kopen?'

'Dat niet, ik heb een beter idee.'

'En dat is?' Hij keek op zijn horloge; hij moest naar de zaak voor een vergadering.

'Zou je hier niet een eigen zaak kunnen beginnen? Ik wilde er niet over beginnen voor je zeker wist dat je nog niet weggaat. Maar Bernie, zelfs al zou je maar een paar maanden langer blijven, het zou een solide investering zijn.' Ze was zo geestdriftig dat ze er opeens meisjesachtig uitzag en dat vertederde hem, maar hij vond dat hij het niet moest doen. Hij wist immers niet hoelang hij nog in Californië zou zitten.

'Nee Meg... ik begin er niet aan.'

'Waarom niet? Laat ik je althans aan Phillippa voorstellen.'

'Schat...' Hij wilde haar niet teleurstellen, maar ze had er niet de geringste notie van hoeveel energie in het openen van een nieuwe zaak ging zitten.

'Ik zit niet bepaald om een manager te springen. Wat ik nodig zou hebben, is een architect, een clientèle, een...' Hij hield op.

'Dat begrijp ik niet. Je bent zelf toch deskundig genoeg. En architecten lopen er hier genoeg rond.' Ze keek hem aan en in zijn ogen las ze wel enig enthousiasme, maar niet voldoende. Ze vond het jammer.

'Ik zal erover nadenken, maar ik moet nu weg. Zaterdag ben ik weer terug.' Hun hele bestaan draaide om de dagen die ze samen doorbrachten.

'Maar je gaat een keer lunchen met Phillippa.'

'Oké, dat zal ik doen,' zei hij lachend. Hij kneep haar in haar bil, schoot in zijn wagen en wuifde onder het wegrijden. Ze lachte in zichzelf tijdens de rit naar het ziekenhuis en hoopte dat ze hem had overgehaald. Het ging om iets dat hij zelf graag wilde en er was geen enkele reden waarom hij het niet zou doen. En ze zou doen wat ze kon om hem te helpen bij het nemen van een beslissing. Hij had recht op zijn droom en wie weet zou hij met een beetje geluk... dan in Californië blijven.

43

Phillippa Winterturn had een van de gekste namen en een van de mooiste gezichten waarmee Bernie ooit was geconfronteerd. Ze was een knappe vrouw van even in de vijftig met wit haar en ze kende het vak tot in de puntjes. Ze had een modezaak beheerd in Palm Beach, een hele keten zaken op Long Island, ze had meegewerkt aan Women's Wear Daily en Vogue en kinderkleding ontworpen. Sinds dertig jaar had ze een vinger in de pap gehad in alle vertakkingen van de branche en ze had ook bij Parsons gewerkt.

Megan zat naar hun onderhoud te luisteren en kon een lachje nauwelijks onderdrukken. Ze vond het niet eens erg toen ze werd weggeroepen om een gebroken pols van een achtjarige te zetten. Toen ze terugkwam, was het onderhoud nog steeds niet afgelopen. En toen de lunch ten einde liep, was in Bernies ogen heel veel enthousiasme te lezen. Phillippa wist precies wat ze wilde en ze wilde graag met hem in zee gaan. Ze had zelf geen kapitaal voor een investering, maar Bernie was van mening dat hij die wel rond zou krijgen met behulp van een banklening en eventueel enige hulp van zijn ouders.

De enige moeilijkheid was dat het weinig zin leek te hebben aan een dergelijk project te beginnen terwijl hij wist dat hij vroeg of laat terug moest naar New York. Maar het idee bleef door zijn gedachten spoken. Hij reed een paar keer langs het pand. Het lokte hem wel aan, maar het had voor hem geen zin onroerend goed in Californië te kopen, tenzij als beleggingsobject.

Maar als Paul Berman hem in die dagen belde, klonk Bernies stem afwezig, alsof hij niet bij de zaak was. De oude spoken staken de kop weer op. Hij dacht veel meer aan Liz dan goed voor hem was en toonde zich daardoor soms prikkelbaar tegen Megan.

Bernie bracht de zomer door in de vestiging San Francisco, althans, daar was hij meestal. Maar zijn hart en zijn liefde leken elders te zijn. Die waren in Napa bij Megan en het pand dat hij wilde kopen en de zaak die hij er wilde vestigen. Hij voelde zich schuldig over zijn gemengde gevoelens en Megan wist wat zich in hem afspeelde. Ze bleef er rustig en beheerst onder en hielp hem zoveel mogelijk. Ze stelde hem geen vragen betreffende zijn plannen en daar was hij haar dankbaar voor. Ze was een uitzonderlijke vrouw, en ook dat was inmiddels een bron van zorg voor hem.

Zeven maanden hadden ze in geleende tijd doorgebracht en vroeg of laat zouden ze de feiten onder ogen moeten zien. En dat lokte hem niet aan, want hij was graag bij Megan. Ze maakten samen lange wandelingen, zaten tot laat in de avond te praten en hij ging met haar mee naar het ziekenhuis wanneer ze 's avonds laat een oproep kreeg. Ze was geweldig met de kinderen; Alexander was gek op haar, Jane inmiddels ook en bij nanny Pippin kon ze geen kwaad doen. Ze leek de volmaakte vrouw voor hem... maar de herinnering aan Liz plaagde hem nog altijd. Hij wilde hen niet met elkaar vergelijken; tenslotte waren het twee totaal verschillende vrouwen, en als Jane het een keer wel deed, maakte Megan daar prompt een eind aan.

'Je moeder was een heel bijzondere vrouw, Jane.' Dat kon Jane niet tegenspreken en het troostte haar ook een beetje. Megan doorzag de kinderen heel goed en hem zelf misschien nog beter. Hij was niet eens meer graag in de stad; het huis daar had iets dat hem depressief maakte. Er waren daar geen gelukkige herinneringen meer en hij kon er alleen nog aan Liz denken toen ze ziek was, stervend, hoe ze zich vertwijfeld aan het leven vastklampte, zich naar de school sleepte en voor hen kookte en met de dag zwakker werd. Aan die tijd dacht hij nu met weerzin terug. Het was twee jaar geleden sinds hij haar had verloren en hij dacht liever aan andere dingen die hij met haar had beleefd. Maar het was moeilijk aan haar te denken zonder dat ook het beeld van haar sterven opdoemde. In augustus kwamen de grootouders op bezoek. Bernie en de kinderen verbleven de hele zomer in Napa en zijn ouders trokken bij hen in zoals het jaar daarvoor. Ze namen Jane mee voor een uitstapje, zoals ze vroeger hadden gedaan. En toen ze met haar thuiskwamen, stelde hij Megan aan hen voor. Ze wisten meteen wie ze was, na de vroegere beschrijving die hij van haar had gegeven. Zijn moeder nam haar op met een keurende blik en leek niets op haar aan te merken te hebben. Ze vond haar zelfs sympathiek; het was dan ook onmogelijk geweest, zelfs voor zijn moeder, om haar niet sympathiek te vinden.

'Zo, dus u bent de dokter.' Het klonk bijna alsof ze daar trots op was en Megans ogen waren vochtig toen ze Bernies moeder een kus gaf. De volgende dag reed ze met zijn ouders heel Napa rond zodra haar dienst was afgelopen en liet ze hun overal de mooie plekjes zien. Bernies vader kon maar een paar dagen blijven, want hij moest voor een medisch congres naar San Diego. Ruth wilde liever in Napa bij de kinderen blijven; ze maakte zich nog steeds bezorgd over haar zoon. Ze voelde maar al te goed dat hij, ondanks zijn relatie met Megan, nog altijd verdriet had om Liz. En toen ze in Saint Helena in Saint George met Megan aan de lunch zat, begon ze erover. Ruth voelde aan dat ze met deze sympathieke jonge vrouw openhartig kon spreken.

'Hij is het eigenlijk nooit te boven gekomen.' Ze zei het somber, alsof ze de hoop daarop inmiddels had opgegeven. Hij was in bepaalde opzichten vooruitgegaan, dacht meer aan anderen, was volwassener geworden, maar wat hij kwijt was, was zijn plezier in het leven.

'Zoiets vergt tijd, mevrouw Fine.' Het was nu twee jaar geleden en nu begon hij het pas te boven te komen. Maar nu waren er beslissingen die hij moest nemen en die hem belastten, de pijnlijke keuzen die hij moest maken. Megan of de herinnering aan Liz, San Francisco of New York, een eigen zaak of zijn loyaliteit tegenover Wolff en Paul Berman. Hij had het gevoel dat hij in verschillende richtingen werd getrokken en Megan begreep dat.

'Ik vind hem zo stil de laatste tijd.' Ruth sprak tegen haar alsof ze elkaar al jaren kenden en Megan glimlachte. Het was de glimlach die troost gaf bij gekwetste vingers, stekende oren en pijnlijke buiken en ook Ruth werd erdoor getroost. Ze voelde aan dat haar zoon in handen van deze vrouw geen gevaar liep.

'Hij maakt een moeilijke tijd door. Hij probeert uit te maken of hij de dingen kan loslaten. Dat gaat altijd met een zekere angst gepaard.'

'Wat loslaten?' vroeg Ruth verbluft.

'De herinnering aan zijn vrouw, die waan dat ze ooit nog eens terugkomt.

Jane heeft iets dergelijks doorgemaakt. Zolang ze mij afwijst, kan ze zichzelf wijsmaken dat haar moeder nog wel terug zal komen.'

'Dat is niet gezond,' zei Ruth fronsend.

'Nee, maar het is wel normaal.' Ze begon niet over Bernies vage plannen betreffende een eigen zaak in Napa Valley. Dat zou haar nog meer in verwarring hebben gebracht. 'Ik denk dat Bernie op het punt staat een paar beslissingen te nemen die moeilijk voor hem zijn, mevrouw Fine. Als hij die eenmaal heeft genomen, zal hij zich wat beter voelen.'

'Ik hoop het.'

Ze vroeg niet of die beslissingen ook inhielden of hij al dan niet met Megan zou trouwen. Maar ze bleven gezellig babbelen tijdens de lunch en toen Megan haar later voor de deur afzette, voelde Ruth zich toch een beetje gerustgesteld. 'Ik mag dat meisje wel,' zei ze 's avonds tegen Bernie. 'Ze is intelligent en heeft begrip, en ze is erg vriendelijk.' Ze verzamelde al haar moed en voegde eraan toe: 'En ze houdt van je.' Voor het eerst in Bernies herinnering leek zijn moeder bang hem boos te maken en hij lachte tegen haar.

'Ze is een geweldige vrouw.'

Hij was het met haar eens. 'Waarom doe je dan niets?' vroeg ze.

Het bleef lange tijd stil terwijl hij oog in oog stond met zijn moeder. Tenslotte zuchtte hij: 'Zij kan haar praktijk niet naar New York verplaatsen en Wolff laat me hier niet tot in lengte van dagen zitten, ma.' Hij zag er net zo onzeker uit als hij zich voelde en zijn moeder had met hem te doen. 'Je kunt niet met een zaak getrouwd zijn, Bernard,' zei ze zacht en gedempt. Ze ging tegen haar eigen belangen in, maar voor haar zoon was ze daartoe bereid.

'Dat heb ik ook overwogen.'

'En?'

Hij zuchtte weer. 'Ik heb veel verplichtingen aan Paul Berman.'

Even leek Ruth kwaad te worden. 'Niet zoveel dat je voor hem je leven, je eigen geluk en dat van je kinderen moet opofferen. Volgens mij heeft hij meer verplichtingen aan jou dan jij aan hem. Jij hebt iets heel goeds van die vestiging hier gemaakt.'

'Zo simpel ligt het niet, moeder.' Bernie zag er opeens moe uit en ze had medelijden met hem.

'Je zou het zo simpel kunnen maken, lieverd. Misschien moet je daar toch eens over nadenken.'

'Dat zal ik doen.' Eindelijk lachte hij tegen haar, gaf haar een kus op haar wang en fluisterde: 'Bedankt, ma.'

Drie dagen later reisde ze Lou na naar San Diego en het speet Bernie oprecht dat ze wegging. Hij miste de vriendschap die in de loop van de jaren tussen hen was ontstaan. Zelfs Megan miste haar.

'Ze is een geweldige vrouw, Bernie.'

Hij grinnikte tegen de vrouw op wie hij zo wanhopig verliefd was. Het was hun eerste avond samen na het vertrek van zijn moeder en het was heerlijk weer naast haar in bed te liggen. 'Ze zei hetzelfde over jou, Meg.'

'Ik heb veel respect voor haar gekregen. En ze houdt heel veel van je.' Hij glimlachte, het deed hem goed dat ze zo op elkaar gesteld waren. En zij was al gelukkig omdat ze bij hem kon zijn. Ze kreeg nooit genoeg van zijn gezelschap en ze konden uren achter elkaar samen praten, knuffelen en vrijen. Soms bleven ze een hele nacht wakker om bewust samen te zijn.

'Het is alsof ik je in geen weken heb gezien,' fluisterde hij met zijn gezicht tegen Megs hals. Hij hunkerde naar haar lichaam, hij wilde haar huid tegen de zijne voelen onder het vrijen, tot de telefoon weer overging. Ze begrepen soms zelf niet dat ze nog altijd zo naar elkaar verlangden. Hun wederzijdse gevoelens waren niet verminderd sedert ze acht maanden geleden voor het eerst met elkaar naar bed waren geweest. Nog nahijgend greep Meg de telefoon. Ze deed dienst voor Patrick.

Hij schoof naar haar toe en streelde haar tepels, hij wilde niet dat ze wegging.

'Liefste, ik moet...'

'Eenmaal nog... als ze jou niet treffen, zoeken ze Patrick wel.'

'Die zullen ze vast niet kunnen vinden.' Hoeveel ze ook van hem hield, haar plichtsgevoel won het. Met spijt maakte ze zich van hem los en bij de vierde bel had ze de telefoon te pakken, met de geur van zijn liefde nog om haar heen terwijl hij met haar meeschoof en haar van achteren vasthield. 'Met dokter Jones.' Het was haar doktersstem, als gewoonlijk gevolgd door een stilte. 'Waar... Hoe lang... Hoe veel...? Hoe vaak? Breng haar naar de intensive care en haal Fortgang erbij.' Ze greep al naar haar spijkerbroek en keek intens bezorgd. 'En zorg voor een anesthesist, een goeie. Ik ben er dadelijk.' Ze legde op en keek hem aan. Het had geen zin eromheen te draaien. Ze moest het hem vertellen.

'Wat was er?'

O god... het was het ergste dat ze hem ooit kon aandoen... 'Lieverd... Bernie...' Ze begon te huilen en verweet het zichzelf Op slag wist hij dat er iets was gebeurd met iemand van wie hij hield. 'Het is Jane,' zei ze. Hij leek ineen te krimpen. 'Ze zat op haar fiets en is aangereden door een auto.' Onder het praten was ze al bezig zich aan te kleden en toen ze zag hoe verbijsterd hij haar aanstaarde, streek ze hem langs zijn wang. Het was alsof hij haar niet had verstaan. Hij kon het niet geloven. Hij kon niet geloven dat God zo wreed kon zijn. Niet tweemaal in een mensenleven.

'Wat is er gebeurd? Verdomme, Meg, zeg op!' Hij schreeuwde tegen haar en zij wilde weg; ze moest naar het ziekenhuis om de toestand op te nemen.

'Ik weet nog niet zoveel. Ze heeft hoofdletsel en ze halen er een orthopedisch chirurg bij...'

'Wat is er gebroken?'

Ze moest het hem vlug vertellen, de tijd drong. 'Ze heeft een been op verschillende plaatsen gebroken, een arm en haar heupen, misschien letsel aan de ruggegraat. Ze weten het nog niet precies.'

'O, lieve God...' Hij sloeg zijn handen voor zijn gezicht. Ze gaf hem zijn spijkerbroek aan en rende weg om hun schoenen te halen. Zodra ze de hare aan had, hielp ze hem de zijne aan te trekken.

'Probeer je te beheersen. Probeer het in elk geval. We moeten naar haar toe. Misschien is het niet zo erg als het klinkt.' Maar het klonk bijzonder ernstig, zelfs voor haar als arts. Het was niet ondenkbaar dat Jane nooit meer zou kunnen lopen. En als de hoofdwond hersenletsel had veroorzaakt, was het rampzalig.

Hij greep haar bij haar arm. 'Maar het kan ook erger zijn, hè? Ze kan doodgaan... of invalide worden, of als een plant verder moeten leven.'

'Nee.' Ze streek langs haar ogen en trok hem mee naar de deur. 'Nee... daar gaan we niet vanuit... Kom mee...' Maar toen ze haar wagen had gestart en de autoweg opreed, bijna zonder uit te kijken, staarde hij verstard voor zich uit en ze probeerde hem aan het praten te houden. 'Bernie, zeg iets tegen me.'

'Weet je waarom dit is gebeurd?' Hij keek haar aan alsof Jane al dood was en zo voelde hij het ook.

'Waarom dan?' Het was een absurde vraag, maar ze wilde het gesprek gaande houden. Ze reed ver over de honderd en bad om een patrouillewagen om haar te escorteren. De verpleegster had haar door de telefoon al de bloeddruk van Jane gegeven. Ze was zo dicht mogelijk bij de dood en ze werd beademd.

'Het is gebeurd omdat wij met elkaar in bed lagen. God heeft me gestraft.' De tranen prikten in haar ogen en ze trapte het gas nog verder in. 'We lagen in bed omdat we van elkaar houden. God straft je niet.'

'O jawel. Ik had het recht niet Liz te verraden... en....' Hij begon te snikken en ze was pijnlijk getroffen door wat hij had gezegd, maar ze bleef de hele rit naar het ziekenhuis tegen hem praten om zijn totale instorting te voorkomen.

Terwijl ze het parkeerterrein opreden, waarschuwde ze hem. 'Ik spring de wagen uit zodra we stilstaan. Parkeer jij hem en kom dan naar de wachtkamer. Ik breng je zo gauw mogelijk op de hoogte. Je kunt op me rekenen.' Toen de wagen stilstond, zei ze haastig: 'Bid voor haar, Bernie, bid voor haar. Ik hou van je.' Meteen was ze weg en twintig minuten later kwam ze naar hem toe in een groene operatiekiel met kap en masker. Ze droeg papieren muilen over haar schoenen.

'De orthopeed is nu met haar bezig. Hij probeert de schade op te nemen. En er zijn twee pediatrisch chirurgen per helikopter onderweg uit San Francisco. Ze had ze zelf opgeroepen en hij begreep wat het betekende zodra ze het hem vertelde.

'Ze haalt het niet, Meg?' Zijn stem klonk verstikt. Hij had gebeld om nanny op de hoogte te stellen en hij had zo heftig gesnikt dat ze hem nauwelijks kon verstaan. Ze had hem op strenge toon gezegd dat hij zich moest beheersen en dat ze op verder nieuws wachtte. Ze wilde Alexander niet laten schrikken door met hem naar het ziekenhuis te komen. Het leek haar beter het hem niet eens te vertellen. 'Is ze... ?' vroeg hij aan Megan. Hij vroeg het met klem en ze zag aan zijn ogen hoe schuldig hij zich voelde. Ze had hem graag nog eens gezegd dat het zijn schuld niet was, dat God hem niet strafte omdat hij Liz met haar zelf had bedrogen, maar dat ging moeilijk in de wachtkamer. Dat moest ze hem later maar zeggen. 'Ze haalt het en als we een heleboel geluk hebben, zal ze ook weer kunnen lopen. Denk daar nu maar aan.' Maar als ze het nu eens niet haalde? Dat vooruitzicht kon hij niet van zich afzetten toen Megan alweer was verdwenen. Krachteloos liet hij zich weer in zijn stoel vallen en hij weigerde het glas water dat een verpleegster hem bracht, omdat het hem herinnerde aan dokter Johanssen toen die hem had verteld dat Liz kanker had.

Twintig minuten later landde de helikopter en de beide chirurgen renden het ziekenhuis in. Alles stond voor hen klaar en de plaatselijke orthopedisch chirurg assisteerde, samen met Meg. Ze hadden voor alle zekerheid ook nog een neurochirurg meegebracht, maar het hoofdletsel bleek minder ernstig dan ze aanvankelijk hadden gevreesd. De gevaarlijke letsels waren de heupfractuur en de onderkant van het ruggemerg, daar maakten ze zich het meest bezorgd over. De botbreuken in arm en been waren niet gecompliceerd; wat dat betreft had ze geluk gehad. Maar als de scheur in haar wervelkolom ook maar een paar millimeter dieper was geweest zou dat blijvende verlamming vanaf het middel hebben betekend.

De operatie nam vier uur in beslag en Bernie was vrijwel hysterisch toen Megan weer naar hem toe kwam. Maar het was gelukkig voorbij en snikkend viel hij haar in de armen.

'Het komt wel goed, liefste... het komt goed...' En de middag daarop kregen ze te horen dat Jane weer zou kunnen lopen. Het zou tijd kosten en intensieve therapie, maar ze zou weer rennen, spelen, lopen en dansen en Bernie liet de tranen openlijk over zijn wangen stromen toen hij het goede nieuws te horen kreeg. Hij keek neer op de slapende Jane en kon niet ophouden met snikken. En toen ze wakker werd, lachte ze tegen hem en keek vervolgens naar Megan.

'Hoe gaat het, liefje?' vroeg Megan zacht.

'Het doet nog pijn,' klaagde ze.

'Dat hou je nog wel een poosje. Maar voor je het weet, loop je weer buiten te spelen.'

Jane lachte vermoeid en keek naar Megan op, alsof ze van haar alle hulp verwachtte. Bernie greep met één hand die van Megan en hield met zijn andere hand die van Jane vast.

Samen belden Megan en Bernie zijn ouders. De schrik was groot, maar Megan zette Bernie vader uiteen wat er precies aan de hand was en toen zagen ook zij de toekomst met vertrouwen tegemoet.

'Ze heeft enorm geboft,' zei hij met ontzag en opluchting. 'En ik denk dat jij precies het goede hebt gedaan.'

'Dank je,' zei ze, blij met de erkenning. Samen gingen ze een hamburger eten om verschillende problemen van de komende maanden te bespreken. Jane zou nog minstens zes weken in het ziekenhuis moeten blijven en daarna nog maanden in een rolstoel zitten. Maar in een rolstoel kon ze in hun huis in San Francisco de trap niet op en nanny kon haar ook niet dragen. Ze zouden in Napa moeten blijven en om geheel andere redenen stond hem dat wel aan.

'Ja, je kunt beter hier blijven,' zei Megan. 'Hier heb je niets met trappen te maken. Naar school kan ze voorlopig toch niet, dus moet je maar een leraar voor haar zoeken.' Peinzend keek Megan hem aan en hij lachte tegen haar. Heel veel dingen leken hem opeens duidelijk te worden, maar hij wist nog wat hij tegen haar had gezegd vlak na het ongeluk.

'Ik mag je wel eens mijn excuses aanbieden, Meg,' zei hij. Met een tedere blik keek hij haar aan over de tafel en het was alsof hij haar voor het eerst zag. 'Ik voelde me zo schuldig... eigenlijk al een hele tijd, maar dat was niet terecht. Dat zie ik nu wel in.'

'Het geeft niet,' zei ze fluisterend. Ze begreep hem. 'Ik kan me soms schuldig voelen omdat ik zoveel van je hou... alsof ik dat niet hoor te doen... alsof ik haar nog altijd trouw hoor te zijn... Maar ze is er niet meer... en nu hou ik van jou.'

'Dat weet ik. Ik heb gemerkt dat je je schuldig voelde. Maar je hebt er geen reden toe. Eens gaat het allemaal voorbij.'

Het grappige was dat hij opeens besefte dat het al voorbij was. Het was in de afgelopen dagen ongemerkt verdwenen. Hij voelde zich niet schuldig meer over zijn liefde voor Megan. Al had hij Liz' kleren nog zo lang in de kast laten hangen en had hij nog zoveel van Liz gehouden. Ze was er niet meer.

44

De politie stelde een onderzoek in naar het ongeval en had binnen het uur een bloedproef van de bestuurster genomen, maar er was geen twijfel mogelijk: het was een gewoon ongeval en de vrouw die haar had aangereden zei dat ze het nooit te boven zou komen. De fout lag geheel bij Jane zelf, al was dat een schrale troost nu ze in het ziekenhuis lag te herstellen van de operatie en maanden in de rolstoel met daarna nog eens maanden therapie voor de boeg had.

'Waarom kunnen we niet naar San Francisco terug?' Het speet haar dat ze niet naar school kon en het zonder haar vriendjes en vriendinnetjes moest stellen. En Alexander, die voor het eerst naar de kleuterschool zou gaan, zou ook moeten wachten.

'Omdat je de trap niet op kunt, lieverd. En nanny kan je ook niet telkens dragen. Hier kun je tenminste naar buiten. En we zullen iemand zoeken die je thuis les kan geven.' Ze leek diep teleurgesteld. Nu was haar hele zomer bedorven, zei ze. Maar het had niet veel gescheeld of haar hele leven was bedorven geweest, realiseerde Bernie zich dankbaar.

'Komt oma Ruth hier logeren?'

'Ze zei van wel, als je het leuk vindt.' Het was allemaal afwachten op dat moment.

Dat ontlokte haar een mager lachje. Megan trok veel met haar op wanneer ze vrij was en ze hadden lange gesprekken samen, waardoor ze elkaar nader kwamen dan eerst het geval was geweest. Jane leek haar vechtlust kwijt te zijn, zoals Bernie zijn schuldgevoel was kwijtgeraakt. Hij voelde zich nu rustiger dan hij in tijden was geweest en het was een schok voor hem toen hij een dag later Paul Berman aan de telefoon kreeg.

'Ik kan je gelukwensen, Bernard.' Er volgde een onheilspellende stilte en Bernie hield zijn adem in. Hij voelde dat hij tot een beslissing zou worden gedwongen. 'Om twee redenen in feite.' Paul Berman verspilde geen tijd. 'Ten eerste trek ik me over een maand terug en de raad heeft jou tot mijn opvolger benoemd. Ten tweede hebben we juist een contract getekend met Joan Madison, die jou in San Francisco zal opvolgen. We hebben haar bij Sachs weggekocht en ze komt al over twee weken. Kun je de boel tegen die tijd klaar hebben voor overdracht?' Bernies hart stokte even. Twee weken? Moest hij over twee weken afscheid nemen van Megan? Dat kon toch niet? En Jane mocht de eerste tijd niet vervoerd worden, maar daar ging het nu niet om. Het ging om iets geheel anders en hij moest er nu over beginnen. Het had geen zin het langer uit te stellen.

'Hoor eens, Paul.' Hij kreeg een wee gevoel in zijn maag, alsof hij van zijn stokje ging. Het zou wel een gemakkelijke oplossing zijn geweest, maar niet een die hij wilde. Hij wilde zich hier niet gemakkelijk van afmaken. En hij wist inmiddels precies wat hij wilde. 'Ik had het je al veel eerder moeten vertellen en als ik had geweten dat je over een maand weggaat, zou ik dat ook gedaan hebben. Om het kort te houden: ik wil die functie niet.'

■ /\

'Je wilt niet?' Paul Bermans stem klonk stomverbaasd. 'Ik kan je niet volgen. Je hebt bijna twintig jaar van je leven geïnvesteerd om je hierop voor te bereiden.'

'Ik weet het. Maar er is heel wat voor mij veranderd, na de dood van Liz. Ik wil niet meer uit Californië weg.' Of weg bij Megan, of de droom opgeven waartoe zij hem had geïnspireerd...?

Berman vroeg, plotseling verontrust: 'Heeft iemand anders je soms een baan aangeboden? Neiman-Marcus? Of I. Magnin...?' Hij kon zich niet voorstellen dat Bernie naar een ander bedrijf zou overlopen, maar misschien had iemand hem een heel riant aanbod gedaan. Bernie hielp hem snel uit de droom.

'Zoiets zou ik jou niet aandoen, Paul. Je weet dat ik altijd loyaal ben geweest jegens het bedrijf en tegenover jou. Dit heeft te maken met een aantal andere beslissingen die ik heb moeten nemen. Er is het een en ander dat ik hier wil doen en dat nergens anders in het land mogelijk is.'

'Daar kan ik me niets bij voorstellen. New York is het centrum van onze branche.'

'Ik wil een eigen zaak beginnen, Paul.' Er volgde een stomverbaasde stilte aan de andere kant en Bernie lachte in zichzelf.

'Wat voor een zaak?'

'Een modehuis. Een niet te grote zaak hier in Napa Valley, een beetje gespecialiseerd.' Terwijl hij het zei, voelde hij zich vrij worden en de spanning van de laatste maanden trok uit hem weg. 'Ik zal jullie niet beconcurreren, het gaat om speciale artikelen.'

'Heb je al voorbereidingen getroffen voor die zaak?'

'Nee, ik moest eerst beslissen wat ik met Wolff wilde.'

'Je kunt het toch wel allebei doen?' Berman wilde zijn besluit niet aanvaarden, dat was duidelijk. 'Open die zaak en zet er een bedrijfsleider in. Dan kun jij naar New York komen en de functie aanvaarden waarop je na al die jaren bij Wolff recht hebt.'

'Paul, dat is iets waarvan ik jaren heb gedroomd en ik kan niet anders. Ik moet hier blijven. Het is voor mij de juiste beslissing, dat weet ik zeker.'

'Het zal me wel een klap geven in de raad.'

'Het spijt me, Paul. Ik wilde je niet in verlegenheid brengen of je in een netelige positie manoeuvreren.' Hij lachte. 'Misschien is het beter dat je nog maar niet terugtreedt. Voor zulke fratsen ben je toch ook veel te jong.'

'Mijn body vertelt me iets anders. Vooral vanmorgen.'

'Dat spijt me, Paul.' En het speet hem inderdaad, maar hij voelde zich ook mateloos gelukkig. Na het gesprek zat hij lange tijd stil voor zich uit te kijken. Zijn vervanger zou over twee weken komen. Na al die jaren bij Wolff zou hij over twee weken vrij zijn... vrij om zijn eigen zaak te beginnen... maar er waren dingen die hij eerst nog moest doen. En zodra de lunchpauze aanbrak, verliet hij haastig de zaak.

Het was doodstil in het huis toen hij de sleutel had omgedraaid en de deur opende, en de stilte die hem tegemoet sloeg was even pijnlijk als altijd na haar dood. Nog altijd verwachtte hij haar daar te vinden, haar mooie, lachende gezicht te zien terwijl ze uit de keuken te voorschijn kwam, het lange, blonde haar over haar schouders slingerde en haar handen afveegde aan haar schort. Maar er was nu niemand. Er was niets meer. Al twee jaar lang was er niets geweest. Het was allemaal voorbijgegaan, samen met de dromen die erbij hoorden. Het werd tijd voor nieuwe dromen, een nieuw leven, en met beklemd hart droeg hij een aantal dozen de gang in en vervolgens naar de slaapkamer. Hij ging even op hun bed zitten, maar stond haastig weer op. Hij moest het doen voor hij haar weer voor zich zag, voor hij de geur van een ver verleden te diep opsnoof.

Hij trok de kleren niet eens van de hangers, maar tilde ze in bundels van de staven, zoals de jongens het in hun magazijnen deden, en liet ze in de dozen vallen, waarna hij er armen vol schoenen, truitjes en tassen aan toevoegde. Hij bewaarde alleen de prachtige robe van het operabal en haar trouwjapon, omdat Jane er later misschien blij mee zou zijn. Een uur later stond al het overige in zes reusachtige dozen in de vestibule. Hij bracht ze naar buiten en stouwde ze in zijn wagen en voor het laatst ging hij nog eens het huis binnen. Hij wilde het huis verkopen, want zonder Liz betekende het niets meer voor hem. Het was geen thuis meer geweest na haar dood. Een thuis had zij ervan gemaakt tijdens hun leven samen. Zachtjes sloot hij de deur van de kast. Nu hingen er alleen nog de twee japonnen, die hij met plastic hoezen uit de zaak had overtrokken. De rest was leegte, maar zij had immers geen kleren meer nodig? Zij rustte op een vredige plaats, diep in zijn herinnering, waar hij haar altijd kon vinden. En na een laatste blik door het stille huis ging hij naar de voordeur en naar buiten de zonneschijn in.

Het was maar een korte rit naar de zaak in tweedehands kleding waar Liz altijd de kleren had afgegeven die Jane te klein waren geworden. Liz had nooit iets willen verspillen en gedacht dat anderen de dingen die zij niet meer nodig hadden nog wel konden gebruiken. De vrouw achter de toonbank was aardig en babbelde vrolijk tegen hem, en ze wilde hem een ontvangstbewijs geven voor zijn 'genereuze gave'. Maar dat wilde hij niet en met een verdrietig lachje ging hij de winkel uit, terug naar zijn wagen, en reed naar de zaak.

Toen hij met de lift naar boven ging, leek het warenhuis hem veranderd.

Op de een of andere manier was Wolff zijn bedrijf niet meer. Het behoorde toe aan anderen. Aan Paul Berman en de raad van bestuur in New York. Hij voelde dat het afscheid hem pijn ging doen, maar tot die pijn was hij bereid.

45

Bernie verliet de zaak die middag vroeger dan gewoonlijk. Hij had een aantal dingen te doen. Toen hij stopte voor een verkeerslicht overviel hem een gevoel van uitbundige blijdschap en snel zette hij even later koers naar de Golden Gate Bridge. Hij had om zes uur een afspraak met de makelaar en hij zou flink moeten doorrijden om het te halen. Door de verkeerschaos in San Rafael kwam hij twintig minuten te laat, maar de verkoopster van het huis had op hem gewacht. Het was de eigenares van het pand dat Megan hem maanden tevoren had laten zien. De prijs was nog iets omlaag gegaan en het huis kon leeg opgeleverd worden.

'Gaat u er zelf met uw gezin in wonen?' vroeg de vrouw terwijl het voorlopig koopcontract werd opgemaakt. Bernie schreef een cheque uit als aanbetaling en bedacht onderwijl waar hij de rest van de koopsom vandaan moest halen.

'Ik weet het nog niet.' Hij moest een vergunning aanvragen om het huis als bedrijfsruimte te kunnen gebruiken en hij was niet bereid een wildvreemde inzicht in zijn zaken te geven.

'Met een beetje renoveren kan het een pracht object voor verhuur worden,' zei ze.

'Dat denk ik ook.' Hij lachte even tegen haar. Om zeven uur was de koop gesloten. Buiten zocht hij een telefooncel en draaide het nummer van het ziekenhuis in de hoop dat Megan dienst deed en niet Patrick.

Hij kreeg de balie aan de lijn en vroeg naar dokter Jones. Ze vertelden hem dat ze dienst had op de eerste hulp, maar wel opgeroepen kon worden als hij zijn naam opgaf, naam en leeftijd van zijn kind en de aard van de aandoening. Hij was meneer Smith, loog hij, en zijn zoontje George van negen had zijn arm gebroken.

'Kan ik even naar de eerste hulp komen met hem? Hij vergaat van de pijn.' Hij was niet trots op zijn list, maar het was voor een goed doel en de balie beloofde hem aan dokter Jones door te geven dat hij met zijn zoontje onderweg was. 'Dank u,' zei hij. Hij stapte in zijn wagen en reed naar het ziekenhuis. Toen hij binnenkwam, zag hij haar al aan de balie staan met haar rug naar hem toe en zijn hart ging open. De hele dag had hij verlangd naar dat donkere, glanzende haar, naar dat sierlijke lichaam.

Hij benaderde haar van achteren en gaf haar een klap op haar achterste. Verschrikt draaide ze zich om, en toen ze hem zag, begon ze te grinniken met een niet geslaagde poging tot verwijt.

'Hallo. Ik sta op een patiënt te wachten.'

'Ik kan wel raden wie het is.'

'Nee hoor. Het is een nieuwe patiënt. Ik heb hem zelf nog niet gezien.'

Bernie fluisterde haar in het oor: 'Heet hij soms meneer Smith?'

'Ja... ik... hoe kun jij...' En opeens kreeg ze een kleur. 'Bernie, mag jij een dokter beduvelen?' Ze keek hem verbluft maar niet echt boos aan. Het was de eerste keer dat hij zoiets had uitgehaald.

'Kleine George met zijn gebroken armpje bedoel je?'

'Bernie!' Waarschuwend hief ze haar vinger op, maar hij trok haar mee een onderzoekskamer in terwijl hij de rest van zijn uitbrander onderging.

'Zoiets kun je niet doen, Bernie. Denk eens aan de jongen die huilde omdat er een boze wolf was.'

'Wolff?' zei hij. 'Daar werk ik niet meer.'

'Wat?' Nog verblufter keek ze hem aan en hij grinnikte jongensachtiger dan de denkbeeldige George ooit had kunnen doen. 'Wat zeg je daar?'

'Ik heb vandaag ontslag genomen.'

'Waarom dat? Is er iets gebeurd?'

'Ja.' Hij lachte. 'Paul Berman bood me zijn functie aan. Hij wil terugtreden.'

'Meen je dat? Waarom heb je het dan niet aangenomen? Daar heb je toch zoveel jaar naar uitgekeken?'

'Dat beweerde hij ook.' Hij begon naar iets te zoeken in zijn zak en hij zag er bijzonder gelukkig uit, vond ze.

'Maar waarom? Waarom heb je niet...?' vroeg ze nog altijd verbijsterd.

Hij keek haar recht in de ogen. 'Ik heb tegen hem gezegd dat ik mijn eigen zaak ging openen. In Napa Valley.' Stralend van trots keek hij haar aan en ze begreep er steeds minder van.

'Je gaat... hoor eens, Bernie Fine, moet ik dat ernstig nemen of is het je in je bol geslagen?'

'Van allebei wat, maar dat hoor je straks wel. Eerst wil ik je iets laten zien.' Hij moest haar nog vertellen dat hij het huis had gekocht, het pand waarin hun zaak zou worden gevestigd. Maar dit moest ze eerst zien. Hij had het heel zorgvuldig uitgekozen nadat hij van de zaak was weggegaan. Hij gaf haar het kleine doosje in geschenkpapier en ze bekeek het met enige argwaan.

'Wat zit erin?'

'Een grote zwarte spin, maak het maar voorzichtig open.'

Hij lachte jongensachtig terwijl ze het kleurige papier verwijderde. Haar vingers trilden toen ze het zwartsuède doosje van een bekende juwelier in haar hand. hield.

'Bernie, wat moet dat?'

Hij kwam naast haar staan, streelde haar zachte zwarte haar en fluisterde:

'Liefste, dit is het begin van ons leven samen.' Hij knipte het doosje voor haar open en ze hield haar adem in toen ze de mooie smaragd in een rechthoek van kleine diamantjes zag. Het was een zuivere smaragd in een schitterende ring en hij had gevonden dat het precies de goede steen voor haar was. Hij was een nieuw bestaan begonnen en die ring hoorde daarbij. Hij was er nu klaar voor. Met tranen in haar ogen schoof ze de ring aan haar vinger en toen kusten ze elkaar. Hij keek haar aan en ze zei: 'Ik hou van je, wil je met me trouwen, Meg?'

'Waarom doe je dit allemaal? Je baan opzeggen... mij ten huwelijk vragen... een zaak beginnen? Zoveel beslissingen kun je niet op een middag nemen. Dat is krankzinnig.'

'Ik heb die beslissing al maanden overwogen, dat moet je gemerkt hebben. Het heeft even geduurd voor ik het met mezelf eens was, maar nu is het zover.'

Ze keek hem aan met een blik vol blijdschap, maar ook een tikkeltje bezorgd. Hij was al haar onzekerheid ten volle waard geweest, maar ze had nog vragen.

'Hoe zal Jane hierop reageren?' vroeg ze.

'Jane?' zei Bernie verbaasd.

'Ja, had je er niet met haar over moeten praten?'

Verschrikt keek hij haar aan, maar Megan wilde een duidelijk antwoord hebben.

'Jane zal zich moeten schikken naar wat wij willen,' zei hij.

'Dan kun je het haar beter meteen vertellen,' zei Megan. 'Dan kan ze aan het idee wennen.' Na wat heen en weer gepraat verklaarde Bernie zich bereid naar de kinderafdeling boven te gaan, maar hij vreesde dat ze er nog niet aan toe was, zoals hij zei.

Tenslotte gingen ze samen naar haar toe. 'Dag,' zei hij en zodra ze binnenkwamen, Megan met nog betraande wimpers, voelde ze een vreemd soort spanning.

'Is er iets gebeurd?' vroeg ze wat angstig, maar Megan schudde haastig haar hoofd.

'Nee, we komen je mening over iets vragen.' Megan hield haar hand in de zak van haar witte jas, zodat Jane aanvankelijk geen erg in de ring had. 'Wat dan?' vroeg ze. Jane keek haar nieuwsgierig aan en voelde zich opeens belangrijk, en dat was ze dan ook, voor hen allebei.

Megan keek Bernie aan en hij kwam dichterbij, greep Jane's hand en bleef naast haar bed staan. 'Megan en ik willen gaan trouwen, lieverd, en we willen weten hoe jij daarover denkt.' In de kamer ontstond een langdurige, geladen stilte. Bernie hield zijn adem in en Jane keek hen beurtelings aan en liet zich met een lachje weer in het kussen vallen.

'En dat komen jullie eerst aan mij vragen?' Beiden knikten ze. Ze grinnikte. 'Wat geweldig!' Dat had haar moeder niet eens gedaan, maar dat zei ze niet tegen Bernie.

'Nou, wat vind je ervan?'

'Het lijkt me een goed idee...' Ze lachte tegen Megan. 'Nee... het lijkt me zelfs leuk.' Ze grinnikten nu alle drie en giechelend vroeg Jane: 'Ga je haar nu ook een ring geven, pappa?'

'Dat heb ik daareven al gedaan.' Hij trok Megans hand uit haar zak. 'Maar ze wilde geen ja zeggen voor jij het ermee eens was.' Jane keek Megan aan met een blik die blijvende vriendschap beloofde voor dat gebaar.

'En krijgen we nu een mooie bruiloft?' vroeg Jane. Daar moest Megan om lachen.

'Daar had ik nog niet aan gedacht,' zei ze. 'Er is al zoveel gebeurd vandaag.'

'Zeg dat wel.' Bernie nam het woord en vertelde Jane dat hij wegging bij Wolff en beiden kregen ze te horen dat hij het bewuste pand had gekocht om er zijn zaak in te vestigen. Verbluft keken ze hem aan.

'Ga je dat echt doen, pappa? Een zaak beginnen, en verhuizen we dan naar Napa en zo?' Jane klapte geestdriftig in haar handen.

'Dat doen we.'

Voldaan lachend keek hij zijn twee dames aan en liet zich op een bezoekersstoel vallen. 'Ik heb onderweg naar hier zelfs al een naam voor de zaak bedacht.'

Vol verwachting keken ze hem aan. 'Ik heb aan jullie beiden gedacht en ook aan Alexander, aan al het goede dat me de laatste tijd is overkomen. Het viel me opeens in.' Megan schoof haar hand in de zijne en hij voelde de smaragd tegen zijn huid, wat hem prettig aandeed. Lachend zei hij: 'Ik dacht aan de naam: "Het goede leven". Wat vinden jullie daarvan?'

'Heel mooi,' zei Megan en ook Jane juichte de naam toe. Ze leek het niet zo erg meer te vinden dat ze in het ziekenhuis lag nu de toekomst zo veelbelovend was geworden.

'Mag ik bruidsmeisje zijn als je gaat trouwen, Meg? Of bloemen strooien of zoiets?' Megans ogen schoten vol en ze knikte lachend. Bernie gaf zijn bruid een kus.

'Ik bemin je, Megan Jones.'

'Ik bemin jullie alle drie,' zei ze ingehouden. Ze keek van vader naar dochter en dacht aan Alexander. 'En het is een prachtige naam.' Het was de meest toepasselijke omschrijving van alles wat haar was overkomen sinds ze hem had leren kennen.

Table of Contents

- Inhoud
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45