Sestre
Date: 2007-01-02T08:00:00+00:00
Keywords: Romance; Fiction; Chick Lit; Contemporary; Adult; Novels; Drama; Audiobook; Family; Adult Fiction
Description: Dvadesetjednogodišnja Candy - a to je ime dovoljno da svi znaju o kome se radi - živi između Pariza, Tokija i New Yorka i uživa glas jedne od najpoznatijih svjetskih manekenki... Njezina dvadesetdevetogodišnja sestra Tammy radi kao producentica trenutno najuspješnije televizijske serije, a Los Angeles i holivudske brežuljke doživljava kao svoj dom... U New Yorku živi najstarija sestra, Sabrina, ambiciozna odvjetnica kojoj su trideset i četiri godine, dok je dvadesetšestogodišnja Annie, slikarica sa stanom u Firenci, strastveno zaljubljena u svoju umjetnost... Kao i svake godine, 4. srpnja, ses
Publisher: Mozaik knjiga

DANIELLE STEEL

De hoogste eer

Zij was een onbekende heldin
vertaald door Mariëtte van Gelder

UITGEVERIJ LUITINGH-SIJTHOFF

© 2016 Danielle Steel

All rights reserved

© 2019 Nederlandse vertaling

Uitgeverij Luitingh-Sijthoff B.V., Amsterdam

Alle rechten voorbehouden

Oorspronkelijke titel: The Award

Vertaling: Mariëtte van Gelder

Omslagontwerp: bij Barbara

Omslagfotografie: Getty Images

Foto auteur: Brigitte Lacombe

ISBN 978 90 245 8358 4

ISBN 978 90 245 8359 1 (e-book)

NUR 343
www.daniellesteel.com
www.lsamsterdam.nl
www.boekenwereld.com

Voor mijn dierbare en ontzettend dappere kinderen,

Beatrix, Trevor, Todd, Nick, Sam,

Victoria, Vanessa, Maxx en Zara.

We moeten allemaal onze eigen strijd leveren,
manieren vinden om te overleven,
verlies ondergaan en accepteren,
omgaan met valse beschuldigingen
en uit onze as herrijzen.

Wees zo moedig als je kunt,
vecht dapper, vriendelijk, met mededogen
en vergevingsgezindheid.

Heb uit alle macht lief,
geef elkaar kracht,
en vergeet nooit hoeveel ik van jullie houd
en hoe trots ik op jullie ben. Altijd!

Uit de grond van mijn hart, met al mijn liefde,

Mama/DS

Vertaling van de boodschap van Charles de Gaulle (op aanplakbiljetten in Parijs) op 18 juni 1940, toen Frankrijk door de Duitsers werd bezet:

AAN HET GEHELE FRANSE VOLK:

Frankrijk heeft een slag verloren!

Maar Frankrijk heeft de oorlog niet verloren!

Opportunistische bestuurders hebben gecapituleerd, toegegeven aan de paniek, hun eer opzijgezet, het land uitgeleverd aan slavernij. Toch is er niets verloren!

Er is niets verloren, want deze oorlog is een wereldoorlog. In de vrije wereld hebben immense machten niet toegegeven. Op een dag zullen die machten de vijand vermorzelen. Op die dag moet Frankrijk aanwezig zijn voor de overwinning. En dan zal Frankrijk haar vrijheid en grandeur weer opeisen. Dat is mijn doel, mijn enig streven!

Dat is waarom ik alle Fransen, waar ze zich ook bevinden, oproep zich met mij te verenigen in actie, in opoffering en in hoop.

Ons land verkeert in levensgevaar.

Laat ons allen vechten om het te redden!

LANG LEVE FRANKRIJK!

Charles de Gaulle

Moed is de kracht om gevaar, tegenslag, angst en onrecht te overwinnen in de blijvende overtuiging dat het leven met al zijn smarten toch goed is.

– Dorothy Thompson

1

Delphine Lambert, een zwartharige, ernstige jonge vrouw, las geconcentreerd Le Figaro in haar appartement aan de Rue du Cherche-Midi aan de linkeroever van de Seine in Parijs. Het was nieuwjaarsdag, en op die dag las ze al een aantal jaren aandachtig een lijst. Ze was een negenentwintigjarige politiek verslaggeefster en geschiedkundige. Ze had twee boeken geschreven die goed waren ontvangen en publiceerde regelmatig artikelen in de pers. Haar lange, steile haar viel voor haar gezicht terwijl ze zich over de krant boog en Georges Poitier, de man met wie ze samenwoonde, keek glimlachend naar haar. Hij kon wel raden wat ze las. Ze joeg al sinds haar zeventiende een droom na.

‘Wat zoek je?’ vroeg hij vriendelijk. De lijst werd twee keer per jaar gepubliceerd, op nieuwjaarsdag en op de veertiende juli.

‘Je weet wel… mijn oma,’ antwoordde ze zonder op te kijken, want ze wilde niet vergeten waar ze was gebleven. Er stonden vijfhonderd namen op de lijst, en ze was bang dat de naam die ze hoopte te zien er weer niet tussen zou staan. Tot nog toe had ze hem niet gezien, hoe ze zich de afgelopen twaalf jaar ook had ingespannen, en ze had onvermoeibaar aan het project gewerkt. ‘Hoelang willen ze nog wachten?’ prevelde ze, bang weer teleurgesteld te worden. Haar grootmoeder, Gaëlle Pasquier-de Barbet, was vijfennegentig jaar oud, maar zij vond het veel minder belangrijk dan haar kleindochter, voor wie het een heilige zaak was geworden. Op de lijst stonden degenen die onderscheiden zouden worden met het Legioen van Eer, de meest prestigieuze onderscheiding die Frankrijk kent.

Gaëlle had nooit verwacht de onderscheiding te krijgen, en ze had niet de aspiraties die Delphine voor haar koesterde. Die hield vol dat het niet meer dan rechtvaardig was. De hele familie wist hoe ze zich inzette om de naam van haar grootmoeder te zuiveren en erkenning voor haar te krijgen. Gaëlle had vrede met haar leven. De gebeurtenissen waarvoor ze erkenning zou kunnen krijgen, hadden zich allemaal in een ver verleden afgespeeld, in de oorlog. Die hoofdstukken uit haar leven waren nu een vage herinnering. Gaëlle dacht er nauwelijks meer aan, tenzij Delphine haar er vragen over stelde, wat ze nog maar zelden deed. Ze kende het hele verhaal, en de dapperheid van haar grootmoeder was een krachtige drijfveer en bron van inspiratie voor haar. Haar grootmoeder was een lichtend voorbeeld van alles wat een menselijk wezen volgens Delphine moest zijn. En of de regering nu wel of niet tot bezinning kwam, de fouten uit het verleden rechtzette en haar eerde, in Delphines ogen was ze een heldin, en dat was ze ook voor talloze anderen geweest ten tijde van de Franse bezetting.

Delphine stopte met lezen en zette grote ogen op. Ze las het nog eens om zich ervan te verzekeren dat ze zich niet had vergist, en toen keek ze verbluft naar Georges aan de andere kant van de ontbijttafel.

‘O, mijn god… daar staat het… ze staat erop!’ Eindelijk was het zover. Al haar brieven, jaren van nauwgezet onderzoek en het inpraten op alle leden van de kanselarij die ze maar te pakken kon krijgen, werden eindelijk beloond: haar grootmoeder werd benoemd tot ridder in het vooraanstaande Legioen van Eer.

Delphine keek met tranen in haar ogen naar Georges, en met bevende hand liet ze hem de krant zien. Gaëlle Pasquier-de Barbet. Ze las het nog eens en nog eens om zich ervan te overtuigen dat ze zich niet vergiste. Daar stond de naam eindelijk. Georges, die wist hoe hard ze ervoor had gewerkt, glimlachte breed en boog zich naar haar over om haar een zoen te geven. Haar grootmoeder, die het ook wist, had altijd gezegd dat haar inspanningen niets zouden opleveren, maar nu had ze het dan eindelijk toch voor elkaar gebokst.

‘Bravo! Goed gedaan,’ zei hij trots. Het leed geen twijfel dat haar grootmoeder een verbazingwekkende vrouw was, en nu ze erkenning kreeg van haar landgenoten, zou de hele wereld ervan horen.

Delphine stond op om haar oma te bellen. Ze kon bijna niet wachten om het haar te vertellen. Ze wist zeker dat haar grootmoeder die ochtend niet de moeite had genomen om de krant te lezen, laat staan dat ze er zo op was gedoken als zij had gedaan. Gaëlle had er weinig van verwacht. Ze had altijd gezegd dat het niet haalbaar was. Nu had Delphine haar ongelijk bewezen. Haar volharding werd eindelijk beloond.

Met nog trillende vingers koos ze het nummer van de mobiele telefoon die ze haar oma had gegeven en werd regelrecht doorgeschakeld naar de voicemail, zoals vrijwel altijd.

‘Ze gebruikt die telefoon die ze van mij heeft gekregen nooit,’ beklaagde Delphine zich over haar schouder bij Georges. Haar oma beweerde dat het ding te ingewikkeld was, dat ze wel zonder kon en dat ze liever haar vaste toestel thuis gebruikte. Delphine koos dat nummer en liet de telefoon lang overgaan, voor het geval haar oma met iets bezig was of in bad zat. Er werd weer niet opgenomen en het antwoordapparaat was uitgeschakeld. Delphine ging diep gefrustreerd weer aan tafel zitten. Ze popelde om te vertellen dat het eindelijk zover was.

‘Ze zal wel naar de kerk zijn,’ merkte Georges op.

‘Of ze is de hond aan het uitlaten. Ik probeer het zo wel weer.’ Maar tien minuten en een halfuur later ving ze ook bot. Delphine, die bijna plofte, belde uiteindelijk haar moeder maar, die net zo opgewonden was als haar dochter en in tranen uitbarstte toen ze het nieuws hoorde. Het was hun innigste hoop voor Gaëlle geweest, hoe bescheiden die zelf ook deed over alles wat ze had gepresteerd. En ze vonden het allebei frustrerend dat ze haar niet te pakken konden krijgen. Ondanks haar leeftijd was Gaëlle gezond en onafhankelijk. Ze stond altijd vroeg op en had meestal plannen voor de dag of de avond. Ze was in opmerkelijk goede conditie, gezond van lichaam en geest, en ze vond het leuk om vrienden te ontmoeten, musea of de schouwburg te bezoeken of lange wandelingen met haar hond te maken in haar eigen buurt of langs de Seine.

‘Ik bel haar later wel,’ zei Delphine tegen haar moeder, en ze richtte haar blik weer op de lijst om te controleren of haar grootmoeder er nog wel op stond, of ze het zich niet had verbeeld. Een droom was uitgekomen voor hen allemaal, en Gaëlle had het meer dan verdiend.

Gaëlle Pasquier was die ochtend vroeg opgestaan, zoals altijd. Ze deed haar rekoefeningen, roosterde brood en maakte een grote kop café au lait, die ze met smaak leegdronk, genietend van haar vaste gewoonten. Ze nam een bad en borstelde haar goedgeknipte sneeuwwitte haar, dat ze in een chique bob droeg die haar aristocratische trekken mooi omlijstte, en toen kleedde ze zich voor een bezoek aan haar vriendin Louise. Ze woonden allebei in het 7e arrondissement, en het was een gezonde wandeling van de Place du Palais Bourbon, waar Gaëlle een klein maar elegant appartement bewoonde, naar Louises huis aan de Rue de Varenne. Gaëlle woonde in een modieuze buurt, maar het complex was niet opzichtig. Ze had mooie schilderijen en het appartement was ingericht met smaakvol antiek, zodat er een warme, uitnodigende sfeer hing. Als Gaëlle uitging nam ze haar hond Josephine, een kleine bruine langharige teckel, altijd mee. Gaëlle en de hond, die ze van haar kleinkinderen had gekregen, waren onafscheidelijk. Als Josephine haar riem alleen maar zag, raakte ze al door het dolle heen. Gaëlle lijnde haar aan terwijl ze haar vriendelijk een leuke wandeling beloofde.

Ondanks haar leeftijd woonde Gaëlle probleemloos alleen. Doordeweeks kwam er overdag een huishoudster, maar ze kookte zelf en ging zo vaak mogelijk op stap met vrienden. Zeven jaar eerder was ze eindelijk met pensioen gegaan, op haar achtentachtigste, en met tegenzin. Ze was erg verknocht geweest aan haar baan als curator van een klein, vooraanstaand museum, dat ze had helpen oprichten en waar ze bijna vijftig jaar van haar leven aan had gewijd.

Ze bezocht alle belangrijke nieuwe exposities in Parijs, meestal met haar vriendin Louise, die tien jaar jonger was en ook blaakte van gezondheid. Louises dochter woonde in India en haar zoon in Brazilië, dus ze was dankbaar voor Gaëlles gezelschap. De vrouwen kenden elkaar al zevenenvijftig jaar, sinds Gaëlle na zestien jaar New York was teruggekomen naar Frankrijk. Louise was een sponsor van het eerste uur van het museum dat Gaëlle had helpen oprichten, en ze waren altijd trouwe vriendinnen en bondgenotes gebleven.

Gaëlle had twee dochters, een in New York en een in Parijs, en drie kleinkinderen. Ze had het beter getroffen dan Louise, met familie in de buurt. Louise zag haar kinderen en kleinkinderen maar één keer per jaar, als ze hen opzocht, maar toch was ze een opgewekte vrouw. Haar man was diplomaat geweest, en zij hadden dus ook in het buitenland gewoond toen ze nog jong waren.

Gaëlles oudste dochter werkte in New York als investeringsbankier en was een financieel genie, net als haar vader. Haar jongste dochter, Daphne, was verloskundig arts en getrouwd met een cardioloog die net zoveel van zijn werk hield als zij van het hare. Ze hadden een druk leven, maar Gaëlle was altijd welkom, al hield ze vol dat ze zich niet wilde opdringen. Ze amuseerde zich wel met haar eigen bezigheden en vrienden, die voor het grootste deel jonger waren dan zij, aangezien maar weinig mensen van haar leeftijd nog zo actief waren en nog zo betrokken bij wat er in de wereld speelde.

Gaëlles kleindochter, Delphine, was journaliste, haar jongere broer studeerde voor arts, net als hun ouders, en de jongste kleinzoon zat op de HEC Paris, een van de beste businessscholen ter wereld. Gaëlle was trots op alle drie.

Ze amuseerde zich met Louise, met wie ze uitstapjes en reisjes maakte, bijvoorbeeld naar Rome voor een tentoonstelling of naar Wenen om een opera te zien, naar Londen of Madrid voor een culturele manifestatie of naar Deauville om over de boulevard te flaneren. Gaëlle slaagde er nog altijd in een boeiend leven te leiden, soms beter dan haar jongere vriendinnen. Ze liep met krachtige tred naar Louises huis aan de Rue de Varenne en Josephine dribbelde mee aan haar lijn. Gaëlle hield wel van het idee van een nieuw jaar, dat gaf haar veel om zich op te verheugen, zei ze. Ze had een positieve instelling en leefde meer in het heden dan in het verleden. Ze zag er het nut niet van in om te blijven hangen in wat achter haar lag en keek liever vooruit.

Ze had nog een sierlijk lichaam en was modebewust, al kleedde ze zich behoudend en gepast voor haar leeftijd. Iets aan haar stijl en kledingcombinaties was uitgesproken Frans, hoewel ze zestien jaar in Amerika had gewoond. Ze was onmiskenbaar door en door een Parisienne.

Toen Gaëlle in Louises straat aankwam, liep ze langs het Musée Rodin en het Matignon en bleef staan voor de zware, glanzend donkergroen geschilderde houten buitendeuren van Louises huis. Het was een voornaam achttiende-eeuws gebouw met een binnenhof, koetshuizen die nu als garages fungeerden, een elegante woning en een goedverzorgde tuin. Gaëlle liet de messing klopper neerkomen en de bewaker maakte de zware buitendeuren open en begroette haar beleefd. Ze liep de treden naar de voordeur op en belde aan. Een dienstmeisje liet haar binnen. In de hal trok ze haar jas uit en maakte Josephine los, die de woonkamer in draafde, waar Louise bij de open haard zat met haar onberispelijk verzorgde witte pekinees Fifi aan haar voeten. De honden vonden het geweldig om elkaar te zien en begonnen meteen te spelen, en Louise glimlachte breed toen Gaëlle binnenkwam.

‘Gelukkig nieuwjaar!’ zei Gaëlle tegen haar vriendin. Ze bukte zich om haar een zoen te geven en zakte toen op de luie stoel naast de hare. Ze hadden heel wat aangename middagen en avonden op die stoelen bij de open haard doorgebracht, pratend over het museum, hun kinderen of hun nieuwste plannen.

‘Gefeliciteerd!’ reageerde Louise, die duidelijk blij was voor Gaëlle.

‘Waarmee?’ vroeg Gaëlle, die nog van niets wist, verbaasd. ‘Dat ik de vijfennegentig en weer een nieuw jaar heb gehaald?’ Ze lachte. ‘In dat geval mag ik jou ook feliciteren,’ vervolgde ze, al was Louise pas vijfentachtig. Ze was kleiner en ronder dan Gaëlle, en ze zag er knus en oma-achtig uit, meer naar haar eigen leeftijd, al was ook zij levenslustig, wat de reden was waarom ze het zo goed met elkaar konden vinden. Intussen was Josephine met een speeltje van Fifi aan de haal gegaan, en de honden renden achter elkaar aan door de kamer.

‘Heb je de krant vanochtend niet gelezen?’ vroeg Louise. Het was elke ochtend het eerste wat ze deed, en beide vrouwen waren op de hoogte van het wereldnieuws en goedgeïnformeerd. Ze lazen de nieuwste boeken en leenden ze aan elkaar uit. Daphne zei altijd dat ze niet aan haar moeder kon tippen, aangezien zij als drukbezet arts geen tijd had om romans te lezen, alleen medische periodieken. Gaëlle verslond boeken, net als Louise.

‘Ik vind het vreselijk om de krant te lezen bij het ontbijt,’ zei Gaëlle. ‘Het maakt me triest, al die tragedies over de hele wereld, de misdaden tegen de menselijkheid en de natuurrampen. Ik heb er vandaag maar van afgezien.’

‘Had je het maar wel gedaan,’ zei Louise raadselachtig, zichtbaar blij voor haar vriendin.

‘Heeft de president weer een affaire gehad? Heb ik het nieuwste schandaal gemist?’ vroeg Gaëlle met pretlichtjes in haar ogen.

‘Nee, kind,’ zei Louise vol genegenheid. ‘Het doet me uitzonderlijk veel genoegen dat ik je dan als eerste mag feliciteren, mevrouw de ridder.’

Gaëlle gaapte haar een volle minuut wezenloos aan, niet in staat het te geloven, en zei toen: ‘Dat meen je niet. Dat kun je niet menen. Die arme Delphine heeft jaren bij de kanselarij gedramd, maar ik had nooit gedacht dat het haar zou lukken.’ Louise wist dat Gaëlle als jong meisje in het verzet had gezeten en heldhaftig haar leven had gewaagd tijdens de oorlog. Waarna ze valselijk was beschuldigd van collaboratie met de Duitsers. Het had een schaduw over haar leven geworpen, en haar kleindochter had moedig gevochten om die te verdrijven en haar naam te zuiveren. Wat haar nu eindelijk was gelukt.

‘Nou, kennelijk is je naam gezuiverd. Wat Delphine ook heeft gezegd om ze te overtuigen, ze geloven het. Je krijgt de eer en erkenning die je verdient.’ Louise was zichtbaar net zo trots op haar als Delphine moest zijn.

‘Hoe weet je dat het niet waar is wat ze zeiden?’ vroeg Gaëlle verdrietig bij de herinnering aan al die jaren geleden. ‘Misschien heb ik je wel voorgelogen.’

‘Ik heb nooit aan je verhaal getwijfeld. Ik ken jou. Het is erkenning, Gaëlle. Voor alles wat je hebt gedaan.’

Gaëlle staarde even zwijgend in de vlammen en keek toen op naar haar vriendin. ‘Het is allemaal zo lang geleden, wat maakt het nog uit? Ik heb de waarheid altijd gekend. En ik heb zoveel levens niet kunnen redden, of kunnen veranderen…’ Zoals dat van Rebekah, dacht ze erbij. Het was allemaal begonnen met Rebekah, de vriendin die ze was kwijtgeraakt toen ze allebei zeventien waren. Ze bewaarde nog een flard van haar haarlint in een leren doosje in haar bureau, waar ze van tijd tot tijd naar keek… Rebekah… haar dierbare vriendin.

‘Ik moet Delphine bellen om haar te bedanken,’ zei Gaëlle met een stem die veraf klonk door de herinneringen. ‘Ze heeft er zo hard voor gewerkt.’

Louise zag wel dat Gaëlle overweldigd was door het nieuws, en ze gaf een klopje op haar hand. ‘Je verdient het, Gaëlle,’ zei ze nog eens geruststellend. ‘Je hoeft je nergens schuldig over te voelen. Je hebt gedaan wat je kon voor al die mensen.’

Gaëlle knikte peinzend. Was het maar waar, dacht ze.

2

In december 1940, zes maanden nadat de Duitsers het noorden van Frankrijk hadden bezet, was Gaëlle net een paar weken zestien. Het zuiden was in Franse handen gebleven en werd bestuurd door de Duitsgezinde Vichyregering onder leiding van maarschalk Pétain. Ze woonde met haar ouders in het familiechateau bij Valencin, een dorp buiten Lyon dat onder het Vichybewind viel. Haar broer Thomas, die twee jaar ouder was dan zij, studeerde aan de École Polytechnique in Parijs.

Het leven was moeilijk sinds het begin van de oorlog, in september 1939. Voedsel werd schaars en de bezetting maakte iedereen gespannen. Haar broer vertelde dat het in Parijs wemelde van de Duitse soldaten en officieren, en dat ze de Parijzenaren strenge regels oplegden, zoals een avondklok. Na achten mocht er niemand meer op straat zijn. Iedereen van boven de zestien moest een geldig legitimatiebewijs kunnen tonen bij de controleposten, en twee maanden eerder, in oktober, had de proclamatie die het Statut des Juifs werd genoemd duidelijk gemaakt hoe de Vichyleiders over de Joden dachten. Hun verboden en verordeningen waren vreemd genoeg hardvochtiger dan die van de Duitsers. Veel Franse Joden, zo niet de meeste, waren hun baan kwijtgeraakt: ze mochten niet meer bij het leger of de overheid werken of functies bekleden die de mogelijkheid boden de publieke opinie te beïnvloeden. Veel Joodse studenten waren van de universiteit gestuurd, en grote aantallen Joden waren zonder enige reden gearresteerd en ongewenst verklaard. Op het platteland werden interneringskampen opgericht waarin Joodse gezinnen werden vastgehouden, en hun huizen en bedrijven werden geconfisqueerd door de Duitsers. In de steden heerste een angstige, onrustige sfeer. Gaëlles vader had haar streng verboden te treuzelen op weg naar school of met de soldaten te praten, al stond er op haar persoonsbewijs dat ze katholiek was. Ze stamde uit een aristocratische familie die al driehonderd jaar in de regio woonde, en de bezetter had niets tegen hen. Haar vader kon ongehinderd toezicht blijven houden op het landgoed en de pachtboerderijen. De rijkere Joden in Lyon waren tot nog toe ook niet lastiggevallen, maar volgens Gaëlles vader zouden ze er goed aan doen te vertrekken voordat de ellende ook hier begon. Het leek allemaal onwezenlijk en moeilijk te geloven, want de Joodse gezinnen die ze kenden hadden nog niets akeligs meegemaakt.

Gaëlles beste vriendin was Rebekah Feldmann. Haar vader was de rijkste, meest gerespecteerde plaatselijke bankier. De familie kwam oorspronkelijk uit Duitsland, maar de Feldmanns woonden al drie generaties in Lyon en hadden niets te vrezen, of dat dachten ze althans. Gaëlle had aan Rebekah doorgegeven wat haar vader had gezegd, en Rebekah had haar verteld dat haar ouders erover hadden gepraat, maar dat haar vader zich geen zorgen maakte. Er waren zelfs verschillende Duitse officieren die hun geld naar zijn bank brachten. Ze hadden wel allemaal geruchten gehoord over armere Joodse gezinnen in andere dorpen die gedwongen uit hun huizen waren gezet, en over de interneringskampen in de streek. De meisjes hadden geen van beiden iets gehoord over een bekende die erheen was gestuurd, dus voorlopig bleef het bij praatjes en roddels.

Het was geen geheim dat de Feldmanns veel rijker waren dan de Barbets, die al jaren moesten interen op hun fortuin. Gaëlle had haar vader horen zeggen dat ze rijk aan land en arm aan geld waren, maar ze kwamen niets tekort en hun chateau was een van de oudste en mooiste van de streek. Gaëlle mocht van haar ouders niet met de soldaten praten, maar verder werd ze niet ingeperkt, en ze fietste nog steeds elke dag naar school, langs Rebekahs huis. Ze probeerde altijd tijd over te houden om even in de keuken van de Feldmanns te zitten, waar de kokkin en twee dienstmeisjes Rebekah en haar versgebakken croissants, brioches en chocoladebroodjes voorzetten. Voor Gaëlle was dat het fijnste moment van de dag, en de vriendelijke kokkin gaf hun altijd een paar extra broodjes mee voor op school. De meisjes waren al sinds de peuterklas dikke vriendinnen.

Rebekah had twee broertjes, een van twaalf en een van veertien, die op dezelfde school zaten als zij, en een zusje van vijf, Lotte, dat volgens Rebekah een lastpak was, terwijl Gaëlle altijd dol op haar was geweest. De Feldmanns hadden een groot huis, niet zo groot als het chateau van de Barbets, maar veel chiquer, met mooie meubels, kunst en siervoorwerpen, en Rebekahs moeder kocht prachtige kleren in Parijs en droeg sieraden en bont. Gaëlle kwam er graag, en iedereen ontving haar altijd hartelijk. Haar eigen moeder was verlegener, afstandelijker en een beetje nors. Gaëlle vond het bij Rebekah leuker dan thuis. Voordat haar broer Thomas ging studeren, had hij beide meisjes graag geplaagd, maar hij was het afgelopen jaar ernstiger geworden, hij maakte zich zorgen over de bezetting. Wanneer hij thuis was, praatte hij er uren over met hun vader en hij bracht nog maar weinig tijd door met Gaëlle en behandelde haar als een kind.

Toen Gaëlle twee weken voor Kerstmis op weg naar school de bocht om fietste waarna het huis van de Feldmanns in zicht kwam, zag ze twee politievrachtauto’s staan met een zwerm gendarmes ernaast. Ze minderde vaart om te zien wat er aan de hand was, en toen zag ze dat Rebekahs vader door twee politiemannen het huis uit werd gesleurd, gevolgd door nog twee politiemannen die haar moeder meetrokken, die zich aan Lottes hand vastklampte, terwijl het doodsbange meisje van vijf het uitschreeuwde. De beide jongens werden de trap af geduwd en vielen over elkaar heen, waarna ze door nog eens twee gendarmes in een van de vrachtauto’s werden gegooid. Toen zag ze Rebekah, die nog geen tijd had gehad om haar lange, wapperende blonde haar te vlechten en door een van de soldaten als een lappenpop in de vrachtauto werd gesmeten. Ze was tenger en net zo blond als Gaëlle. Op school hoorden ze vaak dat ze net zusjes leken, al was Gaëlle iets langer. Toen de gendarme Rebekah greep, had ze Gaëlle even aangekeken, en toen was ze in de vrachtauto verdwenen. Gaëlle zag dat een van de mannen de elegante slappe vilthoed van meneer Feldmanns hoofd trok, op de grond gooide en onder zijn laars vertrapte. ‘Waar jij naartoe gaat, heb je die niet nodig,’ hoorde ze hem zeggen.

Gaëlle keek vol afgrijzen en met bonzend hart toe. Ze durfde niet dichterbij te komen, en even later reed de vrachtwagen weg, gevolgd door een politieauto met een hoge politieman erin. Ze wilde er wel achteraan rennen, maar wist dat ze dat niet moest doen. Ze kon in de verste verte niet begrijpen waarom het gezin door Franse gendarmes en plaatselijke politiemannen werd weggesleept. Het waren geen Duitse soldaten maar landgenoten. Huilend fietste ze naar Rebekahs huis en rende door de achterdeur de keuken in. De kokkin en de dienstmeisjes zagen er doodsbang uit en stonden er roerloos bij terwijl de geur van aangebrand brood uit de oven kwam.

‘Wat is er gebeurd? Waar gaan ze heen?’ riep Gaëlle snikkend, en de kokkin keek haar woedend aan.

‘Wegwezen! Weg jij! Je hoort hier niet! Weg, nu!’ Ze wees naar de deur. Zo had ze nog nooit tegen Gaëlle gesproken, en de dienstmeisjes huilden. Ze hadden allemaal te horen gekregen dat ze gearresteerd zouden worden als ze niet onmiddellijk vertrokken, omdat ze voor Joden werkten; de gendarmes hadden gezegd dat ze later terug zouden komen. Boven klonken de voetstappen van de andere dienstmeisjes, die haastig hun spullen bij elkaar zochten.

‘Waar gaan ze heen?’ vroeg Gaëlle radeloos aan de kokkin.

‘Ik weet het niet… naar een kamp, waarschijnlijk. Ze hadden op tijd weg moeten gaan,’ zei ze, iets bedaarder dan eerst. ‘Ga nu, en kom niet terug. Ze hebben gezegd dat het huis vanmiddag door de Duitsers wordt ingenomen. De Feldmanns komen niet meer terug.’

‘Ik moet haar zoeken,’ zei Gaëlle overstuur.

‘Nee, echt niet,’ zei de forse vrouw, die haar ruw bij de arm pakte en door elkaar schudde. ‘Laat het rusten. Ze laten je toch niet bij haar.’

‘Hoe kunnen ze dit doen?’ riep Gaëlle snikkend uit terwijl de kokkin, die altijd zo aardig voor haar was geweest, haar naar de deur duwde.

‘Het zijn Joden. Vergeet ze. Je kunt er alleen maar last mee krijgen. Wegwezen nu.’ Ze duwde Gaëlle hard naar buiten en sloot de deur achter haar af. Gaëlle wankelde de treden af, pakte haar fiets en reed weg, ontredderd door alles wat er was gebeurd en dodelijk ongerust om haar vriendin. De politie had iedereen zo ruw behandeld, de gezinsleden als afval achter in de vrachtauto gegooid. Gaëlle had geen idee waar ze naartoe waren gebracht. Ze was zo van streek dat ze op weg naar school twee keer van haar fiets viel, haar jurk scheurde en te laat aankwam, met een geschaafde arm en een bloedende knie. Ze zag er verschrikkelijk uit.

‘Wat is er met jou gebeurd?’ vroeg een jongen die ze nooit had gemogen toen ze verdwaasd naar binnen hinkte.

‘Ik heb een ongelukje gehad op weg naar school,’ zei ze. Ze wilde hem niet vertellen wat er met de Feldmanns was gebeurd, want ze vertrouwde niemand meer. Van het ene moment op het andere was alles anders geworden.

‘Waar is Rebekah?’ vroeg hij.

Ze liep een stukje door en mompelde toen over haar schouder: ‘Ik weet het niet. Misschien is ze ziek.’ Of dood, dacht ze er overspoeld door angst achteraan. Ze moest haar vriendin zoeken, wat de kokkin ook had gezegd. Ze zou haar en de rest van het gezin niet vergeten. Waar ze ook werden vastgehouden, ze moest en zou ze vinden.

De schooldag trok in een waas aan haar voorbij. Toen pakte ze haar fiets en reed in haar eentje naar huis, waar ze meteen op zoek ging naar haar vader, die met een lam paard uit de stallen kwam. Ze was langs het huis van de Feldmanns gekomen en had soldaten en een officier gezien buiten, en een paar mannen met hutkoffers en koffers. Ze trokken in het huis.

Ze vertelde haar vader wat er die ochtend was gebeurd, en hij luisterde met gefronst voorhoofd.

‘Heeft iemand jou daar gezien? Een soldaat, bedoel ik?’ vroeg hij bars.

‘Nee, ik heb gewacht tot ze weg waren.’ Ze vertelde niet dat Rebekah haar had gezien en dat ze elkaar even in de ogen hadden gekeken voordat ze in de vrachtauto werd gesmeten. ‘Toen ben ik met de kokkin gaan praten. Ze wist niet waar ze naartoe waren gebracht.’

‘Naar een kamp,’ zei haar vader gedecideerd. Hij was ook ontdaan, maar hij was al bang geweest dat er zoiets zou gebeuren. Hij had gehoord dat zulke dingen in Parijs gebeurden, maar nog niet in Lyon en omstreken. Als ze mensen als de Feldmanns meenamen, was geen Jood meer veilig, waar dan ook. ‘Ik wil niet dat je teruggaat naar het huis of probeert uit te zoeken waar ze is. Je mag niet naar haar toe, Gaëlle. Is dat duidelijk? Ze vertellen het je toch niet, en het is al gevaarlijk om ernaar te vragen.’

‘Ik moet haar zoeken, papa,’ zei Gaëlle verdrietig.

‘Nee, dat hoef je niet!’ viel hij uit. ‘Ga naar je kamer.’

Gaëlle liep huilend naar binnen en ging op haar bed liggen. Het afschuwelijke schouwspel waar ze die ochtend getuige van was geweest bleef maar door haar hoofd spelen.

Die avond deed haar moeder net zo streng tegen haar als haar vader. Ze wist hoe dol de meisjes op elkaar waren, maar dat was nu voorbij. Als Gaëlle toch wilde proberen Rebekah te vinden, kon dat hen beiden alleen maar in moeilijkheden brengen.

‘Beloof me dat je niet zult proberen haar te vinden,’ zei haar moeder, die ziekelijk bleek zag. Ze kende de Feldmanns amper, alleen van evenementen op school, maar het was duidelijk dat het gevaarlijk was geworden om met ze om te gaan. En als ze waren weggehaald, was het aannemelijk dat ze naar een interneringskamp voor Joden waren gebracht, of misschien zelfs naar een werkkamp, mogelijk in Duitsland of in het oosten. De Joden werden voorlopig nog in Frankrijk vastgehouden, maar er waren praatjes en vermoedens dat het nog erger zou worden.

Gaëlle wilde niet naar beneden komen voor het avondeten, en toen haar ouders haar dwongen, kon ze geen hap door haar keel krijgen. Ze had de volgende dag vrij, dus bleef ze in bed over Rebekah liggen piekeren. Een paar dagen later hoorde ze twee pachters van haar vader praten over Joden die een week eerder waren opgepakt en naar kamp Chambaran in Vienne waren gebracht, vijftig kilometer ten zuiden van Lyon en zeventien kilometer van Valencin. Ze zeiden dat het kamp voor ‘ongewenste elementen’ de afgelopen acht maanden gesloten was geweest, maar dat er sinds kort Joden werden vastgehouden. Gaëlle had het gevoel dat God had gewild dat ze die informatie zou krijgen, en de volgende dag fietste ze niet naar school, maar reed bijna twee uur over achterafwegen tot ze een kampement zag dat ze nooit eerder had gezien. Het was een groot terrein, afgezet met hoge metalen en houten hekken, met daarbinnen hutten en tenten en een grote barak waar ze mensen in en uit zag lopen. Er liepen mannen, vrouwen en kinderen van alle leeftijden, die werden bewaakt door gewapende mannen, maar er waren niet zoveel mensen als ze had gevreesd, en ze zag geen honden bij de soldaten en geen wachttorens, wat een opluchting was.

Ze fietste ongezien over een smalle, oneffen zandweg die op een gegeven moment vlak langs het hek liep. Ze stapte af en bleef even staan kijken, en als bij toverslag zag ze Michel, een van Rebekahs broertjes. Ze wuifde naar hem, en hij zag haar en liep naar het hek.

‘Wat doe jij hier?’ vroeg hij geschrokken.

‘Ik kom kijken hoe het met jullie is. Waar is Rebekah?’

Michel glimlachte, blij Gaëlles bekende gezicht en lange blonde vlechten te zien, al zou hij haar thuis met alle genoegen hebben geplaagd en gekweld. ‘Die is binnen bij mama en Lotte. Pap had wat geld bij zich dat ze niet hebben gevonden, en hij heeft iemand betaald om voor ons een plekje in de schuur te regelen. Het is hier ijskoud ’s nachts.’ Het was bijna Kerstmis, en de grond was bevroren.

‘Mag ik haar zien?’ vroeg Gaëlle nerveus.

‘Je bent al gestoord dat je hierheen bent gekomen. Als ze je betrappen, sluiten ze je bij ons op.’

‘Nee, dat doen ze niet. Ik ben niet Joods,’ zei ze nuchter, en hij knikte en beloofde tegen zijn zus te zeggen dat ze er was. Gaëlle wachtte, en toen ze zich na tien minuten begon af te vragen of hij wel terug zou komen, zag ze Rebekah, die alleen een dunne jurk droeg, geen jas. Ze had geen tijd gehad om er een te pakken toen ze werd meegenomen. Alleen haar vader had een jas gedragen, en die had hij bij aankomst in het kamp aan zijn vrouw gegeven, die nu in de schuur met Lotte onder de jas weggedoken zat. De jongens hadden allebei een trui aan, maar Rebekah droeg alleen de wollen jurk die ze voor school had aangetrokken. Ze liep huiverend naar het hek, verwonderd Gaëlle te zien. Toen haar broertje zei dat ze er was, had ze gedacht dat hij haar voor de mal hield.

‘Je had niet moeten komen,’ zei Rebekah angstig. Gaëlle trok snel haar jas uit en propte hem door het metalen hek. Rebekah ving hem voordat hij op de grond kon vallen. ‘Je wordt nog ziek,’ zei ze verontwaardigd. Ze voelde zich schuldig omdat ze de jas aannam, maar hij was lekker warm en ze was er blij mee.

‘Trek aan,’ zei Gaëlle, en toen ze elkaar aankeken, was alles wat ze voor elkaar voelden in hun ogen te zien. ‘Doe niet zo dom. Jij hebt hem harder nodig dan ik. Ik kom morgen weer.’

‘En als ze je betrappen?’ vroeg Rebekah angstig.

‘Dat doen ze niet. Ik hou van je, sufferd,’ zei Gaëlle, en Rebekah glimlachte.

‘Jij bent een sufferd, want je had hier niet moeten komen. Ik hou ook van jou. Ga nu maar gauw, voordat ze je zien.’ Ze had de jas aangetrokken en rilde al iets minder hevig.

‘Tot morgen.’ Gaëlle glimlachte naar haar vriendin en stapte op haar fiets.

‘Je hoeft niet te komen,’ zei Rebekah, die hoopte dat ze het wel zou doen. Toen keerde Gaëlle haar fiets en reed weg. Ze probeerde zo normaal mogelijk te doen, maar niemand zag haar.

Het was twee uur fietsen naar huis, en tegen de tijd dat ze er was, beefde ze van de kou. Ze ging naar haar kamer voordat iemand kon zien dat ze zonder jas was thuisgekomen, en die avond sloop ze naar de zolder om een jas voor Lotte uit haar oude kleren te vissen die ze haar de volgende dag kon brengen. Ze vond er eentje die zo te zien wel zou passen, en ze rolde hem zo klein mogelijk op, zodat hij in haar fietsmand paste. Het was een jas van zwart velours met een hermelijnen kraag, en Gaëlle herinnerde zich dat ze hem lang geleden met Kerstmis had gedragen toen haar oma, die toen nog leefde, op bezoek was gekomen.

Ze was die avond stil aan tafel, maar haar ouders leken het niet te merken. Er was niet veel om over te praten de laatste tijd, al het nieuws was slecht. Haar moeder had een brief van Thomas gekregen. De meeste woorden waren gecensureerd, maar volgens haar moeder leek het goed met hem te gaan.

De volgende dag spijbelde Gaëlle weer om naar Rebekah toe te gaan. Ze stond buiten naar het hek te kijken, en zodra ze Gaëlle zag aankomen en onder een boom zag afstappen, liep ze naar haar toe. Ze nam de jas voor Lotte aan en Gaëlle gaf haar ook nog een paar appels, chocoladerepen en in een servet gewikkelde stukken brood, voor het geval ze honger kregen. Gaëlle had niet meer durven pakken, maar Rebekah nam het dankbaar aan. Ze droeg Gaëlles jas, die te lang voor haar was, en ze vertelde dat de omstandigheden in het kamp afschuwelijk waren, dat de mensen ziek en verkleumd waren en te weinig te eten kregen, alleen soep, oud brood en wat groente. De mensen vochten er zelfs om. En er waren alleen buiten-wc’s, en dan nog veel te weinig. Ze waren wat bekenden tegengekomen in het kamp, en twee bankbedienden van haar vader, die waren geschrokken toen ze de Feldmanns zagen. Het maakte duidelijk hoe ernstig de situatie was.

Vanaf die dag ging Gaëlle elke dag meteen na school naar het kamp en gaf ze haar hele lunchpakket aan Rebekah. Ze kwam ’s avonds pas tegen etenstijd thuis en zei tegen haar moeder dat ze had moeten nablijven om de jongere leerlingen te helpen en op te ruimen na schooltijd, en haar moeder geloofde haar. Gaëlle bleef elke dag trouw gaan, behalve op eerste kerstdag en een week in februari, toen ze griep had. Wonderbaarlijk genoeg werd ze nooit door een bewaker gezien. Het waren er niet veel en de meesten waren jong. En aangezien hun gevangenen voornamelijk gezinnen met kinderen waren, waren ze niet erg waakzaam en richtten ze hun aandacht meer op de kampbewoners dan op het hek.

Pas in mei, toen Gaëlle Rebekah al vijf maanden opzocht, werd ze door een bewaker opgemerkt. Ze wilde Rebekah net een lichtblauw haarlint geven, precies de kleur van hun ogen, zoals ze ook hetzelfde lichtblonde haar hadden. Het lint bleef aan het hek haken toen Rebekah het pakte, en er bleef een stukje aan het prikkeldraad achter. Net toen Gaëlle het weggriste en in haar zak stopte, riep een bewaker naar haar dat ze zich niet mocht bewegen, en ze verstijfde.

‘Hé! Wat doe jij hier?’ zei hij. Hij richtte zijn geweer op de grond en probeerde nors te klinken. Hij was amper ouder dan zij; ze hadden hem ook van school kunnen kennen.

Gaëlle glimlachte naar hem. ‘Ik ben alleen even afgestapt om te vragen wat dit is,’ zei ze onschuldig. Haar hart bonkte zo hard in haar borst dat ze bang was dat het eruit zou barsten.

‘Dit is een familiezomerkamp,’ zei hij, en hij glimlachte naar haar. Ze was een knap meisje, net als Rebekah, maar op haar lette hij niet, want hij wist dat ze Joods was. ‘Woon je hier in de buurt?’ Ze knikte, en hij wees met zijn geweer naar het pad. ‘Ga dan naar huis. Dit is niets voor jou, het is voor arme mensen. Ze worden hier uit de steden naartoe gestuurd om wat frisse lucht op te snuiven.’

Gaëlle probeerde te doen alsof ze hem geloofde. Ze liep weg zonder naar Rebekah om te kijken, want dat was te gevaarlijk, en ze hoorde dat de bewaker haar ruw commandeerde terug te gaan naar de anderen in de barak. Pas toen het kamp uit het zicht was, stapte Gaëlle af om op adem te komen en te kalmeren. Ze haalde het stukje blauw lint uit haar zak, hield het tussen haar vingers en dacht aan Rebekah. Ze was blij dat er niets ergers was gebeurd. Het leek ongelooflijk dat ze er al vijf maanden zaten. Er kwamen steeds meer mensen bij, maar ze werden nergens naartoe gestuurd, alleen maar in het kamp vastgehouden. Rebekah zei dat het gerucht ging dat ze ergens anders heen gebracht zouden worden, maar er was nog niets gebeurd. Haar vader had geprobeerd de commandant te spreken te krijgen om hem te vragen waar ze naartoe zouden gaan, maar die weigerde hem te ontvangen. In het begin hadden er een paar honderd mensen in het kamp gezeten, maar in juni waren het er al duizenden. Op school was het Gaëlle en andere leerlingen ook opgevallen dat een aantal van hun klasgenoten niet meer was komen opdagen. De Joodse gezinnen verdwenen een voor een, en niemand had het erover waar ze waren gebleven. Niemand wist het zeker, en het was te gevaarlijk om ernaar te vragen.

Die zomer kregen de Barbets een onverwachte klap te verwerken. Gaëlles vader had zich openlijk tegen de Duitsers uitgesproken, en op verzoek van de gemeente Valencin zou een bevelvoerend officier van het Duitse leger met zijn manschappen en entourage in het chateau komen wonen om de Barbets in de gaten te houden. Ze verheugden zich op hun nieuwe onderkomen. Zodra ze het bericht kregen kroop Gaëlles moeder in bed, en haar vader waarschuwde Gaëlle nog eens dat ze uit de buurt van de soldaten moest blijven. Toen het zover was en de officieren hun intrek in het chateau namen, moesten de Barbets naar boven verhuizen, naar de meidenkamertjes, terwijl de officieren beneden in hun kamers gingen wonen. De bedienden van de familie waren nu in dienst van de officieren en soldaten. De Barbets mochten ’s avonds wel naar beneden komen om eten te koken. Agathe, Gaëlles moeder, kwam haar kamer bijna niet uit. Ze had een zenuwinzinking door de constante angst waarin ze leefde, onder één dak met het leger van de bezetter.

Gaëlle bleef ook meestal boven, behalve als ze naar school moest of naar Rebekah ging, wat ze nog steeds bijna elke dag deed. Toen het warmer werd, had ze haar een paar katoenen jurken gebracht en ook een paar voor Lotte. Rebekah vertelde dat haar moeder veel huilde en dat ze sinds de winter een kuchje had dat maar niet overging. Meneer Feldmann moest eten opdienen en samen met de andere mannen de latrines schoonmaken. Het was moeilijk voor te stellen. Gaëlle wist dat er ook Duitse officieren in het huis van de Feldmanns woonden. Die op het chateau hadden in elk geval vriendelijk gedaan tot nu toe. Een van hen had wat bonbons voor haar in de keuken gelegd, maar ze mocht ze niet mee naar boven nemen van haar vader, Raphaël, die tegenwoordig veel naar hun boerderijen en pachters ging. Hij zei dat hij met hen mee moest werken omdat ze te weinig mankracht hadden. Hij was blij dat de commandant zijn mannen goed onder de duim hield. Gaëlle was tot nog toe niet lastiggevallen.

Het was een lange, hete zomer, en Gaëlle ging zo vaak mogelijk naar Rebekah. Agathe was vaak ziek, en dan moest ze thuisblijven om haar te helpen. Rebekah zei dat haar moeder ook altijd ziek was, net als veel mensen in het kamp. Er waren wel artsen, maar geen medicijnen. Het viel Gaëlle op hoe dun Rebekah was geworden, vel over been, maar ze droeg het blauwe haarlint altijd. Gaëlle had haar ook een rood lint gegeven, maar Rebekah droeg het lichtblauwe liever, waarvan Gaëlle nu nog altijd een stukje in een la bewaarde.

In september begon Gaëlle aan haar eindexamenjaar. Nadat ze was geslaagd, zou ze in Parijs gaan studeren, maar haar vader had al tegen haar gezegd dat dat niet doorging. Hij wilde niet dat ze in haar eentje in Parijs ging wonen, met al die Duitse soldaten. Het was al erg genoeg dat Thomas er zat, laat staan een meisje. Ze zou tot na de bezetting moeten wachten, zei hij, en hij had haar thuis nodig om voor haar moeder te zorgen. Thomas was alleen in augustus een paar weken naar huis gekomen. Hij had een baan in een restaurant in Parijs aangenomen om zijn onkosten te betalen. Er kwam geen geld meer binnen bij de familie, want alle gewassen die ze kweekten en die ze vroeger verkochten, werden nu gerekwireerd door de Duitsers, zodat ze zelfs amper genoeg te eten hadden. Apolline, hun oude huishoudster, hield wel eens iets achter van de officiersmaaltijden en verstopte dat voor hen in een la, maar er was nooit genoeg en ze werden met de dag dunner.

Toen het weer koud begon te worden, verergerden de omstandigheden in het kamp. Het was een koude winter en het begon al vroeg te sneeuwen. In december zaten de Feldmanns een jaar in het kamp. Het voelde als een eeuwigheid, en de geruchten dat ze ergens anders naartoe gestuurd zouden worden hielden aan, maar er gebeurde niets. Er zaten nu vijfduizend mensen in het kamp, onder erbarmelijke omstandigheden. Soortgelijke kampen schoten overal als paddenstoelen uit de grond, want steeds meer Joden werden uit hun huis en hun leven geplukt en naar een doorgangskamp gestuurd. Hun eindbestemming was nog onbekend en baarde iedereen zorgen.

De meisjes waren inmiddels allebei zeventien, en op een dag vroeg Rebekah aan Gaëlle of ze dacht dat het leven ooit weer normaal zou worden. Gaëlle verzekerde haar ervan dat het niet anders kon. Deze waanzin kon niet eeuwig zo doorgaan. Ze wilde het zelf graag geloven, maar ze begon zich af te vragen of de Feldmanns niet gewoon in het kamp vastgehouden zouden worden. Ze kon Rebekah in elk geval nog bijna elke dag zien, en het kamp was nu zo vol dat de bewakers vrijwel niet meer op de omheining letten. In de zomer, toen het nog warm was, was Gaëlle soms op de grond gaan zitten en dan had ze hand in hand met Rebekah zitten praten, en haar broertjes waren ook wel eens gedag komen zeggen. Hun ouders wisten niet dat Gaëlle nog steeds langskwam, en die van Gaëlle evenmin. Haar moeder maakte het niets meer uit wat er buiten haar kamer gebeurde en haar vader was altijd ergens anders op het landgoed met iets bezig, zodat Gaëlle kon doen wat ze wilde.

In maart 1942, vijftien maanden nadat de Feldmanns in het kamp waren aangekomen, was het nog ijskoud. Rebekah was zwaar verkouden toen Gaëlle haar opzocht, en zo te zien had ze koorts. Gaëlle gaf haar door het hek heen een zoen op haar wang en voelde dat ze gloeide. Ook rilde ze hevig. Waarschijnlijk had ze Gaëlle aangestoken, want die werd twee dagen later ziek. Ze moest een week in bed blijven van haar moeder, en de huishoudster bracht haar soep op haar zolderkamer. Toen ze beter was fietste ze weer naar het kamp, maar haar benen voelden nog loodzwaar aan en de rit duurde langer dan anders. Toen ze aankwam, zag ze van een afstandje dat het kamp er anders uitzag, en toen ze dichterbij kwam besefte ze tot haar ontzetting dat het kamp leeg was. Iedereen die er was vastgehouden was weg, en ze kon aan niemand vragen waar ze naartoe waren gebracht. Misschien naar een ander kamp in de omgeving? Maar Gaëlle wist niet hoe ze erachter moest komen. Ze was uitgeput door de fietstocht en keek zwijgend naar de lege barak en de tenten, panisch bij de gedachte aan wat er gebeurd zou kunnen zijn. Toen ze ten slotte wegreed, stroomden de tranen over haar wangen. Ze kon alleen maar denken aan de laatste keer dat ze Rebekah had gezien. Ze had haar een zoen gegeven, maar ze had nooit gedacht dat het een afscheid was.

In het eerste dorp waar ze doorheen kwam, stopte ze bij een klein café en vroeg of ze een kop thee kon krijgen. Ze huiverde van de kou en de vrouw die haar bediende, gaf haar thee van het huis toen ze vertelde dat ze griep had gehad. Gaëlle informeerde langs haar neus weg naar het kamp. Daarom was ze naar het café gegaan, meer in de hoop op nieuws dan op een kop thee.

‘Waar zijn al die mensen uit het interneringskamp gebleven?’ vroeg ze onschuldig, en het gezicht van de vrouw betrok op slag.

‘Daar moet je niet naar vragen,’ fluisterde ze. ‘Het zijn maar Joden. Ze zijn weggestuurd. Ze zijn vorige week gedeporteerd. Ik heb gehoord dat ze naar werkkampen in het oosten worden gestuurd, ook vanuit Parijs. Opgeruimd staat netjes. Ze hebben ons alleen maar problemen gebracht. Ik ben blij dat ze weg zijn. Ik heb gehoord dat ze er binnenkort meer komen brengen, maar dat ze die hier niet lang meer gaan houden. Ze worden op de trein gezet. Ik snap niet eens waarom ze dat kamp hier hebben opgezet. Het zijn er te veel en ze verspreiden ziekten.’ De vrouw liep weg toen er een soldaat naar binnen kuierde die een biertje bestelde, en even later stond Gaëlle op, zette haar lege kop op de bar, bedankte de vrouw en fietste weg.

Ze huilde de hele weg naar huis, en toen ze in haar kamer was, maakte ze de la open en pakte het flintertje blauw lint dat ze Rebekah de zomer ervoor had gegeven. Het was alles wat ze nog van haar had, dat flardje satijn in de kleur van haar ogen. De tranen biggelden over haar wangen toen ze het weer in de la stopte, en ze bad dat haar vriendin veilig was en dat ze elkaar op een dag terug zouden vinden. Ze wist het toen nog niet, maar het was een moment dat haar leven voorgoed zou veranderen.

3

De dagen nadat Gaëlle had gezien dat de Feldmanns en de anderen uit het kamp verdwenen waren, gingen in een waas voorbij. Ze deed alsof de griep was teruggekomen en bleef nog een week in bed. Ze dacht dag en nacht aan Rebekah, bleef bidden voor haar veiligheid en huilde zichzelf in slaap. Tegen de tijd dat ze weer uit bed kwam, zag ze eruit alsof ze een jaar ziek was geweest. Met haar moeder ging het nauwelijks beter. Ze had verschrikkelijke migraineaanvallen en kwam amper nog uit bed. Haar wereld was ingestort, ze kon het niet aan. Ze was doodsbang voor de Duitsers en alles wat ze van Apolline hoorde wanneer die haar eten kwam brengen joeg haar ook angst aan.

Op aandringen van haar vader ging Gaëlle weer naar school. Ze moest zich voorbereiden op de eindexamens in juni, maar dat leek weinig zin te hebben, aangezien ze voorlopig toch niet mocht studeren. Haar broer Thomas zei dat het ook allemaal anders was geworden. Veel van de Joodse hoogleraren waren verdwenen, vermoedelijk op transport gesteld, samen met alle andere Joden die in de steden werden opgepakt en gedeporteerd. Ze bleven niet lang meer in de doorgangskampen, maar werden naar werkkampen in Duitsland en in het oosten gestuurd. Alle Joodse leerlingen waren ook van Gaëlles school verdwenen. Alleen christenen mochten nog scholen bezoeken. Joodse winkels en bedrijven werden gesloten nadat hun eigenaren waren verdwenen. Er was geen apotheek meer in het dorp. Gaëlle moest ver fietsen om medicijnen te halen tegen de migraine van haar moeder. Het enige wat ze nog kon vinden, waren oude natuurlijke geneesmiddelen, die toch niet hielpen. Haar moeder had altijd pijn en werd zwak en bleek doordat ze nooit meer buitenkwam. De arts die bij haar kwam kijken, zei dat het haar zenuwen waren.

De commandant die het chateau had ingenomen, bood aan haar door een van de Duitse artsen te laten onderzoeken die in het gebied waren om voor zijn mensen te zorgen, maar Gaëlles vader weigerde. Hij liet zijn vrouw niet aanraken door een Duitse dokter, hoe voorkomend en welwillend de commandant ook leek te zijn. Wanneer hij Gaëlle vroeg hoe het met haar moeder was, zei ze vrijwel niets terug en haastte zich naar boven. Hij legde wel eens snoep of chocola voor hen neer, maar haar moeder zei dat haar migraine daar alleen maar erger door werd. Gaëlle kreeg de zoetigheid niet door haar keel, daar zorgde de herinnering aan wat er met Rebekah en haar familie was gebeurd wel voor. Ze hadden niets meer over hen vernomen, en Gaëlle verwachtte niet iets van haar vriendin te horen. Ze hoopte alleen maar dat iedereen nog leefde en gezond was, en dat ze misschien zelfs op een betere plek waren dan in het overvolle kamp waar ze vijftien afschuwelijke maanden hadden doorgebracht.

Gaëlle dacht continu aan Rebekah en hoopte haar gauw weer te zien of te horen waar ze was. In juni deed ze haar examens, en ze haalde redelijke cijfers. In augustus kwam Thomas naar huis, en hij vertelde afschuwelijke verhalen over de deportaties in Parijs, waarbij soms alleen kinderen werden meegenomen. De opgepakte Joden moesten door de straten naar het station lopen, onder bewaking van soldaten. Ze zeulden hun bezittingen met zich mee, en het kwam regelmatig voor dat mannen die iets onbeleefds tegen de soldaten zeiden of probeerden hun vrouw en kinderen te beschermen, werden doodgeschoten. Gaëlle hoorde het huilend aan.

Thomas was blij zijn vrienden weer te zien en een paar weken thuis door te brengen. Net als zijn ouders en zusje meed hij de soldaten. ’s Avonds glipte hij na de avondklok naar buiten om wat te drinken met zijn vrienden of een vriendinnetje van vroeger in een naburig dorp op te zoeken. Zijn vader had hem gewaarschuwd dat hij voorzichtig moest zijn. Je kon geen mens meer vertrouwen, en de soldaten gedroegen zich ’s avonds onbehouwen en vielen de dorpelingen lastig. Thomas zei dat hij het wel gewend was, dat het in Parijs net zo ging. Ze hadden allemaal geleerd onder de radar te leven, onzichtbaar te zijn. Gaëlle hield haar ogen neergeslagen, en als ze boodschappen voor haar ouders had gedaan en weer thuiskwam, ging ze meteen naar haar zolderkamer. Ze was een stil, braaf meisje dat haar ouders geen last bezorgde. Ze wisten niet dat ze Rebekah vijftien maanden lang bij het kamp had opgezocht. In de dorpen was het nog steeds minder gevaarlijk dan in de steden, als je geen Jood was. Haar vader bleef ook uit de buurt van de commandant. Hij was altijd tot na zonsondergang ergens op het landgoed om de boeren te helpen en erop toe te zien dat ze hun oogst aan de Duitsers gaven. Hij nam wel eens stiekem wat fruit, sla, bonen en aardappelen mee, die hij regelrecht naar boven bracht. Dan aten ze alles zo snel mogelijk op, zodat er geen bewijs meer was dat hij iets had gestolen.

Als er wat overbleef, werkte Apolline dat de volgende dag weg. Ze was loyaal aan het gezin, en aan Frankrijk, al moest ze nu gedwongen voor de Duitsers werken, die ze hartgrondig haatte. Ze had een zoon in het verzet, al wist niemand dat tot hij kort na Thomas’ thuiskomst werd doodgeschoten. Thomas en hij hadden elkaar als jongens gekend. Apolline was ontroostbaar om het verlies van haar enige kind, maar ze was ook trots op hem vanwege alles wat hij voor Frankrijk had gedaan. Anderen mochten zwichten, zij zou dat nooit doen. Ze hadden haar verhoord nadat hij was doodgeschoten, maar de commandant stond voor haar in en ze had gezegd dat ze niets wist van de bezigheden van haar zoon, al was dat niet helemaal waar. Daarna hadden ze haar met rust gelaten, zodat ze ongestoord om hem kon rouwen.

Op een avond, laat, hoorde Gaëlle haar broer naar buiten glippen, naar zijn vrienden. Ze gluurde om de hoek van haar kamerdeur en zag dat hij een fles wijn bij zich had. Hij drukte een vinger tegen zijn lippen en knipoogde naar haar. Hij was nu negentien, maar in veel opzichten was hij nog een kwajongen. Als kind had hij altijd kattenkwaad uitgehaald met zijn vrienden. Nu wilden ze alleen nog maar drinken en praten, elkaar vertellen over de geruchten die ze hoorden over wat er in naburige steden gebeurde. Gaëlle kon het hem niet kwalijk nemen dat hij naar zijn vrienden ging. Zelf had ze geen vriendinnen meer nu Rebekah weg was, en ze zat niet meer op school. Het enige wat ze nog te doen had was haar moeder verzorgen. Ze las veel, verstopt op haar kamer, zoals haar vader haar had opgedragen, en ze waagde het niet er ’s avonds stiekem vandoor te gaan, zoals haar broer. Hij was dan ook ouder en brutaler dan zij, en een man; hij liep minder gevaar.

Ze hoorde Thomas niet thuiskomen die nacht. Ze las nog wat bij kaarslicht totdat het vlammetje doofde en ze wegdoezelde. De volgende ochtend werd ze wakker van kreten van haar moeder. Ze rende haar kamer uit en zag haar vader haar moeder troosten, die in zijn armen in elkaar zakte.

‘Wat is er gebeurd?’ vroeg Gaëlle. Er liep een rilling van angst over haar rug. Ze voelde meteen aan dat er iets met Thomas moest zijn.

‘Die idioot van een broer van jou is gisteren na spertijd naar buiten gegaan,’ zei haar vader knarsetandend, al had ook hij tranen op zijn wangen. ‘Hij moet dronken zijn geworden. Hij is frontaal met zijn fiets op een surveillerende legervrachtauto geklapt. Ze hadden hem al geraakt voordat ze hem zagen. Hij was op slag dood.’ Het was een zinloze, stomme manier om te sterven, geen heldendood. De commandant had Raphaël het nieuws in de vroege ochtend verteld, met zijn verontschuldigingen en condoleances. Hij was zijn eigen zoon en dochter, en zijn vrouw, kwijtgeraakt bij een bombardement in Duitsland, en zijn ogen waren vochtig geweest toen hij hem het verschrikkelijke nieuws vertelde.

In de sombere dagen erna troffen ze de voorbereidingen voor Thomas’ begrafenis. Gaëlle hielp haar vader hem af te leggen en de commandant gaf hun toestemming hem op het landgoed te begraven nadat de priester de rouwmis had opgedragen in de plaatselijke kerk. Agathe kon amper op haar benen staan, en Gaëlle en Raphaël moesten haar de kerk zo ongeveer uit dragen, elk aan een kant. Apolline was er ook bij. Ze snikte om de jongen die ze had verzorgd toen hij nog een baby was en die maar een paar dagen na haar eigen zoon was gestorven.

De vraag rees of de soldaten die in de vrachtauto hadden gezeten niet ook dronken waren geweest. Ze waren allemaal ongeveer even oud. De commandant had het onderzocht, maar hij had geen doorslaggevend bewijs gevonden, en het veranderde toch niets. Gaëlle was haar beste vriendin en haar broer kwijt, en Agathe kwam haar kamer niet meer uit. Haar toestand verslechterde zienderogen, en de dokter zei dat hij niets voor haar kon doen. Ze was emotioneel niet sterk genoeg om alles wat ze meemaakten aan te kunnen. Bij vlagen ijlde ze en dan vroeg ze Gaëlle waar haar broer was, of hij al thuis was. Na een poosje probeerde Gaëlle niet meer haar tot rede te brengen, maar zei ze gewoon dat hij uit was. Gaëlle had nog nooit zo’n deprimerende zomer beleefd.

De zwaarste klap kwam echter in september. Op een dag hoorde Gaëlle luide mannenstemmen op de binnenhof en probeerde door haar raam te zien wat er aan de hand was. Ze zag eerst niets, maar toen kwam haar vader in beeld. Hij had de kleren en laarzen aan die hij altijd droeg wanneer hij naar hun boerderijen ging en met de andere boeren op het land werkte, en hij had twee mannen bij zich. Hij was diep gebruind door het buitenleven. Een paar soldaten hielden de drie mannen onder schot, schreeuwden naar hen en duwden hen. Ze hoorde haar vader iets zeggen, maar verstond het niet. Ze rende zo snel ze kon langs de achtertrap naar beneden, keek door een getralied raampje en zag nog net dat haar vader werd neergeschoten. Hij zakte in elkaar in een plas bloed. Meteen daarna werden de andere twee mannen ook geëxecuteerd en weggesleept, terwijl er andere soldaten kwamen aanrennen.

Gaëlle was zo ontzet dat ze niet wist wat ze ervan denken moest. Ze vroeg zich alleen af of haar moeder en zij nu aan de beurt waren. Ze wist niet of ze naar boven moest rennen om haar moeder te beschermen, of naar buiten om te zien of ze haar vader kon helpen, maar toen ze zag dat zijn lichaam in een vrachtwagen werd geladen, wist ze zeker dat hij dood was. Ze hoorde de soldaten met een zwaar Duits accent het woord résistance uitspreken, maar ze kon niet geloven dat haar vader in het verzet had gezeten. Hij had er altijd op gestaan dat ze niets deden wat de woede van de soldaten kon wekken, dat ze zich onopvallend gedroegen en zich niet inlieten met wat er gaande was. Hij kon niet in het verzet hebben gezeten, dacht ze, maar toen moest ze denken aan al die keren dat hij weg was geweest het afgelopen jaar en vroeg zich af of het niet toch waar was.

Uiteindelijk durfde ze de binnenhof niet op, want dan schoten ze haar misschien ook dood. Ze sloop de trap op en ging bij haar moeder kijken, die door de schoten heen had geslapen dankzij het slaappoeder dat ze voor haar hadden weten te bemachtigen. Gaëlle ging naar haar eigen kamer, waar ze op bed ging liggen wachten op wat er komen ging. Ze kon niet geloven dat ze daarnet haar vader had verloren. Het leek nog niet echt.

Een tijdje later kwam Apolline met betraande ogen bij haar kijken. Zodra Gaëlle haar zag, ging ze rechtop zitten. De huishoudster omhelsde haar en ze huilden samen om de verschrikkelijke verliezen die ze in deze vreselijke oorlog hadden geleden.

‘Hij zat in dezelfde groep als mijn zoon,’ zei ze fluisterend tegen Gaëlle, die zich verbijsterd van haar losmaakte. ‘Hij was heel dapper.’ Gaëlle kon het nog niet geloven, en ze was ervan overtuigd dat haar moeder en zij nu aan de beurt waren. Apolline fluisterde dat zij daar ook bang voor was, maar als ze nu probeerden te vluchten en gepakt werden, zou het nog slechter aflopen.

‘Wat moet ik doen?’ zei Gaëlle zo zacht dat niemand haar kon horen. ‘Moeten we proberen te vluchten?’ Maar waar moesten ze heen? En haar moeder was lichamelijk en psychisch te ziek om ergens naartoe te gaan. Bovendien kende Gaëlle niemand die hen zou willen opnemen. Haar vader had haar niet eens verteld dat hij in de illegaliteit zat, laat staan dat hij haar op de hoogte had gesteld van zijn contacten. Hij was zich terdege bewust geweest van de gevaren, en hij had het erop gewaagd. Ze hadden geen idee wat hij had uitgevoerd, al had Apolline wel een keer iets van haar zoon gehoord, maar ze was een trouwe, eerzame vrouw, en ze zou Raphaël en zijn gezin, of haar eigen zoon, nooit in gevaar hebben gebracht.

‘Misschien laten ze jullie hier blijven,’ zei ze hoopvol. Ze wist hoe ziek en verward Gaëlles moeder was. Ze had steeds minder heldere momenten en wilde alleen nog maar slapen. Ze kon de realiteit van hun leven en wat er rondom haar gebeurde gewoon niet aan.

‘Ik denk het niet,’ zei Gaëlle peinzend, maar ze kon haar moeder niet achterlaten. Ze moest tot het eind bij haar blijven. Apolline ging terug naar de keuken om de Duitsers niet te laten merken dat ze iets wist of met Gaëlle had gepraat. Een paar uur later kwam ze de lunch brengen, en toen vertelden ze Gaëlles moeder samen het verschrikkelijke nieuws. Deze keer schreeuwde ze niet eens. Ze lag alleen maar met glazige ogen in bed, verdoofd door het slaappoeder, en ze gaven haar nog iets. Gaëlle hoopte dat als ze haar kwamen doden, ze slapend in bed zou liggen. Dat zou beter voor haar zijn. Ze kermde zacht, prevelde de naam van haar man en viel in slaap.

Die middag werd Gaëlle bij de commandant geroepen. Er waren twee officieren bij hem in de kamer. Ze probeerde niet te laten merken hoe overweldigend bang ze was. Ze keek de commandant dapper in de ogen, en hij keek ernstig terug.

‘Ik weet dat u op de hoogte moet zijn van wat er vanochtend is gebeurd. Er is een onfortuinlijk incident met uw vader geweest op een van de boerderijen, waar een Joods gezin ondergedoken zat. Ik weet niet zeker of uw vader ervan wist, maar de mannen die het ontdekten geloofden van wel. Ze zijn nu alle andere boerderijen aan het doorzoeken en ze hebben een uur geleden nog een gezin gevonden. We weten niet of uw vaders pachters zelfstandig opereerden of dat hij aan het hoofd stond van een clandestiene operatie om Joden Frankrijk uit te smokkelen. Dit zijn heel ernstige misdrijven tegen het bezettende leger en tegen uw eigen land,’ zei de commandant streng. ‘Dit geldt tegenwoordig als landverraad.’

Gaëlle wachtte zwijgend op de doodstraf die haar zou worden opgelegd. Ze ging ervan uit dat ze haar mee naar buiten zouden nemen en zouden doodschieten, net zoals ze die ochtend met haar vader hadden gedaan. Ze wist niet eens waar ze hem naartoe hadden gebracht, of wat haar moeder en zij zonder hem moesten beginnen. ‘Was u op de hoogte van de activiteiten van uw vader, mademoiselle De Barbet?’ vroeg de commandant. Hij keek haar diep in de ogen en ze zag er heel jong uit met haar slanke, kinderlijke figuur, grote blauwe ogen en blonde vlechten. Als hij haar zag, moest hij altijd met pijn in zijn hart aan de dochter denken die hij had verloren, wat hem tot mildheid stemde. Hij was ook op haar vader gesteld geweest. Op een ander moment in de geschiedenis hadden ze vrienden kunnen zijn.

‘Nee, commandant, ik wist er niets van. Hij heeft me er nooit over verteld,’ zei ze met beverige stem. Hij zag haar schouders trillen, hoewel ze hem dapper aankeek. De andere mannen namen haar achterdochtig op. Naar hun mening hadden de Fransen zich ontpopt als buitengewoon goede leugenaars en waren ze in staat tot ongelooflijke vormen van sabotage en verraad terwijl ze zich onschuldig voordeden, ook jonge meisjes. Het verzet begon een machtige, schrikwekkende beweging te worden, en ze deden alles wat in hun macht lag om het de kop in te drukken. De regering had zich zonder strijd overgegeven, maar de burgers deden alles wat ze konden om de Duitsers te ondermijnen en waar mogelijk dwars te zitten.

De commandant aarzelde lang en knikte toen. Hij zag aan haar ogen dat ze de waarheid sprak, dat ze niets over haar vaders verzetsleven had geweten tot de soldaten hem doodden. Ze stond er ontdaan bij, trillend op haar benen. Dat was geen schuldbesef maar pure angst, daar was hij van overtuigd.

‘Ik ben me bewust van de gezondheidstoestand van uw moeder,’ zei hij, ‘en hoe zwaar het voor haar zou zijn als ze naar elders werd gestuurd.’ Hij betwijfelde, net als Gaëlle, of ze het zou overleven en hij wist zeker dat Agathe al helemaal niets wist van de bezigheden van haar man, gezien haar toestand. Hij zou haar nooit hebben verteld wat hij in zijn schild voerde, dat zou de nekslag voor haar zijn geweest, net als zijn plotselinge dood nu. ‘Uit mededogen met haar zal ik u hier allebei laten blijven, maar ik waarschuw u dat als er ook maar de geringste verdenking bestaat dat u zich bezighoudt met subversieve activiteiten, in welke vorm dan ook, u beiden direct zult worden gedeporteerd. Ik erken dat dit uw huis is, en we zijn heel blij dat we hier kunnen zijn, maar u moet ons respecteren en gehoorzamen en u aan de nieuwe wetten in Frankrijk houden.’

Gaëlle knikte. Ze was niet van plan iets anders te doen, en in het belang van haar moeder, én in haar eigen belang, was ze meer dan bereid met zijn voorwaarden in te stemmen. Haar moeder zou een deportatie of de gevangenis niet overleven, en dat wilde Gaëlle niet op haar geweten hebben. Hun zolderkamers waren de veiligste plek voor hen, en ze wist dat haar vader ook zou hebben gewild dat ze daar bleven. Nu haar vader en broer er niet meer waren, kon niemand hen nog beschermen. Ze waren overgeleverd aan de bezetter, en aan de Duitsers die hun huis hadden ingenomen. ‘Gaat u daarmee akkoord?’ vroeg de commandant plechtig, en ze antwoordde beleefd. Ze hadden haar vader vermoord, maar haar moeder en zij konden nergens anders naartoe.

‘Ja, commandant,’ zei ze. Ze keek hem aan met immense ogen in haar bleke gezicht.

‘Goed dan, en u mag uw vader op het kerkhof op het landgoed begraven.’ De twee officieren leken het er niet mee eens te zijn en protesteerden luid in het Duits. Raphaël had misdaden tegen het Reich begaan, hij verdiende geen heldenbegrafenis. De commandant antwoordde op afgemeten toon en wendde zich weer tot Gaëlle. ‘Doe het snel en onopvallend. Is uw moeder in staat om erbij te zijn?’

‘Ik denk het niet,’ zei Gaëlle ernstig, en hij knikte en zei dat ze kon gaan. Ze liep misselijk terug naar de zolderverdieping van het chateau, over de donkere trap die voor de oorlog alleen voor het personeel was geweest, maar die zij nu ook moest gebruiken. Ze was wel dankbaar dat de commandant hun leven had gespaard. Ze wilde alleen nog maar rust voor haar moeder, die al te veel had moeten doorstaan.

Gaëlle ging op haar bed zitten en liet haar tranen van opluchting en verdriet de vrije loop. Die ochtend had ze haar vader verloren, een maand eerder haar broer, en haar moeder was nog maar een schim van wie ze was geweest. Ook was haar dierbare vriendin weg. Gaëlle was zielsalleen op de wereld.

In de namiddag ging ze naar de priester, die al had gehoord wat er met haar vader was gebeurd. Er waren nog wat mensen op het landgoed geëxecuteerd die dag, wegens het verbergen van Joden die anders naar deportatiekampen zouden zijn gestuurd. De priester beloofde de volgende dag een dienst te houden aan het graf van haar vader, waar alleen zij bij aanwezig zou zijn, op verzoek van de commandant.

Toen ze die avond de administratie en paperassen van haar vader doornam, vond ze een brief en een envelop met geld. Het was niet veel, maar hij had het opzijgelegd voor het geval hem iets zou overkomen. Ver zouden ze er niet mee komen, maar meer had hij niet kunnen doen. Hij was ervan doordrongen geweest dat Gaëlle de brief pas na zijn dood zou lezen, en hij verzocht haar dringend voor haar moeder te zorgen, voorzichtig en verstandig te zijn en te zorgen dat haarzelf niets overkwam. Hij had de brief nog maar een maand tevoren geschreven en zei niets over zijn verzetsactiviteiten, want dat zou tegen haar en haar moeder gebruikt kunnen worden, maar ze wist er nu van. Ze was kapot van zijn dood, maar ze was ook trots op hem. Ze vond het jammer dat ze het niet had geweten en vroeg zich af of hij de Feldmanns had kunnen helpen als ze het hem had gevraagd, al had niemand nog iets kunnen doen toen ze eenmaal in het kamp zaten.

Er waren wel een paar mensen uit de kampen ontsnapt, maar niet veel, en de meeste geïnterneerden waren te bang om zich te verzetten of een vluchtpoging te wagen. De paar jonge mannen die het wel hadden geprobeerd, waren bijna allemaal doodgeschoten, als afschrikwekkend voorbeeld voor de anderen. En de kampen zaten vol vrouwen en kinderen, jonge jongens en oudere mannen, vaders die dachten dat verzet hun dierbaren in gevaar zou brengen. Daar kwam nog bij dat ze Fransen waren, geen buitenlanders. Ze waren burgers, en hoe kon hun eigen land zich nu op zo’n manier tegen hen keren, hen voor deportatie uitleveren aan de bezetter? Ze waren fatsoenlijke mensen, vaak met een goede baan, geld en een mooi huis, en ze hadden een voorbeeldig leven geleid. Er zaten juristen en artsen tussen, bankiers zoals meneer Feldmann en hoogopgeleide mensen die belangrijke functies hadden vervuld in hun leefgemeenschap. Maar ze waren Joods, en dat was het ergst denkbare misdrijf. Het werd nu pas ten volle duidelijk hoe de haat tegen de Joden was gegroeid. Ze moesten gemeden en gevreesd worden, en elke associatie met hen was ongewenst. Hun geld en huizen waren in beslag genomen, hun banen en beroepen waren hun ontnomen, en toch hadden ze niets misdaan. Het was niet te bevatten.

Gaëlle stopte de envelop met het geld onder haar matras met het vaste voornemen het alleen te gebruiken voor medicijnen voor haar moeder of voor een onvoorzien noodgeval. Het was alles wat ze hadden.

Apolline kwam die avond nog een keer bij haar kijken, maar Gaëlle vertelde haar niets over het geld. Ze vertrouwde niemand meer, zelfs de loyale dienstmeid niet. Ze hadden allemaal te veel te verliezen, ook hun leven.

De volgende dag trof ze de priester bij hun kerkje met het kerkhof, en ze begroeven haar vader in een naamloos graf met een sober houten kruis erop. Ze nam zich heilig voor hem na de oorlog een respectvollere begrafenis te geven, maar voorlopig was er geen andere keus. Ze mocht al blij zijn dat ze hem thuis had mogen begraven. Ze zou later een grafsteen voor hem kunnen laten maken. Ze begroeven hem naast haar broer. Het was een zomer van zware verliezen geweest.

Twee maanden later werd Gaëlle achttien en Apolline bakte een broodje voor haar, iets wat nu een grote luxe was, en zette er een kaarsje op. Verder was het een dag als alle andere. Ze zei niets tegen haar moeder, die sinds de dood van haar man haar bed niet meer uit was gekomen en twee keer per dag slaappoeder nam. Gaëlle ging nooit meer ver van huis. Ze maakte lange wandelingen op het landgoed en bezocht de boerderijen soms. In het dorp haalde ze kleinigheden voor haar moeder en hun eten, dat op de bon was. Ze fietste alleen nog naar de apotheek twee dorpen verderop om het slaappoeder te kopen dat haar moeder gebruikte om de realiteit buiten te sluiten en op te gaan in haar eigen fantasiewereld, waarin niets haar kon deren.

Het was een eenzaam leven voor Gaëlle. Op een dag, toen ze op de fiets naar huis reed, zag ze halverwege de route een politievrachtwagen bij een huis staan, en gendarmes. Ze minderde vaart voordat ze haar konden zien en stopte in de berm. Ze had geen zin in een ondervraging, en terwijl ze van een afstandje toekeek, zag ze iets wat pijnlijke herinneringen opriep. Een man, een huilende vrouw met een baby op haar arm en twee kleine kinderen werden onder bedreiging met een geweer hun huis uit gejaagd, een vrachtwagen in. Hoewel deze mensen er eenvoudiger uitzagen en het huis klein was, moest ze aan de Feldmanns denken. Toen zag ze vanuit haar ooghoek een plotselinge beweging. Ze keek nog eens en zag een klein kind uit een zijraampje klimmen dat van de kelder moest zijn. Het was een jongetje, en hij verstopte zich achter een roestige regenpijp. De vrachtwagen reed zonder hem weg. Ze zag dat hij een korte broek droeg en geen jas aanhad, en hij zat te rillen. Je kon hem alleen zien als je wist dat hij er was.

Gaëlle keek en wachtte. Ze vroeg zich af of de soldaten terug zouden komen voor het jongetje, maar ze kwamen niet. Toen ze vond dat ze lang genoeg had gewacht, sprong ze op haar fiets, reed langs het huis, stopte even verderop en liep terug om achter de leidingen te kijken waar hij zich had verstopt. Hij keek haar doodsbang aan, verlamd van angst. Zo te zien was hij een jaar of vier. Ze stak een hand naar hem uit en hij dook weg.

‘Kom maar. Ik doe je niets,’ zei ze zacht.

‘Breng je me naar mijn mammie?’ Ze knikte, al kon ze dat niet waarmaken. Het jongetje kwam tevoorschijn en zette een stap naar haar toe. Ze tilde hem snel op, zette hem in haar fietsmand, trok haastig haar jas uit en bedekte hem er helemaal mee. Ze keek om zich heen om zich ervan te verzekeren dat niemand iets had gezien.

‘Niet praten, geen geluid maken,’ zei ze net zo hard dat hij het kon horen. Hij zei niets terug. Hij lag opgerold in de mand, die bijna te klein voor hem was. Het was koud en ze fietste zo snel als ze kon met haar kostbare last. Ze wist niet wat ze met het jongetje moest doen of waar ze naartoe moest gaan, maar ze wist dat ze voor hem moest zorgen. Dat had ze besloten zodra ze hem zag, en ze probeerde te bedenken waar ze hem kon verstoppen tot ze wist hoe het verder moest. Ze herinnerde zich een oude schuur achter hun boomgaard aan een achterafweggetje op het landgoed, waar nooit iemand kwam. Het was in de buurt van het kerkhof, waar ze pas nog was geweest om het graf van haar vader te verzorgen. Het was een gereedschapsschuur met een kelder eronder waar ze in betere tijden cider hadden opgeslagen. Het was de enige veilige plek die ze kon bedenken, voorlopig althans.

Ze reed over de achterafweg langs het chateau naar het kerkhof, en niemand zag haar. Het was donker toen ze bij de schuur aankwam. Ze liep met haar fiets aan de hand naar binnen, waar het naar appels rook. De vloer van aangestampte aarde was keihard bevroren. Er was een luik naar de kelder, herinnerde ze zich, al was ze daar in geen jaren geweest. Thomas en zij hadden zich er wel eens verstopt. Ze tilde het jongetje voorzichtig uit de fietsmand en zette hem neer. Hij keek naar haar op in het maanlicht dat door de ramen viel. Hij zag bleek, en zijn ogen leken enorm groot in zijn smalle gezichtje.

‘Hoe heet je?’ vroeg ze vriendelijk, en ze boog iets naar voren om met hem te praten. Hij zag er schoon uit, zijn kleren waren netjes en zijn haar was geborsteld. Ze kon wel zien dat zijn moeder dol op hem was en goed voor hem zorgde. Ze vroeg zich af of zij tegen hem had gezegd dat hij door het raampje moest vluchten of dat hij dat zelf had bedacht. De andere twee kinderen hadden iets jonger geleken dan hij, en de baby was nog heel klein geweest. Hij moest de oudste van de vier kinderen zijn.

‘Ik heet Jacob,’ zei hij zacht. Hij leek nog steeds bang voor haar. Hij wist niet wat ze met hem ging doen, en dat wist ze zelf ook niet.

‘Ik ben Gaëlle,’ zei ze plechtig. Ze aaide hem over zijn bol en drukte een zoen op zijn wang.

‘Waar is mijn mammie?’

‘Ik weet het niet,’ zei ze eerlijk, en toen vroeg ze hem iets te doen waarvan ze wist dat hij het moeilijk zou vinden. ‘Je moet heel flink zijn. Ik moet je hier een tijdje alleen laten. Je mag niet naar buiten gaan. Ik kom later terug. Niemand zal je hier vinden. Kun je dat voor me doen? In dit huisje blijven, in het donker?’ Het was een beangstigend vooruitzicht voor een kind van zijn leeftijd, maar zijn leven hing ervan af. Hij dacht even na en knikte toen.

‘Komen de boze politiemannen met de geweren terug?’

‘Niet als je hier blijft en muisstil bent. Ik breng je straks iets te eten.’ Hij knikte weer. Ze gaf hem nog een aai over zijn bol, glimlachte, liep weer naar buiten met haar fiets en reed terug naar het chateau. Ze had haar jas bij hem achtergelaten voor het geval hij het koud kreeg, en terwijl ze met gloeiende wangen naar huis fietste, zo snel trapte ze, bad ze dat niemand hem zou vinden en dat ze een manier zou bedenken om hem te redden. Ze deed het voor Rebekah en haar familie, en voor al die andere mensen die ze niet kon redden. Ze wilde dit ene leven redden als tegenwicht voor alle andere.

Ze zette haar fiets op de binnenplaats en ging naar boven om bij haar moeder te kijken. Die sliep, zoals gewoonlijk. Ze was rampzalig dun geworden, vel over been. Gaëlle legde het slaappoeder bij haar bed voor het geval ze wakker werd en ging naar haar kamer om na te denken. Ze kon niemand om raad vragen, en ze had geen idee waar ze naartoe moest of hoe ze voor langere tijd een kind kon verbergen, zoals anderen deden. Ze kon hem niet eeuwig in de schuur achter de boomgaard laten zitten. Net toen ze bad om een oplossing, kwam Apolline haar iets te eten brengen en een dienblad met soep en een korstje brood voor haar moeder. Voor Gaëlle was er ook een korst, van de maaltijd van de commandant, en wat gedroogd vlees, een beetje stoofschotel en een flinter kaas. Gaëlle bedankte haar en wikkelde het brood, het vlees en de kaas in een servet. De stoofschotel at ze snel zelf op, want die kon ze niet naar Jacob brengen. Een uur later fietste ze weer weg, met het eten in haar mand en een deken uit de linnenkast boven.

Ze zag hem niet meteen toen ze met haar fiets aan de hand de schuur in kwam. Ze hoorde niets, ook niet toen ze zijn naam riep, en opeens werd ze panisch bij de gedachte dat ze hem hadden gevonden en weggehaald, maar toen zag ze zijn ogen in het maanlicht naar haar kijken.

‘Hallo, Jacob,’ zei ze. ‘Ik heb iets te eten voor je.’ Ze pakte het uit de mand en reikte het hem aan, en hij kwam langzaam dichterbij. Hij at alles op en dronk iets van het water dat ze voor hem had meegebracht. Ze bleef een uur bij hem, wikkelde hem in de deken en haar jas en liet de thermosfles met water bij hem staan. Ze zei dat hij de volgende ochtend naar de kelder moest gaan, want er zou iemand kunnen komen, en ze liet hem zien hoe hij het luik open moest maken. ‘Ik kom morgenochtend vroeg terug,’ beloofde ze hem. Voordat ze wegging, haalde hij iets uit zijn zak en gaf het aan haar. Het was een papiertje met een adres erop, zo te zien in haast geschreven. ‘Wat is dat?’ vroeg Gaëlle, die van het papiertje naar de jongen keek. Ze kon het net lezen in het schemerdonker, maar ze wist niet wat ze ermee aan moest.

‘Ik weet het niet. Mijn mammie zei dat ik daarheen moest gaan als iemand me vond.’ Hij vertelde het nu pas, maar ze leidde eruit af dat zijn ontsnapping door het raam toen de gendarmes zijn huis binnenkwamen geregisseerd moest zijn door zijn moeder.

‘Dan gaan we daar morgen naartoe,’ zei Gaëlle bedaard. Ze vroeg zich af wat ze zich op de hals had gehaald, maar ze kon nu niet meer terug, en dat wilde ze ook niet. Ze wilde dit voor hem doen, en voor zijn moeder en alle andere mensen zoals zij.

‘Zijn mijn pappie en mammie daar?’ vroeg hij met een blik die haar in haar hart raakte.

‘Ik denk het niet, maar als je mammie heeft gezegd dat je daarheen moest gaan, is het er vast wel veilig.’ Hij knikte, tevredengesteld door haar antwoord, en ze stopte hem in in zijn provisorische bed op de vloer en fietste toen terug naar het chateau, bevrijd van haar twijfels.

Jacob was haar missie geworden en ze zou hem in veiligheid brengen voor die vrouw die ze niet kende. Het leek een kleinigheid, en ze vond het niet erg dat ze zichzelf in gevaar bracht. Wat maakte het uit? Wat hadden ze nog voor toekomst, en wat voor mensen waren ze als ze niet ten minste probéérden te helpen? Ze sliep die nacht in haar kleren om de volgende ochtend geen tijd te hoeven verspillen aan het aankleden, en ze droomde van Rebekah. In haar droom glimlachte ze naar Gaëlle, en Jacob stond naast haar. Rebekah zei in de droom dat ze op Gaëlle wachtten.

4

Toen Gaëlle de volgende dag vlak na zonsopkomst de schuur binnenglipte, sliep Jacob nog. Op weg naar buiten had ze een paar broodkorsten voor hem uit de keuken gestolen. Geen mens zou ze missen. Ze had wat tuingereedschap bij zich zodat ze kon zeggen dat ze het graf van haar vader ging verzorgen als iemand vroeg waar ze naartoe ging, maar ze kwam niemand tegen. Ze maakte het jongetje voorzichtig wakker. Hij keek verbaasd toen hij haar zag, maar toen schoot hem weer te binnen wat er was gebeurd. Ze liet hem vanuit de deuropening plassen en gaf hem het brood. Ze had niet op een kaart durven kijken, maar ze wist dat het haastig opgekrabbelde adres in een plaats twee dorpen verderop was, en ze wist hoe ze er moest komen.

‘Moet ik nu weer de kelder in?’ vroeg hij.

Ze schudde haar hoofd. ‘Nee, we gaan naar de vrienden van je mammie.’ Ze hielp hem in de mand en legde de deken over hem heen. Het tuingereedschap liet ze in de schuur achter. Ze had besloten dat het minder verdacht zou lijken als ze op klaarlichte dag ging, en ze schatte dat het iets meer dan een uur fietsen was. Ze had haar persoonsbewijs bij zich en haar toestemming om door het land te reizen, en zolang Jacob geen kik gaf en zich niet verroerde, konden ze er zonder problemen komen, dacht ze. De soldaten vielen haar nooit lastig, hoewel ze een knap meisje was, want ze waren gewaarschuwd dat ze de vrouwen hier met respect moesten behandelen. De commandant wilde niet dat het hoofdkwartier in Parijs ter ore zou komen dat hier vrouwen werden misbruikt, en hij was daar heel streng in. Het was duidelijk dat Gaëlle uit een respectabel nest kwam, en ze woonde op Château de Mouton-Barbet, waar de commandant was ingekwartierd.

Voordat ze vertrokken keek ze nog een laatste keer of Jacob goed lag, en toen fietste ze over achterafwegen naar een weg waar meer verkeer was en waar ze niet zou opvallen tussen anderen die op weg waren naar het volgende dorp, naar hun werk of naar de markt. Een paar mensen glimlachten naar haar, en pas na bijna een uur zag ze soldaten, en die lieten haar niet stoppen om haar papieren te zien maar wuifden haar er gewoon langs. Ze zag er zo arisch uit dat niemand haar ooit wantrouwde.

Binnen twee uur bereikten ze het adres op het papiertje. Er was geen naambordje, dus toen ze er was drukte ze op de bel bij de poort. Een paar minuten later deed er een lange jongeman open. Hij nam haar achterdochtig op.

‘Ja? Wat kom je doen?’

Ze wist niet goed wat ze moest zeggen. Ze had geen wachtwoord, geen instructies, geen naam om naar te vragen. ‘Ik heb een pakketje voor je,’ zei ze met een blik op haar fietsmand, en hij keek haar aan met een vraag in zijn ogen waar ze geen antwoord op durfde te geven.

‘Wat voor pakketje?’ vroeg hij terwijl zij het papiertje uit haar zak viste en het aan hem gaf voor het geval iets eraan hem bekend zou voorkomen. Hij reageerde onmiddellijk. ‘Kom binnen,’ zei hij kortaf, en toen ze allemaal binnen de poort waren, loodste hij haar naar een garage achter het huis. Hij liep achter haar aan, en eenmaal binnen bad ze dat ze het juiste deed en trok voorzichtig de deken van Jacob, die rechtop ging zitten en naar hen keek. De streng uitziende jongeman glimlachte zodra hij hem zag, tilde hem uit de mand en hield hem in zijn armen. ‘Welkom,’ zei hij tegen het jongetje. ‘We gaan goed voor je zorgen.’

‘Zijn mijn pappie en mammie hier?’ vroeg Jacob angstig, en de lange jongen schudde zijn hoofd.

‘Nee, dat niet, maar je hebt hier wel vrienden die je willen helpen.’

‘Hij heet Jacob,’ vertelde Gaëlle met een glimlach naar het kind dat ze had gebracht. De jongeman zei dat hij Simon heette.

Toen liep hij dieper de garage in, gevolgd door Gaëlle, en klopte op een deur. Een knappe jonge vrouw deed open, glimlachte en nam het kind van hem over. ‘Dit is Jacob,’ stelde hij het jochie voor, en ze keek zo blij, alsof ze de hele tijd op hem had gewacht. Voordat de deur weer dichtging, zag Gaëlle nog net dat er meer kinderen in de kamer achter haar waren.

‘Je bent mooi op tijd,’ vertelde Simon haar. ‘We brengen er vanavond nog vijf naar Le Chambon. Hij kan met ons mee.’ Ze wist dat Le Chambon-sur-Lignon in de Haute-Loire in de Auvergne lag, in het midden van Zuid-Frankrijk, maar verder wist ze er niets van, en hij deed alsof ze er alles van hoorde te weten. ‘We hebben er de afgelopen twee jaar meer dan tweeduizend kinderen naartoe gebracht, allemaal Joodse refugiés zoals Jacob. Vrienden en buren laten ze onderduiken in huizen, hotels, boerderijen en scholen.’ Hij gaf haar nog wat uitleg.

De mensen in Le Chambon en de omringende dorpen hadden zich drie maanden na het begin van de bezetting voorgenomen Joodse kinderen in veiligheid te brengen. De beweging was opgericht door hugenoten, onder leiding van dominee André Trocmé, die algemeen als een heilige werd beschouwd. Er waren nu overal in Frankrijk onderduikadressen waar mensen als Simon en de vrouw die Jacob had meegenomen klaarstonden om te helpen de kinderen in veiligheid te brengen. Als door een wonder had Jacobs moeder over hen gehoord. Ze had het adres genoteerd en het aan Jacob gegeven. ‘Zo mogelijk brengen we ze naar de Zwitserse grens, of we laten ze onderduiken of blijven ze verplaatsen. We geven ze nieuwe papieren, een nieuwe identiteit.’ Dominee Trocmé had een paar maanden eerder een toespraak gehouden in Parijs waarin hij zijn medeburgers van lafheid betichtte omdat ze toegaven aan antisemitisme. Hij was een uitgesproken pacifist en vastbesloten de plaatselijke autoriteiten waar mogelijk te ondermijnen. Tot nog toe hadden ze hem met rust gelaten. Trocmé werkte nauw samen met Amerikaanse quakers van het American Friends Service Committee en met hun leider, Burns Chalmers, die al twee jaar onderhandelde over de vrijlating van geïnterneerde Joden, maar ze konden nergens naartoe. Trocmé had van zijn hele dorp een ondergronds netwerk gemaakt om Joodse kinderen te beschermen en op te vangen, en twee of drie omringende dorpen deden nu ook mee. Simon zei dat het de dapperste mensen van Frankrijk waren, en dat het Zwitserse Rode Kruis eveneens hielp. En de Zweedse regering droeg sinds kort financieel bij aan Trocmés project in Le Chambon.

‘Zijn jullie een soort kerkelijke groepering?’ vroeg Gaëlle, die verbijsterd was door wat Simon haar vertelde.

‘We werken voor de OSE, l’Oeuvre de Secours aux Enfants, de Stichting Kinderhulp. Wanneer er een kind naar ons wordt gebracht, zorgen wij dat het in Le Chambon komt. We werken zij aan zij met dominee Trocmé, de Amerikaanse quakers en wie ons verder maar wil helpen. Zou jij nog een keer een pakje voor ons willen vervoeren?’ vroeg hij haar op de man af. Ze aarzelde even en knikte toen. Ze had er nooit over nagedacht, maar het leek de juiste handelwijze en ze wilde graag helpen. Ze dacht dat Rebekah het fijn zou vinden, en voor haarzelf was het een manier om goed te maken wat ze niet voor haar vriendin had kunnen doen. Ze had haar wel opgezocht, maar haar niet kunnen bevrijden. Ze vroeg zich af of ze haar had kunnen redden als ze haar naar Le Chambon had kunnen krijgen, maar het was te pijnlijk om daar nu aan te denken. ‘Jacob is in goede handen,’ verzekerde Simon haar terwijl hij haar naar de poort bracht.

‘Ik zag hem toevallig door een raam ontsnappen toen zijn ouders en drie andere kinderen werden meegenomen.’

‘Hij heeft geboft dat je hem zag.’ Ze kon moeilijk geloven dat een heel dorp zich met succes tegen de Duitsers verzette. Dominee Trocmé moest wel een heel bijzonder mens zijn als hij iedereen op de been kon brengen om al die kinderen te redden en zelfs buitenlandse hulp wist in te roepen voor hun zaak. ‘Morgen heeft hij een nieuwe naam en identiteit.’

‘En zijn ouders?’ vroeg Gaëlle, maar ze wist het antwoord al.

‘Als ze eenmaal gedeporteerd zijn, is het veel ingewikkelder. Burns Chalmers heeft een paar succesvolle onderhandelingen gevoerd, maar niet veel. De gezinnen worden nu naar kampen in Duitsland gestuurd, en ze komen niet meer terug. De meeste kinderen die we laten onderduiken zullen tegen het eind van de oorlog wees zijn, als dat niet al het geval is,’ zei hij ernstig. Ze wist dat Rebekah, die met haar ouders, broers en zusje naar god mag weten waar was gestuurd, hetzelfde lot zou ondergaan. ‘We houden contact,’ zei Simon toen ze op haar fiets stapte. Hij leek een beetje op haar broer, maar die gedachte verdrong ze.

‘Ik woon op Château de Mouton-Barbet,’ vertelde ze verlegen, ‘maar de commandant van de Gestapo in onze streek woont er ook. Wij mochten op zolder blijven wonen.’ Hij knikte in het besef dat ze voorzichtig zouden moeten zijn als ze contact met haar zochten, maar dat ze duidelijk een dapper meisje was.

‘Je hebt vandaag iets fantastisch gedaan,’ zei hij zacht om haar te bemoedigen.

‘Hij is maar één jongetje en ze hebben er zoveel meegenomen,’ zei ze verdrietig. Ze kende er te veel: vrienden en vriendinnen van school, gezinnen uit haar dorp, de Feldmanns en anderen over wie ze had gehoord.

‘In de Talmoed staat dat wie een leven redt, een hele wereld redt. Het is waar: als jij Jacob hebt gered, is dat een wonder voor hem.’

‘Ben jij joods?’ vroeg ze nieuwsgierig.

‘Nee, ik ben protestant, een hugenoot, net als dominee Trocmé, maar het doet er eigenlijk niet toe. Protestant, katholiek, joods of hugenoot, we willen allemaal die kinderen redden. Ze verdienen het. Wat de Duitsers doen is gruwelijk, proberen een heel land, heel Europa zelfs, op te zetten tegen een enkel ras. We kunnen ze niet tegenhouden, maar we kunnen wel proberen zo veel mogelijk kinderen te redden. Dus welkom bij de OSE. Behouden thuisreis,’ zei hij ernstig toen ze op haar fiets stapte.

‘Doe Jacob de lieve groeten van me,’ zei ze nog zacht voordat ze wegreed, peinzend over de bijzondere grillen van het lot, die ervoor hadden gezorgd dat zij Jacob de vorige dag net op tijd had zien ontsnappen en hem had kunnen helpen. Ze stond versteld van alles wat Simon haar had verteld over hun organisatie, over Le Chambon-sur-Lignon en over dominee Trocmé. Het was goed om te weten dat er zulke mensen bestonden. Ze fietste glimlachend terug naar het chateau. Zelfs de soldaten die ze onderweg zag, konden haar stemming niet drukken. Ze had niets meer te verbergen. Ze vroeg zich af wanneer ze weer iets van Simon of zijn collega’s van de OSE zou horen, áls ze ooit nog iets lieten horen.

De weken daarna waren genadeloos deprimerend en zwaar. Het was hun eerste Kerstmis zonder Gaëlles vader en broer, en haar moeder ging zichtbaar achteruit. Agathe verdoofde zichzelf zo veel mogelijk, waardoor Gaëlle helemaal alleen was. Het werd een sombere kerst, en Gaëlle gebruikte een deel van de tijd om het graf van haar vader en broer te verzorgen. Op een dag kreeg ze op de terugweg het gevoel dat ze werd gevolgd, en ze was bang dat het een van de Duitse soldaten was. Ze ging harder fietsen, en een paar minuten later stapte er een man de weg op die haar tegenhield. Zodra ze hem zag, werd ze bang. Hij had een dikke bos donker haar en een baard, en hij zag er boos en dreigend uit. Voordat ze rechtsomkeert kon maken of wegrennen, zei hij: ‘Simon heeft me gestuurd, van de OSE’, en toen begreep ze wat hij kwam doen. ‘We hebben weer een pakketje voor je. Een meisje van negen. Ze moet snel naar St. Chef. Wil je het doen?’ Gaëlle stemde zonder aarzelen toe.

‘Waar is ze?’ vroeg ze.

‘Op een boerderij hier in de buurt, maar daar kan ze niet blijven. Ze hebben er gisteren problemen gehad.’ Ze vroeg zich af of de boerderij op de grond van haar vader stond, maar vroeg er niet naar.

‘Er is een schuur bij het kerkhof met een luik naar een kelder,’ vertelde ze, opgewonden bij het vooruitzicht van wat ze ging doen.

‘Als ik haar daarheen kan krijgen, kun jij haar dan morgen wegbrengen?’ vroeg de man, en Gaëlle knikte. Het was drie uur fietsen naar het dorp dat hij had genoemd, en een kind van negen paste niet in een fietsmand. Ze bedacht snel een plan.

‘Wil die boer van jou me zijn tractor lenen?’ vroeg ze.

‘Ik weet het niet. Ik denk het wel. Ik zal het hem vragen,’ zei hij verbaasd. ‘Wil je een tocht van drie uur met een tractor maken?’ Ze knikte, en hij glimlachte. Dit had nog niemand geprobeerd, maar soms verliepen de doorzichtigste ontsnappingen het soepelst.

‘Zet de tractor bij de boomgaard,’ zei ze.

‘Ik breng haar in de loop van de nacht naar de schuur,’ beloofde hij.

‘Ik kom haar ’s ochtends vroeg halen. En zeg dat ze haar werkkleding aantrekken,’ zei Gaëlle, en toen stapten ze allebei op hun fiets en reden ieder een andere kant op. Gaëlle had de hele nacht om over het plan te piekeren. Was het niet te gewaagd?

De volgende ochtend fietste ze vlak voor zonsopkomst naar de schuur, waar ze een meisje in een overall en een dikke trui in de kelder aantrof, rillend onder de deken die Gaëlle na Jacobs vertrek had laten liggen. Tot Gaëlles opluchting had ze lichtblond haar. Als ze een beetje op elkaar leken, kon ze makkelijk beweren dat ze zusjes waren. Gaëlle zag ook meteen dat het een mooi meisje was. Ze heette Isabelle, en nadat ze kennis hadden gemaakt, legde Gaëlle haar het plan uit. Ze waren twee boerenmeisjes, zusjes, die hun vader hielpen. Hun broer was naar Parijs gegaan en kon niet meer helpen op de boerderij. ‘Hoe vind je dat klinken?’ vroeg ze aan het kind, dat levendige ogen had en er bang uitzag.

‘Ik weet niets van boerderijen. We wonen in de stad,’ zei het meisje nerveus. Haar hele familie was gedeporteerd terwijl zij bij een vriendinnetje was. Vrienden in een nabije stad hadden haar de afgelopen vijf maanden in hun kelder verborgen, maar ze vonden het te gevaarlijk worden. Ze waren bang dat de autoriteiten hen in de gaten hielden, of dat binnenkort zouden gaan doen. De OSE wilde haar dan ook zo snel mogelijk veilig naar Le Chambon brengen.

‘Ze zullen ons echt niet vragen een akker voor ze te ploegen, hoor,’ zei Gaëlle geruststellend, en even later klommen ze op de tractor. Isabelle was heel stilletjes tijdens de tocht.

Ze zaten niet prettig op de tractor en ze kwamen drie keer een groep soldaten tegen. Alle drie de keren wierpen die een blik op de twee meisjes, stelden vast dat ze van een boerderij uit de buurt moesten komen en namen niet de moeite hun papieren te controleren. Ze mochten telkens gewoon doorrijden. Toen ze het onderduikadres in St. Chef bereikten, was Gaëlle er beduusd van hoe makkelijk het was gegaan. Isabelle bedankte haar beleefd en ging naar binnen. De man die haar de vorige dag op straat had aangesproken, wachtte haar op.

‘Is het allemaal soepel verlopen?’ vroeg hij.

‘Vlekkeloos.’ Gaëlle glimlachte naar hem. ‘Als je ooit iets clandestiens wilt doen, doe het dan op een tractor, dan kraait er geen haan naar.’

‘Dat moet ik onthouden.’ Hij lachte naar haar en keek weer ernstig. ‘We hebben weer een pakje voor je. Over een paar dagen, nu nog niet, hij is ziek.’

‘Hoe ziek?’ vroeg Gaëlle ongerust. Ze was geen verpleegster, maar misschien gaf dat niet, want hier had ze ook geen ervaring in.

‘We dachten dat het een longontsteking was, wat ernstig zou zijn geweest, maar de dokter zei dat het gewoon bronchitis is. We willen het nog even aankijken. Je hoort het wel als hij er klaar voor is.’ Gaëlle nam afscheid en begon aan de lange rit naar huis. Vlak voor het donker werd, kwam ze bij de schuur aan, zette de tractor terug waar ze hem had aangetroffen en fietste naar het chateau. Zodra ze er was, ging ze naar haar zolderkamer en plofte uitgeput op bed. Het was een lange, zenuwslopende dag geweest, en ze had ook nog eens zes uur op een tractor gezeten, maar het was goed afgelopen.

Ze hoorde twee weken niets van de OSE, en ze vroeg zich af wat er met het kind met bronchitis was gebeurd. Hoewel ze nog maar twee keer een kind had vervoerd, gaf het haar leven nu al zin, een doel, en ze verheugde zich op de volgende keer. De wetenschap dat een heel dorp zich ervoor inzette die kinderen te redden, gaf het nog meer inhoud voor haar, en ze wilde de krachten bundelen en alles doen wat ze kon.

Twee weken na haar tractortocht met Isabelle naar St. Chef reed dezelfde man op zijn fiets langs haar in het dorp, en in het voorbijgaan zei hij onopvallend: ‘Zelfde plaats, morgenochtend zes uur.’ Ze deed alsof ze niets had gehoord en reed door naar de bakker, waar de schappen vrijwel leeg waren, maar ze kreeg toch een half donkerbruin brood en de eigenaar gaf haar een kaneelbroodje voor haar moeder uit een bestelling voor de commandant. Agathe at bijna niets meer, en Gaëlle en Apolline maakten zich zorgen om haar. Ze was te zwak geworden om uit bed te komen, en door de slaappoeders had ze nog minder eetlust.

De volgende ochtend stond Gaëlle om halfzes op en reed naar de schuur om het kind met bronchitis op te halen. Het was een donkere, kille, sombere dag. Een paar minuten nadat ze was aangekomen kwam Simon de schuur in met een mand waar boodschappen in leken te zitten. Ze hoorde een kermend geluidje, alsof hij een jong katje had verstopt, en keek verbaasd op toen hij de doek van de mand trok en er een piepklein baby’tje in bleek te liggen.

‘O, mijn god, hoe oud is hij?’ vroeg ze geschrokken. Ze vroeg zich nu al af hoe ze het kindje zou moeten vervoeren.

‘Hij is acht weken. David is ons jongste klantje tot nu toe. Zijn moeder heeft hem in een vuilnisbak achtergelaten toen hij een maand oud was, op de dag dat ze werd gedeporteerd. Ze had een briefje op zijn dekentje gespeld met het verzoek hem naar ons te brengen. Hun dienstmeisje heeft hem gebracht en hij werd vrijwel meteen ziek, maar hij is nu beter.’ De baby keek naar hen beiden op, op het punt in huilen uit te barsten. Gaëlles hart brak bijna toen ze hem zag en besefte dat hij zijn moeder nu al had verloren. ‘Zijn vader is arts en heeft thuis de bevalling gedaan. Ze wilden niet dat zijn moeder in het ziekenhuis beviel, want ze zijn Joods. Ook al had haar man er twintig jaar gewerkt.’ De verhalen waren altijd afschuwelijk en hartverscheurend, en Gaëlle tilde de baby uit de mand en hield hem vast. Hij snuffelde in haar hals alsof hij wilde drinken.

‘Hoe moet ik hem vervoeren? En wat moet ik doen als hij huilt?’

‘Misschien moet je hem gewoon in een draagdoek meenemen en doen alsof hij van jou is. Je kunt zeggen dat je zijn papieren nog niet hebt. Hij lijkt me geen geschikte kandidaat voor de tractor.’ En evenmin voor haar fietsmand. Ze trok een peinzend gezicht. Dit was geen eenvoudige missie.

‘Is het een verre tocht?’

‘Een paar uur.’ Simon had de baby net opgehaald bij een naburige boerderij, maar durfde hem niet zelf naar het onderduikadres te brengen. Voor hem zou het veel lastiger zijn om uit te leggen waarom hij een twee maanden oude baby bij zich had dan voor Gaëlle, en ze konden er niet van uitgaan dat het kind zich stil zou houden. Een baby huilt als hij honger heeft, moe is of verschoond moet worden. En hij had nog steeds een akelig hoestje, al leek hij verder gezond en groot genoeg.

Simon gaf haar de flessenmelk die ze hem voedden, die was geleverd door het Rode Kruis, en toen hij weg was, maakte ze een draagdoek van de wollen sjaal die ze droeg. Ze gaf de baby de fles, stapte met hem op de fiets en zong onderweg voor hem om hem stil te houden. Haar stem leek hem te fascineren. Na een uur bereikte ze de grote weg, en ditmaal werd ze aangehouden bij een controlepost. Ze vroegen niet naar de papieren van de baby, en de hare waren in orde. De soldaat vroeg haar waar ze naartoe ging.

‘Naar mijn oma. Ze heeft hem nog niet gezien. Hij is ziek geweest.’ Ze had het nog niet gezegd of de baby hoestte schrikbarend, als om haar woorden te onderstrepen.

‘Je zou niet met hem naar buiten moeten gaan in die kou,’ zei de soldaat vermanend. Hij zei dat hij zelf drie kinderen had en dat hij wel kon zien dat dit haar eerste was. Hij keek afkeurend naar haar omdat ze zo jong was, en ongetrouwd, maar hij glimlachte toen hij naar de baby keek en gaf een kneepje in zijn wang, waarna hij streng tegen haar zei dat ze hem zo snel mogelijk in een warm huis moest zien te krijgen. Het was januari en bitterkoud. Ze had even in de piepzak gezeten en was opgelucht toen de soldaat haar wegstuurde. Een uur later kwam ze bij het onderduikadres aan, waar ze de baby aan een van de vrouwen daar overdroeg. Ze had nog nooit voor een baby gezorgd, laat staan eentje die nog zo jong was, maar hij leek de rit zonder problemen te hebben doorstaan.

‘We hebben een kans om hem vanavond de grens over te krijgen. We vertrekken nu meteen met hem,’ zei de vrouw tegen haar. Een echtpaar in Zwitserland dat het afgelopen jaar al zeven andere kinderen in huis had genomen, wilde hem wel opvangen. Gaëlle hoopte maar dat ze dezelfde soldaat niet op de terugweg zou treffen, want dan zou hij vast vragen waar haar baby was. Ze zou antwoorden dat ze hem bij haar grootmoeder had achtergelaten. De soldaat had haar toch al een slechte moeder gevonden omdat ze met een hoestend kind van twee maanden oud de vrieskou in was gegaan. Tot haar grote opluchting zag ze de man niet op de terugweg, en ze werd door niemand aangehouden.

Daarna hoorde ze een tijdje niets meer van de OSE, maar in februari ving ze akelige geruchten op in het dorp. De Duitsers hadden dominee Trocmé en zijn assistent, dominee Theis, opgepakt, en ook de directeur van de school in Le Chambon-sur-Lignon. De plaatselijke autoriteiten hadden hen alle drie naar een interneringskamp bij Limoges gestuurd. Gelukkig stak er een storm van protest op over het oppakken van geestelijken, met bijval van het Zwitserse Rode Kruis, de Amerikaanse quakers en de Zweedse regering, zodat ze alle drie een maand later weer werden vrijgelaten. Toen Gaëlle Simon daarna sprak, verzekerde hij haar dat ze weer onverschrokken door heel Frankrijk bezig waren met reddingsoperaties. In Gaëlles ogen waren ze heiligen.

Na hun vrijlating stelden de Duitse politie en de Gestapo zich harder op. In juni hielden ze een razzia in een school in Le Chambon; ze pakten achttien leerlingen op, ontdekten dat vijf van hen Joods waren en stuurden hen naar Auschwitz, waar ze kort na hun aankomst werden vermoord. Ze pakten ook dominee Trocmés neef Daniel op, stuurden hem naar concentratiekamp Majdanek en vermoordden hem. Het was een krachtig signaal aan de OSE-werkers in de Auvergne en de rest van Frankrijk. Het Duitse opperbevel zou hun afvalligheid en ongehoorzaamheid niet eeuwig blijven gedogen, wie hen buiten Frankrijk ook steunde. Het maakte alle OSE-eenheden extra voorzichtig en ze opereerden nog heimelijker dan tevoren. Gaëlle ging vaker voor de OSE op pad, wat steeds gevaarlijker voor haar werd, maar daar liet ze zich niet door weerhouden; het sterkte haar hooguit in haar voornemen de wereld iets beter te maken en al het mogelijke te doen voor haar medestanders en de kinderen. In de herfst van 1943 had ze al tientallen kinderen vervoerd, allemaal op weg naar de Auvergne, vanwaar er zo veel mogelijk over de Zwitserse grens werden gesmokkeld, de meeste via Annemasse, de voorkeursroute, die tot nog toe goed voldeed.

Vooral de Gestapo in Lyon werd uitgesproken waakzaam en vijandig als het op mensen aankwam die Joodse kinderen vervoerden, en Gaëlle werd een paar keer bijna gesnapt, maar ze slaagde er elke keer weer in haar missie tot een goed einde te brengen. Haar contacten binnen de OSE zeiden dat ze een engeltje op haar schouder had. Toen ze eenmaal een vaste vervoerster was geworden, kreeg ze dan ook de schuilnaam Marie-Ange. Ze was toen negentien jaar oud, en Rebekah was al bijna twee jaar weg. Het voelde als een heel leven voor Gaëlle, en telkens wanneer ze een kind in veilige handen achterliet dat vervolgens naar Le Chambon, een andere plek in Frankrijk of Zwitserland gebracht zou worden, bad ze dat het God op de een of andere manier zou vermurwen en dat haar dierbare vriendin op een dag levend terug zou keren. Er was geen nieuws over haar gekomen sinds haar vertrek uit het kamp.

5

In het voorjaar van 1944 kregen de Duitsers het moeilijk; het verzet won terrein in bezet Frankrijk en stichtte waar mogelijk verwarring. De geallieerden brachten de Duitsers zware slagen toe met bombardementen boven heel Duitsland; aan beide kanten vielen veel slachtoffers en het tij begon te keren. In juni, toen duidelijk werd dat het Duitse leger zich moest terugtrekken uit Parijs, werden er op grote schaal musea geplunderd door Duitse officieren die belangrijke kunstwerken mee wilden nemen naar Duitsland. De kunstcommissie van het opperbevel had de afgelopen vier jaar al alles van haar gading uit het Louvre weggehaald en Hermann Göring, het hoofd van de Luftwaffe en een befaamd kunstverzamelaar, was een keer of twintig naar Parijs gekomen en met wagonladingen kunst voor hemzelf teruggekeerd naar Duitsland. Hitler was maar één keer geweest.

Ook Joodse huizen werden geplunderd: officieren eigenden zich toe wat ze wilden hebben als oorlogsbuit. Al het bezit van de Joden werd in beslag genomen uit naam van de Duitse regering. Ook lagere officieren pakten wat ze pakken konden. Het verlies van al die Franse schatten was een bron van verontwaardiging voor de Fransen, al telde het verlies aan levens, dat een sterke stijging vertoonde tegen het eind van de strijd, nog zwaarder.

Het enige wat Gaëlle echter interesseerde, waren de missies die ze nog steeds volbracht voor de OSE: het zorgdragen dat Joodse kinderen, die tegen die tijd soms al jaren ondergedoken hadden gezeten, veilig bij de hugenoten en het Rode kruis aankwamen en naar Zwitserland gesmokkeld konden worden. Zo mogelijk deed iedereen nog harder zijn best om elk kind te redden, en Gaëlle was een belangrijk lid van het verzet geworden sinds ze voor het eerst een kind had weggebracht, anderhalf jaar tevoren. Ze wist zo langzamerhand niet meer hoeveel kinderen ze naar onderduikadressen had gebracht en had geen idee hoeveel kinderen de organisaties die zich daarmee bezighielden al hadden gered, maar het schenen er duizenden te zijn, misschien wel meer dan vijfduizend, werd er beweerd. En de oorlog was nog niet voorbij, al leek het eind in zicht te zijn. De paniek van het Duitse leger wees erop dat de terugtocht al werd voorbereid en dat de officieren nog snel even pakten wat ze konden.

Gaëlle had net een meisje van acht weggebracht, dat twee jaar verborgen was gehouden in een kelder. Haar weldoeners waren bang dat ze gepakt zou worden voordat de bezetting ten einde was, dus hadden ze de hulp van de OSE ingeroepen en contact opgenomen met de quakers in Le Chambon. Het was van een leien dakje gegaan, zoals altijd, en toen ze daarna op haar bed lag bij te komen, kwam Apolline naar boven om door te geven dat de commandant haar wilde spreken. Hij stuurde nooit een van zijn manschappen naar boven om boodschappen door te geven en ook verder was hij respectvol en hoffelijk gebleven. Hij informeerde nog regelmatig naar Gaëlles moeder, die nog maar een schim was van haar vroegere zelf. Gaëlle zelf was sterk vermagerd door de voedselschaarste, maar toch werd ze steeds mooier en nu, op haar negentiende, was ze mooier dan ooit. Ze was heel dankbaar dat noch de commandant noch zijn manschappen en officieren ooit ongepast gedrag naar haar toe hadden vertoond, want in het dorp hoorde je wel andere verhalen. Verschillende dorpsmeisjes hadden zich ingelaten met de officieren en dienstplichtigen en sommige hadden zelfs kinderen van hen gekregen, tot verontwaardiging van hun dorpsgenoten, die op hen spuugden als ze langsliepen en hen voor verraadsters uitmaakten.

‘Weet je waar het over gaat?’ vroeg Gaëlle fluisterend toen ze achter Apolline aan naar beneden liep. Haar vader had tegen haar gezegd dat ze het Duitse opperbevel nooit mocht laten wachten en dat ze altijd beleefd tegen de aanvoerders moest zijn.

‘Dat heeft hij niet gezegd. Hij vroeg alleen of je naar de woonkamer wilde komen.’

Toen ze daar binnenkwam, zat de commandant in het niets te staren, alsof hij in gedachten heel ver weg was. Hij informeerde zoals gewoonlijk naar haar moeder, en Gaëlle zei dat het niet beter met haar ging en dat ze last had van de hitte, die haar migraineaanvallen nog erger maakte.

‘Dat spijt me. De oorlog is heel moeilijk voor haar,’ zei hij meelevend, hoewel ze allebei wisten dat diezelfde oorlog talloze anderen het leven had gekost. ‘Maar u maakt het goed?’ vroeg hij terwijl hij naar Gaëlle keek op een manier die nieuw voor haar was. Het gaf haar een vreemd, onbehaaglijk gevoel, alsof hij haar opeens als vrouw en gelijke zag. ‘U zult uw vader en broer wel heel erg missen,’ zei hij. Gaëlle werd steeds nerveuzer. Voor het eerst voelde ze zich uiterst onveilig en kwetsbaar in zijn gezelschap, en ze bad maar dat hij haar niet wilde verkrachten. Ze probeerde ernstig, respectvol en ijzig tegelijk over te komen, maar ze zag er alleen maar mooi en jong uit, zeker in zijn ogen. Gaëlle wist dat hij al bijna vanaf het begin van de oorlog weduwnaar was, maar hij leek geen versierder. In tegenstelling tot veel andere officieren hield hij geen drinkgelagen met de plaatselijke vrouwen en stelde hij zich doorgaans discreet en beleefd op.

‘Ja, ik mis ze,’ gaf Gaëlle toe. Ze wilde zich niet te veel blootgeven. Haar gevoelens en verliezen gingen hem niets aan, want hij was direct verantwoordelijk voor de dood van haar vader en indirect voor de verdwijning van de Feldmanns en vele anderen.

‘Ik geloof dat u heel loyaal bent aan uw land,’ zei hij omzichtig, en ze rilde even van angst bij de gedachte dat hij iets zou kunnen hebben gehoord over haar bezigheden voor de OSE.

‘Ja,’ zei ze zacht. Haar gezicht verried niets.

‘En u bent hier op het chateau opgegroeid, omringd door mooie dingen. U boft maar dat uw land zoveel nationale schatten heeft. Die heeft Duitsland ook, maar ik vrees dat mijn collega’s en landgenoten inhalig zijn geweest hier.’ Ze had geen idee waar hij naartoe wilde, maar ze zag de gekwelde, spijtige blik in zijn ogen.

De commandant had lang en diep nagedacht voordat hij haar had laten komen, maar hij kon geen andere manier bedenken om zijn plan te verwezenlijken. Hij kon niemand van zijn staf echt vertrouwen, en hij had bewust geen vrienden gemaakt in het dorp, zodat hij achteraf niet van verraad beschuldigd zou kunnen worden. Hij was door en door Duits, al was hij het niet eens met veel bevelen die hij moest uitvoeren. ‘Hoe denkt u over de kunstschatten van uw land? De beroemde werken?’ vroeg hij, met de nadruk op ‘schatten’.

Gaëlle was beduusd. Ze begreep niet waar zijn vragen toe dienden, maar hij vroeg tenminste niet naar de kinderen die ze had vervoerd in een aanloop naar haar terechtstelling, al had ze lang geleden al besloten dat ze dat risico wilde nemen. Die jonge levens leken meer waard dan haar eigen leven. ‘Ik denk dat we ons gelukkig mogen prijzen met wat we hier in Frankrijk hebben,’ zei ze welwillend. Ze was sinds het uitbreken van de oorlog niet meer in een museum geweest en hun nationale schatten waren wel het laatste waar ze zich druk om maakte, maar daar leek hij anders over te denken.

‘Ik ook,’ zei hij met een vaderlijke glimlach, alsof ze bondgenoten waren, wat duidelijk niet zo was. Ze vroeg zich af of het een valstrik was en hoopte maar van niet. ‘En in tegenstelling tot mijn landgenoten vind ik dat de Franse kunst in Frankrijk hoort en daar moet blijven. Vooral de afgelopen maanden worden er veel belangrijke kunstwerken naar Duitsland gestuurd.’ Hij betreurde het dat al die stukken van onschatbare waarde uit Frankrijk waren weggehaald om verdeeld te worden onder de kunstkenners van het opperbevel. De Führer, die veel van kunst hield, wilde een nieuw rijksmuseum openen in het Oostenrijkse Linz. ‘Sommige van de stukken die naar Duitsland worden gestuurd zijn uit musea afkomstig, andere uit privécollecties die in beslag zijn genomen door het Reich,’ legde hij uit. ‘Dat vind ik geen goede gang van zaken,’ vervolgde hij ernstig. ‘Ik wil u vragen me te helpen bij een project, mademoiselle De Barbet. Een vriend van mij in Parijs, een opperbevelhebber van de SS, wil zo veel mogelijk kunstwerken redden, ze hier bewaren en na de oorlog teruggeven aan uw regering of aan de musea waaruit ze afkomstig zijn. De werken uit privéverzamelingen kunnen teruggegeven worden aan de eigenaren als die ze opeisen. Uw nationale musea zouden ze tot die tijd kunnen bewaren. Bent u misschien bereid me daarbij te helpen?’

Ze keek hem verbluft aan. ‘Vraagt u me nou of ik kunstwerken voor u wil stelen?’ vroeg ze schor. ‘Ik zou de kogel krijgen.’

‘Dat is waar. Maar “stelen” is niet het juiste woord als het gaat om het bewaren van nationale schatten voor de overheid en de rechtmatige eigenaren. Nee, ik wil niet dat u ze gaat stelen. Ze zijn al gestolen. Mijn vriend heeft van medeofficieren het verzoek gekregen een aantal belangrijke schilderijen naar Duitsland te verschepen. Hij heeft er een paar achterover weten te drukken en zelfs een groot aantal ervan in een kluis weten onder te brengen, die we aan de Franse regering zullen overdragen voordat we vertrekken. Er zijn er meer waarvoor hij een veilig onderkomen in Frankrijk zoekt, tijdelijk. Als u met me wilt samenwerken, zou ik die schilderijen graag aan u willen geven, stilletjes, en u willen vragen ze allemaal terug te geven aan het Louvre in Parijs wanneer we weg zijn. Daar kunnen ze de werken uit privécollecties teruggeven als iemand erom vraagt. Ik denk dat u een eerlijke, principiële jonge vrouw bent, en ik durf u die belangrijke werken wel toe te vertrouwen. Maar als u mijn bondgenoot wordt, mag niemand ervan weten, anders krijgen we allebei de kogel,’ zei hij botweg in haar eigen woorden.

‘Waar moet ik ze verstoppen?’ vroeg Gaëlle verbouwereerd.

‘Ergens op het landgoed. Dat laat ik aan u over. Ik zal u opgerolde doeken geven, liefst niet al te grote. Mijn vriend heeft geregeld dat de grotere werken in Parijs worden ondergebracht. Wat ik u geef, moet u op een veilige plek verbergen en na de oorlog teruggeven, want de komende maanden zullen we ons terugtrekken. Het is natuurlijk nog niet officieel, maar we zien het allemaal al aankomen. Daarom stelen de mannen in Parijs, en zelfs hier, alles wat ze kunnen, bij wijze van aandenken. Maar dit zouden wel heel belangrijke aandenkens zijn, te belangrijk om privébezit te worden. En we hebben geen recht op een dergelijke oorlogsbuit. Wilt u dit samen met mij doen, mademoiselle?’

Het was zijn eigen manier om iets goed te maken. Ze keek hem lang aan terwijl ze zich afvroeg of ze met zijn plan moest instemmen. Was het geen valstrik? Maar weigeren leek ook gevaarlijk, en als hij meende wat hij zei, was het een dapper en nobel voornemen, waardoor hij in haar achting steeg. Veel schilderijen waren van gedeporteerde Joden geweest, en hij leek te hopen dat het Louvre ze aan de eigenaren zou teruggeven. Ze aarzelde.

‘Ik zal mijn best doen om u te beschermen als we door de mand vallen en ik zal alle schuld op me nemen,’ beloofde de commandant haar. Ze zat al tot over haar nek in haar werk voor de kinderen, dus dat extra risico ten behoeve van de kunst maakte haar niet bang. En hij had gelijk, die kunstschatten hoorden in Frankrijk, en iedereen wist dat de Duitsers al vanaf het begin van de bezetting kunst roofden. Zo tegen het eind van de oorlog zou hij nog maar een fractie kunnen redden van wat ze al hadden verloren, maar het leek de moeite waard. Ze knikte dus, en hij glimlachte naar haar. ‘Misschien kunnen we er een gewoonte van maken ’s avonds samen koffie te drinken, en ik zal u elke avond een vers brood voor uw moeder geven bij wijze van dank omdat ik vier jaar in uw prachtige huis heb mogen wonen.’

Het was een pak van Gaëlles hart dat hij geen avances had gemaakt en ook dat hij niet had ontdekt dat ze voor de OSE werkte. Schilderijen voor hem verbergen leek geen grote gunst, ook al was het voor hen beiden gevaarlijk.

‘Ik ben u heel dankbaar voor uw medewerking. Ik denk dat we iets belangrijks doen voor Frankrijk. Ik vind het hier heerlijk en ik wil graag iets doen om alle schade die we hier hebben aangericht goed te maken.’ Hij keek haar veelbetekenend aan, en ze begreep hem. Kunst teruggeven aan het Louvre was geen compensatie voor de dood van haar vader en al die anderen, maar zo deed hij toch iets. ‘U moet me beloven dat u alles na ons vertrek zult teruggeven aan de musea. Het Jeu de Paume of het Louvre. Zij zullen zorgen dat de kunst terugkomt waar ze hoort en achterhalen van wie de privéstukken waren.’

‘Natuurlijk,’ verzekerde ze hem. Hij twijfelde er niet aan dat ze woord zou houden. Hij had haar bijna vier jaar meegemaakt, en hij had een goed beeld van haar karakter en principes. Hij gaf haar een brood mee en ze droeg het voorzichtig naar boven. Brood, en vooral stokbrood, was verboden voedsel geworden in de oorlog, en het was eigenlijk alleen op de bon te krijgen. Dit was dus een grote traktatie. Eenmaal veilig in haar zolderkamertje trok ze de twee op elkaar gedrukte helften uit elkaar en zag dat er een klein opgerold schilderij in zat, in speciaal papier verpakt. Ze pakte het uit, ontrolde het en legde het uitgespreid op haar bed. Het was een Renoir, een kinderkopje. Ze keek er lang naar, en toen rolde ze het weer op en verstopte het achter in een la. Ze wist dat ze een betere plek moest zoeken, helemaal als ze meer doeken van hem kreeg. Ze vroeg zich af wat haar vader hiervan zou vinden, maar ze had zo’n gevoel dat hij erachter zou staan.

De volgende ochtend maakte ze een lange wandeling over het landgoed en kwam uit bij het graf van haar vader.

‘En, wat vind je ervan, papa?’ vroeg ze hardop. Ze redde al kinderen, en nu ook nog kunst. De kinderen waren veel belangrijker voor haar, omdat ze onlosmakelijk verbonden waren met Rebekah en haar familie, maar het verborgen houden van belangrijke schilderijen zodat ze na de oorlog teruggegeven konden worden aan het Louvre was ook de moeite waard. Ze vroeg zich af hoeveel schilderijen de commandant haar zou toevertrouwen voordat de Duitsers het land verlieten. Ze verheugde zich op de dag dat hun huis weer van hen zou zijn, en misschien werd haar moeder dan ook weer beter en kwam Rebekah terug. Het was fijn om van het weerzien te dromen.

Op de terugweg vanaf het kerkhof liep Gaëlle naar de schuur en vond een goede plaats om de schilderijen die ze nog zou krijgen te verstoppen, een koele, droge plek achter een kast. Ze dacht aan de kinderen die ze hier de afgelopen anderhalf jaar had verborgen, Jacob en alle anderen. Er waren zelfs baby’s aan hen toevertrouwd door moeders die hun pasgeboren kinderen en zuigelingen zo graag Frankrijk uit wilden helpen dat het ze niet meer uitmaakte dat ze niet wisten bij wie ze terecht zouden komen; alles was beter dan dat hun kinderen naar een vernietigingskamp werden gestuurd. Gaëlle kon alleen maar bidden dat Rebekah en haar familie daar niet terecht waren gekomen.

In juni en juli liet de commandant Gaëlle elke avond na het eten naar beneden komen. Dan ging ze naar de slaapkamer van haar ouders, die nu de zijne was, want als hij met haar in de woonkamer afsprak, kon een van zijn officieren binnenkomen en hij wilde niet dat iemand zou ontdekken waar ze mee bezig waren, al was er niets anders te zien dan dat ze soms een brood kreeg, wat kaas, fruit uit de boomgaard of van dat gedroogde vlees waar de Duitsers zo dol op waren. Hij had soms ook bonbons voor haar, en als hij een schilderij voor haar had, liet hij haar niet door een van zijn soldaten halen, maar door Apolline, wat discreter leek. Na twee maanden twijfelde echter niemand meer aan wat er zich achter die gesloten deuren afspeelde. Gaëlle kwam soms tevoorschijn met handenvol eten en een kostelijke baguette onder haar arm. Die liet de commandant speciaal voor haar bakken door zijn eigen kok, zogenaamd voor haar moeder, maar hij verstopte er persoonlijk de schilderijen in.

Op een avond zei Apolline toen ze weer bij de commandant was geweest: ‘Zo, dus tegenwoordig verkoop je je lichaam voor een brood en een stuk kaas. Ik had nooit gedacht dat je zo diep zou zinken.’ Ze keek vol weerzin naar het meisje dat ze had helpen grootbrengen. ‘Mijn zoon en jouw vader zijn als helden gestorven, en jij bent een moffenhoer geworden. Ik ben blij dat je moeder te ziek is om te begrijpen wat je uitvoert. Ze eet het brood trouwens toch niet op. Ik snap niet waarom je de moeite doet.’ Ze vond Gaëlle een ordinaire hoer, en Gaëlle kon zich niet verweren. De commandant had haar geheimhouding laten zweren, en ze durfde zelfs Apolline niet te vertellen dat ze meer dan veertig belangrijke schilderijen verborgen hield in de schuur achter de boomgaard. Renoirs, een paar doeken van Degas, Corots, Pissarro’s, twee kleine Monets; alle grote Franse meesters waren vertegenwoordigd. De vriend in Parijs, die anoniem voor Gaëlle bleef, moest de schilderijen veilig Frankrijk uit zien te krijgen, maar in plaats daarvan stuurde hij ze naar Lyon, waar Gaëlle ze verstopte om ze uiteindelijk aan de eigenaren terug te kunnen geven. Maar dat mocht niemand weten, dus moest ze zich voor hoer laten uitmaken. De officieren en dienstplichtigen die onder het bevel van de commandant vielen dachten er net zo over, al vonden ze het wel grappig dat de commandant op de valreep nog een verhouding was begonnen met een Frans meisje van negentien. Wat hun betrof was zij ook een deel van de oorlogsbuit.

In juni waren de Amerikanen in Normandië geland, maar ze waren nog niet bij het gebied rond Lyon aangekomen. Aan het eind van de maand bevrijdden ze Cherbourg en begin juli namen de Britten en Canadezen Caen in; halverwege juli bereikten de Amerikanen St. Lô en tien dagen later namen ze Coutances in. De opmars van de geallieerden verliep traag maar gestaag, en ze joegen de Duitsers op de vlucht. Op 1 augustus namen ze Avranches in en twee weken later vielen ze Zuid-Frankrijk binnen. Half augustus volbracht Gaëlle haar laatste missie voor de OSE door een jongetje van zes in veiligheid te brengen, en een paar dagen later vertelde de commandant haar dat zijn manschappen en hij vertrokken. Tegen die tijd hield ze negenenveertig kunstwerken verborgen in de schuur, en toen ze afscheid van hem nam, beloofde ze hem nog eens dat ze ze zou terugbrengen zodra het veilig was om naar Parijs te gaan. De commandant had een heldendaad verricht voor Frankrijk. Tegen de tijd dat de verdwijning van de schilderijen werd ontdekt, zouden de kopstukken veel grotere problemen aan hun hoofd hebben, en hij kon altijd zeggen dat ze onderweg waren zoekgeraakt.

‘Dank u voor uw hulp,’ zei hij op de avond dat hij afscheid van haar nam. Ze zouden de volgende ochtend de aftocht blazen en teruggaan naar Duitsland. De geallieerden konden er binnen een paar dagen of weken zijn, en de Duitse strijdtroepen wilden niet het risico lopen in hun handen te vallen. Ze popelden om te vertrekken. Er gingen geruchten over een opstand van het verzet in Parijs.

‘Het is heel goed van u dat u dit hebt gedaan,’ zei ze zacht. Hij gaf haar een hand, bedankte haar en wenste haar het allerbeste.

Apolline veronderstelde dat ze met de commandant sliep wanneer ze naar zijn kamer ging, maar de werkelijkheid was heel anders. Ze zou nooit op het idee komen dat Gaëlle kostelijke schilderijen verstopt in broden de kamer uit smokkelde. Ze wilde niet eens meer met Gaëlle praten, zo erg minachtte ze haar, ook na het vertrek van de Duitsers.

Gaëlle probeerde haar moeder wat op te monteren door haar uit te leggen dat de Duitsers weg waren en dat de Amerikanen eraan kwamen, maar het kon Agathe niets schelen. Ze had niets meer om zich op te verheugen, niets om voor te leven. Haar man en zoon waren dood en de bezetting had een te hoge tol geëist.

De laatste dagen van de oorlog waren triest en onwezenlijk. Het land was geplunderd en heel veel mensen waren gedood of op transport gesteld. Veel fantastische jonge mensen waren omgekomen in het verzet, samen met hun dromen, maar Gaëlle had het op de een of andere manier overleefd. De oorlog had haar sterker en rijper gemaakt, vooral door haar missies, en ook door het feit dat ze niemand had die voor haar zorgde en haar beschermde. Ze droomde niet meer van een studie aan de Sorbonne, daar zag ze het nut niet langer van in, en ’s nachts in bed dacht ze aan de kinderen die ze had helpen redden en vroeg ze zich af waar ze nu waren. Ze waren bijna allemaal wees, maar ze leefden tenminste nog.

Eind augustus kwamen de Amerikanen. Ze overstroomden het land als een vloedgolf van schoon water en brachten hoop en overwinning. De mensen omhelsden de soldaten en stortten zich in hun armen. Toen Parijs op 25 augustus 1944 werd bevrijd, werd er muziek gemaakt en gedanst, en de soldaten deelden snoep en chocola uit aan de kinderen en lonkten naar de knappe meisjes. In de dagen erna werd de ene na de andere stad bevrijd. De natie was uitgeput, maar in een laatste opleving van energie vierde het volk de komst van de redders. Frankrijk was eindelijk weer vrij!

6

Toen het dansen door de straten, de stoeten tanks en soldaten en de jubelstemming waren geluwd, kwam de eindafrekening voor de collaborateurs in dorpen en steden in heel Frankrijk. Meestal wist iedereen wel wie de verraders waren, maar hier en daar was er een verrassing, en burgers die heimelijk hadden geheuld met de vijand werden aangegeven door hun familie en vrienden.

De burgemeester onder de Vichyregering werd verdreven en er werd iemand benoemd die Frankrijk wel trouw was gebleven, een verzetsman die buitengewoon moedige daden had verricht. Burgers eisten gerechtigheid en namen het recht vaak in eigen hand.

Apolline was een van de eersten die naar het stadhuis gingen na de benoeming van de nieuwe burgemeester, die in dezelfde verzetsgroep had gezeten als haar zoon. Ze gaf Gaëlle aan omdat ze met de commandant zou hebben geslapen in ruil voor eten, soms niet meer dan een brood. Er was een commissie die bepaalde of het om oorlogsmisdaden ging of alleen om ontrouw aan Frankrijk. Er werden vooral vrouwen aangegeven die met Duitse officieren en soldaten hadden geslapen, met hen hadden samengewoond en kinderen met hen hadden gekregen, maar niet hadden gespioneerd. Zij hadden vooral zichzelf verraden. Apolline gaf Gaëlle vol trots op voor de lijst. Ze wilde haar in het openbaar bestraft zien worden voor wat ze had gedaan.

Een bende verontwaardigde burgers en herrieschoppers sleepte de beschuldigde vrouwen onzachtzinnig hun huizen uit. Ze werden geduwd, geslagen en soms afgetuigd, en vervolgens werden ze kaalgeschoren en door de straten gedreven, zodat iedereen hun schande zou zien. Ze kregen scheldwoorden en boegeroep naar hun hoofd geslingerd en werden bekogeld met rot fruit, afval, lege flessen en wat er verder maar voorhanden was. Ze werden totaal vernederd, en hoewel de meeste vrouwen hun best deden om het dapper te doorstaan, liepen ze veel lichte verwondingen op en was het een akelig schouwspel.

Ze vonden Gaëlle op de binnenplaats van het chateau en sleepten en duwden haar naar de hoofdstraat, waar mannen haar sloegen en vrouwen haar ervanlangs gaven met bezemstelen. Toen het voorbij was, keerde ze terug naar het chateau met een bult op haar gezicht, een blauw oog, een kaalgeschoren hoofd en een diepe snee in haar arm van een kapotte fles waar iemand haar mee had bekogeld. Er was stinkend afval aan haar kleren blijven plakken en ze zag er compleet verslagen uit. Ze was er kapot van. Er was geen bewijs of rechtvaardiging, niemand die haar verdedigde. De leden van de OSE waren teruggekeerd naar Le Chambon en Marseille om dingen af te handelen en de ouders van de kinderen te traceren. Niemand meldde zich om te vertellen wat Gaëlle bijna twee jaar lang had gedaan. Niemand wist van de schilderijen die ze verborgen hield tot ze naar het Louvre konden worden gebracht, en ze had beloofd er tot die tijd met niemand over te praten, zodat ze niet gestolen konden worden. Ze had voor miljoenen francs aan kunstschatten in handen, en die wilde ze niet verliezen. Ze moest haar onverdiende schande stoïcijns zwijgend verdragen, en nadat ze door de straten was gejaagd kwam ze misselijk en verdrietig terug. Zelfs de Amerikaanse soldaten in het publiek hadden gejoeld en gesist.

Toen ze thuiskwam, trof ze Apolline aan de voet van de achtertrap. Ze wilde niet dat iemand haar zag, want haar kale hoofd sprak voor zich. Ze keek droevig op naar de vrouw die voor haar had gezorgd toen ze nog een kind was. De beide vrouwen keken elkaar aan, en toen spuugde de oude vrouw Gaëlle in het gezicht. Het was de laatste klap van iemand van wie Gaëlle had gehouden, en toen ze langzaam de trap op liep biggelden de tranen over haar wangen. Ze was niet teruggegaan naar haar oude kamer, maar op zolder gebleven bij haar moeder, die niet terug naar beneden wilde nadat de Duitsers daar vier jaar hadden gewoond.

Die avond ging Gaëlle niet bij haar moeder kijken. Toen ze de volgende ochtend naar haar toe ging, kwam Apolline net haar kamer uit. Ze keek weer vol haat naar Gaëlle, alsof alles wat er de vorige avond was gebeurd nog geen straf genoeg was. Haar moeder zag het kale hoofd en het blauwe oog van haar dochter, en zelfs zij wist wat dat betekende.

‘Wat is er gebeurd?’ vroeg ze vol afgrijzen. ‘Waarom hebben ze je zo behandeld? Wat heb je gedaan? Op wat voor manier heb je je land verraden? Met wie heb je geheuld?’ Ze kon zich niet voorstellen dat Gaëlle zoiets verschrikkelijks had kunnen doen terwijl haar vader als verzetsheld was gestorven.

‘Met niemand, mama,’ zei ze zacht. ‘Het is een misverstand. Ik kan het uitleggen.’

‘Nee, dat kun je niet,’ zei haar moeder verontwaardigd. ‘Over zulke dingen kan geen misverstand bestaan. Heb jij met Duitsers geslapen terwijl ik hier ziek in bed lag?’

‘Nee,’ zei Gaëlle waardig. ‘Ik heb met niemand geslapen. Ik ben nog maagd.’ Het was waar. De commandant had niets verkeerds gedaan, en hij had ervoor gezorgd dat zijn manschappen haar ook met rust lieten.

‘Je liegt!’ gilde haar moeder. ‘Je hebt ons te schande gemaakt! Hoe moeten we de mensen hier ooit nog onder ogen komen? Ze weten wat je bent. Kijk dan naar jezelf!’ Ze wees naar Gaëlles kaalgeschoren hoofd en Gaëlle barstte in tranen uit. Ze wist dat haar moeder te overstuur was om te begrijpen wat ze met de Franse kunstschatten had gedaan die haar waren toevertrouwd. Agathe was te hysterisch om er een woord van te kunnen geloven. Het kale hoofd sprak boekdelen.

Ze liep stilletjes de kamer uit met de bedoeling later terug te komen en ging naar Apolline, die beneden in de keuken was.

‘Ik zweer je dat ik nooit iets verkeerds heb gedaan,’ zei ze tegen de oude huishoudster, die geen spier vertrok.

‘Ik geloof je niet en niemand zal je geloven. Je hebt je lichaam verkocht voor eten. Je hebt met de vijand geslapen. Dat zal niemand hier ooit vergeten. Je bent voorgoed bezoedeld. Je hebt je ouders te schande gemaakt, je naam en iedereen die je ooit heeft gekend.’ Na de verdwijning van Rebekah en de moord op haar vader door de Duitsers was dit het derde bepalende moment in Gaëlles leven, en ze wist dat het haar altijd zou bijblijven.

Ze ging weer naar boven om bij haar moeder te kijken, die haar gezicht naar de muur had gekeerd en niet wilde eten. In de drie weken erna kreeg ze alleen een paar broodkruimels en wat slokjes water naar binnen. Ze werd te zwak om nog te praten, maar wanneer ze Gaëlle zag, keek ze vol haat en schaamte naar haar. Gaëlle liet de dokter komen, maar die kon haar moeder ook niet dwingen meer te eten. Na drie weken zelfopgelegde uithongering kreeg ze longontsteking doordat ze haar bed niet meer uit kwam. Drie dagen daarna keek Agathe naar Gaëlle, die bij haar bed zat. Gaëlle had nog geen kans gezien om haar de waarheid te vertellen over de schilderijen en de kinderen. Ze wilde de hand van haar moeder pakken, maar Agathe trok haar hand weg. Ze dacht nog steeds dat Gaëlle een verrader was, het ergst denkbare voor haar na vijf jaar oorlog en vier jaar Duitse bezetting. Ze deed haar ogen dicht en zakte weg. Ze zuchtte, zei de naam van haar man en stierf. Het was voorbij.

Gaëlle sloot voorzichtig haar ogen en bedekte haar, en toen Apolline een paar minuten later naar boven kwam, zag ze wat er was gebeurd.

‘Je hebt je moeder vermoord,’ zei ze kil.

‘Nee,’ zei Gaëlle boos, ‘de oorlog heeft haar vermoord. Die heeft ons allemaal doodgemaakt. Jou, mij, mijn vader, mijn broer, je zoon en duizenden Joodse kinderen. Niemand is nog hetzelfde, en ik ben niet waar je me voor aanziet. Het kan me niet schelen wat je denkt. Ik weet wie ik ben.’ Met die woorden liep ze de kamer uit, en twee dagen later werd haar moeder begraven. Ze verbood Apolline de plechtigheid bij te wonen, want ze wilde niet dat die haar rouw om haar moeder zou bederven. Ze was negentien en ze had al genoeg doorstaan.

‘Je kunt gaan,’ zei ze op de ochtend na de begrafenis tegen Apolline. De oude huishoudster keek haar ontzet aan.

‘Ik werk hier al mijn hele leven,’ zei ze met een smekende blik, maar Gaëlle kon geen medelijden meer met haar hebben.

‘Dat had je moeten bedenken voordat je me aangaf als collaborateur, afval naar me gooide op straat en me beschuldigde van moord op mijn moeder.’

‘Maar je… Ik heb je gezien… Je ging naar zijn slaapkamer…’ hakkelde de oude vrouw.

‘Ik mag dan naar zijn slaapkamer zijn gegaan, ik heb daar niet gedaan wat jij denkt. Trouwens, ik ga het huis toch afsluiten. Ik heb hier niets meer te zoeken.’ Ze moest er niet aan denken om ergens te blijven wonen waar ze als moffenhoer door de straten was gedreven.

‘Waar ga je naartoe?’

‘Weet ik niet. Ik verzin wel wat. Ga je spullen nu maar pakken en vertrek.’

Apolline stribbelde niet tegen. Ze geloofde nog steeds dat ze er goed aan had gedaan Gaëlle als verraadster aan te geven, al had ze er niet bij stilgestaan dat het gevolgen voor haarzelf zou hebben, dat het de dood van Gaëlles moeder zou worden en dat Gaëlle het chateau zou afsluiten.

Die middag liep Apolline met haar twee koffers naar buiten en viel de deur definitief achter haar dicht. De ooit zo toegewijde dienstmeid wist dat ze Gaëlle en het chateau nooit meer zou zien. Ze ging naar haar zus in Bordeaux. Toen Gaëlle de deur in het slot had horen vallen, ging ze in de woonkamer zitten en huilde. Nu was ze helemaal alleen.

Het duurde een maand voordat haar haar weer enigszins toonbaar was. Het was kort, en de meeste mensen konden wel raden waarom, maar ze werkte het bij en maakte het zo modieus als ze kon. Ze was nog steeds een mooi meisje, ondanks alles wat haar was overkomen. Ze had de veerkracht van de jeugd.

Ze bracht een paar uur in de schuur door, waar ze de opgerolde schilderijen in vloeipapier en schone witte katoen verpakte en in drie koffers stopte. Het was eind oktober en het begon kouder te worden. Ze wilde de schilderijen naar het Louvre brengen, dan was ze verlost van de plicht negenenveertig belangrijke kunstwerken te beschermen.

Ze had nog twee koffers met haar schamele garderobe erin en de envelop met geld die haar vader haar had nagelaten. Het was genoeg voor een paar weken in Parijs. Hoe het daarna moest, wist ze niet. Misschien zou ze echt een hoer worden, dan kreeg Apolline gelijk, dacht ze sarcastisch, maar ze wist dat ze dat nooit zou doen. Ze zou een baan moeten zoeken, maar hier kon ze niet blijven nadat ze zo te schande was gemaakt. Misschien zou ze ooit nog terugkeren naar het chateau, of het verkopen. Ze bedekte alle meubels en familieportretten met stofhoezen voordat ze wegging, sloot alles af en vroeg een van de pachtboeren zo af en toe te komen kijken of er niets kapot was of lekte.

Ze nam met haar vijf koffers de trein naar Parijs, stapte uit op Gare de Lyon en vroeg een taxichauffeur haar naar een goedkoop hotel in Saint-Germain-des-Prés te brengen. Ze belde het Louvre vanuit de lobby van het hotel, kreeg een administratief medewerker te spreken en vroeg om een afspraak met een curator. Ze wist niet bij wie ze moest zijn of wat ze moest doen. Daarna ging ze eten bij een bistro in de buurt, waar de mensen naar haar korte haar staarden en Amerikaanse soldaten hatelijke opmerkingen maakten en haar oneerbare voorstellen deden. Wat ze ook met haar kapsel had gedaan, ze wisten wat dat korte haar kon betekenen. Vaak hield het in dat ze met een losbandige vrouw te maken hadden die met iedereen wilde slapen die een uniform droeg, of dat hadden ze zich laten aanpraten. Ze ging in tranen terug naar haar hotel.

De volgende dag had ze een afspraak in het Louvre. Ze hadden geen reden om te denken dat het een belangrijke ontmoeting zou worden, en zoals ze al had verwacht werd ze naar het piepkleine kantoor gebracht van een jonge vrouw die maar een secretaresse was. Gaëlle had de drie koffers bij zich en wilde er zeker van zijn dat ze de schilderijen in goede handen achterliet.

‘Wat kan ik voor u doen?’ vroeg de vrouw koeltjes. Zij had het korte haar ook gezien. Iedereen zag het. Geen vrouw in Frankrijk wilde nog kort haar hebben. Ze wilden allemaal met hun lange haar bewijzen dat ze Frankrijk trouw waren gebleven.

Gaëlle wist niet goed waar ze beginnen moest. ‘Ik heb schilderijen die naar een Duitse commandant zijn gestuurd die de bevelhebber was over onze regio, in de buurt van Lyon. Een vriend en hij hebben die schilderijen in hun bezit gekregen via andere officieren, die ze hadden meegenomen. Toen het Duitse leger zich terugtrok, heeft hij ze aan mij gegeven met het verzoek ze naar het Louvre te brengen. Dus hier ben ik.’ Het klonk zelfs haar vergezocht in de oren, maar het was de waarheid, zo eenvoudig mogelijk weergegeven.

‘Uiteraard,’ zei de vrouw nuffig. ‘Laat ze hier maar achter.’

‘Het spijt me,’ zei Gaëlle beleefd, ‘maar dat zal niet gaan. Ze zijn uiterst kostbaar. Kunt u alstublieft iemand anders laten komen?’ De jonge vrouw aarzelde, maar toen Gaëlle niet in beweging kwam, pakte ze toch de telefoon op haar bureau. Ze vertelde het verhaal aan iemand aan de andere kant van de lijn. Toen luisterde ze lang. Waarschijnlijk dacht degene aan de andere kant dat het vervalsingen waren. ‘Ze wil ze hier alleen achterlaten als er iemand naar komt kijken,’ zei ze. Ze luisterde weer even en hing toen op, met een boze blik op Gaëlle, die nerveus tegenover haar zat. Gaëlle hoopte maar dat ze haar niet van diefstal zouden beschuldigen, maar de commandant had tegen haar gezegd dat ze zijn naam en rang moest doorgeven.

Vijf minuten later kwam er een vrouw met grijs haar de kamer in die een ongeduldige blik op Gaëlle wierp. ‘Wat moet dit voorstellen? En hoe komt u aan de schilderijen die u komt brengen?’

Gaëlle vertelde het verhaal nog eens, nu met meer details, en iets aan de manier waarop ze praatte, aarzelend en voorzichtig, zei de curator dat het waar zou kunnen zijn. Er waren wel meer vreemde dingen gebeurd tijdens de bezetting.

‘Mag ik ze aan u laten zien?’ vroeg Gaëlle, en de vrouw, die nu eerder gefascineerd dan ongeduldig leek, knikte. Gaëlle pakte met zorg een van de kleine Renoirs uit en legde hem behoedzaam op het bureau. De oudere vrouw keek er ongelovig naar. Het tweede schilderij dat Gaëlle liet zien was een Degas. Het derde een Monet. Toen pakte de vrouw de telefoon en vroeg iemand anders erbij te komen. Een paar minuten later kwam er een man binnen, een expert in vervalsingen, en hij keek verbluft naar de doeken.

‘Ze zijn allemaal echt. Geen twijfel mogelijk,’ zei hij, en de oudere vrouw richtte zich weer tot Gaëlle.

‘Weet u iets over de origine? Waar ze vandaan komen? Van wie ze waren? Van wie de Duitsers ze hebben afgenomen?’

‘Nee,’ zei Gaëlle naar waarheid. ‘Ik weet alleen dat die twee Duitse officieren niet wilden dat ze naar Duitsland zouden gaan. Andere officieren hadden ze uit musea gestolen, en misschien van Joden, ik weet het niet, en de commandant heeft me gevraagd ze na de oorlog naar u toe te brengen. Hij heeft ze verstopt in broden naar mij gesmokkeld. Ik heb ze verborgen en nu heb ik ze naar u gebracht, zoals ik had beloofd.’ Ze noemde de naam van de commandant en legde uit dat hij met zijn officieren haar familiechateau had geconfisqueerd tijdens de bezetting.

‘Was hij een vriend van u?’ vroeg de vrouwelijke curator, zoekend naar een verklaring voor het korte kapsel dat geen Franse vrouw uit vrije wil droeg.

‘Nee, hij was gewoon de bevelhebber van ons district. Ik was heel verbaasd toen hij me vroeg of ik dit wilde doen,’ zei ze eenvoudigweg. Ze had niets te verbergen.

De vrouw, die zich nog steeds afvroeg hoe een jonge vrouw met negenenveertig schilderijen in drie koffers kon rondlopen, vroeg wantrouwig: ‘Wilt u ze aan ons verkopen?’

‘Natuurlijk niet,’ zei Gaëlle gechoqueerd. ‘Ik kom ze terugbrengen. Ik weet niet waar de schilderijen vandaan zijn gekomen, maar de commandant zei dat u dat wel zou weten.’

‘Ik weet niet of dat zo is, maar we kunnen het wel uitzoeken. Wilt u nog eens zeggen wie u bent?’ vroeg ze vriendelijker dan eerst. Een Duitse officier had voorkomen dat een groot aantal meesterwerken uit Frankrijk werden weggehaald, en dit meisje kwam ze hier brengen. Het was een wonder.

‘Natuurlijk.’ Gaëlle noteerde haar naam, de naam van haar hotel en haar adres op het chateau. ‘Ik weet niet waar ik naartoe ga. Mijn ouders zijn allebei overleden en mijn broer ook. Ik ben naar Parijs gekomen om werk te zoeken. Ik weet niet hoelang ik nog in het hotel blijf, maar u kunt ook naar mijn huisadres schrijven als u wilt. Mijn post wordt uiteindelijk wel doorgestuurd.’ Zodra ze een vast adres had, kon ze de boer die een oogje op het chateau hield vragen of hij haar post wilde doorsturen. Niet dat ze post verwachtte.

‘Ik weet niet hoe ik u moet bedanken,’ zei de vrouw, en ze gaf Gaëlle een hand. ‘Dit zijn hoogst ongebruikelijke omstandigheden.’

‘Dat komt vaak voor, in tijden van oorlog,’ zei Gaëlle zacht. ‘Ik ben gewoon blij dat u ze terug hebt gekregen.’

‘Het was heel loffelijk van die twee officieren om die schilderijen te redden, en van u om de schilderijen hierheen te brengen.’ Gaëlle had ze ook kunnen verkopen, maar ze kon zich niet voorstellen dat ze haar belofte aan de commandant zou breken. Toen schoot de vrouw nog iets te binnen, en ze schreef een naam en adres op een kaartje.

Gaëlle nam het van haar aan en keek ernaar. ‘Wat is dat?’

‘Misschien een baan,’ zei de vrouw met een glimlach. Ze had kinderen van Gaëlles leeftijd, en het meisje zag er zo jong en verweesd uit dat ze medelijden met haar had. Toen Gaëlle weg was, wendde ze zich tot de secretaresse aan het bureau. ‘Als er weer iemand komt die je vertelt dat hij of zij negenenveertig meesterwerken komt brengen, probeer hem of haar dan niet af te schepen maar bel mij onmiddellijk.’

‘Natuurlijk,’ zei de jonge vrouw nerveus. Maar wie had ooit kunnen dromen dat de schilderijen echt waren? Gaëlle vertrok glimlachend. Ze dacht dat de commandant blij zou zijn. Het was goed gegaan. De meeste schilderijen waren weer waar ze hoorden, in een museum, en ze hoopte dat de rest, de stukken uit particulier bezit, snel zou worden teruggegeven aan de rechtmatige eigenaren.

Nadat ze in het Louvre was geweest, ging Gaëlle naar een ander adres: het kantoor van het Rode Kruis. Toen ze binnenkwam zat het er vol mensen die op zoek waren naar familieleden in heel Europa. Ze moest twee uur wachten voordat ze iemand kon spreken, maar los van de schilderijen was dit het belangrijkste wat ze moest doen. Ze had er tweeënhalf jaar op gewacht, en ze wilde nu antwoord op haar vragen.

Ze legde aan de vrouw die haar te woord stond uit wie ze wilde opsporen. Ze gaf de namen van alle leden van het gezin Feldmann, de datum waarop ze uit hun huis waren gehaald en wanneer ze vanuit het kamp naar Duitsland of elders waren gedeporteerd.

De vrouw maakte zorgvuldig aantekeningen. Toen keek ze Gaëlle meelevend aan en zei vriendelijk: ‘Je beseft toch wel dat de kans bestaat dat er niemand van de Feldmanns meer in leven is? Maar heel weinig mensen hebben de kampen overleefd. Als we geluk hebben, vinden we er misschien één of twee, maar misschien ook niet.’ De kampen waren in de afgelopen weken een voor een bevrijd, sinds het eerste kamp, Majdanek, in juli was bevrijd door het Sovjetleger. De verhalen erover waren schokkend, onmenselijk en ongelooflijk. De foto’s die Gaëlle van de kampen en de geteisterde overlevenden had gezien, hadden haar aan het huilen gemaakt.

‘Ik wil weten wat er met ze is gebeurd,’ zei Gaëlle koppig. ‘We moeten het weten. Misschien zat Rebekah in een van die kampen die net zijn bevrijd en is ze te zwak om naar huis te komen. Als ze nog leeft, wil ik naar haar toe.’

‘Vanzelfsprekend,’ zei de vrouw vriendelijk. Ze vroeg Gaëlle over drie weken nog eens langs te komen. Gaëlle vond het lang wachten, maar dat was het waard als ze Rebekah vonden. Misschien had ze het overleefd. Ze was jong en sterk geweest. Gaëlle weigerde te geloven dat ze dood was. Ze wist zeker dat ze haar uiteindelijk zouden vinden.

Daarna ging ze terug naar het hotel. Het was een uitputtende dag geweest, vooral in emotioneel opzicht. Ze had honger, maar ze wilde niet naar een bistro, waar soldaten haar weer lastig konden vallen, dus ging ze naar haar kamer en ondanks haar lege maag viel ze in slaap zodra haar hoofd het kussen raakte.

De volgende ochtend werd ze uitgehongerd wakker en ging naar een andere bistro, waar geen soldaten waren. Ze droeg een effen zwarte rok, een zwart jasje dat van haar moeder was geweest en iets te ouwelijk voor haar was, en zwarte schoenen zonder hakken, want ze was lang genoeg. Ze bestelde een café au lait en twee croissants, die zalig waren, en toen herinnerde ze zich het kaartje dat de vrouw in het Louvre haar had gegeven. Gaëlle dacht dat er op het opgegeven adres misschien werk zou zijn voor een secretaresse of galerieassistente, en ze hoopte maar dat ze in aanmerking zou komen. Ze had geen secretaresseopleiding gevolgd en ze had geen enkele werkervaring, maar ze moest snel een baan vinden, voordat ze door haar geld heen was. Ze pakte het kaartje en las het nog eens. De naam die de curator had opgeschreven, Lucien Lelong, zei haar niets, en het adres evenmin. Ze kocht een stadsplattegrond in een kiosk, liep naar het adres en kwam uit bij een klein, elegant gebouw. Op een discreet bordje stond LELONG en er kwamen net twee goedgeklede dames naar buiten. Gaëlle keek ze na en belde toen aan.

Er werd opengedaan door een man in een donker pak, die haar een beetje verbaasd opnam en vroeg of ze een afspraak had. Ze zag een grote ontvangstruimte achter hem, maar ze had nog steeds geen idee bij wat voor onderneming ze was aangekomen. Het leek meer een woonhuis, en ze vroeg zich af of de curator haar op een baantje als huishoudster af had gestuurd. Ze was bereid alles aan te pakken, als het maar legaal was en niet in de prostitutie.

‘Ik kom voor de baan,’ zei ze dapperder dan ze zich voelde, en de man glimlachte en bracht haar naar een kleine, eenvoudig ingerichte zitkamer met witte meubels die gestoffeerd waren met grijze zijde. Hij vroeg haar even te wachten en liep weg. Aan de wanden hingen tekeningen van avondjurken en foto’s van modeshows met mannequins van voor de oorlog. Gaëlle vroeg zich af of ze in een soort winkel was, maar zo zag het er niet uit. Ze wist het nog steeds niet toen de man terugkwam met een lange, dunne blonde vrouw. Ze had een beeldschoon gezicht en ze droeg een simpel, nauwsluitend zwart mantelpakje met een modieus korte rok tot vlak over de knie. Stoffen waren op rantsoen geweest tijdens de oorlog, dus was de mode korter en strakker geworden om stof te besparen. De vrouw, die een strak knotje had, schrok toen ze Gaëlles korte haar zag, dat bijna jongensachtig was, maar dat ze op een flatteuze manier had bijgeknipt. De man in het donkere pak liet Gaëlle alleen met de vrouw, die hij had voorgesteld als madame Cécile.

‘Je komt solliciteren?’ vroeg de vrouw nadat ze Gaëlle van top tot teen had bekeken, inclusief haar ouderwetse kleding, die Cécile eruit vond zien als afdankertjes van een oma. ‘Als vendeuse?’ vroeg ze door.

‘Graag,’ zei Gaëlle, die verlegen werd onder de indringende blik van de blonde vrouw, al wist ze niet wat ze zou moeten verkopen. Er was hier niets te koop. Het vervoeren van Joodse kinderen voor de OSE was minder beangstigend geweest dan de blik van de vrouw in het chique zwarte pakje. Gaëlle wist niets van mode, maar ze zag aan de zelfverzekerde, elegante houding van de vrouw dat ze stijl moest hebben. Gaëlle had nooit aandacht besteed aan haar kleding. Haar moeder had een kleermaakster in de buurt gehad, maar ze had nooit iets bijzonders gedragen of de mode op de voet gevolgd. Mevrouw Feldmann, die wel eens in Parijs ging winkelen en een kleermaakster in Lyon had, had veel mooiere kleren gehad.

‘Wil je alsjeblieft even voor me door de kamer lopen?’ vroeg de vrouw op gebiedende toon, en Gaëlle deed wat haar werd opgedragen. De vrouw keek naar haar en fronste haar wenkbrauwen. ‘Nog eens, graag. Recht je rug en kijk voor je.’ Gaëlle liep nog eens door de kleine kamer, en madame Cécile knikte alsof ze nu tevreden was. ‘Dat was beter,’ zei ze vriendelijk. Het was allemaal een raadsel voor Gaëlle: wat ze hier deed, wat de baan inhield en wat ze hier verkochten. ‘Vóór de oorlog zou je het goed hebben gedaan,’ zei madame Cécile cryptisch. ‘Sinds de bezetting hebben we geen shows meer gegeven, maar we maken nog wel proefstukken die we door meisjes aan onze cliënten laten showen.’ Madame Cécile schrok niet van Gaëlles haar, want in Parijs liepen sinds augustus genoeg vrouwen rond met een kaalgeschoren hoofd.

‘Kom maar met mij mee,’ zei ze, en Gaëlle liep achter haar aan de kamer uit en een lange gang door. Madame Cécile pakte een sleutel en maakte een deur open. De grote ruimte erachter zat vol vrouwen in witte jasschorten. Ze knipten stof aan lange tafels, kleedden paspoppen aan of naaiden kleding met de hand. Hoewel stoffen nog steeds op rantsoen waren, leken ze hier genoeg te hebben om een zaal vol vrouwen bezig te houden.

‘Is dit de winkel?’ vroeg Gaëlle, die met grote ogen om zich heen keek.

‘Nee, kind,’ zei madame Cécile, die glimlachte om zoveel naïviteit. ‘Dit is het atelier, de werkruimte. Monsieur Lelong maakt haute couture.’ Gaëlle wist niet precies wat haute couture was, maar uit de mond van madame Cécile klonk het heel belangrijk, en de paar stukken die Gaëlle kon zien en die bijna af waren, zagen er prachtig uit. Ze keek gefascineerd naar de bedrijvigheid in de zaal. Madame Cécile vertelde haar dat Lucien Lelong een van de belangrijkste Parijse modeontwerpers was, en dat hij ten tijde van de oorlog alleen was overschaduwd door Coco Chanel, die door haar nauwe banden met het Duitse opperbevel goede zaken had gedaan tijdens de bezetting. Lelong had zich meer op de vlakte gehouden, al had ook hij Duitse officiersvrouwen gekleed.

Gaëlle stond nog om zich heen te kijken toen er een slanke jongeman binnenkwam en alle vrouwen opeens nog ijveriger leken te werken dan ze toch al deden. Madame Cécile stelde hem aan Gaëlle voor als Christian Dior, de hoofdontwerper van Lucien Lelong. Het was nog maar net aan het licht gekomen dat hoewel Dior ook hooggeplaatste Duitse cliënten had gehad, hij gedurende de hele bezetting de informatie die hij daardoor opdeed had doorgegeven aan de verzetsbeweging. Zodoende was hij nu een held, in tegenstelling tot Coco Chanel, die niet alleen als collaborateur werd gezien, maar er ook van werd verdacht te hebben gespioneerd voor de Abwehr, de Duitse Militaire Inlichtingendienst, en die zodra Parijs werd bevrijd Frankrijk voor Zwitserland had verruild. Diors zus Catherine had ook in het verzet gezeten, maar zij was door de Gestapo betrapt en wegens haar subversieve activiteiten naar een concentratiekamp gestuurd. Christian hoopte dat ze snel vrij zou komen.

‘Wat vind je van haar?’ vroeg Cécile zacht aan hem terwijl Gaëlle met een paar naaisters praatte die een avondjurk van borduurwerk voorzagen.

‘Als wat?’ vroeg de hoofdontwerper afwezig. Hij werkte aan de proefstukken voor de voorjaarscollectie en hij was bang dat hij niet genoeg stof zou kunnen krijgen om aan de vraag van de clientèle te kunnen voldoen. Hij wierp nog een blik op Gaëlle. ‘Knap meisje,’ merkte hij op, ‘mooi zelfs. Hadden we haar vóór de oorlog maar voor onze shows gehad. Kunnen we haar gebruiken?’

‘Vast wel,’ zei Cécile, die ervan overtuigd was dat ze weer weelderige modeshows zouden gaan geven als er weer voldoende stoffen te krijgen waren. ‘Maar voorlopig heeft zij ons harder nodig dan wij haar. Ze is haar hele familie verloren tijdens de bezetting, vader, moeder en broer. Ze is naar Parijs gekomen om werk te zoeken en ze is nog piepjong, net negentien.’

‘We kunnen haar wel gebruiken om proefstukken te tonen,’ zei Christian peinzend. ‘Ze is mooi en heeft een prettige uitstraling. Je kunt haar leren hoe ze moet lopen en showen. Haar ongedwongenheid en natuurlijke elegantie staan me wel aan. Ze kan onze goede daad van vandaag zijn. Die zal ze wel nodig hebben,’ zei hij met een glimlach naar het hoofd haute couture van het huis. Toen zag hij Gaëlles haar en zijn gezicht betrok. ‘Heeft ze geheuld?’ vroeg hij fluisterend.

‘Ze zegt van niet.’ Cécile had haar ernaar gevraagd. ‘Ik weet niet waarom, maar ik geloof haar. Iemand in haar dorp niet, gezien dat haar.’

‘Ik wil graag geloven dat ze de waarheid spreekt,’ zei de ontwerper, en Cécile knikte. Gaëlle had iets onschuldigs, en ze leek principes te hebben. Ze leek ouder dan ze was, wat waarschijnlijk door de oorlog kwam.

‘Waarom laat je haar niet meteen beginnen? Er komen twee cliënten deze week die hier wel vaker zijn geweest, maar nog nooit iets hebben gekocht. Een nieuw gezicht maakt het altijd spannender.’ Cécile knikte en Christian liep het atelier uit. Een paar minuten later nam Cécile Gaëlle mee naar haar kantoor, waar ze gingen zitten.

‘Als je wilt, kun je morgen beginnen,’ zei Cécile glimlachend. ‘Je treft het dat monsieur Dior je leuk vond, dat heb je hier nodig, maar je moet nog veel leren over lopen, bewegen en de kleding goed laten uitkomen. En je zegt nóóit iets tegen een cliënt, tenzij je iets wordt gevraagd,’ vervolgde ze streng. ‘Waar woon je?’

‘In een hotel, maar daar kan ik niet lang meer blijven. Ik moet iets anders zoeken.’ Dat baarde haar zorgen, maar ze was blij dat ze zomaar een baan had gevonden. Het was als een droom die uitkwam!

‘We hebben een appartement voor de modellen. Er wonen nog vier meisjes, en we rekenen erop dat jullie je als dames gedragen en aardig voor elkaar zijn.’ Cécile zei het frikkerig, en soms voelde ze zich ook net een schooljuffrouw.

Gaëlle keek haar ongelovig aan. ‘Hoeveel huur moet ik daar betalen?’

‘Niets. Zolang je als model werkt voor monsieur Dior, mag je er gratis wonen.’

Gaëlle bedankt haar met tranen in haar ogen. Ze had een baan en een appartement. Ze werd haute-couturemodel, en toen ze even later naar buiten kwam, fluisterde ze tegen de portier dat ze de baan had, en hij glimlachte breed naar haar en maakte het V-teken. Ze liep op wolken terug naar het hotel, en toen ze er was, belde ze de curator van het Louvre die haar het adres had gegeven om haar te bedanken. De vrouw klonk alsof ze blij voor haar was.

Toen Gaëlle die avond haar spullen pakte in het hotel, bedacht ze hoeveel geluk ze had gehad. Er was een heel nieuw leven begonnen. Het enige wat er nog aan ontbrak, was iemand die ze erover kon vertellen. Ze had geen vrienden of vriendinnen, geen familie. Ze wist dat Rebekah heel enthousiast zou hebben gereageerd. De enige mensen aan wie ze het kon vertellen, waren de portier bij Lucien Lelong en de receptionist in het hotel, die het druk had en haar amper leek te horen, maar het enige waar het nu om ging, was dat ze een baan had. Gaëlle hoopte maar dat haar ouders trots op haar zouden zijn geweest.

7

Gaëlle stond voor dag en dauw op voor haar eerste werkdag bij Lucien Lelong. Ze wist niet wat ze kon verwachten, en ze was zenuwachtig. Ze trok een grijze plooirok aan die ze vroeger naar school had gedragen, een grijze trui, dezelfde platte schoenen van de vorige dag en het zwarte jasje van haar moeder. Ze maakte zich nooit op en haar haar was nog te kort om er iets mee te doen.

Ze nam haar beide koffers mee naar haar werk en zette ze in de kleedkamer voor de modellen. Ze zag er een beetje tegen op om de andere meisjes te ontmoeten, maar die waren er nog niet. Madame Cécile zei dat ze allemaal heel aardig waren en stuurde Gaëlle toen naar de kapper.

‘Moet het nog korter?’ vroeg Gaëlle verbaasd.

‘Nee, alleen beter,’ zei Cécile met een lach. Ze had de kapper verteld wat monsieur Dior wilde. Het moest stijlvol geknipt worden, zodat het korte haar eruitzag alsof het zo bedoeld was en niet als het werk van verontwaardigde dorpelingen.

Gaëlle voelde zich geïntimideerd in de modieuze kapsalon waar ze haar naartoe hadden gestuurd en ze verwonderde zich erover wat de kapper met een behendige knip hier en daar wist te bereiken. Haar kapsel was nu een fashion statement in plaats van een brandmerk. Toen ze twee uur later terugkwam, waren de andere modellen er ook. Ze vonden het leuk om kennis met haar te maken en zeiden dat ze haar kapsel prachtig vonden. Madame Cécile stelde Gaëlle voor aan de andere meisjes, die tussen de achttien en tweeëntwintig jaar oud waren. Toen ze giechelend in de kleedkamer zaten, kreeg Gaëlle het gevoel dat ze weer op school zat. Er kwamen die ochtend geen cliënten voor wie ze kleding hoefden te showen.

Ze gingen samen lunchen in een bistro in de buurt en ’s middags, toen de andere meisjes kleren toonden aan cliënten, leerde Cécile Gaëlle hoe ze moest lopen en staan en hoe ze de ontwerpen van monsieur Dior ‘allure’ kon geven.

Na het werk gingen ze naar het appartement. Elodie, die uit Marseille kwam, hielp Gaëlle een van haar koffers te dragen. Het appartement, dat zich in een klein, chic gebouw bevond, was ruim en telde vijf slaapkamers. Gaëlle kreeg de kleinste, die nog veel groter was dan het zolderkamertje waar ze de laatste vier jaar had doorgebracht. Zodra ze had uitgepakt trok Ivy, een Brits meisje, een fles champagne open om het te vieren. Zij was haar ouders en haar jongere zusje kwijtgeraakt bij een van de bombardementen op Londen, had ze Gaëlle tijdens de lunch verteld. Haar vriendje, dat bij de RAF had gezeten, was twee jaar eerder gesneuveld. Ze was dus net zo alleen als Gaëlle. Ze hadden hun tol betaald, en ze waren dankbaar voor hun baan bij Lelong. Ze waren allemaal gesteld op monsieur Dior en ze kregen een goed salaris. Ivy had aangeboden Engels met Gaëlle te oefenen zodat ze met Amerikaanse cliënten kon praten als die haar iets vroegen. Ze had op school wel Engels gehad, maar ze was het verleerd.

Marie, de oudste van de groep, die over de andere meisjes moederde, keek die avond naar Gaëlles kleren en zei haar wat ze naar haar werk moest aantrekken. Op den duur zou ze door het couturehuis worden gekleed, maar tot die tijd moest ze er zo stijlvol mogelijk uit proberen te zien met de middelen die ze had.

‘Het is niet veel, hè?’ zei Gaëlle gegeneerd. De andere meisjes waren in haar ogen heel mondain. Ze had haar schoolkleding meegebracht en een paar dingen van haar moeder, die haar niet goed pasten. Sinds het begin van de oorlog, toen ze veertien was, had ze geen nieuwe kleren meer gekregen. Thuis had ze die ook niet nodig gehad, maar hier wel.

‘Maak je geen zorgen,’ zei Elodie, die haar hoofd om de deur stak, ‘je mag wel iets van mij lenen.’ Die avond kreeg Gaëlle van alle meisjes een paar kledingstukken, en ze was ontroerd. Ze had niet meer met leeftijdsgenoten kunnen praten sinds Rebekah was verdwenen, en ze had nooit zulke meisjes gekend als deze. Het was leuk om met hen samen te wonen. Alles in Parijs leek glamoureus in Gaëlles ogen, en de avond erna namen ze haar mee naar hun favoriete bistro. Ze gingen vaak samen uit, maar zonder Marie, die een vaste vriend had en hoopte dat ze zich zouden verloven wanneer ze genoeg hadden gespaard. Haar vriend, die rechten had gestudeerd voordat de oorlog begon, had in Parijs in het verzet gezeten en was nu taxichauffeur. Monsieur Dior had haar in het café gezien waar ze als serveerster werkte; hij had haar schoonheid opgemerkt en haar in dienst genomen. Alle meisjes waren toevallig in dit werk gerold en voelden zich heel bevoorrecht dat ze zo’n goede baan hadden.

Desondanks waren ze geen van allen van plan eeuwig model te blijven. Elodie wilde terug naar school, Ivy hoopte uiteindelijk terug te gaan naar Engeland en Marie wilde trouwen en kinderen krijgen. Juana, het vierde meisje, was Braziliaans en wilde ook terug naar huis. Ze was verlegen en wilde de verpleegstersopleiding doen. Ze had een grote familie, die ze miste. Gaëlle wist niet wat ze wilde, behalve dan zich losmaken van haar dorp en alle pijn en verlies die ze daar had meegemaakt. Ze kon nog niet aan haar toekomst denken, hoe ze die wilde invullen of met wie. Het heden, in Parijs als model werken voor Christian Dior, was voorlopig meer dan genoeg voor haar. Ze had in jaren niet zoveel plezier gehad of zich zo veilig en welkom gevoeld als nu bij haar nieuwe huisgenotes. Het was een zegen om niet meer met soldaten van het vijandelijke leger onder een dak te hoeven wonen, al liepen er nog genoeg mannen in uniform door de stad om met Parisiennes te flirten, zowel Fransen als geallieerden.

Na twee dagen had Gaëlle haar eerste fotoshoot, en madame Cécile legde haar uit hoe ze moest poseren. Ze werd opgemaakt en kreeg allerlei prachtige kledingstukken aan die haar goed stonden. Monsieur Dior kwam zelf kijken, maakte een paar opmerkingen en liep de studio weer uit. De fotograaf, Ed Thompson, was een Amerikaan. Hij vertelde dat hij net uit het leger kwam en blij was dat hij het grootste deel van zijn diensttijd in Washington gestationeerd was geweest, waar hij pr-foto’s van militaire kopstukken had gemaakt. Door de verhalen over de strijd in Europa had hij beseft hoe hij had geboft. De Duitsers vochten op sommige plaatsen nog steeds. Hitler probeerde Italië in te nemen om de geallieerden weg te houden en de Fransen probeerden Straatsburg te heroveren op de Duitsers. Het leven in Parijs was beter geworden sinds de bevrijding, maar de oorlog was nog lang niet voorbij.

‘Ik heb gehoord dat het er hier hard aan toeging,’ zei Ed tegen Gaëlle toen ze voor hem poseerde. Een van de andere modellen had haar verteld dat hij een beroemd fotograaf was, en ze werkten allemaal graag met hem. Aan het eind van de sessie zei hij tegen Gaëlle dat hij met plezier met haar had gewerkt. ‘Jij wordt nog eens heel groot als model,’ zei hij, en hij leek het te menen. ‘Je zou het in New York moeten proberen.’

‘Ik ben nog maar net hier en ik vind het heerlijk,’ zei ze met een meisjesachtige, verzaligde blik, en hij schoot in de lach. Haar schoolengels was weifelend maar toereikend, en Ivy hielp haar.

‘Het is een hard wereldje, maar jij begint al aan de top. Beter dan dit wordt het niet.’ Terwijl hij het zei, drong het tot haar door wat haar was overkomen. Ze was nog geen week in Parijs en ze was al model voor Christian Dior, woonde in een prachtig appartement en had vier nieuwe vriendinnen. Het duizelde haar. Haar hele leven was veranderd toen ze naar Parijs ging. De oorlog in Frankrijk was bijna voorbij. Parijs was weer vrij. Ze popelde om te zien wat haar glamoureuze nieuwe leven voor haar in petto had. Opeens voelde het alsof ze een hele zwerm beschermengelen had: madame Cécile, Christian Dior en haar vier huisgenotes.

De avond na haar fotoshoot namen de fotograaf, Ivy en Elodie Gaëlle mee naar de bar van het Ritz om iets te drinken. Elodie vertelde haar dat het mooie hotel gedurende de bezetting vol Duitse officieren had gezeten. De enige burger die er had mogen wonen, was de ontwerpster Coco Chanel, dankzij haar connecties. Ze had haar winkels aan het begin van de oorlog gesloten en kende iedereen in Parijs. Ze was rabiaat antisemitisch, raakte bevriend met Göring, Himmler en Goebbels van de SS-elite en begon een verhouding met baron Hans Günther von Dincklage, die officier was, zodat ze toegang had tot de Duitse jetset en militaire kringen. En in een adembenemende coup had ze geprobeerd het alleenrecht te krijgen op Parfums Chanel van de broers Wertheimer, die de eigenaren waren van het merk. Ze probeerde het hun te ontfutselen door erop te wijzen dat ze Joods waren en dus geen recht meer hadden op de onderneming, maar kwam tot de ontdekking dat de broers in mei 1940, een maand voor de bezetting, hun bedrijf op naam van Felix Amiot hadden laten zetten, een christen. Die overname mislukte dus, maar Coco Chanel werd een van de rijkste vrouwen van Frankrijk door haar aandeel in het bedrijf, en tot de bevrijding was ze de ster van Parijs. Ze was de stad al ontvlucht toe Gaëlle er aankwam, maar er werd nog veel over haar gesproken. Christian Dior was met zijn verzetswerk haar tegenpool, en hij genoot veel respect.

Daar zaten de meisjes en Ed in de bar van het Ritz over te praten toen Elodie een aantrekkelijke Amerikaanse officier binnen zag komen die aan een tafeltje vlak bij het hunne ging zitten. Hij was alleen en kon zijn ogen niet van de drie mooie vrouwen afhouden, en nadat ze wat glimlachjes hadden uitgewisseld kreeg Ed toestemming van de meisjes om hem te vragen erbij te komen zitten. Ze stelden zich voor. Ed en Ivy spraken Engels, maar Elodie en Gaëlle konden dat nauwelijks. De officier vertelde in verbazend goed Frans dat hij Billy Jones uit Houston in Texas was. Hij was een week eerder vrijgelaten uit een krijgsgevangenenkamp in Duitsland, waar hij Frans had geleerd van de Franse krijgsgevangenen, zo legde hij de meisjes uit. Van de bewakers had hij Duits geleerd. Hij had twee ontsnappingspogingen gedaan, maar hij was beide keren gepakt en had uiteindelijk twee jaar in het kamp gezeten.

‘Je zult wel staan te trappelen om naar huis te gaan,’ zei Ed meelevend toen hij het verhaal van de Texaan had aangehoord. ‘Wat doe je nog in Parijs?’

Jones lachte opgewekt. ‘Ik ben hier op uitnodiging van generaal Eisenhower. Hij gaf ons de keus: met de eerste de beste vlucht naar huis of een “speciale missie” voor twee weken in Parijs en doen waar we zin in hebben. Het leger dekt ons in bij de mensen thuis. Mijn meisje is met een ander getrouwd toen ik vermist werd verklaard, dus ik dacht: wat kan het me ook verdommen, ik doe die “speciale missie” nog even.’ Hij grijnsde breed en leek zich wel te vermaken, zo met drie beeldschone jonge modellen aan tafel. ‘Misschien moet ik de generaal hier maar persoonlijk voor bedanken,’ zei hij toen Elodie hem een glas champagne inschonk. Ze waren allemaal vrolijk. Ed zou de volgende dag terugvliegen naar New York, maar Billy had nog een week in Parijs en wilde daar ten volle van profiteren. Ze lieten hem bij het Ritz achter en hij beloofde de volgende dag naar het appartement van de meisjes te bellen.

Gaëlle kwam net uit haar werk toen hij belde, en ze was alleen thuis. De anderen waren nog met monsieur Dior aan het doorpassen in het atelier. Billy leek niet teleurgesteld dat hij haar aan de lijn kreeg. Hij vroeg of ze met hem bij Maxim’s wilde eten. Ze bood aan samen met Elodie te komen, maar hij zei dat hij haar nog wel zou zien en nu alleen met Gaëlle wilde dineren.

Hij kwam haar ophalen en ze hadden een leuke avond samen. Na het diner gingen ze dansen. Hij probeerde een paar keer haar te zoenen, en ze zei onschuldig dat ze hem graag mocht, maar dat als ze nu een romance begonnen, ze verdrietig zou zijn als hij weer voor onbepaalde tijd wegging. Het was een verstandige opmerking, maar niet eentje die hij wilde horen nu hij zich, na twee jaar in een krijgsgevangenenkamp, twee weken lang in Parijs mocht uitleven, met dank aan het Amerikaanse leger.

‘Misschien moet je me dan maar in Texas komen opzoeken,’ stelde hij voor nadat hij het grootste deel van een fles champagne had opgedronken, na een diner met wijn. Hij dronk veel, maar hij was een aardige jongen, goed gezelschap en niet opdringerig, alleen iets amoureuzer dan ze zou willen.

Om vier uur ’s nachts bracht hij haar thuis, na nog meer champagne, nog meer dansen en een laatste poging haar te zoenen. Ze had hem graag als vriend gehad, maar ze betwijfelde of ze elkaar ooit nog zouden tegenkomen. Hij zou bij thuiskomst afzwaaien en had geen plannen om nog eens naar Europa te gaan. Hij zocht geen bruid, maar wilde zich gewoon in Parijs amuseren tot hij naar huis ging. Hij had het verdiend.

De volgende ochtend zei Gaëlle bij het ontbijt tegen Elodie dat zij met hem uit moest gaan.

‘Vind je dat niet erg?’ Elodies ogen begonnen te stralen.

‘Helemaal niet,’ verzekerde Gaëlle haar.

Die middag belde hij, en Gaëlle zei tegen hem dat ze die avond al iets had en gaf de hoorn aan Elodie. Ze maakten een afspraak voor die avond, en toen Elodie om zes uur ’s ochtends thuiskwam, was ze in de wolken. Toen Gaëlle bij het ontbijt haar dromerige blik zag, glimlachte ze bij het idee dat Billy had gekregen wat hij wilde: een onvergetelijke nacht in Parijs met een mooi meisje dat hij nooit meer zou vergeten.

Binnen een paar weken nadat ze bij Lelong was begonnen, kende Gaëlle de kneepjes van het vak. Ze wist hoe ze moest lopen en poseren en kon zichzelf opmaken. Fotografen vonden het heerlijk om met haar te werken en ze was heel fotogeniek. Ze was niet lastig, maar juist opgewekt en leuk om mee te praten, en ze deed wat haar werd opgedragen, zonder kapsones of aanstellerij. Ze genoot elke dag van haar werk. Het was moeilijk te geloven dat ze nog maar een paar maanden eerder een leven vol ontberingen, gevaar en ellende had geleid en dat ze twee jaar lang haar leven had gewaagd door Joodse kinderen te vervoeren. Nu hoefde ze alleen nog maar mooi te zijn, en daarbij werd ze geholpen met schitterende kleren, door kappers en visagisten en zelfs met sieraden.

De meeste andere meisjes waren tijdens de bezetting al in Parijs geweest en deden dit werk al een poosje. Ze vonden allemaal dat Gaëlle zich bewonderenswaardig snel aanpaste. De meisjes hadden ieder hun eigen verleden, al praatte Gaëlle nooit over het hare. Dat haar vader was gedood omdat hij in het verzet zat, dat haar broer een maand daarvoor was omgekomen, dat haar moeder was weggekwijnd tot ze stierf en dat haar beste vriendin was gedeporteerd omdat ze Joods was, vond ze geen verhalen om met de anderen te delen, maar ze luisterde wel naar de hunne. De andere meisjes voelden aan dat bepaalde dingen voor haar te pijnlijk waren om over te praten en drongen niet aan. Ze wilden de oorlog allemaal achter zich laten. Gaëlle praatte liever over wat hen nu bezighield: kleding tonen aan cliënten, fotoreportages maken voor tijdschriften, hoe mooi de ontwerpen van monsieur Dior waren. Nu het makkelijker werd om aan stoffen te komen, was het spannend om een compleet nieuwe look te zien ontstaan, altijd met het onmiskenbare stempel van Dior.

In het voorjaar, een halfjaar nadat Gaëlle voor het modehuis was begonnen, was ze een van de meest gewilde en geliefde modellen van Parijs, en in juni werd ze geboekt voor een omslagfoto voor Vogue in New York. Ze kon bijna niet wachten. Elke dag was een nieuw avontuur.

Dat de Duitsers zich in mei hadden overgegeven, had de sfeer in Frankrijk ook een stuk vrolijker gemaakt. De oorlog in Europa was nu echt voorbij en de toekomst lachte Gaëlle toe.

Ze was nog een paar keer naar het Rode Kruis gegaan, waar ze nog steeds geen nieuws voor haar hadden, tot ze haar op een dag in mei thuis opbelden om te vragen of ze langs wilde komen. Ondanks de bureaucratische chaos in Duitsland waren ze er eindelijk in geslaagd de Feldmanns te traceren, maar ze wilden er telefonisch niets over kwijt. Gaëlle wist niet of dat een goed teken was of juist niet, maar ze hoopte dat het betekende dat Rebekah was gevonden, mogelijk in een ziekenhuis in Duitsland om te herstellen na haar bevrijding uit een concentratiekamp. Op een warme middag ging ze na haar werk naar het kantoor van het Rode Kruis. Ze droeg een zwarte broek en een witte zijden blouse en zag er heel aantrekkelijk uit, alsof ze een heel ander mens was geworden sinds haar eerste bezoek, maar zodra ze op een stoel tegenover het bureau van de Rode Kruis-medewerkster ging zitten, was ze geen Dior-model meer, maar Rebekahs beste vriendin, zoals ze altijd was geweest. Ze keek gespannen naar de vrouw, wachtend op nieuws over haar jeugdvriendin.

‘Het is nog steeds ongelooflijk moeilijk om aan informatie uit Duitsland te komen. De Duitsers hielden hun administratie nauwgezet bij, maar tegen het eind van de oorlog hebben ze veel gegevens vernietigd. We vragen iedereen die hier langskomt naar nieuws over anderen die we zoeken en die in hetzelfde kamp kunnen hebben gezeten, en de overlevenden beginnen nu terug te keren. Velen van hen waren te ziek of te zwak om te reizen toen ze net uit het kamp kwamen en zijn in ziekenhuizen daar opgenomen, waardoor ze ook moeilijker te vinden waren. Een maand geleden hebben we bericht uit Duitsland gekregen over de Feldmanns, en dat wordt bevestigd door twee overlevenden uit hetzelfde kamp. Ik denk dus dat we het hele verhaal nu kennen, maar ik moet je waarschuwen dat het geen goed nieuws is.’ Daar was Gaëlle al drie jaar bang voor, al sinds het gezin uit kamp Chambaran was gedeporteerd.

‘Waar zijn ze naartoe gestuurd?’ vroeg Gaëlle berustend.

‘Vanuit Chambaran zijn ze naar kamp Arandon in het noordoosten gestuurd, en van daaruit is het hele gezin naar Auschwitz gedeporteerd,’ zei de vrouw somber. Het was een naam die Gaëlle angst aanjoeg na alle verhalen over de kampen die na de bevrijding waren losgekomen en na het zien van de verschrikkelijke foto’s en films in het nieuws. Ze had in het bioscoopnieuws een reportage gezien over soldaten die een kamp bevrijdden en had de zaal uit moeten lopen. De bevrijde gevangenen zagen eruit als wandelende skeletten en stonden alleen maar te huilen, niet in staat te geloven dat ze eindelijk vrij waren. De meesten waren zo verzwakt dat ze eruit gedragen moesten worden. ‘De namen van alle Feldmanns stonden in het verslag. Ze zijn allemaal op dezelfde dag ingeschreven, dus ze moeten met dezelfde trein zijn gekomen. Meneer Feldmann en de twee jongens zijn als dwangarbeiders in het mannenkamp gezet en mevrouw Feldmann zat met de beide meisjes in het vrouwenkamp. Een maand nadat ze zijn aangekomen is Lotte overleden, we weten niet waardoor.’

Terwijl Gaëlle luisterde, vulden haar ogen zich met tranen. Ze had hier heel lang op gewacht en nu wilde ze het weten ook, al was het nog zo erg. ‘Mevrouw Feldmann en Rebekah zijn in oktober 1942 vernietigd,’ zei de vrouw van het Rode Kruis zacht. ‘Er werden toen veel vrouwen naar de gaskamer gestuurd om plaats te maken voor nieuwe ladingen. Meneer Feldmann en de jongens zijn in januari 1943 omgekomen.’

Het kwam verpletterend hard aan bij Gaëlle. Nu wist ze het zeker: Rebekah zou nooit meer terugkomen. Al die tijd had ze gebeden dat Rebekah het zou overleven, dat ze nog leefde en dat ze elkaar terug zouden zien. Het hele gezin was in Auschwitz gestorven, en ze haatte de Duitsers hartgrondig om wat ze hadden gedaan. Hoeveel kinderen ze ook in veiligheid had gebracht, het woog hier niet tegen op. Al haar dierbaren waren weg.

‘Het spijt me. Ik had je liever beter nieuws gebracht, maar er zijn daar zoveel mensen omgebracht en er zijn er maar zo weinig die het hebben overleefd,’ zei de vrouw.

Gaëlle liep verdwaasd naar buiten, de zon in. Op de terugweg naar het appartement dacht ze aan Rebekah en aan de laatste keer dat ze haar had gezien, aan alles wat ze samen hadden meegemaakt en aan het verschrikkelijke gevoel toen ze had gezien dat het kamp leeg was, de laatste keer dat ze erheen ging. Vanaf dat moment had ze voor Rebekahs leven gevreesd, maar ze had hoop gehouden. Die was nu vervlogen. Het was al jaren voorbij. Rebekah was op haar zeventiende gestorven, vlak voor haar achttiende verjaardag.

Gaëlle ging zo op in haar gedachten dat ze niet oplette en bijna werd aangereden door een taxi. De chauffeur claxonneerde woest naar haar. Thuis aangekomen ging ze naar haar kamer en deed de deur dicht. Ze pakte het doosje uit de la waar ze het in had gelegd toen ze aankwam – ze had het altijd bij zich – en haalde het flintertje van het blauwe satijnen lint eruit. Ze herinnerde zich hoe het lint er in Rebekahs haar had uitgezien. Ze kon haar nog horen lachen en zien glimlachen, en ze voelde de zoenen op haar wang door het hek, elke keer als ze wegging. En die arme kleine Lotte… en haar ouders… en de jongens. Allemaal weg. ‘Vernietigd’. Ze haatte dat woord. Vernietigen deed je met afval, niet met mensen. Als ze naar een ander kamp waren gestuurd, hadden ze misschien nog geleefd. Ze wist dat ze maar een van de vele duizenden mensen was die verschrikkelijk nieuws kregen van het Rode Kruis en de andere organisaties die hielpen familieleden en vrienden te vinden.

Er werd zacht op haar deur geklopt en Ivy stak haar hoofd naar binnen. Gaëlle, die nog met het stukje lint aan haar bureau zat, keek met holle ogen op.

‘Gaëlle? Gaat het wel?’ Het leek er niet op. Gaëlle was zo te zien kapot. Ivy had gezien dat ze bij thuiskomst regelrecht naar haar kamer was gegaan, en ze zag eruit alsof ze al een tijdje zat te huilen. ‘Is er iets? Kan ik iets voor je doen?’ Ze was een lief meisje en Gaëlle was met haar bevriend geraakt.

‘Het is iets van lang geleden, maar ik heb vandaag slecht nieuws gekregen,’ zei Gaëlle met verstikte stem. Ze legde het stukje lint voorzichtig terug in het doosje, borg het op en sloot de la. Ze wist dat ze het altijd zou bewaren. Het was alles wat ze nog had van haar vriendin, op wat foto’s na die haar ouders hadden gemaakt toen ze klein waren. Van de anderen had ze niet eens foto’s, al stonden ze voor eeuwig in haar geheugen gegrift.

‘Oorlogsdingen?’ vroeg Ivy. Gaëlle knikte en stond op.

‘Het is moeilijk te begrijpen hoe het allemaal heeft kunnen gebeuren, waarom niemand iets heeft gedaan. Niemand heeft geprobeerd het een halt toe te roepen.’

‘Ik weet het. Wij hadden twee Poolse jongetjes in huis tijdens de oorlog. Hun ouders waren omgekomen in het getto in Warschau. Mijn ouders hadden ze geadopteerd, en ze zijn samen met hen gedood bij het bombardement. Het is allemaal zo ontzettend onrechtvaardig.’ Gaëlle knikte. De Britten hadden vlak voor de oorlog kindertransporten georganiseerd om Joodse kinderen uit Duitsland, Polen, Hongarije, Oostenrijk en Tsjecho-Slowakije naar Engeland te halen. Weeskinderen stonden bovenaan de lijst, gevolgd door kinderen van wie de ouders in concentratiekampen zaten, dus de meeste kinderen hadden helemaal geen familie meer thuis.

‘Wat goed van je ouders. Het is moeilijk te rijmen met ons leven nu, hè? Dat ziet er zo anders uit.’ Gaëlle voelde zich wel eens schuldig over de mooie kleren, over het plezier dat ze had. Ze vroeg zich vaak af of ze dat wel verdiende terwijl er zoveel mensen waren gestorven, zoals Rebekah, en terwijl er in heel Europa nog mensen leden onder de nasleep van de oorlog.

‘Het is achter de rug,’ zei Ivy nuchter. ‘We moeten door. Met huilen halen we ze niet terug.’ Gaëlle gaf haar gelijk, maar ze mochten de oorlog niet vergeten. Ze moesten de verschrikkingen blijven gedenken opdat er nooit meer zoiets zou gebeuren.

Die avond was Gaëlle stilletjes en ze ging vroeg naar bed. Ze viel in slaap met het stukje blauw lint in haar hand en ze droomde van Rebekah. Die lachte vrolijk en had Lotte bij zich, en haar ouders en de jongens. Waar ze ook waren, Gaëlle hoopte dat het een betere plek was, dat ze rust hadden, voor altijd bemind en voor altijd in herinnering. Rebekah zou altijd haar liefste vriendin blijven.

8

Het reisje naar New York voor de omslagfoto van Vogue was adembenemend. De assistente van madame Cécile ging met Gaëlle mee om haar te helpen en er zo nodig voor te zorgen dat ze zich goed gedroeg. Het kwam wel eens voor dat een jong model uit de band sprong tijdens zo’n uitstapje, maar Gaëlle was heel terughoudend en in het begin was ze ook compleet overdonderd.

Ze vlogen met Pan Am vanaf Parijs, eerste klas, met stewardessen in een blauw uniform die eruitzagen als modellen en die kwistig champagne schonken. De vlucht duurde veertien uur, met twee tussenstops om brandstof in te nemen. Ze landden op LaGuardia Field en logeerden in het Waldorf Astoria Hotel aan Park Avenue in Manhattan.

Irving Penn, een van Vogue’s favoriete fotografen, was ingehuurd voor de shoot, en de hoofdredactrice, Edna Woolman Chase, bleef bijna de hele tijd in de studio. Ze was heel tevreden over wat ze zag, en ze belde Christian Dior persoonlijk op om te zeggen dat Gaëlle een nieuw gezicht was en dat ze een frisse onschuld over zich had, en ogen die de wijsheid van de wereld uitstraalden. Ze was een prachtige combinatie van schoonheid en gratie, en de kleren stonden haar spectaculair, met haar lange, slanke lijf en sexy korte kopje. Gaëlle volgde de aanwijzingen moeiteloos op en toen ze de contactafdrukken kregen, waren die precies wat ze wilden.

De medewerksters van Vogue fêteerden haar ’s avonds. Ze gingen met haar naar feestjes en stelden haar voor aan beroemdheden en andere modellen. Na de beproevingen van de oorlogsjaren voelde het voor Gaëlle alsof ze in de hemel was beland. Ze kreeg aanbiedingen van modellenbureaus die haar wilden vertegenwoordigen, en de redactrices van Vogue spoorden haar aan in New York te komen werken. Europa was nog verwoest, er was weinig geld en het leven was er in veel opzichten moeilijk. In New York gingen de zaken beter, en het land had niet zo geleden als Europa, maar Gaëlle wilde terug naar Parijs, ze was trouw aan het huis van Lelong en Christian Dior, voor wie ze veel respect had. Madame Céciles assistente was onder de indruk van haar gedrag. Haar goede manieren, integriteit en fatsoenlijke opvoeding kwamen haar goed van pas en maakten dat het een genoegen was om met haar te werken. De mensen hadden niets dan lof voor haar.

Op een avond gingen twee van de jongere Vogue-redactrices met Gaëlle naar een besloten feest in de Stork Club. Ze werden vaak gebeld met het verzoek modellen naar glamoureuze evenementen mee te nemen, en het feest in de Stork was ter ere van de première van een film met Rita Hayworth in de hoofdrol. Humphrey Bogart zou ook komen. Gaëlle wist niet eens wie die mensen waren, maar ze vond het spannend om naar het feest te gaan. Ze droeg een sexy jurk van wit satijn die van voren hooggesloten was maar van achteren bijna helemaal bloot, en een waterval van parels die monsieur Dior voor haar had uitgezocht. Bogart kwam met zijn ravissante jonge bruid, Lauren Bacall. Ze waren net twee weken getrouwd. De pers was enthousiast over het sprookjeskoppel. Er kwamen veel belangrijke mensen, en het idee dat Gaëlle een opvallende plek zou innemen in de internationale jetset sprak monsieur Dior wel aan. Madame Cécile had Gaëlle vanuit Parijs toestemming gegeven voor alle gelegenheden die ze bezocht. Ze zou op het omslag van het septembernummer van Vogue komen, en ze wilden dat Gaëlle tegen die tijd zelf een ster was. Het kon alleen maar gunstige persberichten, pr en media-aandacht opleveren voor het huis Lelong en voor Christian Dior, als de ontwerper die Gaëlle had ontdekt. Ze was nu een marketinginstrument voor hen, net als andere bekende modellen vóór haar, maar zij had iets bijzonders. Ze had niet alleen een exquise gezicht, maar ook meer diepgang dan de meeste modellen.

De Tweede Wereldoorlog in Azië was bijna voorbij, en iedereen in New York was in een opperbeste stemming. Gaëlle en de beide redactrices waren net op het feest aangekomen, met de assistente van madame Cécile als chaperonne, en de paparazzi raakten door het dolle heen toen ze haar zagen en maakten tientallen foto’s. Ze wilden weten wie die nieuwe schoonheid was en net toen ze haar naam gaf, kwam een van New Yorks meest begeerde vrijgezellen binnen: Robert Bartlett. Hij zag er heel knap uit in zijn rokkostuum. Hij was een vooraanstaande investeringsbankier, en het was geen geheim dat hij schatrijk was. Hij ging uit met de knapste vrouwen van de stad, maar die avond was hij alleen en hij merkte Gaëlle onmiddellijk op, baande zich een weg door de menigte en ving haar blik. Hij wachtte tot de persmuskieten hun honger hadden gestild. Voordat hij Gaëlle aansprak, had een van de Vogue-redactrices haar al verteld wie hij was.

‘Welkom in New York,’ zei hij met een brede glimlach, en hij reikte haar een glas champagne aan. Hij had net gehoord dat zij het nieuwste model uit Parijs was, en hij herkende de vrouwen van Vogue en begroette hen beleefd. Modellen waren zijn handelsmerk. In de financiële wereld werd hij als een genie beschouwd, en mooie vrouwen waren zijn hobby, naast het verzamelen van moderne kunst. Hij had een van de belangrijkste collecties van de Verenigde Staten.

Gaëlle bedankte hem beleefd voor de champagne en reageerde schuchter op zijn pogingen een gesprek met haar aan te knopen. Hij vertelde haar in het Frans dat hij een paar weken tevoren nog in Parijs was geweest en dat hij het jammer vond dat hij haar toen niet had ontmoet.

‘Vind je het leuk om voor Christian Dior te werken?’ vroeg hij, en haar ogen lichtten op. Hij zag aan haar dat ze nog heel jong was, en ze had iets aandoenlijks dat zijn beschermingsdrang wekte. Ze antwoordde in aarzelend maar redelijk Engels dat ze dol was op haar werk en op monsieur Dior, die heel goed voor haar was. Dankzij Ivy ging haar Engels met sprongen vooruit, en Robert vond haar accent vertederend. Hij wist maar al te goed dat de haaien in haar branche zich snel genoeg op haar zouden storten, mensen die haar op allerlei manieren wilden gebruiken of op haar geld uit waren, hoewel Lucien Lelong een respectabel huis was en ze die avond goed in de gaten werd gehouden, ‘om je te beschermen tegen mannen zoals ik,’ zei hij, en ze lachte. Hij had onberispelijke manieren en was een echte heer.

‘Ik vind je er niet gevaarlijk uitzien,’ zei ze giechelend als een schoolmeisje.

‘Dat bewijst maar hoe naïef je in het leven staat. Kom je uit Parijs?’

‘Nee, uit een stadje in de buurt van Lyon.’

‘Dat verklaart alles. Hoed je voor de grote stad, of het nu Parijs is of New York. Waar zat je tijdens de oorlog?’ vroeg hij belangstellend.

‘Thuis, bij mijn ouders.’ Ze vertelde hem niet dat haar hele familie dood was en ze alleen op de wereld stond. Ondanks haar naïviteit en provinciaalse afkomst leek ze goed in staat voor zichzelf te zorgen, dacht hij, en dat was ook zo.

‘Toen ik laatst in Frankrijk was, was alles nog niet helemaal bij het oude,’ merkte hij op, ‘maar het land lijkt op te krabbelen.’ De bezetting was tien maanden tevoren opgeheven en het ging goed met het land, ondanks de doorstane ontberingen, al wist hij dat Parijs zelfs tijdens de bezetting een levendige stad was geweest, waar de Duitsers ten volle van hadden geprofiteerd.

‘Het was heel akelig in mijn streek in de tijd van de Duitsers. We hadden maar weinig eten. En ze waren bruut.’ Ze aarzelde even en vervolgde toen: ‘Ze hebben mijn vader vermoord omdat hij in het verzet zat.’

‘Jij ook?’ vroeg Bartlett op de man af. Hij vond het boeiend dat ze geen antwoord gaf. Het was een te veelomvattend onderwerp voor een feest, en ze wilde er niet op ingaan. Wat moest ze hem vertellen? Dat ze Joodse kinderen in veiligheid had gebracht, of dat ze door de nazi’s gestolen schilderijen had bewaard voor de opperbevelhebber van het district die haar huis in beslag had genomen? Het was veel te persoonlijk om met een onbekende te bespreken, en ze was er te bescheiden voor. Het was te ingewikkeld om uit te leggen, en te pijnlijk, zoals de meeste oorlogservaringen. Ze had er ook niet met haar huisgenotes over gepraat, en hoewel die het gerucht hadden gehoord dat ze van collaboratie was beschuldigd, had ze niet geprobeerd het te ontzenuwen. De meeste echte collaborateurs ontkenden het, behalve Coco Chanel, die er niet om leek te malen wat er over haar werd gezegd. Robert Bartlett zag wel dat ze er niets over kwijt wilde en begon over iets anders. ‘Hoelang blijf je nog in New York?’ vroeg hij.

‘Ik ga over twee dagen weg,’ antwoordde ze.

‘Wat jammer,’ zei hij oprecht teleurgesteld. ‘Ik had je graag de stad laten zien, en een paar van mijn favoriete nachtclubs.’ Ze schatte hem achter in de veertig, maar hij leek fit en gespierd en hij was bijzonder knap. Ze dansten even, maar het was te vol op de dansvloer, en nu alle publiciteit toch al binnen was, spoorden haar chaperonne en de redactrices haar aan vroeg te vertrekken. Ze zag Bartlett nergens meer in de volle zaal en kon geen afscheid van hem nemen. Nadat ze stilletjes was weggegaan zocht hij haar nog, en de volgende dag kreeg ze drie dozijn rode rozen van hem in haar hotel. Op het kaartje stond: Tot de volgende ontmoeting. Robert Bartlett. Gaëlle was diep onder de indruk. Geen man had haar ooit bloemen gestuurd, laat staan rozen.

‘Is hij een playboy?’ vroeg Gaëlle die middag aan een van de vrouwen van Vogue. Ze wist niet goed wat het betekende, en de jonge redactrice schoot in de lach.

‘Ja, dat klopt.’

‘Wat houdt dat precies in?’ Gaëlle keek haar aandachtig aan.

‘Dat hij met veel knappe vrouwen uitgaat. Actrices, modellen, societyvrouwen. Hij is gescheiden en wordt als een goede vangst gezien. Hij is heel geslaagd. Ik denk dat hij voorlopig niet van plan is weer te trouwen, daarvoor heeft hij het te leuk.’ Hij was getrouwd geweest met een bekende debutante uit een vooraanstaande familie. Ze was half zo oud geweest als hij, het huwelijk had maar een paar jaar geduurd en ze waren onlangs in Reno gescheiden omdat het daar snel kon. De kranten hadden er bol van gestaan, en ze had een enorm bedrag van hem gekregen, en hun herenhuis in New York. Ze was alweer met een ander verloofd. ‘Je moet oppassen voor zulke mannen, Gaëlle,’ voegde de redactrice er wijs aan toe. Robert Bartlett was onbereikbaar voor een plattelandsmeisje als Gaëlle, en dat wist ze zelf ook. Bovendien had hij haar vader kunnen zijn. Gaëlle had nooit een vriendje gehad, alleen een paar onschuldige flirts op school. Tijdens de oorlog had ze niet aan de liefde gedacht. Ze was pas twintig. Ze had nog tijd, en ze had nu geen behoefte aan een man in haar leven. Ze was nog onschuldig, al zou haar succesvolle modellencarrière daar verandering in brengen, en dat was te zien. Robert Bartlett had het ook opgemerkt, en hij had het verfrissend gevonden.

Op de avond voor haar vertrek, toen ze aan het pakken was, belde hij haar op in haar hotel. Hij vroeg of ze iets met hem wilde drinken in de bar, maar ze dacht niet dat haar chaperonne het op prijs zou stellen, dus zei ze nee. Haar onwilligheid was nieuw voor hem. De meeste vrouwen die hij kende zaten achter hem aan. Hij wenste haar een goede reis terug naar Parijs en zei dat hij haar zou bellen als hij weer in de stad was, wat niet snel zou gebeuren, veronderstelde ze.

In juli had ze het druk met de nieuwe collectie van Dior en met een aantal modereportages die madame Cécile voor haar had geregeld, op aanwijzing van monsieur Dior. Ze werkte zo hard dat ze haar huisgenotes amper zag. In augustus sloot het couturehuis de deuren voor een maand en ging iedereen met vakantie. Gaëlle bleef als enige in het appartement. Ze kon nergens anders heen, want ze wilde niet naar huis. Haar vertrek was te deprimerend en vernederend geweest. Ze was van plan geweest het chateau te verkopen, maar ze had het geld nu niet nodig, dus liet ze haar ouderlijk huis daar maar, onbewoond.

In augustus was de oorlog officieel afgelopen en werd er overal op de wereld gejuicht. Gaëlle genoot van de rustige maand in de stad nu iedereen weg was. Ze wandelde in het Bois de Boulogne en de Tuilerieën. Ze bezocht Versailles, waar ze nog nooit was geweest, Giverny en Malmaison, waar keizerin Josephine had gewoond. Ze genoot ervan de toerist te spelen, en aan het eind van de maand kwamen de andere meisjes terug en kregen ze het allemaal weer druk.

Haar omslagfoto op Vogue werd een sensatie, en vanaf dat moment was er constant vraag naar haar. Ze had amper tijd om adem te halen. In november werd ze eenentwintig en de dag erna kreeg ze te horen dat ze weer naar New York ging, voor nog een shoot met Irving Penn voor Vogue en voor het omslag van Harper’s Bazaar, dat gemaakt zou worden door de jonge fotograaf Richard Avedon.

Ze speelde met het idee Robert Bartlett te schrijven dat ze zou komen, maar zag ervan af. Het leek aanmatigend en waarschijnlijk zou ze het toch te druk krijgen om hem te zien, maar gek genoeg kwam ze hem op haar eerste avond in New York al tegen, op een feest in Delmonico’s. Het was een groot benefietgala en Vogue wilde dat ze daar gezien en gefotografeerd werd. Ze droeg een prachtige zachtroze coutureavondjurk van Dior, en ze zag dat Robert met Ingrid Bergman was gekomen, wat veel opzien baarde. Het lukte hem om Gaëlle even gedag te komen zeggen, en later op de avond vroeg hij haar ten dans. Terwijl ze dansten ging Ingrid er met een ander vandoor, wat hij niet erg leek te vinden.

‘We zijn gewoon vrienden. Ze had me gevraagd haar vanavond te vergezellen.’ Hij had die zomer een zinderende romance gehad met een jonge societyvrouw, maar Ingrid Bergman was niet zijn stijl, al was ze een schoonheid. Hij had veel meer belangstelling voor Gaëlle. En tot haar stomme verbazing kwam ze Billy Jones tegen, de krijgsgevangene die ze in Parijs had ontmoet, vlak voordat hij naar huis zou gaan. Hij had een heel mooi Texaans meisje bij zich, zijn verloofde, vertelde hij, met wie hij een weekendje in New York was. Hij beloofde haar te bellen als ze ooit naar Parijs gingen.

De volgende dag stuurde Robert haar weer bloemen, nu met een iets persoonlijker kaartje: Heel blij dat je er weer bent. Robert. Later belde hij om haar uit te nodigen voor een etentje bij ‘21’. Ze aarzelde en zei toen ja, en haar chaperonne vond het goed. Het zou haar goede publiciteit opleveren als ze in de stad werd gezien met de zwierige vrijgezel.

Ze hadden een heerlijke avond. Na het eten gingen ze dansen en om drie uur bracht hij haar met zijn limousine terug naar haar hotel. Ze had de volgende dag geen fotoshoot, dus ze kon uitslapen. Hij vroeg haar de avond daarop weer mee uit, maar ze had opnames voor Bazaar, die vaak uitliepen, dus moest ze bedanken. Ze bleef een week en ze konden nog een keer lunchen voordat ze wegging. Deze keer voerden ze een serieuzer gesprek. Robert vertelde over zijn huwelijk, dat op een teleurstelling was uitgelopen. Gaëlle was ervan onder de indruk dat hij zichzelf net zo goed de schuld gaf als zijn ex. Hij zei dat ze een verwende jonge vrouw was, en een levensstijl van hem verwachtte die hij buitensporig vond. Hij had een huiselijk leven met haar gewild, waar zij geen zin in had. Zij wilde elke avond feesten aflopen.

‘Als ik dat wilde, had ik met iemand anders moeten trouwen,’ zei hij, zijn fout erkennend. ‘Ik wist van tevoren hoe ze was. Ik ben oud genoeg om beter te weten. Ik dacht dat ze wel zou veranderen.’ Zijn gezicht betrok. ‘En toen drong ik haar een zwangerschap op die ze niet wilde. Ze was nog niet aan kinderen toe, en ons dochtertje werd geboren met een ernstige hartafwijking. Ze werd maar drie maanden oud. Ik dacht dat het kwam doordat mijn ex te veel had gefeest tijdens de zwangerschap. Dat zal wel niet zo zijn, maar dat geloofde ik toen. Het was tragisch voor ons allebei, en we zijn er nooit overheen gekomen. Het kindje overleed anderhalf jaar nadat we getrouwd waren. Een halfjaar later gingen we uit elkaar, en zij ging naar Reno om de echtscheiding te regelen. Het spijt me echt dat ik haar een kind heb laten krijgen dat ik wel wilde en zij niet. Zij wilde glamour, ik wilde kinderen.’ Het was een kant van hem die Gaëlle niet had vermoed, en ze vond het ontroerend dat hij haar dit alles vertelde. Het gaf haar een nieuwe kijk op hem. ‘Het is vreselijk om te moeten bekennen,’ voegde hij eraan toe, ‘maar ik heb meer verdriet om het kindje dan om haar. Het was zo’n mooi klein meisje.’ Terwijl hij het zei, legde hij zijn hand op die van Gaëlle.

‘Je krijgt wel weer kinderen,’ zei ze vriendelijk. ‘Het klinkt alsof het niet zo mocht zijn.’

‘Misschien niet. Het is gestoord, maar mijn ex is alweer verloofd. Hij is ouder dan ik en hij heeft kinderen van haar leeftijd. Ik denk niet dat hij nog kinderen wil, en zij zal wel niet proberen ze nog te krijgen, zo traumatisch was het allemaal.’ Toen veranderde hij van onderwerp en vroeg naar haar plannen als ze weer in Parijs was. Ze had al fotoshoots in haar agenda staan, en een reisje naar Londen voor een covershoot voor de Britse Vogue. Ze stond versteld van de vlucht die haar carrière had genomen, en hij zag hoe ze ervan genoot. Waarom ook niet? Ze was jong en mooi en ze amuseerde zich na de zware oorlogsjaren.

Hij leek het echt jammer te vinden dat ze afscheid moesten nemen, en ze had het gevoel dat hun contact dieper ging dan eerst. Hij zei dat hij binnenkort naar Parijs zou komen, en ze begon hem als een vriend te zien. Ze vertelde hem nog steeds niet over haar oorlogservaringen, die waren te persoonlijk en te heftig, maar ze stelde zijn gezelschap op prijs en hij vond het duidelijk leuk om bij haar te zijn. Voordat ze wegging, stuurde hij haar nog een beeldig avondtasje van Cartier. Het was van zwart satijn met een beugel van goud en ivoor en een diamanten knip. Het was een indrukwekkend geschenk, en toen ze weer in Parijs was liet ze het trots aan haar huisgenotes zien en vertelde ze hun alles over New York. Ze benijdden haar om de kansen die ze kreeg, maar ze was zo vriendelijk, fatsoenlijk en bescheiden dat ze haar toch aardig bleven vinden. Juana was inmiddels teruggegaan naar Brazilië, en in haar plaats was een lief Italiaans meisje uit Milaan gekomen op wie ze allemaal dol waren. Ze heette Giovanna en de oorlogsverhalen die zij vertelde klonken nog erger dan wat er in Frankrijk was gebeurd. Allebei haar broers waren gedood. Ze huilde toen ze het vertelde, en de anderen knuffelden haar.

Twee weken voor Kerstmis belde Robert Bartlett Gaëlle vanuit het Ritz. Hij was in Parijs op weg naar Londen.

Ze dineerden in Le Pré Catelan, een van de beste restaurants van Parijs, in het Bois de Boulogne. Haar leven verliep hier iets minder hectisch dan in New York. Ze hoefden geen grote evenementen bij te wonen en ze brachten samen twee rustige avonden door. Op zaterdagmiddag maakten ze na de lunch een fijne wandeling langs de Seine, en die avond ging hij met haar eten in Le Voltaire, een van zijn favoriete restaurants in Parijs, een kleine, elegante bistro. De maaltijd was verrukkelijk, al at Gaëlle weinig. Monsieur Dior wilde dat zijn modellen graatmager bleven, en daar kon Gaëlle moeiteloos aan voldoen. Door de rantsoenering tijdens de oorlog was ze het wel gewend om weinig te eten.

‘Wat ga je met Kerstmis doen?’ vroeg hij na het diner achteloos, en Gaëlle keek even naar buiten en besloot toen hem de waarheid te vertellen.

‘Niets. Ik blijf hier. Mijn hele familie is in de oorlog gestorven. De andere meisjes gaan naar huis, maar ik vind het prettig om alleen in het appartement te zitten als het stil is in Parijs. Dan heb ik tijd om na te denken, te lezen en musea te bezoeken. Dat lukt me nooit als we aan het werk zijn.’ Hij schrok ervan dat ze geen familie meer had. Dat had ze hem nog niet verteld. Hij had ook niemand om de kerstdagen mee door te brengen, want hij had geen kinderen, zijn ouders waren al een paar jaar dood en hij was enig kind.

Hij aarzelde even, bang dat zijn vraag te brutaal zou overkomen, maar trok toen de stoute schoenen aan. ‘Zou je met me naar St. Moritz willen?’ vroeg hij voorzichtig. ‘Wel in aparte kamers, natuurlijk,’ voegde hij er snel aan toe, want hij respecteerde haar conservatieve normen en waarden. ‘Ik beloof je dat ik me zal gedragen,’ zei hij, en ze lachte en zei dat ze erover na zou denken maar dat het haar niet lekker zat. Hij was tenslotte een wereldberoemde charmeur. Hij hield echter vol dat dit anders was. Hij wilde de kerstdagen met haar doorbrengen, en hij was al sinds zijn kindertijd dol op St. Moritz.

De volgende ochtend legde Gaëlle het aan de andere meisjes in het appartement voor. Ze vonden allemaal dat ze moest gaan, maar Gaëlle wist niet zeker of monsieur Dior het wel een goed idee zou vinden. Ze voelde zich tot Robert aangetrokken, maar ze was nog nooit met een man op reis gegaan en het leek een grote stap. Toen hij haar belde om afscheid te nemen voordat hij naar het vliegveld ging, vroeg hij het weer. Hij klonk zo lief en oprecht dat ze zijn aanbod in een opwelling aannam, en zodra ze hadden opgehangen raakte ze in paniek. Het leek een heel gewaagde onderneming. Hij ging een week voor zaken naar Londen en hij zei dat hij haar op 23 december in Parijs zou treffen en dat ze dan samen naar Genève konden vliegen.

Ze bleef de hele week dubben. Het ene moment besloot ze hem op te bellen om de afspraak af te zeggen, het andere verheugde ze zich erop met hem weg te gaan. Ze genoot van zijn gezelschap, maar wilde zich niet in de nesten werken. Het idee van het reisje trok haar aan, maar ze was bang dat het gênant zou kunnen worden.

Robert kwam terug naar Parijs, zoals beloofd, en haalde haar de drieëntwintigste ’s middags op bij haar appartement. En hoewel ze nog aarzelde en koudwatervrees had, stond ze met haar koffer klaar toen hij aankwam in een Rolls met chauffeur, die hen naar het vliegveld bracht voor de korte vlucht naar Genève. Hij zag dat ze nerveus was en stelde zich heel vriendelijk en hoffelijk op. In Genève stond weer een Rolls met chauffeur te wachten voor de rit naar Genève, waar Robert twee suites had geboekt in het Palace Hotel.

Toen ze haar suite zag, zei ze tegen Robert dat ze zich net Assepoester voelde. Hij had de kamers vol rozen en orchideeën laten zetten en er stond een zilveren ijsemmer met een fles champagne erin, die hij meteen openmaakte. Robert dacht overal aan.

Die avond dineerden ze in de grote eetzaal, en hij leek de meeste gasten in het hotel te kennen, want er kwamen er veel naar hun tafel om hem te begroeten, deels om te zien wie hij bij zich had.

‘Kom je hier vaak?’ vroeg ze nerveus. Het gaf haar nog steeds een onbehaaglijk gevoel om met hem te reizen. Ze wist zeker dat haar ouders gechoqueerd zouden zijn geweest als ze het wisten, maar hij stelde zich terughoudend op en ze voelde zich veilig bij hem. Ze had nu ook een heel ander leven dan toen ze nog bij haar ouders woonde. Destijds was ze nog een kind geweest in een beschermde omgeving. Ze leidde nu een mondain bestaan, ook al was ze nog onschuldig en maagd. Ze was een net meisje, en dat wist Robert. Toen hij haar naar haar kamer bracht, zoende hij haar licht op haar lippen en liep weg zodra ze haar deur openmaakte. Hij wilde haar niet onder druk zetten om iets te doen waar ze nog niet aan toe was. De volgende dag had hij een skiles voor haar geregeld, en daar keek ze naar uit.

Zelf was hij een volleerd skiër, en hij had met vrienden afgesproken om te gaan skiën, maar hij week niet van Gaëlles zijde tot hij zeker wist dat ze een goede instructeur had. Hij behandelde haar als een liefhebbende vader en verwende haar wanneer hij maar kon. Het was de ochtend van kerstavond, en ze had een kasjmieren sjaal van Hermès voor hem gekocht die haar een week salaris had gekost, maar ze wilde hem een bedankje geven voor de reis.

Gaëlle genoot van haar skiles. Ze lunchte samen met Robert, waarna hij terugging naar de pistes en zij etalages ging kijken in de stad. Er waren prachtige sieradenwinkels en elegante boetieks, en de clientèle van het fameuze skioord was ongelooflijk chic en droeg avondkleding bij het diner. Ze had een paar avondjurken geleend van het huis, maar ze had zelf geen sieraden. Die had haar moeder nooit gedragen, daar leende het landleven zich niet voor. Ze herinnerde zich dat mevrouw Feldmann een mooie ring met diamanten had gehad en een smaragden armband die ze van haar man had gekregen, maar niemand droeg opzichtige juwelen in het kleine stadje, ook niet als ze er het geld voor hadden, zoals de Feldmanns. Naar de maatstaven van het stadje was meneer Feldmann rijk geweest, maar daar was niets van overgebleven. Er was beslag gelegd op zijn bankrekeningen en het geld was verdwenen, had Gaëlle van anderen gehoord. Ze dacht nog steeds vaak aan het gezin.

Die avond aten ze in een heel voornaam restaurant, en toen ze weer in het hotel waren, gaven ze elkaar hun kerstcadeaus. Hij was heel blij met zijn sjaal, die hij bij zijn smokingjasje droeg, en hij gaf haar een lang, smal doosje, weer van Cartier. Ze was ontdaan toen ze zag dat er een smalle diamanten armband in zat. Hij was niet vulgair, al wist ze zeker dat hij duur was, en hij paste bij een meisje van haar leeftijd en de elegante kleren die ze had geleend. Ze werd erdoor in verlegenheid gebracht. Het was een veel te groot geschenk om aan te nemen van een man die ze amper kende, ook al was ze met hem op reis. Op diamanten armbanden had ze niet gerekend. Het leek haar het soort cadeau dat een man aan zijn vrouw of maîtresse geeft, en zij was geen van beide. Ze wilde het nog luchtig houden.

‘Robert, dat kan ik niet aannemen. Het is een veel te groot cadeau,’ stribbelde ze tegen, maar hij stond erop dat ze de armband zou houden. Het was zijn kerstcadeautje, zei hij, en hij had het speciaal voor haar laten maken. Hij had iets gewild wat mooi en verfijnd, maar niet opzichtig was, net als zij. Hij was zo gewend aan vrouwen die dure geschenken van hem wilden of verwachtten dat het niet in zijn hoofd was opgekomen dat ze zich gegeneerd zou voelen of het te veel zou vinden.

‘Ik wil dat je het aanneemt,’ zei hij, en hij gaf haar een zoen op haar wang. ‘Het komt van de Kerstman. Als je het niet aanneemt, maak je hem heel verdrietig, en mij ook.’ Hij glimlachte naar haar. Als hij iets zeker wist, was het wel dat ze geen goudzoeker was. Eerder het tegendeel. Ze verwachtte niets van hem, en hij moest haar smeken de armband te houden. Het bracht haar in verlegenheid dat ze hem alleen maar een sjaal had gegeven. Die avond hield ze de armband om toen ze naar bed ging, en ze belde hem in zijn kamer op terwijl ze bewonderend naar haar pols keek. Ze vond hem prachtig, nu ze over de eerste schrik heen was, maar ze twijfelde nog steeds of ze hem wel moest houden.

‘Ik vind het heel ondeugend van mezelf dat ik de armband heb aangenomen,’ zei ze schuldbewust, als een kind dat het cadeautje van een ander heeft uitgepakt en het wil houden. Hij was blij dat ze hem mooi vond. ‘En ik voel me heel vreemd,’ vervolgde ze.

‘Hoe dat zo?’ vroeg hij, benieuwd naar wat ze bedoelde.

‘In de oorlog hadden we bijna niets te eten, en we woonden in de meidenkamertjes op zolder terwijl de Duitsers in onze oude kamers zaten. Toen ze weggingen, weigerde mijn moeder uit de kamer boven te komen. Ze vond dat het huis bezoedeld was. En nu ga ik hier met jou naar voorname restaurants, ik kan eten wat ik wil, logeer in een deftig hotel en heb een diamanten armband om. Het is zo moeilijk te bevatten dat ik nog steeds dezelfde ben en dat dit nu echt mijn leven is. Ik heb het gevoel dat het allemaal niet echt is, dat het zo weer weg kan zijn en dat ik dan naast een pompoen sta, in vodden en met twee witte muizen. Ik voel me niet thuis in dit leven, en jij zou hier met een beroemde filmster moeten zijn, niet met mij.’

‘Dat vind ik zo leuk aan je, Gaëlle. Jij bent echt. Ik wil hier niet met een filmster zijn, en zeker niet met Kerstmis. Ik wil bij jou zijn. Ik heb nooit iemand ontmoet zoals jij en ik heb me nog nooit zo gevoeld. Ik heb ook geen familie meer, en misschien heeft het lot ons samengebracht. Ik wil je beschermen en voor je zorgen. Ik heb plezier in alles wat ik doe, maar voor mij voelt het ook nooit echt. Dit wel. En ik had hier met niemand anders willen zijn.’ Ze was geroerd door zijn woorden en zij begon ook gevoelens voor hem te krijgen, maar ze vond de armband nog steeds een beetje té. Ze wilde helemaal niets van hem, behalve zijn gezelschap.

De volgende dag ging hij een tocht in een arrenslee met haar maken en bezochten ze een kerk, waar Gaëlle voor Rebekah bad. Hij zag haar ernstige gezicht toen ze een paar kaarsjes aanstak en nam aan dat ze bad voor de mensen die ze had verloren, en dat ze die miste. Ze had hem niet over Rebekah verteld, dat was te pijnlijk voor haar en ze vond alles wat haar was overkomen veel te privé, maar toen ze die middag een wandeling maakten, bekende ze hem dat ze na de bezetting valselijk was beschuldigd van collaboratie. Ze verzekerde hem dat het niet waar was, maar dat ze niet wilde dat hij het van een ander zou horen, aangezien een paar modellen het wisten.

‘De commandant die in ons huis woonde, gaf me extra eten voor mijn moeder, en de huishoudster dacht dat ik foute dingen met hem deed, maar dat was niet zo. Aan het eind van de bezetting gaf ze me aan, en ze schoren me kaal, joegen me door de straten heen en gooiden vuilnis naar me. Ik wil daar nooit meer naartoe, en dat hoeft ook niet. Alleen heb ik er nog een huis, maar dat is afgesloten.’ Ze vertelde hem niet dat het een zestiende-eeuws chateau was, een van de grootste in de streek, met veel grond eromheen. Ze was heel bescheiden en hield niet van snoeven. En ze was verraden door haar dorp, wat alles daar voor haar bedierf.

Robert kromp in elkaar toen hij zich voorstelde wat ze haar hadden aangedaan. Hij moest er niet aan denken, en als zij zei dat ze valselijk was beschuldigd, geloofde hij haar. Ze was een eerlijke vrouw, en het was dapper van haar dat ze het hem had verteld. Hij was diep geraakt door haar verhaal en wilde haar van al die herinneringen verlossen. Ze zei heel weinig over haar pijnlijke oorlogservaringen, maar hij voelde aan dat het een zware tijd voor haar was geweest. Toch leek ze er zonder woede, verbittering of littekens uit te zijn gekomen. Hij vond haar een bijzonder meisje. Hij zag het hartzeer in haar ogen toen ze hem erover vertelde, en hij trok haar in zijn armen en hield haar stevig vast, wat Gaëlle een gevoel van rust en welbevinden gaf.

Ze hadden een heerlijke week samen, en ze vonden het allebei jammer toen hun tijd erop zat. Gaëlle hield de diamanten armband die Robert haar had gegeven de hele tijd om, en ze keek er telkens bewonderend naar en besloot uiteindelijk hem te houden. Ze bedankte hem uitbundig. Hij droeg haar Hermès-sjaal elke dag en genoot van het geschenk en het gebaar. Op hun laatste dag in St. Moritz sneeuwde het. Ze stonden buiten met sneeuwvlokken in hun haar en aan hun wimpers. Voordat ze naar binnen gingen kuste hij haar, hartstochtelijker dan tevoren. Hij had haar de hele tijd respect betoond en ze hadden zich voorbeeldig gedragen, waardoor ze nog meer van hem ging houden.

‘Gaëlle, ik begin verliefd op je te worden,’ zei hij terwijl de sneeuwvlokken rondom hen dwarrelden. Hij zou de tijd willen stilzetten. Hij wilde geen afscheid van haar nemen. Toen vroeg hij haar iets waar hij over had getobd. ‘Ik ben negenenveertig… achtentwintig jaar ouder dan jij. Vind je dat een probleem?’

‘Helemaal niet,’ zei ze ernstig, en toen fluisterde ze: ‘Ik ben ook verliefd op jou.’ Ze waren nog geen geliefden maar hun harten hadden elkaar gevonden en er hing romantiek in de lucht voor hen beiden. Gaëlle was heel blij dat ze nog niet met elkaar hadden geslapen. Dit was meer dan lichamelijke aantrekkingskracht, het was iets sterks dat hen naar elkaar toe trok, en het was steeds moeilijker te weerstaan.

‘Ik dacht niet dat ik ooit nog een kind zou willen nadat mijn kleine meisje was gestorven,’ zei hij zacht, nog steeds met zijn armen om haar heen, ‘maar als ik er nog een zou krijgen, zou ik willen dat het met jou was.’ Bij die woorden dacht ze direct aan de baby’s die ze tijdens de oorlog in veiligheid had gebracht, maar dat zei ze niet tegen hem. Ze keek ernstig en bedroefd bij de herinnering en hij vroeg zich af wat er in haar omging, maar ze gaf geen uitleg.

‘Als ik kinderen kreeg, zou ik willen dat ze veilig waren,’ zei ze plechtig, ‘en we leven niet in een veilige wereld.’ Dat had de oorlog wel aangetoond, zeker in Europa. Stel dat er weer een oorlog kwam? Zij had nooit een kind aan onbekenden kunnen overdragen om het in veiligheid te laten brengen, zoals de moeders van de kinderen die zij had gered hadden gedaan. Ze had geen idee hoe ze het hadden kunnen opbrengen, behalve dan om hun kind het leven te redden. Ze hadden geen keus gehad. Die kinderen leefden nu nog dankzij het offer dat hun moeder voor ze had gebracht.

‘Met mij zou je wel in een veilige wereld leven,’ zei hij zacht. Dat wilde hij haar bieden. Ze had zoveel meegemaakt in de oorlog, meer dan hij wist of zich kon voorstellen, en ze was veel moediger dan hij had gedacht. Hij sloeg een arm om haar schouders en ze liepen het hotel in.

De volgende dag gingen ze terug naar Parijs, en hij leek echt verdrietig toen hij haar bij haar appartement afzette. Hij moest die avond terug naar New York, waar hij de volgende dag belangrijke besprekingen had, anders was hij wel langer bij haar gebleven.

‘Het was heerlijk,’ zei ze, en hij glimlachte naar haar en gaf haar een afscheidskus.

‘Wordt vervolgd.’ Eind januari zou ze naar New York gaan voor weer een Vogue-reportage, en hij kon bijna niet wachten. Zij verheugde zich er ook op. Ze was eraan gewend geraakt hem elke dag te zien en bij hem te zijn, maar ze wisten geen van beiden wat de toekomst zou brengen. Gaëlle wist maar al te goed hoe onzeker het leven kon zijn.

De portier bracht haar bagage naar boven en de andere meisjes zetten het op een gillen zodra ze haar pols zagen. ‘Je hebt een diamanten armband!’ riep Ivy verbijsterd uit, en Giovanna begon op slag in het Italiaans te rebbelen.

‘Ik wilde hem teruggeven, maar hij weigerde hem aan te nemen,’ vertelde Gaëlle verlegen en gegeneerd, en de anderen verklaarden haar voor gek. Ze zeiden stuk voor stuk dat ze hem zouden hebben gehouden. Ze was nu blij dat ze hem had, want na alles wat Robert en zij tegen elkaar hadden gezegd, betekende hij echt iets voor haar.

Voordat Robert naar New York vloog belde hij haar vanaf het vliegveld, en ze bedankte hem nog eens voor het uitstapje. Het was magisch geweest en meer dan ze verdiende naar haar eigen gevoel. Niemand had recht op die mate van luxe en verwennerij, maar ze had er volop van genoten.

‘Ik zal je missen, Gaëlle,’ zei hij ernstig toen hij haar aan de lijn had.

‘Ik jou ook, maar we zien elkaar over een paar weken weer in New York,’ troostte ze hem. Tot het zover was zouden ze het allebei druk hebben. Zij had de coutureshow in januari, en voorafgaand daaraan zou ze continu moeten doorpassen, en ze had nog een paar fotoshoots voor Dior.

‘Pas goed op jezelf,’ zei hij teder.

‘Jij ook,’ zei ze op liefdevolle toon. Toen ze hadden opgehangen, zag ze de diamanten armband om haar pols flonkeren en glimlachte. Ze stelde innig dankbaar vast hoe onvoorspelbaar het leven kon zijn. Daardoor dacht ze weer aan Rebekah. Misschien moest zij nu voor hen allebei leven. Als dat zo was, zou ze dat zeker doen.

Toen het vliegtuig vanaf Orly opsteeg, was Robert zich er pijnlijk van bewust dat hij zijn hart in Parijs had achtergelaten, bij een dapper Frans meisje uit Lyon.

9

Gaëlle voelde zich een ervaren wereldreizigster toen ze in Parijs in het Pan Am-toestel stapte voor haar derde fotoshoot voor de Amerikaanse Vogue in New York. De weken ervoor was ze constant bezig geweest. Robert had haar twee keer rozen gestuurd om te zeggen dat hij haar miste, en een paar lieve telegrammen. Ze kon niet wachten om hem te zien, en toen ze hem op het vliegveld in New York zag, vloog ze in zijn armen. Hij reed haar naar het hotel, waar hij haar kamer vol rozen had laten zetten. Hun romance begon hartstochtelijk te worden en die avond dineerden ze in haar suite. Hij had al plannen gemaakt voor restaurants en clubs in de stad op de avonden dat ze vrij had. Hij was heel trots op haar en popelde om met haar te pronken.

De avond daarna gingen ze naar de Stork Club, en de pers reageerde uitzinnig toen ze aankwamen. Zij waren hét nieuwe stel, al was het niet ongebruikelijk dat Robert Bartlett met een topmodel werd gezien. Gaëlle had echter iets vertederends waar de pers gek op was, en de camera smulde van haar. Ze stond spectaculair op elke foto, en ze deed vriendelijk tegen iedereen. Ze was prettig om mee te werken en de redactie van Vogue was ook dol op haar.

Edna Woolman Chase, de legendarische hoofdredactrice van het blad, praatte met haar na de shoot. Gaëlle droeg de kleding die ze voor haar uitzochten met een ongedwongen allure, en ze leerde haar nieuwe beroep snel. Ze gaf de outfits net dat beetje pit en schalksheid dat nodig was om ze leuk en jeugdig te houden, maar toch stijlvol. Ze had haar eigen, uitgesproken manier van poseren. Ze was een natuurtalent, en al haar foto’s sprongen van het papier. Ze zou zelf nooit op het idee zijn gekomen om model te worden, maar het had haar leven nu al in alle opzichten beter gemaakt.

‘Ik denk dat je eens serieus moet nadenken over de volgende stap in je carrière,’ zei de illustere hoofdredactrice tegen haar nadat ze haar naar haar kamer had laten komen voor een babbeltje. ‘Je hebt een fantastische start gemaakt in Parijs, maar hier is het anders. De haute-couturewereld is heel bijzonder, meer voor de elite, en monsieur Dior heeft je een fantastische kans geboden, maar New York is big business, en als je een grootse modellencarrière wilt, Gaëlle, is het werk hier. De hele modewereld zal aan je voeten liggen: grote ontwerpers, toonaangevende bladen, belangrijke fotografen, en de beste kansen voor jou zijn hier in New York. Ik vind dat je serieus moet overwegen hier een paar jaar te komen wonen. Het zal je definitief op de kaart zetten. Je hebt nu naam gemaakt, en daar moet je gebruik van maken zolang het kan. Je weet hoe het gaat: je bent jong, je kunt tien jaar een grote naam zijn en daarna word je bijgezet in de hal der groten en kun je zo af en toe nog iets doen wat je leuk vindt. Dit is het moment.’ Haar advies en haar woorden waren goud in de modewereld. Ze spoorde Gaëlle aan erover na te denken.

Die avond besprak ze het met Robert toen ze in ‘21’ zaten te dineren, en het klonk hem als muziek in de oren. Hij wilde ook graag dat ze in New York kwam wonen. Gaëlle wist niet hoe serieus ze het modellenvak moest nemen. Het leek haar een frivole, kortstondige carrière, maar het was tot nu toe een fantastische ervaring geweest. Iedereen deed aardig tegen haar in die anders zo genadeloze wereld, en ze begon meer geld te verdienen dan ze ooit had kunnen dromen. Dat bood haar een gevoel van zekerheid en onafhankelijkheid na de verschrikkingen van de oorlog. Ze wilde loyaal zijn aan Christian Dior na alles wat hij voor haar had gedaan en ze voelde zich sterk verbonden met haar land, dat ze niet achter zich wilde laten. Anderzijds ging ze met de dag meer van Robert houden en werd het steeds moeilijker om afscheid van hem te nemen.

‘Alles gaat hier zo snel,’ zei Gaëlle omzichtig tegen Robert. Bij Dior was ze gekoesterd en beschermd, en dat zou ze kwijt zijn als ze naar New York ging. Daar zou ze voor de wolven van de mode-industrie worden gegooid, en daar voelde ze zich nog niet klaar voor. Ze was ook wijs genoeg om te beseffen dat ze er het karakter niet voor had. Robert was ervan onder de indruk dat ze zo met beide benen op de grond stond en dat haar bliksemcarrière als model haar niet naar het hoofd was gestegen.

‘Het hangt er maar van af wat je met je carrière wilt,’ zei hij bedachtzaam.

‘In het begin moest ik gewoon de kost verdienen. Ik had nooit gedacht dat het zo zou uitpakken.’ Haar belangrijkste redenen om naar Parijs te gaan waren geweest dat ze weg wilde van de mensen die haar hadden veroordeeld, dat ze Rebekah wilde vinden via het Rode Kruis en dat ze een baan nodig had. Ze had niet de ambitie gehad een carrière op te bouwen op basis van haar gezicht en haar schoonheid, al was het tot nog toe goed bevallen. Ze wist dat het niet eeuwig kon duren. Ze was gewaarschuwd dat ze voorzichtig moest zijn met haar geld omdat modellen niet lang meegingen en het op een dag net zo snel zou ophouden als het was begonnen. Ze waren kometen aan een zomerhemel. Maar als ze van de gelegenheid gebruik wilde maken, moest het nu. ‘Ik denk dat ik het eng zou vinden om hier te werken.’

‘Waarom?’ Het verbaasde hem. Ze was een slimme meid met gezond verstand, en dat had ze gebruikt om verder te komen.

‘In Parijs word ik door het huis beschermd. Hier sta ik er alleen voor. Ze zijn heel aardig voor me bij Vogue, maar dat blijft niet zo. Over een poosje ben ik passé.’ Ze had gelijk. Ze had het al met anderen zien gebeuren. Er was veel verloop onder modellen die niet aansloegen of aan populariteit inboetten, wat haar op een dag ook zou overkomen. Ze stond op haar eenentwintigste al aan de top, maar hoelang zou dat zo blijven? Na de onzekerheid van de oorlogsjaren zag ze zichzelf al op haar vijfentwintigste als serveerster, en dat zei ze tegen Robert, die in de lach schoot.

‘Ik denk niet dat je daar nu al bang voor hoeft te zijn,’ zei hij, maar het was verstandig dat ze vooruitkeek. ‘Ik sta altijd klaar om je zakelijke adviezen te geven, mocht je die nodig hebben.’ Het deed hem goed dat ze niet blindelings deed wat anderen zeiden. Voor iemand die nog zo jong was, was ze heel verstandig en bedachtzaam.

‘Dat stel ik op prijs.’ Ze glimlachte naar hem, en hij wist dat ze het meende.

‘En je hebt nog iets over het hoofd gezien.’

‘Wat dan?’ Haar ogen waren groot en onschuldig. Ze had geen bijbedoelingen met hem, wat zijn vertrouwen in haar nog versterkte.

‘Ik wil met je trouwen, Gaëlle,’ zei hij met een stem die werd verstikt door emotie. ‘Ik wil er altijd zijn om je te beschermen, niet alleen in je modellencarrière, maar in je hele leven.’ Ze zei niet meteen iets terug. Zij dacht er net zo over, maar ze wilde niets overhaasten. Ze wilde niet bederven wat ze nu hadden of te hoge verwachtingen koesteren. De wereld was ingestort in Europa. Stel dat dat weer gebeurde? Stel dat hij genoeg van haar kreeg? Dan zou ze ver van huis en van haar eigen land zijn, ondergedompeld in zijn macht en zijn leven. In zekere zin had ze liever een bescheidener leven alleen, waar ze zelf over kon beschikken. Hij leefde op grote voet, en daar was ze nog niet aan gewend. Het overweldigde haar soms.

‘Ik wil niet te hard van stapel lopen,’ zei ze zacht. ‘Stel dat je je bedenkt, of dat je ongelukkig met me wordt, zoals met je ex-vrouw? Ik zou je nooit ongelukkig willen maken.’ De tranen sprongen haar in de ogen en hij pakte haar hand. Ze zag er bang uit, en dat raakte hem in zijn hart.

‘Dat zal niet gebeuren,’ zei hij met haar hand in de zijne. ‘Jij bent volkomen anders dan zij. Jij bent de vrouw op wie ik mijn hele leven heb gewacht.’ Ze knikte. De tranen rolden haar over de wangen, en ze kon hem niet uitleggen waarom. Iedereen van wie ze ooit had gehouden, was in de oorlog gestorven. Stel dat hij ook doodging? Als ze afhankelijk van hem werd, zou ze verloren zijn. Hij zag dat ze beefde en vervolgde kalm: ‘Laten we het nog wat tijd gunnen. Dit is veel tegelijk voor je om aan te wennen.’ Hij nam haar teder in zijn armen en hield haar vast, en hij voelde dat ze tot rust kwam. Ze voelde zich altijd veilig bij hem. ‘Ik laat nooit meer iets akeligs met je gebeuren,’ zei hij met een diepe, ernstige stem, en ze wist dat hij het meende.

Maar ze had gezien hoe makkelijk de wereld op zijn kop kon worden gezet, en dan gebeurden er verschrikkelijke dingen die niemand had kunnen voorzien. Na zoiets was het moeilijk om nog iemand te vertrouwen. Het noodlot kon alles van het ene moment op het andere veranderen. Dat wist zij beter dan de mensen in Amerika, die betrekkelijk veilig waren geweest tijdens de oorlog, al waren zij ook dierbaren overzee kwijtgeraakt. Robert kon wel raden wat er door haar hoofd ging. De oorlog had zijn stempel op haar gedrukt, en nog niet zo lang geleden.

Het was moeilijk om afscheid van hem te nemen toen ze terugging naar Parijs, en hij belde haar elke dag op om te vragen hoe het met haar ging. Hij drong er niet op aan dat ze naar New York zou komen of met hem zou trouwen, en ze begon er zelf niet over, maar ze dacht er meer over na dan ze hem wilde laten merken.

Uiteindelijk nam ze zes weken na haar vertrek uit New York een besluit. De boer die een oogje in het zeil hield op het chateau, vertelde haar dat er een probleem was en dat ze zelf moest komen kijken. Meer zei hij niet, en het was haar zwaar te moede toen ze in haar vrije weekend in de trein naar Lyon stapte. De boer haalde haar van het station en toen ze het chateau zag, begreep ze meteen waar hij op had gedoeld. De mooie gevel was beklad met afschuwelijke woorden. ‘Verraadster… collaborateur… moffenhoer…’ Het was hartverscheurend. ‘Ga weg… loop naar de hel, waar je thuishoort…’ De haat voor een vermeende collaborateur was vervat in woorden en afgrijselijke leuzen. Ze was blij dat haar ouders het niet hoefden te zien. Kijkend naar de toegetakelde muren besefte ze dat het nooit meer zou ophouden. Ze was voor eeuwig gebrandmerkt, terecht of onterecht. De zonden die ze niet had begaan zouden haar nooit vergeven worden. Ze werd misselijk bij het lezen van de woorden.

‘Ik heb geprobeerd het weg te halen,’ zei de boer spijtig. Hij had medelijden met haar, wat ze ook had misdaan. De laatste jaren van de oorlog was ze een bang jong meisje geweest zonder vader of broer die haar kon beschermen, met een half krankzinnige, ziekelijke moeder die kapot was gemaakt door de bezetting. Ze was niet de enige vrouw die haar lichaam had verkocht voor een brood, als ze dat zou hebben gedaan. Hij was verdraagzamer dan de anderen. En de mooie herinneringen die ze nog aan haar huis had, werden gekleurd door de dood van haar ouders, de Duitsers die er vier jaar hadden gewoond en wat haar stadsgenoten van haar vonden. Het was ondraaglijk. ‘Het wil er niet helemaal af. Ik heb een metselaar om advies gevraagd en misschien moeten we sommige stenen vervangen, of de muren verven.’ Maar er zat maar één ding op, en dat wist ze.

‘Verkoop het maar,’ zei ze zo zacht dat hij haar niet verstond.

‘Pardon?’

‘Ik wil het chateau verkopen.’ Ze had gehoord dat Parijzenaren die nog geld hadden na de oorlog, en sommige Amerikanen, dergelijke landgoederen opkochten, vaak voor een prikje omdat degenen die ze aanboden dringend om geld verlegen zaten en snel tevreden waren, wat de echte waarde van hun bezit ook was. Niets in Frankrijk was nog veel waard, maar ze wist dat ze hier nooit meer zou kunnen wonen. Het was te pijnlijk voor haar, te triest, en alles was te erg misgegaan. Het enige wat ze wilde behouden, waren de herinneringen aan haar vredige jeugd. Alles wat er vanaf haar vijftiende was gebeurd, was een nachtmerrie die ze nooit zou vergeten en die niet meer uit te wissen was, ook al kregen ze de lelijke woorden van haar muren. Dus zo dachten ze hier over haar. Ze geloofden dat ze een hoer was die haar land had verraden en haar lichaam aan de Duitsers had verkocht. Niemand wist van haar verzetswerk, en het had geen zin om het te vertellen, want ze zouden haar toch niet geloven. De meeste andere verzetsleden waren verdergegaan met hun leven en waren niet meer te vinden, en de kinderen die ze had gered waren ondergebracht bij goede mensen in heel Europa, en soms zelfs daarbuiten.

Ze zei dat hij het landgoed te koop moest zetten en het moest verkopen tegen elk aannemelijk bod. Hij schrok, maar hij begreep het wel, en toen deed hij een bod. Dat had hij eerder niet gedurfd. Hij wilde de boerderij kopen waarop zijn familie generatieslang had gewerkt, plus de twee aangrenzende boerderijen. De boeren daar waren overleden en hun weduwes waren weggetrokken. Het zou hem een flinke lap grond opleveren, en ze vond dat hij het had verdiend vanwege zijn trouw aan haar vader en zijn goedheid voor haar. Ze maakten het af op een bespottelijk laag bedrag. Hij beloofde zijn schuld binnen vijf jaar af te lossen en hij was blij met de deal, al vond hij het heel erg voor haar, maar hij begreep ook wel dat ze een beter leven had in Parijs.

Ze was teruggekomen in eenvoudige maar dure kleding. Ze zag er modieus uit, als een mondaine vrouw, al zag hij dat haar wezen niet was veranderd. Hij geloofde nog steeds dat ze een eerbaar mens was met degelijke principes, net als haar vader, wat ze ook over haar beweerden. Hij was bekritiseerd omdat hij haar hielp door het landgoed te bewaken sinds zij in ongenade was geraakt, maar het kon hem niet schelen wat de mensen zeiden. Ze was meer dan redelijk geweest en verkocht hem nu de drie boerderijen voor een fractie van wat ze waard waren. Ze wilde er niets aan verdienen, ze wilde het verleden alleen maar achter zich laten, als zoiets mogelijk was.

Het was een zonnig weekend en ze liep over het grootste deel van het landgoed, herinneringen plukkend als veldbloemen in een weiland. In de stal vond ze een oude fiets die nog van haar broer was geweest en ze reed naar de schuur waarin ze de kinderen had verstopt, en ze dacht terug aan al die maanden dat ze Rebekah bijna elke dag had opgezocht in het kamp. Ze stopte bij de rivier waar ze als kinderen ’s zomers uren in hadden gewaad, waarna ze een standje kregen omdat ze niet hadden gezegd waar ze naartoe gingen. Ze herinnerde zich haar ouders in gelukkiger tijden, toen ze nog jong en sterk waren en haar moeder nog helder van geest was. En aan het kattenkwaad dat ze had uitgehaald met haar broer, die haar achteraf altijd de schuld had gegeven. Aan al die dingen dacht ze, en ze glimlachte en veegde tranen van haar wangen.

Op zaterdag maakte ze in de invallende schemering haar laatste pelgrimstocht: ze fietste naar het oude huis van de Feldmanns. Daar bleef ze lang onder de boom staan vanwaarachter ze had gezien dat de familie werd opgepakt, die verschrikkelijke ochtend. Ze zag twee kleine meisjes het huis in en uit hollen, en een jonge vrouw die op hen paste. Het huis was kortgeleden geschilderd en er bloeiden bloemen in de voortuin. Het had een nieuw leven, en ze zag de moeder van de meisjes aankomen in een blauwe Delahaye, in een dure jas en met een modieus hoedje op. De mensen die er nu woonden hadden duidelijk geld, en ze hadden het mooie huis waarschijnlijk voor een habbekrats gekocht. Overal in Europa waren huizen van gedeporteerde Joden voor een schijntje te koop. Er waren zelfs speculanten die ze opkochten en dan doorverkochten voor wat ze echt waard waren. Zo hadden ze een fortuin verdiend sinds het eind van de oorlog, zonder zich te bekommeren om wie er in die huizen hadden gewoond of wat er met hen was gebeurd. De twee kleine meisjes deden haar denken aan Rebekah en haarzelf in hun kindertijd. Ze waren geen zusjes, maar dat hadden ze kunnen zijn, en nu was Rebekah voor eeuwig haar zusje in haar hart. Ze huilde de hele weg naar huis, en toen klom ze de trap op naar de zolderkamers waar haar ouders en zij hun laatste jaren op het chateau hadden doorgebracht. Ze snakte ernaar het huis te verkopen, zich te bevrijden van deze plek en van alles wat ze zich herinnerde van de oorlogsjaren hier.

Op zondag, voordat ze weer wegging, bezocht ze het graf van haar ouders en haar broer om afscheid van hen te nemen. ‘Het spijt me,’ fluisterde ze. Het speet haar dat ze hen niet had kunnen redden, dat ze wegging, dat ze het chateau verkocht dat generaties in het bezit van haar familie was geweest, maar ze wist dat ze zich moest bevrijden van haar verleden hier.

Toen Gaëlle vertrok, sloot ze de deur achter zich en hoopte nooit meer terug te komen. Alles wat haar hier lief was geweest droeg ze mee in haar hart, de rest wilde ze voorgoed achter zich laten. Ze had tegen de boer gezegd dat hij uit het huis mocht pakken wat hij wilde. Ze wilde er niets van hebben. Hij bracht haar naar het station en hij bedankte haar nogmaals voor het verkopen van de boerderijen, en ze schudden elkaar de hand.

‘Veel geluk, mademoiselle,’ zei hij plechtig. Hij zou een makelaar en een notaris voor haar zoeken, en hij beloofde haar te bellen zodra er een bod op het chateau was uitgebracht. En hij zou nog eens proberen de leuzen van de muren te krijgen voordat het werd verkocht, al was het maar uit respect voor haar.

‘U ook veel geluk,’ zei ze met trieste ogen en een vreugdeloos glimlachje.

Hij keek de trein na toen die het station uit reed en dacht terug aan haar vader, haar ooit aantrekkelijke moeder, Gaëlle zelf als klein meisje en haar ondeugende broer. Hij had kinderen van haar leeftijd, en hij was er trots op dat hij nu een landeigenaar met drie boerderijen was. Het was aardig van haar geweest dat ze ze aan hem had verkocht. Hij keek de trein na en toen hij in zijn auto stapte en wegreed, wenste hij haar in stilte het beste. Het laatste beeld dat hij van Gaëlle had, was dat ze door het treinraam naar het ouderlijk huis keek waar ze ooit van had gehouden en dat ze nu nooit meer hoopte te zien.

Ze vertelde Robert niets over haar weekend, haar bezoek aan het huis en wat ze daar had gezien. Ze had er geen woorden voor en wilde niet dat hij het wist. Ze schaamde zich te diep. Ze voelde zich gekwetst tot in haar ziel, opnieuw.

In plaats daarvan stuurde ze hem een telegram: Kom naar New York. Hou van je. Dat was het enige wat ertoe deed. Hij was haar toekomst. Al het andere was het verleden, en dat wilde ze alleen nog maar vergeten.

10

Toen Gaëlle eenmaal had besloten het chateau te verkopen, zette ze vastberaden door. Als ze het verkocht zou ze geen huis meer hebben in Frankrijk, wat voor haar voelde als het uitbannen van het verleden en als een nieuw begin, en ook een beetje alsof ze al haar schepen achter zich verbrandde, maar als ze het vreselijk vond in New York, kon ze heus nog wel terug.

De dag nadat ze terugkwam uit Lyon diende ze haar ontslag in bij madame Cécile. Die had wel begrip voor Gaëlles beslissing om het in New York te proberen en vond dat ze er goed aan deed. Ze vroeg haar nog twee maanden te blijven, wat Gaëlle toezegde, en ze belde Robert en zei dat ze in mei zou komen. Hij was extatisch. Hij had haar niet onder druk gezet, maar hij had wel gehoopt dat ze zelf tot dit besluit zou komen, om haar eigen redenen, en zo was het gegaan. Nu ze eenmaal had besloten dat ze weg wilde, was de rest een fluitje van een cent.

In mei, toen het tijd was om te vertrekken, nam Gaëlle met veel tranen afscheid van haar huisgenotes in het modellenappartement, en ze maakte een afspraak met monsieur Dior om hem fatsoenlijk gedag te zeggen. Hij was stijlvol en hoffelijk als altijd, wenste haar veel succes en zei dat ze haar zouden missen. Madame Cécile plengde een traantje toen ze wegging.

‘U hebt mijn leven gered,’ zei Gaëlle met verstikte stem toen de beide vrouwen elkaar omhelsden.

‘Pas goed op jezelf,’ zei Cécile tegen haar. ‘Kom ons nog eens opzoeken.’ Dat beloofde Gaëlle.

Op de ochtend dat ze uit Parijs vertrok, op 8 mei 1945, de dag van de Duitse capitulatie, stonden de meisjes in de rij om afscheid te nemen. Ze hadden een vrije dag en ze huilden allemaal toen Gaëlle wegreed, net als zijzelf. Ze hadden beloofd contact te houden. Gaëlle was in zichzelf gekeerd tijdens de vlucht naar New York. Het was voor het eerst dat ze de reis in haar eentje maakte, en ze kon alleen nog maar aan Robert denken, die op haar wachtte. Ze was vastbesloten vooruit te kijken in plaats van achterom.

Zodra Gaëlle in New York door de douane kwam en Robert zag, werd ze overspoeld door blijdschap en opluchting, alsof een vloedgolf het verleden van haar af waste. Hij had een gemeubileerd appartementje aan Park Avenue voor haar gevonden, voor tijdelijk, zodat ze kon wennen en beginnen te werken voordat ze plannen maakten. Ze had al opdrachten van Vogue, en er waren verschillende modellenbureaus die haar wilden hebben. Ze had boekingen voor twee shoots van Vogue en eentje voor Bazaar, in juni. Haar nieuwe leven kwam op gang. Tijdens de rit naar de stad praatte ze er enthousiast over met Robert. Ze kreeg steeds meer het gevoel dat ze de juiste beslissing had genomen. Er begon een nieuw hoofdstuk in haar leven, en ze was blij dat ze de moed had kunnen opbrengen om haar kans te grijpen. Ze kreeg voor het eerst haar eigen appartement, zonder huisgenotes. Ze was eenentwintig en de wereld leek aan haar voeten te liggen.

Robert, die wel wist hoe gespannen en druk Gaëlle in het begin zou zijn, wachtte tot de eerste opwinding rond haar komst was gezakt. Hij had geen haast. In het weekend voor Memorial Day, de laatste maandag in mei, gingen ze naar zijn strandhuis in Southampton, na drie krankzinnig hectische weken. Ze lunchten op het terras met uitzicht op de oceaan, en Gaëlle bedacht hoe blij ze mocht zijn dat ze hier was, met hem, en hij glimlachte naar haar en ging op een knie voor haar zitten. Op dit moment had hij sinds hun eerste ontmoeting gewacht.

‘Gaëlle de Barbet, ik weet dat je nu een heel gewichtig iemand bent, met een grootse carrière voor je,’ zei hij plagerig, al was het de waarheid, als ze wilde. ‘Wil je me de eer bewijzen met me te trouwen?’ Haar ogen vulden zich met tranen terwijl ze naar hem keek. Dit was het belangrijkste moment van haar leven. Haar modellencarrière was opwindend, maar veel liever wilde ze zijn vrouw zijn en haar leven met hem delen.

‘Ja… dat wil ik,’ fluisterde ze, en hij kuste haar en schoof een uitzonderlijk mooie diamanten ring om haar vinger. Ze keek naar hem, niet in staat het te bevatten. Ze was uit de verschrikkingen van de oorlog in Frankrijk gekomen, had iedereen van wie ze hield verloren, en nu had ze deze man die haar wilde liefhebben en beschermen, en die haar als zijn vrouw wilde nemen. Ze wist niet waar ze het aan verdiende, en waarom het Rebekah niet ook gegund was geweest, maar het was haar bestemming om hier te zijn en een nieuwe weg in te slaan met Robert. Na alle verliezen voelde ze zich nu gezegend.

Ze praatten het hele weekend over hun plannen, en aangezien ze geen familie had, en geen echte vrienden in New York, besloten ze een bescheiden bruiloft in de stad te houden en hun wittebroodsweken door te brengen in zijn oude familiehuis in Palm Beach. Hij stamde uit een oud, aristocratisch geslacht, en het huis, dat nog van zijn grootouders was geweest, betekende veel voor hem. Hij had er gelukkige jeugdherinneringen aan, en hij wilde het met Gaëlle delen. Ze prikten het weekend van Onafhankelijkheidsdag voor hun bruiloft, en voor die tijd moesten ze nog heel veel doen.

‘Robert, wil je dat ik stop met werken?’ vroeg ze ernstig. Het was een offer dat ze bereid was voor hem te brengen. Ze had het leuk gevonden om als model te werken, maar ze wilde zich ook aan hem wijden. Hij kwam op de eerste plaats, niet haar carrière. Ze was in veel opzichten een ouderwetse vrouw.

‘Ik laat het helemaal aan jou over,’ zei hij luchtig. ‘Waarom amuseer je je niet nog een tijdje? Je kunt ermee ophouden wanneer je maar wilt.’ Het klonk haar redelijk in de oren en ze stemde ermee in.

Binnen een week stond de pers bol van het nieuws van hun verloving. Een begeerde vrijgezel was van de markt, de grootste vangst van New York, en ze werden op slag uitgeroepen tot koning en toekomstige koningin van de society in de stad. Iedereen wilde een feest voor hen organiseren. Vogue wilde haar bruidsjurk voor haar uitzoeken en verslag doen van de bruiloft, maar ze verzekerde de redactie dat die besloten zou zijn, met maar een paar gasten. Robert gaf een cocktailparty om haar aan zijn beste vrienden voor te stellen, en ze vond ze aardig. Ze nodigden maar twintig van zijn allerbeste vrienden uit voor de trouwerij.

Haar vrienden en vriendinnen in Parijs hoorden er ook van. De meisjes met wie ze model was geweest bij Dior stuurden haar gelukwensen en ze kreeg zowel van monsieur Dior als van Cécile een telegram om haar veel geluk te wensen.

Toen kreeg Gaëlle het echt druk met opdrachten in New York. Ze werkte door tot twee dagen voor de bruiloft. Robert had geregeld dat het huwelijk voltrokken zou worden in zijn penthouse aan Fifth Avenue, op het dakterras met uitzicht op Central Park, en na een kleine receptie vertrokken ze de volgende ochtend naar Palm Beach voor hun wittebroodsweken. Ze hadden overwogen naar Europa te gaan, maar veel plekken daar waren nog te ontwricht voor een prettige reis. En Gaëlle wilde met alle plezier in Amerika blijven, in zijn vorstelijke huis in Florida.

Hun leven samen was als een wervelwind, met haar werk, het zijne en hun aanstaande huwelijk. De grote dag vloog voorbij en voordat ze het goed en wel besefte, zaten ze na een intieme bruiloft, die precies was verlopen zoals ze wilden, als meneer en mevrouw Bartlett in het vliegtuig naar Miami. Zij straalde en Robert zei dat hij de gelukkigste man van de wereld was. Ze gaven geen van beiden iets om het leeftijdsverschil van achtentwintig jaar, en ze was puur toevallig, zonder opzet, met een van de rijkste mannen van New York getrouwd, die haar aanbad. Het lot was haar eindelijk goedgezind geweest. De moeilijke tijden en verliezen van de oorlog verdwenen langzaam naar het verleden. Van Miami reden ze naar zijn huis in Palm Beach, dat zo groot was als haar oude chateau bij Lyon. Ze had hem er wel over verteld, maar ze wilde er niet met hem naartoe, want dan zou hij de verschrikkelijke dingen zien die de mensen over haar op de muren hadden geschreven. Ze hoopte maar dat het snel verkocht zou zijn, dan kon ze dat hoofdstuk ook afsluiten. Ze wilde nooit meer in Frankrijk wonen, en toen ze met Robert trouwde, kreeg ze een permanente verblijfsvergunning. Haar leven was nu in de Verenigde Staten, en ze was er trots op dat ze zijn naam droeg en greep elke kans aan om te zeggen dat ze Gaëlle Bartlett heette.

Robert had veel personeel in het huis in Palm Beach, en ze werden drie weken in de watten gelegd als pasgetrouwd stel. De modebranche lag stil in augustus, dus ze had geen verplichtingen. Ze brachten die maand door in het huis in Southampton, waar ze meer van zijn vrienden leerde kennen tijdens de vele feesten die ze gaven. Op de eerste maandag van september gingen ze terug naar de stad, waar ze na twee luie maanden werd overspoeld met werk. Hij had het druk op zijn kantoor en zij had haar gemeubileerde appartement drie dagen voor hun huwelijk opgezegd. Halverwege september kreeg ze een telegram van Louis Martin, de oude pachtboer, die schreef dat een Parijse bankier een bod op het chateau en de rest van de boerderijen op het landgoed had gedaan. Het was een schamel bedrag gezien de omvang van het terrein en de geschiedenis van het chateau met alles erop en eraan, maar ze wilde het per se kwijt. Ze stuurde een telegram terug om te zeggen dat ze het bod accepteerde en niets uit het huis wilde hebben. Ze verkocht het chateau gemeubileerd, compleet met de familieportretten – waarvan de meeste niet waardevol waren – het tafelzilver, het tot op de draad versleten linnengoed en wat er verder nog maar was overgebleven nadat de Duitsers er vier jaar tekeer waren gegaan.

‘Weet je het echt zeker?’ vroeg Robert toen ze hem over het bod vertelde. Ze verkocht het chateau voor erg weinig geld, en hij was bang dat ze er later spijt van zou krijgen, als haar oorlogswonden niet meer zo rauw waren. Ze hield echter vol dat ze het nooit meer wilde zien. Ze woonde nu bij hem in Amerika en het aanhouden was niet logisch, al bood hij aan haar ermee te helpen en een fatsoenlijke beheerder aan te stellen. Het was een royaal aanbod en ze bedankte hem, maar ze sloeg het af. De verkoop werd snel afgehandeld en ze zei dat ze opgelucht was. Zodra alles rond was, werd het geld overgemaakt naar haar bankrekening in New York. De Parijse bankier had een voordelige koop gedaan en hij schreef haar hoe blij hij was. Ze had geen spijt dat ze het aan hem had verkocht.

Tegen het eind van september was Gaëlle gelukkig, maar ook uitgeput. Ze had een aantal covershoots voor belangrijke bladen gedaan, reclamefoto’s gemaakt en modeshows gelopen voor drie ontwerpers, onder wie Norman Norell en Charles James. Haar bureau liet haar hard werken en haar carrière in New York nam een hoge vlucht. Robert was heel trots op haar. Ze werden overal waar ze zich vertoonden gefotografeerd, en in de pers werden ze het Gouden Koppel genoemd. ’s Avonds gingen ze naar feesten en overdag deed ze modellenwerk. Ze was nog dunner geworden dan haar bureau wilde en Robert stuurde haar naar zijn arts. Hij dacht dat ze te hard werkte en wilde zich ervan verzekeren dat ze niets mankeerde. Ze bleef volhouden dat ze gezond was, en toen ze terugkwam van de afspraak, was ze een beetje beteuterd.

‘Wat heeft hij gezegd?’ vroeg Robert, die er zeker van was dat ze te horen had gekregen dat ze te licht was, zelfs voor een model. Gaëlle wist zelf ook wel dat ze nog dunner was dan tijdens de oorlog. ‘Je bent te mager, hè?’

‘Iets,’ gaf ze toe, ‘maar hij zei dat ik een programma volg om aan te komen dat heel goed zal werken.’

‘Wat mag dat zijn?’ vroeg Robert, en ze giechelde, sloeg haar armen om hem heen, kuste hem en fluisterde haar grote nieuws in zijn oor.

‘We krijgen een kindje,’ zei ze verlegen, opgewonden en blij tegelijk, en hij drukte haar tegen zich aan en kuste haar nog eens.

‘O mijn god, wanneer? Wat fantastisch!’

‘Hij zei dat ik een maand of twee zwanger ben. Het moet vlak na ons trouwen zijn gebeurd. Ik heb het niet gemerkt, want ik ben niet altijd regelmatig. De baby komt eind april, begin mei.’ Ze waren in de wolken, al zei Robert dat hij een oud mannetje zou zijn tegen de tijd dat hun kind werd geboren. Hij werd vijftig, en zij zou op haar tweeëntwintigste moeder worden.

‘Wat zei hij over je werk?’ vroeg Robert bezorgd. Ze maakte lange dagen en het poseren was inspannend.

‘Hij zei dat ik mag doen wat ik wil, als ik maar niet overdrijf en geen gekke dingen doe, zoals paardrijden of skiën. Hij zei dat het waarschijnlijk pas in december zichtbaar wordt, aangezien ik lang ben en op dit moment ondergewicht heb. Daarna zal ik het de bladen en mijn agent moeten vertellen, denk ik.’

‘Wil je ze waarschuwen? Blijf je werken als de baby er is?’ vroeg hij. ‘Je kunt een tijdje stoppen en dan weer beginnen.’ Hij gunde haar haar carrière.

‘Ik weet het niet. Als het te zien is zullen ze me vermoedelijk niet meer willen, dus na december zal ik wel geen werk meer krijgen. Daarna zie ik wel.’ Ze had nooit verwacht dat haar carrière zo goed zou gaan en ze zou veel moeten opgeven, maar ze had het geld niet meer nodig. Het was een benijdenswaardige positie, en ze was Robert dankbaar.

‘Misschien vind je het wel leuk om een lui leventje te leiden.’ Hij glimlachte naar haar en gaf haar weer een kus.

‘Ik wil geen misbruik van je maken, Robert.’ Hij mocht niet denken dat ze lui was of om zijn geld met hem was getrouwd, maar hij wist wel beter. En hij wilde graag dat zij thuis bij hun kind zou blijven, al liet hij de beslissing aan haar over. Hij wilde niet dat ze het gevoel kreeg dat hij haar belemmerde in haar modellencarrière.

Na de eerste opwinding zag Gaëlle een vleugje bezorgdheid in Roberts ogen, en hij bevestigde haar vermoeden dat hij doodsbang was dat er iets met hun kind zou gebeuren, net als met het dochtertje uit zijn eerste huwelijk, dat maar drie maanden had geleefd. Gaëlle deed haar best om hem gerust te stellen, maar zijn angst zat diep. Hij wilde niet dat Gaëlle of hun kindje iets zou overkomen.

Begin november vertelde ze het bureau over haar zwangerschap. Nog geen mens had iets geraden, en ze waren teleurgesteld toen ze het hoorden. Ze was het succesvolste model in hun boeken en er was veel vraag naar haar. Ze waren het met Gaëlle eens dat ze haar na januari, vanaf haar zesde maand, niet meer zouden kunnen boeken, want dan zou ze het niet meer verborgen kunnen houden.

Tot het zover was werkte ze hard. Ze voelde zich goed en had nergens last van, al bleef Robert bezorgd. Ze waren dolblij en brachten uren door met het verzinnen van namen. Zij wilde het liefst een Franse naam, en dat vond hij wel mooi voor een meisje, maar als ze een zoon kregen, gaf hij die liever een familienaam.

Een paar dagen voor Kerstmis deed Gaëlle haar laatste shoot, voor Vogue, en daarna nam ze een korte vakantie met Robert. In de drie maanden daarna lunchte ze af en toe met bevriende modellen, bezocht musea en exposities, las veel en bracht de kinderkamer in gereedheid. Ze hield hem helemaal wit, want ze wisten niet of ze een jongetje of een meisje zouden krijgen. Robert bekende dat hij op een dochter hoopte. Hij kon zich niets mooiers voorstellen dan een klein meisje dat op Gaëlle leek.

‘Vind je het niet erg als er geen zoon komt die je naam kan voortzetten?’ Ze hadden het erover gehad of ze nog een tweede kind wilden, maar Robert vond eentje genoeg, gezien zijn leeftijd, en Gaëlle was het met hem eens.

‘Helemaal niet,’ antwoordde hij. Hij dacht dat meisjes makkelijker waren, want hijzelf had zijn ouders veel last bezorgd als jongen.

Het was een opluchting voor hem dat ze een makkelijke zwangerschap had, en hoewel ze dun was leek het kind groot te zijn. Ze lachten er samen om hoe enorm ze werd tegen het eind.

In de laatste weken voor de bevalling zetten ze hun sociale leven op een laag pitje. Gaëlle was moe en voelde zich log en onprettig. Ze had geen zin meer om uit te gaan, en Robert stelde hun rustige avondjes samen zeer op prijs. Gaëlle had genoten van haar drie vrije maanden, waarin ze onder meer een door het Metropolitan Museum aangeboden cursus over de kunst van de renaissance had gevolgd. Haar zwangerschap was voorbijgevlogen.

In het weekend voordat ze was uitgerekend, gingen ze naar het huis in de Hamptons. Ze wandelden hand in hand langs het strand en kwamen moe maar voldaan terug in New York. Ze kookten samen, want de kok had op zondag vrij. Gaëlle voelde zich soms nog bezwaard door alle luxe in haar leven, maar Robert was eraan gewend. Hij had geen kapsones en liep er niet mee te koop, maar hij was een zeer welvarend man die hield van het goede leven en het graag met haar deelde. Na negen maanden huwelijk begon ze er een beetje aan te wennen. Ze had zich aangepast aan zijn gewoonten en genoot van de levensstijl die hij altijd al had gehad. Zijn familiefortuin was vergaard door zijn overgrootvader van vaderskant, en zijn moeder kwam ook uit een vooraanstaande familie. Robert was een filantroop en schonk veel aan goede doelen.

Zijn geld werd op zo’n manier beheerd dat de generaties na hem er ook nog van konden profiteren. Hij was nu al van plan een trustfonds op te zetten voor hun kindje en had geprobeerd het aan Gaëlle uit te leggen, maar de wirwar van heffingen, uitkeringen en complexe voorwaarden ging haar boven de pet. Ze liet hun financiën aan hem over, en ze had het geld van de verkoop van het chateau op een spaarrekening gezet, samen met een deel van haar verdiensten. De rest investeerde hij voor haar, al was het niet veel vergeleken bij wat hij had. Ze noemde het schertsend haar bruidsschat, maar ze was blij dat ze ook wat eigen geld had. Hij was zo gul haar te onderhouden, zodat ze al haar verdiende geld zelf kon houden. Ze kocht alleen kleding en cadeautjes voor hem en soms iets moois voor zichzelf.

Nadat ze samen hadden gegeten, gingen ze vroeg naar bed. Gaëlle viel in slaap terwijl Robert haar rug masseerde. Om vier uur ’s ochtends werd ze wakker van snijdende pijnscheuten in haar onderbuik. Ze wachtte even af en voelde dat de weeën heviger werden. Ze ging rechtop zitten en deed het licht aan. Robert deed een oog open.

‘Gaat het?’ vroeg hij slaapdronken, en ze glimlachte naar hem.

‘Ik geloof dat het is begonnen,’ zei ze omzichtig, en ze kreeg weer een wee. Robert was op slag klaarwakker.

‘Bel de dokter,’ zei hij nerveus.

‘Het is nog vroeg. Laten we nog even wachten.’ Ze wilde nog niet naar het ziekenhuis, want thuis voelde ze zich meer op haar gemak.

‘Nee,’ zei hij gedecideerd. ‘Laten we níét nog even wachten.’ Voordat er echt iets gebeurde, wilde hij haar veilig in het ziekenhuis hebben. Ze hadden de grootste suite in het Doctors Hospital gereserveerd, die een eigen zitkamer had om gasten te ontvangen, en ze had de beste verloskundige. Ze zou er een week blijven, samen met Robert. Het ziekenhuis was zo luxueus en de clientèle zo chic dat het meer een vijfsterrenhotel leek dan een medische instelling, maar ook op dat vlak was het uitstekend geoutilleerd.

Gaëlle ging douchen en beloofde de dokter te bellen als de weeën niet ophielden. Zodra ze onder de douche vandaan kwam, braken haar vliezen. Ze vertelde het aan Robert, die zich inmiddels had aangekleed en de dokter had gebeld.

‘Ik geloof dat het menens is,’ gaf ze toe. Toen keek ze hem nerveus aan, met tranen in haar ogen. Ze werd voor het eerst bang. Het was allemaal zo echt. ‘Robert, ik ben bang. Stel dat er iets gebeurt, of dat er iets niet goed is met het kindje? Of dat het doodgaat… of ik…’ Ze begon in paniek te raken en hij sloeg zijn armen om haar heen. Ze was in een handdoek gewikkeld en hij voelde haar beven. Hij had een dochter verloren en wist dat alles mogelijk was, maar dat zei hij niet tegen Gaëlle.

‘Ik garandeer je dat het allemaal goed komt,’ zei hij, maar hij was zelf ook bang.

Hij bleef bij haar terwijl ze zich aankleedde en hield de weeën bij. Het was inmiddels zes uur geworden, en toen Robert de dokter weer belde, stuurde hij hen naar het ziekenhuis. Hij wilde dat ze haar daar onderzochten, en als ze echt moest bevallen zou hij ook komen. Hij had hen gewaarschuwd dat het eerste kind er meestal de tijd voor neemt. Hoewel ze weeën had, verwachtte hij niet dat ze eerder dan die avond laat of zelfs de volgende ochtend zou bevallen. Gaëlle had geen idee wat haar te wachten stond, want ze had nooit iemand gekend die zwanger was. Ze had geen tantes of zusjes en haar moeder was dood. Ze had geen ervaring met baren of baby’s, en Roberts enige ervaring was akelig. Gaëlle ging ervan uit dat het goed zou gaan, en ze had een competente arts, maar toch was ze bang.

Robert had de bevalling graag meegemaakt, en dat wilde Gaëlle ook, maar het ziekenhuis stond het niet toe. Het was tegen de regels, en het werd een choquerend idee gevonden, een echtgenoot die zijn kind geboren ziet worden. De arts had haar verzekerd dat ze zich veel prettiger zou voelen met de verpleegsters om zich heen. Ze kon Robert wel weer zien als ze haar kapsel en make-up weer in orde had gemaakt, zei hij plagerig. Gaëlle was het er niet mee eens, maar ze hadden geen oren naar haar argumenten. Ze stelde zelfs voor het kind thuis te krijgen, wat haar arts een barbaars idee vond. Alleen arme mensen bevielen thuis, met de man erbij. Hij had gezegd dat Robert flauw zou kunnen vallen als hij de geboorte zag. Mannen waren daar niet op voorbereid en Robert zou haar daarna anders kunnen gaan zien. Hij had wel duizend redenen genoemd waarom Robert er niet bij mocht zijn en hij probeerde haar zelfs schaamte aan te praten omdat ze het had durven vragen.

De portier had een taxi voor hen besteld, en onderweg naar het ziekenhuis zei Gaëlle nog eens tegen Robert dat ze hem erbij wilde hebben.

‘Hij zei dat je misschien flauw zou vallen,’ zei Gaëlle glimlachend. Ze kreeg weer een wee en omklemde zijn arm. De weeën werden heviger, en hij was blij dat ze bijna bij het ziekenhuis waren. Zodra ze er aankwamen, namen ze hun intrek in de elegante suite. De slaapkamer deed uitgesproken klinisch en medisch aan, maar de zitkamer, die bedoeld was om gasten te ontvangen en met de baby te pronken, was mooi ingericht. Het ziekenhuis scheen over een uitstekende chef-kok en keuken te beschikken. Alle rijke en beroemde New Yorkers kregen hun kinderen hier.

Zodra Gaëlle in bed lag, volgde er een pijnlijk onderzoek door een verpleegster die haar verzekerde dat de baby nog lang niet kwam, dat ze amper ontsluiting had. De dokter hoefde nog niet te komen. Gaëlle vroeg of ze dan eerst nog naar huis terug mocht, maar dat kon niet. Nu ze er was kon ze net zo goed blijven, zeiden ze tot Gaëlles ergernis. Als de baby toch nog uren op zich zou laten wachten, had ze hier niets te zoeken, vond ze.

‘Ik wil naar huis,’ zei ze na het onderzoek klaaglijk tegen Robert. De regels leken haar absurd strikt.

‘Blijf alsjeblieft, al is het maar voor mijn gemoedsrust,’ zei hij smekend. ‘Ik wil niet dat je in een taxi moet bevallen omdat we vast zijn komen te zitten in het verkeer.’

‘Vrouwen bevallen dagelijks in de rijstvelden,’ merkte ze op, en hij stak een vermanende vinger naar haar op.

‘Braaf zijn!’ Hij zag dat de weeën pijnlijk begonnen te worden. Een uur later vroeg ze niet meer of ze naar huis mocht en kon ze niet meer door de weeën heen praten.

‘Zal ik uw man nu wegsturen?’ vroeg de verpleegster nadat ze haar weer had onderzocht. Ze had twee centimeter ontsluiting en nog een lange weg te gaan, zei ze tot Gaëlles teleurstelling. Ze had nu zoveel pijn dat ze dacht dat ze er bijna was, en ze was bang dat het nog veel erger zou worden.

‘Nee, dat wil ik niet!’ beet ze de verpleegster toe. ‘Hij gaat pas weg als ik in de verloskamer ben. Ik wil hem bij me hebben. En het liefst wil ik dat hij erbij blijft tot het kindje er is.’ De verpleegster knikte en liep de kamer uit. Ze vertelde aan het afdelingshoofd dat mevrouw Bartlett Frans was en de ideeën van een boerenmeisje had als het over bevallingen ging. Dat ze haar man bij zich wilde houden. De verpleegster had geen zin in een bemoeizieke, nerveuze vader, maar Robert was tot nog toe niet lastig geweest. Hij was bezorgd en opmerkzaam, maar hij liet haar haar werk doen.

‘Zo denk ik er ook over,’ zei de oudere hoofdverpleegster. ‘Een vrouw zou haar man bij zich moeten kunnen houden als ze dat wil. Misschien gaat het dan beter, en het zou heerlijk zijn voor beide ouders.’ Ze glimlachte, en de jonge verpleegster liep vol afgrijzen de kamer uit. De hoofdverpleegster lachte erom. Zij had minder rigide opvattingen dan de verpleegsters onder haar. Als twee mensen samen een baby hadden gemaakt, mochten ze die toch ook samen geboren zien worden, zodat de man zijn vrouw erdoorheen kon helpen in plaats van onbekenden? Ze bewonderde Gaëlle omdat ze het in elk geval had gevraagd, en een paar minuten later ging ze bij haar kijken. Gaëlle rilde, zag bleek en had duidelijk veel pijn, maar ze zei dat ze geen verdoving wilde. Als ze die eenmaal kreeg moest Robert weg, wist ze, dus ze had zich vast voorgenomen de pijn te verdragen.

‘U doet het heel goed,’ zei de hoofdverpleegster bemoedigend, en ze glimlachte naar Robert, die bezorgd toekeek.

‘Is dit normaal? Dat het zoveel pijn doet?’ Hij was niet bij de bevalling van zijn eerste kind geweest, dus hij wist het niet. Het was erger dan hij had verwacht.

‘Ja hoor,’ zei de hoofdverpleegster geruststellend. Ze zei er niet bij dat het nog veel erger zou worden. ‘En het kind is groot. Uw vrouw doet het prima.’ Ze glimlachte naar Gaëlle, die weer in de greep van een wee was en ontzettend veel pijn had. Robert hield de weeën nog steeds bij, en ze kwamen nu om de twee minuten. Ze waren al vijf uur in het ziekenhuis en de dokter zou pas over een uur komen. Hij vond dat ze Gaëlle iets tegen de pijn moesten geven, maar dat weigerde ze pertinent.

‘Gaat het?’ fluisterde hij toen de hoofdverpleegster weg was. ‘Waarom vraag je niet of ze je iets geven?’ Hij vond het vreselijk om haar te zien lijden.

‘Ik wil dat je hier blijft,’ zei ze, en ze omklemde zijn hand. ‘Ik heb je nodig.’

‘Ik ben hier, schat. Ik ga niet weg.’ Ze worstelde nog een uur met de weeën, in afwachting van de dokter, en Robert kon het niet meer aanzien. Dit was onmenselijk. Hij begreep niet waarom ze haar niet gewoon onder algehele verdoving konden laten bevallen, maar de verpleegster zei dat ze op het laatst zou moeten persen, en daarvoor moest ze bij kennis zijn. Hij vond het afschuwelijk klinken, en terwijl hij haar zag lijden, besloot hij dat hij haar dit nooit meer zou laten doorstaan, hoe jong en gezond ze ook was en hoe graag ze het ook wilde.

De weeën waren nu zo hevig en volgden elkaar zo snel op dat de pijn niet meer ophield, en Gaëlle praatte niet meer met hem maar huilde. Er kwam geen eind aan. Hij wilde de verpleegster vragen of ze de dokter nu al kon laten komen, maar dat vond Gaëlle niet goed.

‘Dan sturen ze je weg,’ zei ze smekend.

‘Kan me niet schelen. Ze moeten je iets geven.’

‘Ik heb jou liever,’ zei ze, en toen kwam er weer een wee en kreeg ze een verwilderde blik in haar ogen.

‘Wat is er?’ Hij zag aan haar gezicht dat er iets verschrikkelijks gebeurde en hij wilde dat de dokter nú kwam, maar Gaëlle omklemde zijn hand als een bankschroef en wilde hem niet laten gaan.

‘Ik geloof dat het komt,’ zei ze radeloos terwijl ze helse krachten in zich voelde razen. Hij wist dat het niet kon, want de verpleegster had gezegd dat het nog uren kon duren. Er moest wel iets mis zijn. ‘Hij perst zich door me heen,’ zei ze worstelend om overeind te komen. Ze moest wel persen en Robert keek panisch toe. Toen kwam hun verpleegster de kamer in.

‘Hou daar onmiddellijk mee op!’ riep ze. ‘De dokter is er nog niet eens. U mag niet persen, u hebt nog geen volledige ontsluiting. Straks scheurt u in!’ Maar Gaëlle luisterde niet en bleef persen. De verpleegster zei tegen Robert dat hij de kamer uit moest. ‘Uw vrouw werkt niet mee,’ zei ze verbolgen. ‘U moet weg.’

‘Ik ga niet weg!’ zei hij vastbesloten. Hij keek naar Gaëlle, die zich aan hem vastklampte alsof haar leven ervan afhing, een schrikwekkende kreet slaakte en op het bed terugzakte. Er klonk een luide kreet tussen haar benen, onder het laken. De verpleegster trok het weg en daar lag hun dochtertje. Ze keek naar hen op en huilde luidkeels, en toen Robert naar haar keek, rolden de tranen over zijn wangen. Gaëlle richtte zich op om haar dochtertje te zien en glimlachte door haar eigen tranen heen, en Robert kuste haar. Hij had nooit zoveel van iemand gehouden als op dat moment van Gaëlle.

‘U bent bevallen!’ zei de verpleegster verwijtend, en Gaëlle lachte.

‘Inderdaad,’ zei Robert trots. Het was haar toch gelukt hem bij zich te houden.

De verpleegster haalde er een arts bij om de navelstreng door te knippen, en net toen ze de baby losjes in een roze dekentje gewikkeld in Gaëlles armen hadden gelegd, kwam de dokter binnen.

‘Wat is hier gebeurd?’ vroeg hij alsof ze dronken waren geworden en zich hadden misdragen, en Robert en Gaëlle lachten om de absurditeit van de vraag.

‘Ik wist dat ik haar ging krijgen,’ zei Gaëlle tegen de dokter en Robert, ‘maar de verpleegster bleef maar zeggen dat het niet waar was, dat ik nog niet eens genoeg ontsluiting had.’

‘Soms kan het heel snel gaan, maar meestal niet bij de eerste,’ zei de dokter korzelig in een poging de fout van de verpleegster te maskeren.

‘Ze zei dat ik niet mocht persen, maar ik kon er niet mee ophouden, en ik ben zó blij dat Robert erbij was,’ zei ze zegevierend.

‘Ik ook,’ zei Robert voldaan. Hij keek naar zijn dochter, die in de armen van haar moeder lag te slapen. Gaëlle wilde borstvoeding geven, wat ook niet werd toegejuicht. Zogen was niet meer bon ton onder modieuze vrouwen uit de betere kringen. Ze gaven hun kind liever de fles.

‘Nou, u bent er wel in geslaagd het ziekenhuisprotocol te doorkruisen,’ zei de dokter zuur. Ze konden zien dat hij zich ergerde. Hij hield van nette, ordelijke bevallingen, met de vader in de wachtkamer of thuis en de moeder zo zwaar verdoofd als ze maar aandurfden, niet van vaders in de verloskamer en vrouwen die geen pijnstilling wilden.

De verpleegster deed haar beklag bij de hoofdverpleegster, die glimlachte om haar verhaal. ‘Nou, ik ben blij voor haar,’ zei ze. ‘Misschien veranderen we de regels nog wel eens.’ De jonge verpleegster rolde met haar ogen en liep weg om de baby te laten wegen.

Robert en Gaëlle konden maar moeilijk afstand van haar doen. De verpleegster waste Gaëlle en hielp haar bij het borstelen van haar haar. Ze vond het schandelijk dat ze zich niet wilde opmaken. Al hun patiëntes wilden er na de bevalling zo toonbaar mogelijk uitzien voor hun man, maar Gaëlle wilde alleen maar bij hem zijn en met hem knuffelen. Het zou wel komen doordat ze Frans was, dachten ze. Toen de verpleegster de baby terugbracht, vertelde ze dat ze precies vierduizend gram woog. Ze was heel mooi, met Roberts trekken. Ze had donker haar en bruine ogen, net als hij, niet het blonde haar en de blauwe ogen van haar moeder.

Ze hadden besloten hun kindje Dominique te noemen als het een meisje was, en toen ze haar zagen, vonden ze die naam ook bij haar passen. Robert vond het leuk dat ze op hem leek. Hij vond Gaëlle de meest bewonderenswaardige vrouw van de wereld. Ze lag in bed alsof er niets was gebeurd. Hij had het vreselijk gevonden om haar te zien lijden, maar daar was nu niets meer van te zien. Ze lag vredig en gelukkig met haar slapende dochter in haar armen. Dominique Davenport Bartlett was gearriveerd. Davenport was de meisjesnaam van Roberts moeder, en Gaëlle had ermee ingestemd de baby ook die naam te geven. Ze had graag Rebekah als tweede naam gehad, maar dit was belangrijk voor hem en ze wilde geen inbreuk maken op zijn familietradities. Nu had ze alles. Een man van wie ze hield en een mooi dochtertje. Haar leven was echt een sprookje.

11

Robert was aanvankelijk bang dat de baby niet in orde was en liet een kindercardioloog onderzoek doen naar de afwijking waaraan zijn eerste dochter was overleden, maar Dominique was kerngezond.

Na een week in het ziekenhuis gingen Gaëlle en Robert met de baby naar huis. Ze hadden een gediplomeerde kinderjuffrouw aangenomen om voor haar te zorgen. Gaëlle had het liever zelf gedaan, maar Robert wilde haar ook nog graag voor zichzelf hebben en met haar reizen. Het leek dus een verstandig besluit, maar Gaëlle had daardoor wel meer vrije tijd dan haar lief was, en ze moest toch in de buurt van de baby blijven om haar de borst te geven als ze erom vroeg.

Robert had het goedgevonden dat Gaëlle weer aan het werk zou gaan, maar toen de baby er eenmaal was, wilde ze het niet meer. Ze zou moeilijk grenzen kunnen stellen tegenover die overijverige modellenbureaus, tijdschriften en reclameklanten, en ze was bang dat ze Robert en de baby nooit meer zou zien, of niet vaak genoeg. Ze voelde een hechtere band met de baby dan ze had verwacht. Twee maanden na Dominiques geboorte zei ze dus tegen de mensen van het bureau dat ze ermee ophield. Ze had het leuk gevonden om model te zijn en het werk was een godsgeschenk voor haar geweest in het Parijs van vlak na de oorlog, maar ze had nu een man, een kind en een veeleisend bestaan thuis en was eraan toe haar carrière op te geven. Ze was pas tweeëntwintig, maar ze was een andere levensfase ingegaan. Ze besefte ten volle hoeveel geluk ze had en vond het nooit vanzelfsprekend.

Soms miste ze haar moeder, en ze vond het jammer dat die de baby niet kon zien. Het voelde triest dat Dominique geen grootouders of andere familie had, maar Robert maakte het gemis meer dan goed. Hij aanbad de baby, en hoewel hij zich te veel zorgen maakte om haar gezondheid vanwege zijn eerste droevige ervaring, werd ze het licht in zijn leven. Wanneer hij thuis was, droeg hij haar overal naartoe en praatte tegen haar. Hij las haar voor toen ze oud genoeg was om verhaaltjes te begrijpen, stopte haar ’s avonds in bed en wist zich geen raad als ze ziek was. Gaëlle was ook graag bij haar dochter en hield zielsveel van haar, maar Dominique was Roberts passie en grootste schat. In de ogen van haar vader kon ze niets verkeerd doen. Hij was blind voor haar wangedrag en als haar moeder haar een standje gaf, of juffie, rende ze naar haar vader, die haar ‘redde’ en elke straf die haar was toebedacht herriep. Ze was zijn prinsesje, en ze regeerde over het huis en iedereen erin, wat Gaëlle niet goedkeurde. Zij had veel traditionelere, Europese ideeën over het opvoeden van kinderen, en haar ouders waren vrij streng geweest, maar Robert wilde er niet van horen.

‘Hoe kan ik ooit zorgen dat ze zich gaat gedragen als jij haar de hele tijd verwent?’ klaagde Gaëlle, maar haar smeekbeden waren vergeefs. Robert wilde niet dat Dominique standjes of preken kreeg, of zelfs maar een vermaning. Gaëlle wist dat het voortkwam uit zijn angst dat ze dood zou gaan, net als zijn eerste dochter, maar Dominique was een stevig, gezond kind. Hij probeerde niet eens zijn angst te overwinnen en was geobsedeerd door haar veiligheid en geluk. Hij huurde een badmeester in voor haar alleen bij hun zwembad in Southampton, wat Gaëlle overdreven vond, maar ze hield van haar man en wilde niet dat hij zich zorgen maakte. Roberts ouders waren streng tegen hem geweest in zijn jeugd en dat wilde hij niet ook voor Dominique. Hij was het toonbeeld van de veel te toegeeflijke, angstige oudere vader, terwijl Gaëlle wanhopige pogingen deed om tegenwicht te bieden, om voor grenzen en redelijkheid te zorgen. Ze hadden vaak onenigheid over Dominiques wangedrag en brutaliteit.

Gaëlle was zich er al vroeg pijnlijk van bewust wat een verwend nest hun dochter begon te worden. Als Dominique haar zin niet kreeg, werd ze driftig en zette het op een krijsen, tot Gaëlles grote ongenoegen, maar als ze probeerde haar te corrigeren, gaf ze het door aan haar vader, en dan bemiddelde Robert voor haar en smeekte Gaëlle toegeeflijker te zijn. Zijn goedheid en liefde voor zijn dochter deden haar geen goed, maar dat wilde er bij hem niet in, en Gaëlle moest haar ideeën bijstellen om Robert tevreden te houden. Toen ze ouder werd, kreeg Dominique een scherpe tong. Ze deed Gaëlle vaak aan haar moeder denken, die voor de oorlog al een strenge, vreugdeloze vrouw was geweest. Gaëlle betwijfelde ten zeerste of Roberts toegeeflijkheid een gelukkig mens van Dominique zou maken. Ze kende geen regels of grenzen, en als haar vader er was mocht ze doen wat ze maar wilde. Ze wist precies hoe ze hem kon inpalmen en manipuleren om haar zin te krijgen, en ze deed vaak zonder enige reden chagrijnig en boos tegen haar moeder. Ze wedijverde met haar om Roberts genegenheid, al hield hij van hen allebei. Maar Dominique wilde haar vader voor zich alleen hebben en leek haar moeder als een rivale te zien, en daar was ze niet van af te brengen.

Robert vond de kinderjuffen te streng en had er om die reden een paar ontslagen, nadat Dominique haar beklag over hen had gedaan. Gaëlle moest constant jongleren om Robert tevreden te houden en Dominique zover te krijgen dat ze zich gedroeg. Het was het enige waarover Robert en zij het niet eens waren, en ze kon hem niet overhalen hun kind wat discipline bij te brengen. Verder was hun huwelijk perfect, maar Dominique veroorzaakte de nodige spanning tussen hen. En ze had er geen moeite mee om te liegen om haar zin te krijgen, of om haar moeder valselijk van iets te beschuldigen. Dominique zong een toontje lager als haar vader erbij was, maar dat deed ze voor niemand anders. Ze deed uitgesproken hatelijk tegen haar moeder, wat een teleurstelling was voor Gaëlle, die hunkerde naar een warme, hechte band met haar dochter. Ze wilde een beter contact met haar dan ze zelf met haar moeder had gehad. Dominique was als peuter wel aanhankelijk geweest, maar dat had niet lang geduurd. Haar vader was het middelpunt van haar wereld en haar beschermer, en ze behandelde Gaëlle als een indringer.

Dominique leek bovenal jaloers op Gaëlle te zijn. Ze had een klassiek elektracomplex, en Robert werkte dat onbewust in de hand. Ze wilde alle aandacht en genegenheid van haar vader en zag haar moeder als haar aartsrivale. Wanneer Gaëlle die theorie aan Robert voorlegde, sprak hij haar fel tegen en hield hij vol dat Dominique van hen allebei evenveel hield, wat niet zo was.

Het werd er allemaal niet beter op met de jaren. Dominique was een bijzonder pienter kind met een passie voor het zakenleven en ze wilde de financiële wereld in, net als haar vader. Ze voerde al jong intelligente gesprekken met hem over zaken, investeringen en het stijgen en dalen van de aandelenkoersen, en hij legde haar alles uit. Het was nog een manier om haar moeder buiten te sluiten.

Ondanks hun lastige dochter hadden Robert en Gaëlle een solide relatie, en de band tussen vader en dochter was ook hecht. Wat niet werkte, en nooit had gewerkt, was Gaëlles relatie met haar dochter, die zich bijna vanaf het moment dat ze kon praten als een krengerige tiener had opgesteld. Wat de reden ook mocht zijn, Robert bleef Dominique haar zin geven, en dat buitte ze ten volle uit.

In financieel opzicht was Robert een hoogst verantwoordelijke vader. Toen Dominique drie maanden oud was, was hij er met Gaëlle en zijn notaris voor gaan zitten en had hij tot in de kleinste details uitgelegd wat zijn financiële plannen voor hun dochter waren. Hij stelde een enorm trustfonds in zodat ze in wezen zijn hele fortuin zou erven – dat immens was – en eigenaar zou worden van al hun huizen, vastgoed en investeringen. Het geld moest in de loop der tijd in steeds hogere bedragen aan haar worden uitgekeerd en hij wilde dat Gaëlle haar hele leven het vruchtgebruik van de huizen zou houden, maar Dominique moest de eigenaar worden, om fiscale en emotionele redenen. Wat hij Dominique aan belastingvoordeel kon nalaten, liet hij haar na, en hij wilde dat Gaëlle ook een groot bedrag zou erven, zodat ze de rest van haar leven zou kunnen doen wat ze wilde. Daar was Gaëlle dankbaar voor, maar het leeuwendeel van Roberts fortuin ging naar zijn dochter, wat Gaëlle ook goed leek. Ze had niet de wens hun dochter iets te ontzeggen of met haar te concurreren, emotioneel noch financieel.

Ze vertelden Dominique niets over het testament, maar ze leek het aan te voelen, en als heel jong kind gedroeg ze zich al als een verwende erfgename. Ze zei een keer tegen haar moeder dat ze niet kon wachten tot ze oud genoeg was om personeelsleden te ontslaan die ze niet aardig vond, of die gemeen tegen haar deden. Ze had een griezelig gebrek aan empathie. Haar mentaliteit en grootheidswaan druisten in tegen alles waar Gaëlle voor stond, zoals bescheidenheid en vriendelijkheid. Zo gedroegen Robert en zij zich niet. Hij was uitzonderlijk goed voor al zijn personeel, net als Gaëlle. Dominique kon een lastpak zijn, en ze had zelden de zachtheid die je van een kind zou verwachten. Ze leek al vroeg op een onaangename kleine volwassene. Gaëlle moest er niet aan denken hoe ze zich zou gaan gedragen als haar vader er niet meer was en zij zijn geld erfde, en ze hoopte hartgrondig dat het nog lang zou duren voor het zover was.

Gaëlle pakte haar modellenwerk niet meer op en daar kreeg ze geen spijt van. In plaats daarvan stortte ze zich op een studie kunstgeschiedenis. Ze had geen idee wat ze er ooit mee zou kunnen doen, maar ze genoot van de colleges, die haar toch al uitgebreide kennis van kunst verdiepten. Ze overwoog te promoveren, maar dat leek haar te veel van het goede, en ze was trots op haar bachelor van Barnard en master van New York University.

Toen Dominique zes was maakten Gaëlle en Robert een uitstapje naar Parijs. Het was 1953 en de littekens van de oorlog waren minder zichtbaar. Het was een emotioneel weerzien voor Gaëlle, en hoewel ze zich had afgevraagd of ze dit reisje wel moest maken, had ze een heerlijke tijd. Toen ze op een middag door het Louvre liepen, vertelde ze Robert details over sommige schilderijen die hij nooit had geweten, al was hij zelf een kunstkenner, en hij was onder de indruk. Op een gegeven moment bleef ze bij een schilderij staan en keek er aandachtig naar. Ze had het onmiddellijk herkend. Het was een van de eerste schilderijen die ze voor de commandant had verborgen. Het was alsof ze een schim uit haar verleden zag, en ze keek er weemoedig naar.

‘Was dat van je familie?’ vroeg Robert, die aanvoelde dat ze een verleden had met de schitterende kleine ballerina van Degas, en ze schudde haar hoofd. Ze had hem het hele verhaal nooit verteld, maar nu durfde ze het wel aan. Ze vertelde hem dat de commandant haar had gevraagd de schilderijen te verbergen die zijn vriend en hij de officieren ontfutselden die ze hadden gestolen met het plan ze naar Duitsland te sturen.

‘Na het eten ging ik naar zijn kamer, en dan gaf hij me een brood voor mijn moeder met een opgerold schilderij erin. Tegen de tijd dat hij wegging, had ik er negenenveertig opgeslagen in een schuur, en zodra ik na de bevrijding naar Parijs kon, bracht ik ze naar het Louvre. Ze wisten niet wat ze zagen.’ Ze glimlachte bij de herinnering. ‘Ze dachten dat het vervalsingen waren of dat het een zwendeltje was, maar ze haalden er een expert bij die onmiddellijk zag dat ze echt waren. Ik had drie koffers vol. Trouwens, die curator gaf me het adres van Lelong, en zo vond ik mijn eerste baan in Parijs.’ Het waren nu oude herinneringen. Het was acht jaar later, ze was achtentwintig en al zeven jaar met Robert getrouwd. Hij vond het een buitengewoon verhaal. Ze zou een nationale held moeten zijn, dacht hij.

‘Heb je er ooit officieel erkenning voor gekregen, of een bedankje?’ vroeg hij, verbijsterd door wat ze hem zo simpel en bescheiden had verteld. Want zo was ze.

‘Nee, waarom? Ik was nog maar een jong, onbeduidend meisje uit de provincie, en ik deed mijn plicht voor het vaderland.’ Ze zuchtte bij de herinnering aan de rest van het verhaal. ‘Geen bedankje, integendeel, ik werd juist van collaboratie beschuldigd. In de laatste maanden van de oorlog ging ik bijna elke avond na het eten naar de kamer van de commandant om een schilderij op te halen, maar onze huishoudster dacht dat ik met hem sliep in ruil voor brood voor mijn moeder. Zodra de Vichyregering weg was, gaf ze me aan. Toen werd ik kaalgeschoren, door de straten gejaagd en voor verrader uitgemaakt.’ Ze had hem een deel van het verhaal verteld tijdens hun eerste uitstapje naar St. Moritz, want ze vond dat hij moest weten dat ze van collaboratie beschuldigd was. Nu, jaren later, vertelde ze hem alles. Het was nog pijnlijk om over de oorlogsjaren te praten, maar het verhaal over de schilderijen kwam er zomaar uit.

‘Waarom heb je het niet uitgelegd?’ vroeg Robert. De gedachte aan wat ze had doorgemaakt deed hem verdriet, en ze had hem het hele verhaal nooit eerder verteld.

‘Ze hadden me toch niet geloofd,’ zei ze laconiek. ‘Ik heb gewoon die schilderijen teruggebracht en dat was dat. Ik heb nooit meer iets van het Louvre gehoord. Ze hadden de schilderijen. We hoefden er niet over te praten. Er zijn zoveel vreemde dingen gebeurd tijdens en kort na de oorlog.’ Ze noemde de namen van de kunstenaars van wie ze werk verborgen had gehouden, en ze zochten er nog een paar uur naar in de zalen van het Louvre. Ze vonden vier schilderijen, en elke keer glimlachte Gaëlle alsof ze een oude vriend terugzag. Het was een verbazingwekkend verhaal, en Robert besefte dat Gaëlle in sommige opzichten nog steeds een raadsel voor hem was.

‘Wat voor oorlogsverhalen heb je me nog meer niet verteld?’ vroeg hij toen ze na het Louvre een glas wijn dronken bij een café in de buurt. Ze gaf geen antwoord. Ze had hem heel veel niet verteld, het meeste eigenlijk, en ze was er nog steeds niet klaar voor, maar na een slokje wijn vertelde ze hem over Rebekah.

‘Mijn hele jeugd lang was mijn beste vriendin een meisje dat Rebekah heette. We waren even oud en ze kwam uit een Joods gezin. Ze had twee jongere broertjes en een klein zusje, en haar vader was de belangrijkste bankier in ons dorp. Ze hadden geld, meer dan wij, en een mooi huis. Ik hield van haar als van een zus. Ik ging elke ochtend naar haar huis en dan fietsten we samen naar school. Op een dag, vlak na het begin van de bezetting, zag ik dat het hele gezin onder schot werd gehouden en in een vrachtauto werd geladen. Ze werden naar een kamp verderop gebracht, het was er verschrikkelijk. Duizenden mensen die onder erbarmelijke omstandigheden in tenten en in een oude barak leefden. Alles werd ze afgenomen: hun huizen, hun geld en hun bedrijven. Ze bleven er bijna zestien maanden. Het was twee uur fietsen, maar ik zocht haar elke dag op. Ik werd nooit gesnapt en mijn ouders wisten er niets van. Ik vertelde het aan niemand. Toen werd ik ziek en kon ik een week niet gaan, en toen ik terugkwam, was het kamp leeg. Ze waren allemaal weg, per trein gedeporteerd naar Duitsland en het oosten. Ik bleef geloven dat ze nog leefde en dat we elkaar terug zouden zien. Zodra ik in Parijs aankwam, ging ik naar het Rode Kruis om te vragen of ze me konden helpen haar te vinden. Ze was toen drie jaar weg. Het duurde maanden om uit te zoeken wat er was gebeurd. Toen bleek dat het hele gezin naar Auschwitz was gestuurd en dat iedereen al twee jaar dood was. Ik heb Rebekah nooit meer gezien… Ik heb nog een stukje van een haarlint dat ik haar ooit gaf. Het bleef aan het hek van het kamp hangen.’ Haar stem stierf weg, en Robert voelde een brok in zijn keel. Hij wist niet wat hij tegen Gaëlle moest zeggen, dus nam hij haar maar in zijn armen terwijl zij huilde bij de herinnering.

Ze liepen zwijgend terug naar het hotel. Eén ding wist Robert zeker: Gaëlle was een buitengewone vrouw met een immense geestkracht, en hij hield meer van haar dan ooit. Hij was elke dag dankbaar dat hij met haar getrouwd was. Ze was een fantastische vrouw voor hem, en ze had hem zijn grootste schat gegeven, hun dierbare dochter, die hij aanbad.

12

Dominiques karakter werd er met de jaren niet makkelijker op. Toen ze in de puberteit kwam, werd ze nog jaloerser op haar moeder. Robert zei dat alle tienermeisjes lelijk doen tegen hun moeder, maar Dominique ging wel heel ver. Ze demoniseerde Gaëlle en maakte constant ruzie met haar. Gaëlle kon niet met haar overweg, hoe ze haar best ook deed. Het was ontmoedigend en ze probeerde het met Robert te bespreken in de hoop dat hij voor haar zou willen bemiddelen, maar hij praatte Dominiques gedrag altijd goed. Ze had een rotdag, een gemene docent, een koutje of hoofdpijn, en anders had iemand haar wel van streek gemaakt of haar onrechtvaardig behandeld. Uiteindelijk besefte Gaëlle dat het haar nooit zou lukken hem de waarheid over hun kind te laten inzien. Dominique kon geen kwaad doen in zijn ogen.

Haar onaangename gedrag werd steeds erger, en op haar vijftiende was het echt verschrikkelijk, wat volgens de literatuur over tienermeisjes normaal was. Gaëlle las alles wat ze te pakken kon krijgen op zoek naar nieuwe manieren om constructief met Dominique om te gaan, maar niets werkte. Haar dochter werd verteerd door afgunst, ze haatte haar moeder en wilde haar vader voor zich alleen hebben. Er was niets veranderd, maar haar wapens waren krachtiger geworden en deden meer pijn, en haar scherpe tong werd met de jaren nog scherper. Ze verafschuwde zelfs het idee dat ze half-Frans was, wat ook een manier was om haar moeder af te wijzen. Als iemand erover begon, zei ze snel dat ze Amerikaans was, niet Frans, en hoewel ze haar moeder wel verstond als die Frans tegen haar sprak, wilde ze alleen in het Engels antwoorden. Ze wilde alleen de dochter van haar vader zijn en veroordeelde haar moeder. Gaëlle durfde bijna niet meer te hopen dat ze ooit een normale relatie met haar zou hebben. Misschien als Dominique ouder was, dacht ze.

Dominique werd steeds zelfstandiger en leek ook steeds gemener te worden. Ze zat in de vierde klas van de middelbare school en zei dat ze popelde om het huis uit te gaan om te gaan studeren. Ze haalde hoge cijfers en wilde bedrijfskunde doen en daarna bij haar vader gaan werken. Ze had geen belangstelling voor dingen waar Gaëlles hart sneller van ging kloppen, zoals kunst, geschiedenis of mode. Ze vond Gaëlles carrière als topmodel niet de moeite waard. Alleen de carrière van haar vader telde.

Die zomer gingen ze naar Europa, naar Frankrijk en Italië en ten slotte naar Londen. Dominique had het naar haar zin gehad in Frankrijk, maar dat wilde ze niet toegeven en ze hield stug vol dat ze het er vreselijk had gevonden, want alles wat met haar moeder te maken had verafschuwde ze.

Na de reis gingen ze naar het huis in Southampton tot school weer begon. Gaëlle voerde een telefoongesprek met een cateraar over een etentje dat ze in september wilden geven. Robert en zij organiseerden graag elegante diners, en het laatste was in juni geweest. Dominique lag bij het zwembad te lezen, met een schetterende radio naast haar, en Robert was met een vriend gaan tennissen. Hij zou om één uur terugkomen voor de lunch, en de tafel bij het zwembad was al gedekt. Gaëlle had net opgehangen toen Roberts tennisvriend het huis in kwam lopen. Hij zag asgrauw, en zodra Gaëlle hem zag wist ze dat er iets verschrikkelijks was gebeurd en rende naar hem toe.

‘Matthew, wat is er?’

‘Robert,’ zei hij met verstikte stem. ‘We waren aan het spelen… Hij lachte om iets… Hij was aan de winnende hand… en toen zakte hij zomaar in elkaar. Ik heb geprobeerd hem te reanimeren, ik heb hem mond-op-mondbeademing gegeven. Louise heeft de ambulance gebeld… die was er binnen vijf minuten. Ze hebben het nog een halfuur geprobeerd, maar het was te laat.’ Hij huilde als een kind terwijl hij het haar vertelde, en Gaëlle sloeg haar armen om hem heen en huilde ook. Het kon niet waar zijn. Maar toch was het zo. Ze had vanaf hun eerste ontmoeting van hem gehouden, en nu was hij weg, veel te vroeg.

Ze gingen aan de keukentafel zitten en hielden elkaars hand vast, en toen pakte ze voor hen allebei een glas water. Louise belde op om te vragen hoe het met haar man was. Hij was overstuur door de plotselinge dood van zijn vriend, maar hij had het Gaëlle persoonlijk willen vertellen. Louise vroeg of ze kon helpen. Zij was ook een jongere echtgenote. Gaëlle was de jongste van de groep met haar zevenendertig jaar, en opeens drong het tot haar door dat ze nu weduwe was. Hoe moest ze het aan Dominique vertellen? Het was een beangstigende gedachte. Hoe zou die het verlies van haar aanbeden vader kunnen verwerken? Hij was het middelpunt van haar wereld geweest, en zij van de zijne.

Matthew vertrok kort daarna met de belofte dat hij ’s middags terug zou komen. Robert was naar het mortuarium van het dichtstbijzijnde ziekenhuis gebracht. Dat zou ze ook moeten regelen, maar eerst moest ze haar dochter vertellen dat die de vader had verloren die ze aanbad en van wie ze meer hield dan van wie ook op aarde. Gaëlle had geen idee hoe ze het moest aanpakken, en Robert was er niet meer om haar bij te staan, voor het eerst in zeventien jaar. De jaren waren voorbijgevlogen, zestien in een benijdenswaardig goed huwelijk. Nu was het sprookje ten einde en zouden ze niet meer lang en gelukkig leven. Het was binnen een paar seconden afgebroken, op een tennisbaan. Zomaar.

Ze liep naar het zwembad en ging op de stoel naast Dominique zitten, die geërgerd opkeek. Er werd een nummer van een nieuwe Engelse band gedraaid, en ze legde haar boek neer en keek naar haar moeder.

‘Wat?’

‘Ik moet je iets verschrikkelijks vertellen,’ zei Gaëlle, en ze omhelsde haar dochter. Dominique hield zich stram, wat het er niet beter op maakte.

‘Wat dan?’ Ze dacht dat haar moeder het een of andere plannetje moest afzeggen waar ze zich op had verheugd, maar dit was veel groter, bijna te groot om te bevatten.

Gaëlle keek haar indringend aan, met trillende lippen, en probeerde sterk te zijn omwille van haar dochter.

‘Het gaat om pappie,’ zei ze vechtend tegen haar tranen. ‘Hij was aan het tennissen met Matthew en…’ Dominique sprong overeind en keek haar moeder dreigend aan.

‘Nee! Nee! Niet zeggen! Ik wil het niet horen…’ Zij huilde nu ook en ze wilde het liefst wegrennen, maar dat konden ze geen van beiden. Ze moesten de waarheid onder ogen zien, hoe verschrikkelijk die ook was.

‘Hij heeft een hartaanval gehad,’ zei Gaëlle, die zich slap en duizelig voelde en niet wist wat ze anders moest zeggen.

‘Gaat het wel goed met hem?’ vroeg Dominique met een radeloze blik in haar ogen, en haar moeder schudde haar hoofd.

‘Nee, lieverd, hij is overleden.’

‘Nee, niet waar!’ schreeuwde Dominique, die de brenger van het slechte nieuws wel kon vermoorden en wilde dat het niet waar was, maar dat was het wel.

Gaëlle trok haar weer naar zich toe, maar Dominique bevrijdde zich woest uit haar armen en rende huilend het huis in. Gaëlle hoorde de deur dichtslaan. Ze wachtte even en ging toen naar de kamer van haar dochter. Dominique lag snikkend op haar bed. Ze kon geen woord uitbrengen van verdriet, en Gaëlle bleef een uur bij haar op het bed zitten en probeerde haar te troosten, tot Dominique tegen haar zei dat ze haar kamer uit moest. Het was bijna ondraaglijk voor haar. Hier had ze niet op gerekend. Het kwam ook volkomen onverwacht. Robert was niet ziek geweest, maar gezond en levenslustig. En nu was hij er niet meer. Het was een onvoorstelbare klap, vooral voor Dominique.

Gaëlle ging naar haar eigen kamer en belde het ziekenhuis waar Robert naartoe was gebracht, de uitvaartonderneming in New York en Roberts notaris. Toen belde ze Roberts assistente om te vragen of die haar wilde helpen. Zij was ook geschokt toen ze het nieuws hoorde. Hij was een fantastische man geweest, geliefd bij iedereen, en nu moesten ze een uitvaart regelen.

Daarna ging Gaëlle terug naar Dominiques kamer. Ze wilde alles goed doen voor haar dochter, maar ze had geen idee hoe, en ze was de laatste persoon die Dominique nu wilde zien. Ze stuurde haar moeder de kamer weer uit. Ze had haar twee beste vriendinnen gebeld, en die kwamen die middag bij haar zitten terwijl ze huilde.

Het had allemaal iets onwezenlijks. Gaëlle voelde zich dagen alsof ze onder water zwom. Alles ging in een waas voorbij: de verschrikkelijke uitvaart, mensen met wie ze praatte bij de uitvaartdienst, de muziek en de bloemen, en de omgang met Dominique, die met grote angstogen als een verlaten kind in oorlogsgebied naast haar moeder in de kerk zat en haar aankeek alsof ze haar bloed wel kon drinken als ze probeerde haar vast te houden of te troosten. Op de een of andere manier nam ze het Gaëlle kwalijk dat zij niet was overleden in plaats van Robert. Gaëlle zelf had zich sinds de oorlog niet meer zo kapot, bedroefd en verward gevoeld. Hij had haar laten geloven dat hun leven altijd volmaakt zou blijven, en nu was hij weg. Zij voelde zich ook bang en in de steek gelaten, maar ze moest sterk blijven voor haar dochter.

In de week na de uitvaart ging ze naar de notaris; Robert bleek zijn testament niet te hebben gewijzigd. Er waren geen verrassingen, en Gaëlle had nu een enorm bedrag tot haar beschikking, meer dan ze ooit nodig zou hebben, en ze had het levenslange vruchtgebruik van hun huizen, al vielen die onder Dominiques erfenis. Gaëlle wilde geen geld en huizen; ze wilde hém. Hetzelfde gold voor Dominique, die ontroostbaar was en weigerde naar school te gaan. Gaëlle drong niet aan, en de school gaf haar een maand vrij als ze beloofde haar werk later in te halen.

Begin oktober ging Dominique eindelijk terug naar school, maar ze kwam elke dag kapot thuis en Gaëlle voelde zich niet beter. Alles wat ze hadden en deden, de mensen die ze kenden, de plekken die ze bezochten en de huizen die ze bewoonden, had plotseling geen enkele betekenis meer. Tot haar eigen verbazing had Gaëlle voor het eerst sinds haar verhuizing naar New York heimwee naar Frankrijk. Ze miste haar land, het eten en de mensen, het spreken van haar eigen taal en alles wat haar vertrouwd was. Ze kon het niet verklaren, maar New York had voor haar helemaal om Robert gedraaid, om hun leven samen. Ze was een paar maanden na haar aankomst met hem getrouwd. Toen ze uit Frankrijk vertrok, in de nasleep van de oorlog, had ze het land vervloekt, maar nu wilde ze alleen maar terug, al was het maar voor een poosje. Ze zei het niet tegen Dominique, maar ze miste Frankrijk bijna net zo erg als Robert. Nadat haar land haar had verraden, had ze het de rug toegekeerd, maar nu verlangde ze ernaar naar huis te gaan, al was het maar voor een kort bezoek of misschien een zomer.

Tegen Kerstmis wist ze het zeker. Dominique was diep ongelukkig en gruwde van school. Als het had gekund, was ze meteen gaan studeren, maar ze had nog twee jaar middelbare school te gaan. Ze had net aan de vijfde klas zullen beginnen toen haar vader stierf.

De kerstdagen waren een nachtmerrie zonder Robert. Ze waren naar Palm Beach gegaan, waar ze allebei gedeprimeerd waren geweest. Gaëlle wilde hun vrienden niet meer zien, want ze voelde zich van hen vervreemd. Het waren allemaal stellen en zij was alleen, waardoor ze hem nog erger miste. Ze voelde zich een geknakte vogel die een vleugel mist, en het medelijden in hun ogen was ondraaglijk.

Toen ze weer thuis waren zei Gaëlle op een avond: ‘Ik heb eens nagedacht.’ Dominique en zij hadden net gegeten en zaten lusteloos aan de keukentafel. Met haar ging het net zo slecht als met Dominique, die alleen nog maar onvoldoendes haalde. Robert was nu drie maanden dood, maar ze hadden geen van beiden ook maar een begin gemaakt met de verwerking. Gaëlle vroeg zich af of ze er wel ooit overheen zouden komen. ‘Misschien moeten we eens iets anders doen,’ vervolgde ze omzichtig. Roberts dood had hen nog verder uit elkaar gedreven en het voelde alsof ze helemaal niet tot Dominique door kon dringen, maar ze wist dat ze het moest blijven proberen, hoe vaak ze ook werd afgewezen. Gaëlle weigerde de strijd om de kloof tussen hen te dichten op te geven. Ze hoopte dat een verandering van omgeving hun beiden goed zou doen.

‘Hoe bedoel je, iets anders?’ Dominique nam haar wantrouwig op. ‘Zoals?’ Haar moeder was nu de vijand. Zij leefde nog en haar held was dood. Zij zat opgescheept met de ouder die ze niet wilde.

‘Ik weet het niet,’ antwoordde Gaëlle vaag. ‘Ik heb de antwoorden ook niet, maar het is afschuwelijk zoals we hier zitten. Alsof we wachten tot hij thuiskomt.’ En dat zou nooit meer gebeuren.

‘Ik wil niet dat je het appartement verkoopt,’ zei ze boos, om haar angst te maskeren. Dominiques wereld werd nu nog erger dan tevoren beheerst door angst en jaloezie.

‘Dat doe ik ook niet,’ zei Gaëlle rustig. ‘Op een dag zal het van jou zijn. Maar misschien moeten we een tijdje ergens anders naartoe, een paar maanden, een zomer.’

‘Zoals?’

‘Ik zat aan Frankrijk te denken.’

‘Ik haat Frankrijk!’ beet Dominique haar toe. Ze had net zo goed ‘ik haat jou!’ kunnen zeggen, want ze associeerde haar moeder met Frankrijk en alles wat Frans was.

‘Nou, hier is het ook niet zo leuk. Hier knappen we geen van beiden van op.’ Hun huizen voelden allemaal als graftomben zonder hem, zowel dat in New York als dat in Southampton en Palm Beach. Gaëlle wilde geen grote, definitieve veranderingen doorvoeren, maar ze vroeg zich af of een tijdelijke verandering hen beiden misschien weer op het goede spoor zou kunnen zetten. ‘Ik zou een zomerhuis in Frankrijk kunnen zoeken. Of misschien mag jij een tijdje in Parijs naar school. Er zit daar een goede Amerikaanse school.’ Een bevriend stel had een jaar in Parijs doorgebracht en had het er heerlijk gevonden. Ze besefte nu ook dat Dominique alles wat ze voorstelde afschuwelijk zou vinden.

‘Denk er maar eens over na,’ zei Gaëlle vriendelijk. Dominique stond zonder iets terug te zeggen op, liep naar haar kamer en sloeg de deur achter zich dicht. ‘Nou, dat ging goed,’ zei Gaëlle tegen zichzelf, en ze zette hun borden in de afwasmachine.

Ongeveer een week later ging ze met een psychiater praten, die voorspelde dat Dominique waarschijnlijk lang om haar vader zou moeten rouwen, waar ze ook was, en dat ze met geen enkel plan van haar moeder zou instemmen. Gaëlle moest de knoop zelf doorhakken en doen wat haar het beste leek. Dominique kon nu geen beslissingen nemen.

‘U moet doen wat u het verstandigst vindt. Als u baat hebt bij een paar maanden in Frankrijk, moet u gaan. Als het niet bevalt, kunt u altijd nog terug. Hoe erg kan het zijn? Ik heb de indruk dat geld geen punt is, dus ga ervoor. Het ergste wat er kan gebeuren, is dat u weer naar huis gaat. Maar het zou deze overbruggingsfase ook makkelijker kunnen maken voor u en uw dochter. Jammer genoeg heeft Dominique nu iets of iemand nodig om haar woede op af te reageren, en dat bent u.’

‘Ze heeft altijd veel boosheid in zich gehad, en die was vooral tegen mij gericht. Ze was heel bezitterig ten opzichte van haar vader, en ze was jaloers op mij. Hij was haar held. En nu is hij weg en zit ze met mij opgezadeld. Wat haar betreft kan het niet erger.’

‘Aan het eind van haar rouwperiode kan jullie band hechter worden dan ooit,’ zei de psychiater optimistisch. Het klonk bemoedigend, maar Gaëlle geloofde er niet in. Hun relatie was nooit goed geweest, en nu was Dominique een boze tiener en had ze haar vader verloren, van wie ze zoveel hield. Ze voelde zich beroofd. Gaëlle wist hoe moeilijk het voor haar was en wilde haar graag helpen, maar wat ze ook probeerde, niets werkte, wat het voor haar ook zwaarder maakte. Zij was het piespaaltje en het mikpunt van al Dominiques verdriet en woede om het verlies van haar vader.

Ze dacht er nog een tijd over na, en intussen sleepten ze zich door het appartement en gingen Dominiques cijfers nog verder omlaag, wat volgens de schoolpsycholoog normaal was.

Toen Gaëlle in een weekend in januari een reistijdschrift zat te lezen, viel haar blik op een advertentie van een verhuurbureau in Parijs dat gespecialiseerd was in gemeubileerde huizen en appartementen in het hogere segment en in goede buurten, voornamelijk het 7e en 16e arrondissement, de twee beste woonwijken van de stad. Ze keek er lang naar en legde het blad op haar bureau. Ze moest iets doen, en het weer in New York was dat jaar uitzonderlijk slecht. Het was ijskoud en het had in het nieuwe jaar al drie keer gesneeuwd. De stad zag er net zo troosteloos uit als zij zich voelden.

Meer uit nieuwsgierigheid dan om iets anders belde ze het Parijse verhuurbureau de volgende dag en vroeg of ze iets voor een halfjaar hadden van dezelfde categorie als wat ze in de advertentie beschreven.

‘We hebben diverse opties,’ zei de makelaar hautain, en ze vroeg wat Gaëlle precies in gedachten had. Ze zei dat ze iets lichts en zonnigs zocht, groot genoeg voor haar dochter en haar, in een van de buurten die in de advertentie werden genoemd. ‘Ik zou iets kunnen hebben,’ zei de vrouw peinzend. ‘Al zou het te groot voor u kunnen zijn. Het is een maisonnette aan de zonnige kant van Avenue Foch, op een steenworp afstand van de Arc de Triomphe.’ Gaëlle kende de straat wel. Er stonden prachtige haussmanniaanse gebouwen uit de napoleontische tijd, met grote kamers en hoge plafonds, prachtig lofwerk en marmeren schouwen. Ze had er wel feesten bezocht toen ze als model voor Dior werkte. De meeste appartementen waren in handen van diplomaten, ambassades en buitenlanders. ‘Het is van een Amerikaans echtpaar dat overweegt het te verkopen. Ze willen het gemeubileerd verhuren tot ze weten wat ze willen. Ze komen er nooit. Er horen een huishoudster en een dienstmeisje bij en het heeft vier slaapkamers en een garage.’ Ze noemde de huur, die hoog was, wat geen verrassing mocht heten gezien de beschrijving. En ze kon het zich veroorloven. Geld was het probleem niet. Over Roberts dood heen komen wel.

‘Ik geloof dat ik het wel wil zien,’ zei Gaëlle tot haar eigen verbazing. Ze beloofde de volgende dag terug te bellen. Toen belde ze de Amerikaanse School in Parijs en maakte een afspraak voor de komende week. Ze knapte er prompt van op. Ze had besloten naar Parijs te gaan om een kijkje te nemen bij het appartement en de school, zonder iets tegen Dominique te zeggen. Ze hoefde haar er nu nog niet mee lastig te vallen. Nadat ze had gekeken, kon ze besluiten wat ze wilde doen. Het klonk zelfs haar als een gestoord idee in de oren, maar misschien was het net wat ze nodig hadden. Ze wist het niet. En er waren ergere dingen dan een halfjaar in Parijs doorbrengen.

Die zondagavond droeg ze Dominique over aan de huishoudster en nam het vliegtuig naar Parijs. Ze logeerde in het Ritz, bekeek het appartement en de school en vond ze allebei geweldig. Ze vermoedde dat Dominique woedend op haar zou worden als ze haar meesleepte naar Parijs, maar zoals de psychiater al had gezegd gingen ze niet bij het Vreemdelingenlegioen en konden ze altijd nog terug naar huis als het niets werd. En het moest haar beslissing zijn, niet die van een boze vijftienjarige.

Terug in New York telegrafeerde Gaëlle het geld voor het appartement en de school, liet Dominiques dossier opsturen en praatte met haar mentor, die dacht dat een verblijf in Parijs haar goed zou kunnen doen. De school daar was bereid het New Yorkse lesprogramma aan te houden, zodat Dominique makkelijk aansluiting kon vinden, ook als ze weer terugging. Het was een grote, vriendelijk ogende school in Amerikaanse stijl, met veel buitenschoolse activiteiten en sporten, van groep één tot en met de eindexamenklas. Gaëlle had genoten van de positieve sfeer toen ze kwam kijken.

De dag na haar terugkeer vertelde ze Dominique wat ze had besloten. Ze zouden over twee weken vertrekken. Toen ze het haar vertelde, voelde ze zich een beetje gestoord. Het was een grote sprong voor hen allebei, maar het voelde goed om het in elk geval te proberen, en dat zei ze ook tegen Dominique.

‘Dus nu pappie dood is wil jij terug naar Frankrijk?’ zei haar dochter op beschuldigende toon.

‘We verhuizen niet, we gaan er een halfjaartje wonen, voor de afwisseling. Hier voelen we ons allebei ongelukkig. Waarom zouden we het niet proberen? Als we het vreselijk vinden, kunnen we eerder teruggaan.’

‘Ik wil niet met jou in Parijs opgesloten zitten,’ zei Dominique botweg. ‘En mijn vriendinnen dan?’

‘Die kunnen in de voorjaarsvakantie komen, of wij kunnen even teruggaan naar hier. Het is geen gevangenisstraf. Het zou leuk kunnen zijn. En tegen de tijd dat we aankomen, is het nog maar vier maanden tot de zomervakantie. Het is geen heel leven.’ Maar zo voelde het wel voor Dominique.

Toen ze naar Parijs vertrokken, gedroeg Dominique zich alsof ze naar de gevangenis werd gestuurd, of naar Siberië, maar Gaëlle hoorde haar aan de telefoon tegen een vriendin zeggen dat ze in de voorjaarsvakantie terug zou komen en dat de school gaaf klonk. Hij was groter dan haar school in New York en er was van alles te doen. De leerlingen waren vooral kinderen van Amerikanen die in Parijs woonden, maar ze kwamen ook uit allerlei andere landen. De sfeer was internationaal met een Amerikaanse basis. Dominique was enthousiaster dan ze liet merken, wat Gaëlle de hoop gaf dat het echt een succes zou kunnen worden.

Toen ze in het appartement aankwamen baadde het in het zonlicht, en de huishoudster had overal bloemen gezet. Dominique kreeg een prachtige kamer vol roze zijde en antiek en met een groot hemelbed. Gaëlle had er ook een, en haar kamer zag eruit alsof Marie-Antoinette er had gewoond. Het dienstmeisje en de huishoudster waren allebei aardig, en in de woonkamer stond een opgezette zebra. Het appartement had stijl, was zonnig en vrolijk en goed ingericht, en het bevond zich in een mooi gebouw in een goede buurt, zoals beloofd. Meer konden ze zich niet wensen. De volgende dag bracht Gaëlle Dominique naar school in de auto met chauffeur die ze had gehuurd, en toen ze haar aan het einde van de dag weer ophaalde, zag Dominique er blijer uit dan ze aan haar moeder wilde toegeven.

Of het nu een succes of een fiasco zou worden, ze hadden de stap gezet. Ze hadden zes maanden in Parijs, een school en een appartement. Gaëlle was vastbesloten er het beste van te maken en eruit te halen wat erin zat, of Dominique er nu zin in had of niet. Dat moest ze zelf weten. Tot Gaëlles verbazing was ze blij dat ze weer terug was. Ze voelde zich hier thuis. Het voelde beter dan ze had verwacht om weer in Frankrijk te zijn.

13

Tegen het eind van de eerste week in Parijs wist Gaëlle dat ze de juiste beslissing had genomen. Dominique keek nog steeds kwaad naar haar en deed chagrijnig, maar ze hoorde haar telefoneren met haar nieuwe schoolvriendinnen, en ze klonk vrolijker dan in New York. Ze was lid geworden van een filmclub, een skiclub en een tennisclub, en zodra ze het appartement had gezien, had ze haar beste vriendin uit New York uitgenodigd om in de voorjaarsvakantie naar Parijs te komen. Ze wilde het niet toegeven aan haar moeder, maar ze vermaakte zich wel. In het weekend ging ze naar feestjes, er kwamen vriendinnen bij haar langs om samen huiswerk te maken en ze ging naar Amerikaanse films in een bioscoop aan de Champs Élysées. Gaëlle wist dat ze haar vader nog miste, en dat zou zo blijven, maar ze hadden deze verandering allebei nodig gehad om de schok van zijn plotse dood te boven te komen. Voor Gaëlle was de overgang groot. Ze had zeventien jaar buiten Frankrijk gewoond en keek ervan op hoe leuk ze het hier vond, hoe thuis ze zich voelde, en hoe Frans.

De stad herinnerde haar aan haar tijd als beginnend model. Ze overwoog naar Dior te gaan, maar daar kende ze niemand meer. Madame Cécile was al jaren met pensioen, en het contact met de modellen uit het appartement was verwaterd. Er was een heel leven verstreken in de achttien jaar sinds ze voor het eerst naar Parijs was gekomen, en het was een druk leven geweest.

Ze liep door de hele stad, ging naar haar favoriete musea en gaf zich op voor een cursus in het Louvre. Haar honger naar kennis op het gebied van kunst was onverzadigbaar. Ze kocht Frans eten dat ze in jaren niet had gegeten, zoals bloedworst en niertjes, en haar lievelingsgebak uit haar jeugd, en ze at er met smaak van. En alleen al het horen van de klanken van het Frans rondom haar voelde goed. Ze had een heel ander leven gehad met Robert, en hij had haar de veiligheid en stabiliteit geboden die ze niet had gekregen als ze in Frankrijk was gebleven, maar nu verlangde ze terug naar haar wortels. Ze dacht dat Robert het wel zou hebben begrepen. Ze was blij geweest dat ze met hem in Amerika mocht wonen, maar Frankrijk bleef haar thuis. Het zat in haar genen, in haar ziel en in haar hart, als een oude, verloren gewaande vriend die ze had teruggevonden. Het was een deel van haar. Ze had naar een vertrouwde omgeving terug moeten keren om over het verlies van Robert heen te komen. Ze vond zichzelf terug, degene die ze ooit was geweest. Haar leven met Robert had altijd iets onwerkelijks gehad, en ze was zich ervan bewust gebleven dat andere mensen niet zo leefden als zij. Ze had altijd geweten dat ze in zijn wereld woonden, niet in de hare, en zelfs hun vrienden waren eigenlijk alleen de zijne geweest. Ze had zichzelf nooit wijsgemaakt dat ze een prinses was; ze was alleen met een prins getrouwd. Robert en zij hadden vaak besproken hoeveel ze Dominique moesten vertellen over de erfenis die ze ooit zou krijgen, en wanneer. Het moment was eerder aangebroken dan verwacht, maar Gaëlle besloot samen met Roberts notaris dat ze nog even zouden wachten. Dominique was nog geen zestien en hoefde nog niet te weten hoe immens het fortuin was dat ze had geërfd. Ze zou het snel genoeg merken. Gek genoeg had ze zich altijd al arrogant gedragen, alsof Robert haar zonder woorden had bijgebracht dat ze anders was en meer rechten had dan anderen. Gaëlle vond het geen goede zaak en hoopte maar dat haar dochter in Parijs van simpele dingen zou kunnen genieten, met gewone leeftijdsgenoten. Haar fortuin en alles wat erbij kwam kijken zou op een dag een grote last kunnen worden en haar kunnen isoleren van een normalere wereld. Ze kreeg nu de kans om tiener te zijn in een bijzondere stad.

Gaëlle begon aan haar cursus in het Louvre, die ze heel leuk vond en die haar herinnerde aan die keer toen ze met Robert alle zalen had uitgekamd op zoek naar de schilderijen die zij had bewaard en teruggegeven. Dat leek een heel leven geleden. De andere cursisten waren aardig, en een van hen gaf haar een tip over een boeiend museum, het Musée Nissim de Camondo, waar ze op een vrije middag naartoe ging, toen Dominique voetbalde na school. Ze was bij een meisjesploeg gegaan en had ontdekt dat ze er goed in was. Ze mocht dan op haar vader lijken, ze had de lange benen van haar moeder.

Het museum bevond zich aan de Rue de Monceau in het 8e arrondissement, in een klein, elegant huis dat van een extreem rijke familie van Sefardische Joden was geweest, bankiers en filantropen. Het was gevuld met exquise antiek; een schitterend juweel van een huis. Het huis zelf was gerestaureerd en de meubels waren in 1935 teruggeplaatst door een verwant van de oorspronkelijke eigenaren, een groep betrokken Parijzenaren en vrienden van de familie, als eerbetoon aan Nissim de Camondo, die in de Eerste Wereldoorlog was gesneuveld. De rest van de familie was in de Tweede Wereldoorlog gedeporteerd en in concentratiekampen gestorven. Het herinnerde Gaëlle direct aan Rebekah en de Feldmanns, en het mooie huis dat zij hadden verloren, al was dit nog mooier en voornamer. De familie die dit huis had bewoond was niet begraven en vergeten, maar werd geëerd en herdacht. Gaëlle zou het geld dat Robert haar had nagelaten graag gebruiken om ook een huis te restaureren en haar vrienden eer te betonen. Er waren er zoveel verdwenen. Ze liep door het huis, dat een ingehouden tragiek uitstraalde, en bewonderde de kunst en het antiek. Ze kwam stilletjes en peinzend naar buiten en ging terug naar haar appartement aan de Avenue Foch.

Die avond vertelde ze Dominique over het museum, en toen vertelde ze haar voor het eerst over Rebekah. Dominique luisterde aandachtig. Haar moeder had haar nooit eerder over de Feldmanns verteld. Ze vertelde haar niet over het stukje lint, dat ze overal mee naartoe nam en dat nu in een la van het bureau lag dat ze gebruikte.

‘Ik begrijp het niet,’ zei Dominique aan het eind van het verhaal. ‘Waarom heeft niemand de Duitsers tegengehouden? Waarom weigerden mensen als de Feldmanns niet gewoon mee te gaan?’ Het was moeilijk om zo’n jong meisje, dat haar hele leven in vrijheid had geleefd, zonder vervolging, uit te leggen hoe een heel ras opgejaagd en gedood had kunnen worden door zijn eigen landgenoten in wat het als zijn eigen land beschouwde.

‘Ze hadden geen keus. Er kwamen soldaten of politiemannen om ze te halen, en als ze niet mee wilden, werden ze doodgeschoten. Ze hadden voor die tijd wel kunnen proberen te ontsnappen, maar ze konden nergens heen en dachten niet dat ze gevaar liepen.’

‘Werden er zelfs kleine kinderen naar de kampen gestuurd?’ Gaëlle knikte, en ze dacht aan Lotte en alle kinderen die ze in de schuur had verborgen, en in haar fietsmand als ze ze naar onderduikadressen in andere dorpen bracht, maar dat kon ze Dominique nog niet vertellen. Haar dochter liep weg om haar huiswerk te maken en haar vriendinnen te bellen, met een nieuw beeld van haar moeder. Gaëlle vroeg zich af of het verschil zou maken. Dominique leek al vrolijker sinds ze in Parijs waren, en bij vlagen ook minder wrokkig ten opzichte van haar moeder.

Kort na hun aankomst hadden ze allebei al nieuwe vrienden gemaakt. Gaëlle vond een aantal ouders van de school aardig. Ze was er nog niet aan toe om naar grote sociale evenementen te gaan en wist niet of ze dat ooit nog zou kunnen, maar ze bracht gezellige avonden door bij andere ouders thuis of in haar eigen appartement. Ze vonden het boeiend dat ze zeventien jaar in New York had gewoond en nu weer thuis was gekomen. Een van de vrouwen herinnerde zich nog dat Gaëlle lang geleden een beroemd model was geweest en was onder de indruk. Ze was op haar achtendertigste nog steeds mooi, en ze zag er veel jonger uit.

Het was een heerlijke Parijse lente, en stukje bij beetje kwamen ze er allebei bovenop.

Dominiques beste vriendin uit New York kwam in de voorjaarsvakantie naar Parijs en vond haar nieuwe school geweldig. Gaëlle begeleidde hen naar een schoolfeest, en hoewel haar dochter en zij heel verschillend waren en niet zo’n hechte band hadden als Gaëlle had gehoopt, begon Dominique haar de dood van haar vader langzaam te vergeven. Het was een verschrikkelijk verlies voor hen allebei, en Dominique was nog erg jong om haar vader te verliezen. Gaëlle was maar twee jaar ouder geweest toen ze de hare verloor, en zij had ook nooit een goede band met haar moeder gehad. Op een rare manier herhaalde de geschiedenis zich.

Begin augustus liep de huurperiode van het Parijse appartement af, maar de eigenaren boden aan het contract tot het eind van het jaar te verlengen. Ze waren er nog niet aan toe om het appartement te verkopen en Gaëlle wist ook nog niet goed wat ze wilde. Ze had Dominique beloofd dat ze de zomer in Southampton mocht doorbrengen met haar vriendinnen, al vroeg ze zich ernstig af hoe het daar voor haar zou zijn, nog maar een jaar nadat Robert er was gestorven. Dominique wilde er toch naartoe, en Gaëlle moest besluiten op welke school haar dochter haar eindexamenjaar ging doorbrengen, in Parijs of in New York.

Ze maakte een lange wandeling door de straten van Parijs om erover na te denken, en toen ze terugkwam stond haar besluit vast. Ze wist niet of het eerlijk was ten opzichte van haar dochter, maar ze wist zeker dat ze in het appartement wilde blijven. Dominique zou het volgende trimester of misschien wel het hele jaar op de school in Parijs blijven. Daarna ging ze hoe dan ook studeren. Eind augustus zouden ze universiteiten gaan bekijken, al had Dominique haar zinnen al op Radcliffe gezet, en daarna wilde ze naar de Harvard Business School, waar sinds kort ook vrouwen werden toegelaten. Zo kon ze in haar vaders voetsporen treden, zoals ze altijd had gehoopt. Het was nog steeds haar droom om investeringsbankier te worden, en ze wist het nu zelfs zekerder dan voor haar vaders dood.

Die middag wachtte Gaëlle haar op toen ze uit school kwam en zei tegen haar dat ze na de zomer terug wilde naar Parijs. Ze verwachtte een uitbarsting, maar die kwam niet echt.

‘Waarom vraag je het me nog?’ zei Dominique uit de hoogte. ‘Jij beslist toch over alles.’ Het was een typische tieneropmerking met het scherpe randje dat Gaëlle van haar dochter was gaan verwachten, maar ze was opgelucht dat Dominique niet harder tegenstribbelde. Ze hoorde haar zelfs enthousiast aan een vriendin vertellen dat ze in de herfst terug zou gaan naar de Amerikaanse School in Parijs.

Vlak voordat ze naar de Verenigde Staten zouden gaan, net op tijd om het weekend van Onafhankelijkheidsdag in Southampton mee te maken, kreeg Gaëlle een interessant telefoontje. Ze had lang met de curator van het Musée Nissim de Camondo gepraat toen ze daar was, en hij wilde Gaëlle laten weten dat er een familie was die een vergelijkbaar museum aan de linkeroever van de Seine wilde opzetten ter ere van verloren familieleden, en dat ze een curator zochten. Hij wist dat zij was afgestudeerd in de kunstgeschiedenis aan NYU en vroeg zich af of zij misschien belangstelling had. Nu ze zeker wist dat ze in september terug zouden komen, leek het haar enig om een baan te hebben, en zeker zo eentje als deze. Hij vertelde haar wie ze moest bellen, en dat deed ze de volgende ochtend. Ze maakte een afspraak met de uitvoerder van het project voor die middag. De dag erna zou ze vertrekken.

Toen ze bij het huis aankwam, zag ze dat het erg mooi was, al moest er het nodige aan worden gedaan. Het was twintig jaar in handen geweest van een familie die het voor een appel en een ei had gekocht nadat de oorspronkelijke bewoners waren gedeporteerd. Nu was het gekocht door Amerikaanse familieleden die het in oude glorie wilden herstellen en er een monument voor hun verloren verwanten van wilden maken. Ze zochten iemand die toezicht kon houden op de werkzaamheden en het huis kon inrichten in de oorspronkelijke stijl. Er waren vijf kinderen geweest, en er waren albums met foto’s waarop het interieur zichtbaar was, die ze als voorbeeld kon gebruiken. De oorspronkelijke bewoners hadden een belangrijke kunstverzameling gehad en het zou kostbaar zijn om die te vervangen, maar de familie had er het geld voor. Het klonk Gaëlle allemaal als muziek in de oren. Ze gaf haar cv af, zei dat ze begin september terug zou komen en gaf haar telefoonnummer in Southampton door.

Die avond vertelde ze er enthousiast over aan Dominique, die niet blij reageerde.

‘Als je hier een baan zoekt, wil je dus hier blijven, mam. Je gaat dus nooit meer terug naar Amerika.’

‘Ik weet nog niet wat ik ga doen,’ zei Gaëlle naar waarheid. ‘Jij gaat over een jaar studeren, en dan zou ik in mijn eentje in het appartement in New York zitten.’ Zonder Robert was het er nu al te eenzaam, en Gaëlle had zich altijd een beetje een gast gevoeld in hun huizen. Ze waren allemaal al van hem geweest voordat hij met haar trouwde, en een paar ervan waren nog van zijn familie geweest, al had hij het penthouse aan Fifth Avenue zelf gekocht. Ze was in zijn wereld gestapt, en nu hij er niet meer was voelde ze zich een indringer. Ze moest haar eigen wereld scheppen, een plek die echt van haar was. Al hun huizen zouden op een dag toch van Dominique zijn. Er was niets echt van haar. Ze voelde zich thuisloos. Ze had er sinds Roberts dood over gepiekerd.

‘Maar waarom zou je een baan nemen? Je hoeft helemaal niet te werken.’ Dominique nam haar moeder kritisch op.

‘Als jij gaat studeren, heb ik niets meer omhanden,’ legde ze Dominique uit. ‘Ik moet iets te doen hebben. Ik kan niet eeuwig cursussen blijven volgen en ik ben te oud om als model te werken, wat ik trouwens ook niet zou willen. Dat was leuk toen ik nog een jong meisje was, voordat ik met pappie trouwde, maar nu niet meer. Dit zou een interessant project voor me kunnen zijn, en een manier om families te eren zoals die waarover ik je heb verteld. De mensen mogen de oorlog nooit vergeten, zeker niet hier, waar ze het hebben laten gebeuren.’ In de Verenigde Staten was dit soort verraad en vervolging ondenkbaar, en Dominique had het niet zelf meegemaakt en kon het dus niet begrijpen.

‘Waarom ga je niet gewoon liefdadigheidswerk doen?’

‘Dat zou niet zo boeiend zijn als dit. Nou ja, ze zullen me wel niet aannemen. Ik ben geen curator, en die zoeken ze eigenlijk.’ Dominique verloor haar belangstelling voor het gesprek en ging verder met pakken, net als Gaëlle.

Toen ze in New York aankwamen, kregen ze het druk en Gaëlle dacht niet meer aan de baan. Dominiques vriendinnen liepen in en uit en vulden het hele appartement. Het wemelde van de zestienjarige meisjes, en er kwamen ook wat jongens langs. In het weekend gingen ze naar Southampton, en het voelde als een gewone zomer, behalve dan dat Robert er niet bij was. Op Onafhankelijkheidsdag gaven ze hun feest, zoals altijd, en het was vreemd zonder hem, maar Gaëlle vond het fijn om haar vriendinnen terug te zien, die allemaal zeiden dat ze haar hadden gemist. Iedereen was verbaasd toen ze vertelde dat ze in september terugging naar Parijs en dat Dominique daar haar school ging afmaken. In het afgelopen jaar was hun leven langzaam maar zeker veranderd. Iedereen zei ook dat ze er Franser uitzag, waar ze om lachte, maar ze zouden wel eens gelijk kunnen hebben. Ze voelde zich ook Franser.

Eind augustus ging Gaëlle met Dominique de tocht langs de universiteiten maken die ze dat voorjaar zo zorgvuldig hadden gepland in Parijs. Ze moesten er veel bezoeken, en het was vermoeiend. Ze bekeken Radcliffe, Boston University, Vassar, Wellesley, Smith en Barnard, al zei Dominique dat ze niet in New York wilde studeren. Ze had een paar universiteiten in Californië overwogen, maar besloot dat ze toch liever aan de oostkust wilde blijven, wat Gaëlle ook verstandiger vond. Californië was gewoon te ver van huis, en nog verder van Europa.

‘Als we terug zijn, kunnen we ook naar de Amerikaanse universiteit in Parijs gaan kijken, als je wilt,’ bood ze aan, maar Dominique schoot het idee meteen af.

‘Ik ga in Amerika studeren, mam, wat jij ook doet. Ik ga naar huis, en dat is hier.’ Zoals haar moeder nu thuis was in Parijs, dacht Gaëlle, maar ze hield wijselijk haar mond.

Dominique vond veel van de universiteiten die ze had gezien leuk, maar Radcliffe bleef haar eerste keus, en aangezien ze weer uitstekende cijfers haalde, meldde ze zich vroeg aan. Haar toelatingstest was bijna foutloos. Robert had gul geschonken aan Harvard, zijn oude universiteit, en haar grootvader had ook op Harvard gezeten, wat misschien wel zou helpen, dacht Gaëlle. Dominique hoopte in december te horen of ze was toegelaten, en ze werkte nu al hard aan de toelatingsopdrachten.

Twee dagen voordat school weer begon gingen ze terug naar Parijs, wat Dominique de kans gaf om bij te praten met haar vriendinnen daar, na de zomer. Er waren er veel teruggegaan naar de Verenigde Staten, maar er waren er ook een paar naar Bretagne en Zuid-Frankrijk, Spanje, Portugal of Italië geweest. Hun levenservaring was breder en interessanter dan die van Dominiques vriendinnen in Amerika, wat Gaëlle goed leek voor haar dochter.

Gaëlle schreef zich in voor een nieuwe najaarscursus van het Louvre, en in de tweede week belde de uitvoerder van het museumproject haar op om te vragen of ze nog belangstelling had voor de functie van curator. Hij was ook de hele zomer weggeweest. In Frankrijk kwam alles in juli met gierende remmen tot stilstand, en in september kwam het pas weer op gang.

‘O, ja,’ zei ze enthousiast. ‘Ik dacht dat u me vergeten was of al een ander had aangenomen.’

‘Absoluut niet. We willen u graag hebben. Kunt u morgen naar het huis komen?’ Ze zei dat ze na de les zou komen, en toen ze bij het huis aankwam, trof ze daar de architect, de aannemer, een sponsor en twee leden van de familie, die haar uitlegden wat ze precies met het museum wilden. Ze was verbaasd toen ze vroegen of ze tijdens de oorlog in de Verenigde Staten had gewoond.

‘Nee, ik was hier,’ zei ze bedaard. Ze vroeg zich af of haar reputatie van collaborateur haar nog steeds achtervolgde, maar ze kenden haar meisjesnaam niet en wisten niet waar ze vandaan kwam, dus dat kon niet. ‘Ik heb van 1943 tot het eind van de bezetting voor de OSE gewerkt.’ Het was voor het eerst dat ze het openlijk zei, en het voelde goed. Ze zag dat de sponsor, een warme, levendige vrouw, jonger dan Gaëlle, met een heldere, innemende blik, naar haar glimlachte.

‘Hebt u Joodse kinderen gered?’ vroeg de uitvoerder haar. De familieleden waren aangenaam verrast. Als het klopte, moest ze hun zaak wel een warm hart toedragen.

‘Ik bracht ze naar onderduikadressen,’ vertelde ze.

‘Hoe oud was u toen?’

‘Ik was achttien toen ik ermee begon. Het hele gezin van mijn beste vriendin was gedeporteerd. Ze zaten vijftien maanden in kamp Chambaran in Vienne en later heb ik ontdekt dat ze in Auschwitz zijn omgekomen.’

‘Onze familie is in Buchenwald gestorven.’ Het museum zou naar de familie gaan heten: het Strauss Museum. Gaëlle merkte dat ze onder de indruk waren van het gesprek, en de volgende dag werd ze opgebeld met de mededeling dat ze de baan had. Ze was dolblij en zei dat ze de week daarop kon beginnen. Ze zou de cursus in het Louvre moeten laten schieten, maar dat vond ze niet erg, die volgde ze alleen om de tijd te doden. Het salaris dat ze haar aanboden was een lachertje, maar dat kon haar ook niets schelen. Dankzij Robert kon ze het werk doen dat ze wilde, zonder bang te hoeven zijn dat ze zich niet kon onderhouden.

Een halfuur later belde de sponsor die bij het gesprek was geweest haar op en vroeg of ze de volgende week met haar wilde lunchen. Gaëlle was haar tijdens het gesprek al aardig gaan vinden. Ze heette Louise, en toen ze een lunchafspraak bij Fouquet maakten, was dat het begin van een lange vriendschap.

Die avond vertelde ze Dominique erover, die amper iets terugzei. Ze vond het niet zo boeiend klinken.

Daarna kregen ze het allebei druk. Gaëlle ging elke dag naar het huis om de restauratieplannen met de aannemer te bespreken, en ze struinde antiekzaken en veilingen af op zoek naar meubelstukken die leken op die van de foto’s. De familie had een paar mooie stukken en belangrijke kunst gehad. Elke keer als ze iets vond, was het weer opwindend. Het was als een puzzel leggen terwijl het huis werd gerestaureerd.

Ze had net een schilderijtje gekocht op de veiling van Hôtel Drouot, vrijwel identiek aan een doek dat in de oude woonkamer had gehangen, en ze kwam met een triomfantelijk gevoel naar buiten, al had ze er dik voor betaald. Op de stoep zag ze mensen druk staan praten. Ze had het gevoel dat er iets belangrijks was gebeurd, maar ze wist niet wat. Ze zette de radio aan in de kleine Peugeot die ze had gekocht en hoorde het nieuws van de aanslag op John Kennedy. Ze bleef bewegingloos zitten, in shock. Het leek onmogelijk. Ze reed regelrecht naar Dominiques school om haar op te halen. Ze wist dat ze aan het voetballen was en het nieuws al gehoord moest hebben.

Toen ze bij de school aankwam, zag ze groepjes leerlingen die met de armen om elkaar heen stonden te snikken, en ze stapte uit om haar dochter te zoeken, die met een groepje huilende studenten tv zat te kijken in de aula. Ze lieten de beelden uit Dallas van die ochtend zien, en Gaëlle sloeg haar armen om haar snikkende dochter heen. Ze was een groot fan van Kennedy, en Jackie was haar idool. Ze kwam in beeld met haar roze mantelpakje vol bloed, en Gaëlle zag het huilend aan. Het was allemaal aangrijpend en tragisch, vooral als je zijn kinderen zag. Gaëlle wist dat ze een stukje geschiedenis aanschouwde, net als op de dag dat Parijs viel. Er waren momenten en gebeurtenissen die je altijd gedetailleerd zouden bijblijven: wat je aan het doen was, wat je aanhad, wie je bij je had en wat er door je heen ging toen je het hoorde. Ze had samen met Rebekah gehoord dat Frankrijk zich had overgegeven aan de Duitsers.

Er gingen wat leerlingen met hen mee naar huis, opgepropt in de auto en achter hen aan op de fiets. Ze gaf iedereen te eten en ze bleven tot ’s avonds laat naar het nieuws kijken. Er bleven er een aantal slapen in de logeerkamers, op de bank in de tv-kamer en op de vloer. Ze wilden samen zijn. De dagen erna waren rauw van emotie. De school sloot de deuren ter ere van wijlen de president en de tv-reportages die over de hele wereld werden uitgezonden waren hartverscheurend. Het leek zelfs Gaëlle zelf totaal onbelangrijk dat ze negenendertig werd en ze vierde haar verjaardag niet. Telkens wanneer ze de first lady met haar kinderen zag, moest ze huilen. Ze hadden allemaal het gevoel dat ze een dierbare hadden verloren, en de maandag erop viel het iedereen zwaar om weer naar school of aan het werk te gaan.

Daarna vierden ze Thanksgiving in Parijs. Gaëlle nodigde Louise van het museum en twee gezinnen die ze kende van Dominiques school uit voor een traditionele maaltijd met kalkoen, die ze zelf bereidde, bijgestaan door een onwillige Dominique. De sfeer aan tafel was levendig en vriendelijk, en Gaëlle was blij dat ze dit had georganiseerd. Louise, die ook een jonge weduwe was, had haar zoon en dochter meegebracht. Zij was ook goede vrienden kwijtgeraakt in de oorlog, en ze hielp nu het museum te financieren. Ze bleef na het eten om Gaëlle te helpen opruimen en om te praten.

In de kerstvakantie gingen Gaëlle en Dominique terug naar Amerika. Ze waren van plan twee weken in New York door te brengen en een week in hun huis in Palm Beach. Het was de tweede Kerstmis zonder Robert, en het bleef zwaar. Toen ze na Palm Beach terugkwamen in Parijs, lag daar de brief waar Dominique vol spanning op had gewacht. Ze maakte hem met bevende handen open. Gaëlle keek gespannen naar haar gezicht toen ze hem las, en toen slaakte ze een bloedstollende kreet.

‘Ik ben aangenomen! Ik ben aangenomen!’ Ze was vervroegd toegelaten op Radcliffe, en na vier jaar zou ze naar Harvard gaan. Toen ze naar haar kamer rende om haar vriendinnen te bellen, keek Gaëlle haar met tranen op haar wangen na in het besef dat er weer een tijdperk zou worden afgesloten. Hun leven was een steeds veranderend landschap, en ze was blij dat ze had besloten in Parijs te blijven. Het appartement in New York zou ondraaglijk leeg zijn geweest zonder Dominique, en ze had nu een leven en een baan in Parijs. Het leven nam een wending ten goede voor hen beiden. Eindelijk.

14

Toen de opwinding over Dominiques vervroegde toelating op Radcliffe was gezakt, vervielen ze weer in hun Parijse routine van school en werk. Dominique zat voor haar eindexamen en Gaëlle had het druk met het museum. Ze liep galerieën en veilingen af op zoek naar stukken voor het huis, en de aannemer en de architect deden hun uiterste best om op schema te blijven. Ze hoopten alles tegen het eind van het nieuwe jaar af te hebben, wat haalbaar leek, maar ook een uitdaging. Werklieden in het gareel houden viel niet mee in Frankrijk. En Gaëlle kwam elke avond thuis met bergen aantekeningen over dingen die ze moest doen en kopen voor het huis en met marketingideeën om Parijzenaren, toeristen en reisgidsen opmerkzaam te maken op het nieuwe museum. Louise en zij praatten er vaak over, wat een goed excuus was om samen te lunchen en elkaar beter te leren kennen. Gaëlle werkte nu aan de tapijten en de kinderslaapkamers, wat hartverscheurend voor haar was. Ze had te veel kinderen gekend zoals de vijf van Strauss, en nadat ze maandenlang foto’s van hen en hun kamers had bestudeerd, had ze het gevoel dat ze hen kende. Het waren vier zoons en een dochter, allemaal onder de twaalf. Ze kende hun namen en karakters, hun lievelingsboeken en -speelgoed uit brieven van hun moeder die de familieleden hadden bewaard. De moeder, Naomi, klonk als een levendige, vrolijke, intelligente, ontwikkelde vrouw die haar man en kinderen aanbad en zich volledig aan hen wijdde. Ze waren een deel van Gaëlles leven geworden, wat in sommige opzichten erg pijnlijk was, maar ook heilzaam werkte. Ze herinnerden haar altijd aan Rebekah.

Ze was drie weken terug uit New York toen ze te eten werd gevraagd door André Chevalier, de architect. Hij woonde met zijn vrouw Geneviève in een appartement zonder lift in Montmartre. Ze vond hem aardig en nam de uitnodiging aan. Dominique bleef die avond thuis om te leren, zodat ze haar met een gerust hart kon achterlaten, en ze beloofde op een fatsoenlijke tijd thuis te komen, want ze had de volgende dag al vroeg afspraken met handelaren in vintage speelgoed. De kinderkamers bleken moeilijker te reconstrueren dan die van de ouders.

‘Veel plezier,’ mompelde Dominique over haar schouder, bijna zonder op te kijken van haar studieboek.

Gaëlle reed naar Montmartre. Ze verheugde zich op het etentje. Ze had een fles wijn bij zich en ze droeg een broek en een trui, want André had gezegd dat het informeel was.

Na zes glibberige trappen te hebben beklommen in het stokoude gebouw, kwam ze hijgend bij het appartement aan. André verontschuldigde zich zodra hij de deur opendeed en zag hoezeer ze buiten adem was, zoals alle gasten na de klim.

‘Wees blij dat we je niet hebben gevraagd de boodschappen de trappen op te dragen,’ zei hij. Ze gaf hem de fles wijn en hij bedankte haar en ging haar voor naar de woonkamer, waar al zeven andere gasten zaten. Ze rookten, praatten en dronken, en er was al een levendig gesprek op gang gekomen, dat aan tafel werd voorgezet. Ze zat tussen een architecte, Andrés compagnon, die Gaëlle al in het museum had ontmoet, en een violist die een vriend was van Geneviève, die piano- en zangles gaf aan het conservatorium.

André vertelde dat de man die tegenover haar zat componist was. Hij heette Christophe Pasquier, schreef muziek voor televisie en film en had een paar successen geboekt. Hij leek interessant en serieus, en hij raakte met Gaëlle en de violist in gesprek over politiek. Pas toen ze weer in Frankrijk terug was, had Gaëlle beseft hoe ze de Franse tafelgesprekken, de intellectuele en politieke discussies had gemist. Mensen bleven uren aan tafel zitten, gewoon om te praten. En het eten was zo lekker als André had beloofd. Geneviève kon uitstekend koken en had een heerlijke confit de canard en hachis Parmentier gemaakt, en vooraf was er krabsalade geweest.

‘Hoe hebben ze jou bij Andrés grote project binnen weten te halen?’ vroeg Christophe belangstellend.

‘Ze is een geniale vrouw en ze heeft een goed hart,’ antwoordde André voor haar, en Gaélle lachte.

‘Ik vind het heel spannend. Ik ben vorig jaar naar het Musée Nissim de Camondo geweest en vond het heel aangrijpend. Nadat ik de curator daar had gesproken, heeft die me aanbevolen voor dit project. Die kleine particuliere musea zijn heel intiem en persoonlijk, en de boodschap is zo belangrijk,’ zei ze vurig. Het gesprek kwam op andere dingen, en hij vroeg of ze half-Amerikaans was. Ze zei dat ze met een Amerikaan getrouwd was geweest, vandaar dat ze Bartlett heette.

‘En je bent zo verstandig geweest van hem te scheiden en terug te komen?’ vroeg hij plagerig.

‘Nee, ik ben weduwe,’ zei ze met een beleefde glimlach.

Christophe schaamde zich diep en zei dat hij een ramp was op sociaal gebied en dus nergens meer werd uitgenodigd, behalve door André. Ze waren oude schoolkameraden, dus meestal vergaf hij hem. Hij zei dat hij zijn afspraken meestal compleet vergat en dan een dag later een telefoontje kreeg van een woedende gastheer of -vrouw. André had hem gebeld om hem aan het etentje te herinneren. Hij leek echt spijt te hebben van zijn opmerking. Hij had knalblauwe ogen en lichtblond haar, en hij was heel lang en begin veertig. Om hem weer op zijn gemak te stellen vroeg ze of hij kinderen had, en hij zei van niet, en dat hij nooit getrouwd was geweest.

‘Geen vrouw wil me,’ zei hij gelaten.

‘Klopt,’ mengde André zich in het gesprek. ‘Hij is een workaholic. Daarom is hij zo succesvol.’

‘Ik ben niet succesvol,’ verbeterde Christophe hem. ‘Daar werk ik nog aan.’ Toen vroeg hij aan Gaëlle wat ze had gedaan voordat ze bij het museum was gekomen, en ze zei dat ze tijdens haar huwelijk niet had gewerkt, maar dat ze na de oorlog als jong meisje model was geweest. Hij keek er niet van op. Je kon het nog aan haar zien. Ze zag er zelfs in een broek en een trui chic uit, met een zware gouden armband om haar pols. Het viel hem nu pas op dat ze haar trouwring nog droeg, hoewel ze weduwe was. ‘En het modellenvak maakt je geschikt als curator?’ vroeg hij nieuwsgierig.

‘Ik heb ook kunstgeschiedenis gestudeerd.’

‘En ze is verdomd goed in wat ze doet,’ garandeerde André hem.

‘Daar twijfel ik niet aan,’ zei Christophe met een glimlach naar haar, net toen Geneviève de tarte tatin opdiende, die ze zelf had gebakken, en vroeg wie er koffie wilde. ‘En heb jij kinderen?’ vervolgde Christophe. Ze had het over een dochter gehad, maar hij vroeg zich af of ze er meer had.

‘Een dochter. In de herfst gaat ze studeren.’

‘In Amerika?’ Ze knikte. ‘Is dat iets goeds? Dat ze weggaat om te studeren, bedoel ik?’ vroeg hij. In Frankrijk gingen de meeste studenten naar de universiteit in hun eigen stad en bleven bij hun ouders wonen. Ze kende het systeem, al had haar broer in Parijs gestudeerd.

‘Het is goed voor haar, maar voor mij wordt het eenzaam. Ze wil hier niet blijven. Na de dood van haar vader heb ik haar min of meer gedwongen naar Parijs te verhuizen, om haar een andere omgeving te bieden. En ik wilde graag naar huis. Ik had zeventien jaar in New York gewoond en ik besefte het niet, maar ik miste Parijs. Na de dood van mijn man kreeg ik heimwee.’

‘Ik zou nergens anders kunnen wonen,’ zei hij met klem, en hij viel op zijn appeltaart aan nadat hij Gaëlle een punt had gegeven. ‘Ben je een geboren Parisienne?’

‘Nee, ik kom uit de buurt van Lyon. Ik heb hier na de bevrijding een jaar gewoond, toen ik voor Christian Dior werkte.’ Kort na haar vertrek had Dior zijn eigen modehuis geopend; hij was zes jaar geleden overleden. Zijn jonge assistent Yves Saint Laurent was nu de ontwerper van het huis.

‘Dat klinkt heel glamoureus,’ zei hij. ‘Parijs, New York, modellenwerk.’ Ze deed er niet pretentieus over, en dat beviel hem wel. Ze leek heel eenvoudig en bescheiden. ‘En je dochter wil niet hier studeren? Wat jammer.’

‘Ze is door en door Amerikaans, en ze is net toegelaten op de universiteit van haar keuze, dus gaat ze daarheen.’

‘En wat wil ze worden als ze groot is?’

‘Bankier, net als haar vader.’ Ze glimlachte toen ze het zei, en hij trok verbaasd een wenkbrauw op. Het leek Gaëlle ook een vreemde carrièrekeuze voor een meisje, maar Dominique wilde per se de zakenwereld in. ‘En ik weet zeker dat ze er goed in zal worden. Ze is dol op het bedrijfsleven, op economie en wiskunde. Geen dingen waar ik goed in ben.’ Ze glimlachte weer naar Christophe.

‘Hoe oud is ze?’ Hij schatte Gaëlle op een jaar of dertig, maar als haar dochter al ging studeren, moest ze ouder zijn.

‘Bijna zeventien. Ze zal wel de jongste van haar jaar zijn.’

‘Ze is dus duidelijk net zo pienter als haar moeder,’ zei hij complimenteus, en toen raakte ze betrokken bij een gesprek aan de andere kant van de tafel. Ze sprak Christophe pas weer toen ze allebei op hetzelfde moment vertrokken. Het was al na enen, maar de gesprekken aan tafel waren levendig en plezierig geweest, en ze had van de avond genoten.

‘Mag ik je Andrés hachelijke trappen af helpen? Als ik genoeg wijn bij het eten heb gedronken, val ik meestal minstens van één trap. Ik ga wel voor, dan val je zacht,’ zei hij. Ze lachte, maar ze was dankbaar voor het stootkussen. Het waren gemene trappen, en hoewel haar schoenen plat waren, waren de zolen glad. Ze liep voorzichtig naar beneden, achter Christophe aan, en ze gleed twee keer bijna uit. De lampen, die op een tijdschakelaar werkten, gingen telkens uit, en ze was blij dat hij bij haar was, want ze moesten om de haverklap in het donker naar een lichtknop tasten. Toen ze ongedeerd beneden aankwamen, waren ze allebei opgelucht. ‘Ik hoop dat hij eens fatsoenlijk gaat verdienen, dan kan hij verhuizen naar een gebouw met een lift en fatsoenlijke verlichting. Die trappen zijn een zelfmoordwapen,’ merkte Christophe op, en Gaëlle lachte. Hij bracht haar naar haar auto, zei dat hij het leuk had gevonden om kennis met haar te maken en wenste haar succes met het museum. Ze bedankte hem, nam afscheid en reed terug naar haar appartement, waar Dominique in diepe rust in bed bleek te liggen.

Toen ze André de volgende dag zag, vertelde hij dat Christophe diep onder de indruk van haar was geweest en haar telefoonnummer had gevraagd. ‘Zal ik het hem geven, of moet ik zeggen dat hij kan opkrassen?’ Ze lachte om de vraag, maar wist niet wat ze moest antwoorden.

‘Ik vond hem aardig, maar na mijn man ben ik met niemand meer uit geweest. Ik geloof niet dat ik me op de markt begeef.’ Die indruk had André ook gehad, maar hij had er niet naar willen vragen.

‘Ik zeg wel tegen hem dat hij het kan vergeten. Je hebt trouwens toch niets aan hem. Hij werkt alleen maar.’ Dat vond Gaëlle juist boeiend klinken. Hij leek een aangenaam mens, en dat hij al zo lang bevriend was met André pleitte voor hem.

‘Geef het hem maar. Het kan nooit kwaad om nieuwe vrienden te ontmoeten,’ zei ze nonchalant.

‘Je hoort toch niets van hem. Morgen zit hij weer aan de piano te componeren en vergeet hij wie je bent. Ik geloof dat hij nu aan muziek voor een film werkt. Ik was verbaasd dat hij kwam. Waarschijnlijk was hij aan een fatsoenlijke maaltijd toe, en hij is gek op het eten van mijn vrouw.’

‘Het was fantastisch. Ik heb twee porties hachis Parmentier genomen en een enorm stuk taart gegeten.’

‘Je hebt het nodig,’ zei hij, en hij rolde met zijn ogen om hoe dun ze was.

In weerwil van Andrés voorspelling belde Christophe haar die avond zodra hij haar nummer van André had gekregen.

Dominique nam op, zei tegen haar moeder dat het voor haar was en trok zich weer terug in haar kamer.

‘Ik vond het echt heel leuk om je te ontmoeten gisteravond,’ zei hij hartelijk. ‘En André heeft gelijk, meestal werk ik ’s avonds en ga ik niet uit, maar ik had al een week niet meer fatsoenlijk gegeten en Geneviève kan verdomd goed koken.’

‘Daarom was je volgens André ook gekomen,’ zei ze met een lach. ‘Hij vertelde me dat je aan een film werkt.’

‘Ik doe mijn best. Ik heb een strakke deadline en ik ben halverwege.’ Hij klonk bezorgd.

‘Dat moet interessant zijn.’

‘Soms. Ik hou van mijn werk. Ik neem het heel serieus.’

‘Ik ook. Ik werk graag aan het museum. Ik loop ook een beetje achter.’ Maar ze was die dag geslaagd met het kinderspeelgoed. Ze had alles gekregen waar ze naar had gezocht. Het begon allemaal vaste vormen aan te nemen.

‘Het is een ontroerend project,’ zei hij bedachtzaam. ‘Heb je er persoonlijk belang bij?’ Hij wist niet waarom, maar hij vermoedde dat het zo was, en hij wist zeker dat ze er maar weinig mee verdiende. Ze deed het niet voor het geld.

‘Ja,’ zei ze zacht. ‘Een gezin dat ik kende is gedeporteerd. Mijn beste vriendin.’

‘We kennen allemaal wel iemand,’ zei hij ernstig. ‘Het was een verschrikkelijke tijd waar we ons allemaal voor zouden moeten schamen.’

‘Ik ben het met je eens, en daarom is het museum belangrijk, ook al is het niet groot.’ Ze hoopte er een must see in Parijs van te maken, een plek van maatschappelijk, cultureel en historisch belang, al wist ze nog niet hoe ze dat ging aanpakken.

‘Ik verheug me erop het te zien als het af is,’ zei hij, en nu hij haar kende, keek hij er nog meer naar uit. André had gezegd dat ze een slimme, aantrekkelijke vrouw was en dat het een genoegen was om met haar te werken, maar het kwartje was voor hem pas gevallen toen hij haar bij André zag. ‘Wil je een keer met me uit eten?’ Hij probeerde het achteloos te vragen, want hij wist niet wat ze zou zeggen, gezien die trouwring om haar vinger. André had hem ook gewaarschuwd dat ze niet op zoek was.

‘Dat lijkt me leuk,’ zei ze vrijblijvend, dus besloot hij niet aan te dringen of een datum voor te stellen.

‘Ik bel je als ik iets verder ben met mijn werk,’ zei hij, om haar niet onder druk te zetten of te happig over te komen.

Net toen ze had opgehangen, kwam Dominique de kamer weer in.

‘Wie was dat?’ vroeg ze botweg.

‘Een vriend van de architect met wie ik aan het museum werk.’

‘Hij heeft toch niet gevraagd of je met hem uit wilt, hè?’ vroeg ze op een toon alsof ze haar moeder een kruisverhoor afnam.

‘Nee. Ik heb hem gisteren bij het etentje ontmoet.’

‘Je wilt toch niet met een ander uit?’

‘Momenteel niet. Ik heb er niet over nagedacht. Eigenlijk niet, nee. Hoezo?’

‘Je bent te oud, je hoeft geen nieuwe man, en pappie zou het niet goedvinden,’ somde ze op, en haar moeder lachte.

‘Nou, dat is dan duidelijk. Fijn dat je het zo goed voor me op een rijtje zet, vooral dat argument dat ik te oud ben.’

‘Dat ben je, en je hoeft niet nog eens te trouwen. Pappie heeft je genoeg geld nagelaten.’

‘Hoe weet jij dat?’ Gaëlle fronste haar voorhoofd.

‘Dat heeft hij me zelf verteld. Hij zei dat hij jou genoeg zou nalaten om prettig van te leven en dat ik de rest zou krijgen.’

‘Hij heeft heel goed voor ons allebei gezorgd,’ zei ze om het gesprek over geld af te kappen. ‘En je hebt gelijk, ik hoef geen nieuwe man, maar ik zou hoe dan ook niet met iemand trouwen om zijn geld.’ Robert en Dominique hadden meer over geld gepraat dan haar lief was, en het was een obsessie voor Dominique. Wie wat had, hoe je meer kon verdienen en wat goede investeringen waren. Investeringsbankier was het juiste beroep voor haar.

‘Je hebt geboft met pap,’ zei ze cru. Gaëlle was ontzet.

‘Ik heb geboft omdat hij een goede man was en we heel veel van elkaar hielden,’ wees ze haar dochter terecht.

‘En hij was rijk.’ Gaëlle was niet blij met de opmerking en Dominiques houding. Het klonk alsof ze omkoopbaar was.

‘Mensen moeten trouwen uit liefde, niet om het geld,’ zei ze gedecideerd.

‘Geld helpt wel. Ik zou het vreselijk vinden om arm te zijn,’ zei Dominique op een toon alsof het vanzelf sprak, en die opmerking stond haar moeder ook niet aan.

‘Ik was arm na de oorlog,’ zei ze eerlijk, ‘en als je arm bent, werk je hard, en dat is een goede zaak.’ Al moest ze toegeven dat armoede geen pretje was en dat het haar veel stress had bezorgd.

‘Ik wil hard werken en het nog beter doen dan pap,’ zei Dominique met een blik in haar ogen die Gaëlle nog nooit had gezien. Er lag kille berekening in, en een ijzeren wil.

‘Het leven draait niet alleen om geld. Dat zou in elk geval niet moeten. Je kunt gelukkig zijn zonder of diep ongelukkig met, als je niet de juiste hebt getroffen,’ zei Gaëlle licht vermanend.

‘Zoals pappie met zijn eerste vrouw. Die was op zijn geld uit,’ zei Dominique nuchter. ‘Ik wil toch niet trouwen,’ voegde ze eraan toe, en toen liep ze de kamer uit.

Gaëlle dacht na over het gesprek. Ze vond het akelig dat Dominique zo op geld gefocust was, en het voorspelde niets goeds voor als ze erachter kwam hoeveel haar vader haar precies had nagelaten, al was in de pers vermeld hoeveel hij globaal waard was. Ze zou de eerste uitkering uit haar trustfonds op haar achttiende krijgen, wat Gaëlle te jong vond. Ze had het niet nodig als jonge studente, maar Robert had zijn eigen opvattingen over geld gehad en was het niet met haar eens geweest. Gelukkig duurde het nog een jaar. Hij had Dominique willen leren hoe ze haar fortuin moest beheren en investeren, zodat ze al jong op een verantwoorde manier met geld zou kunnen omgaan. Te jong, naar Gaëlles idee. Het zou haar anders maken dan haar leeftijdsgenoten en ze zou er lichtzinnig mee kunnen omspringen. Robert had gedacht dat ze dat niet zou doen en ze was niet gul van aard, zoals haar vader.

Een paar dagen later belde Christophe Gaëlle weer om te vragen of ze met hem wilde lunchen. Het leek hem een omzichtiger manier om haar te leren kennen dan een diner, en hij stelde een oude bistro voor die ze leuk vond.

Gaëlle kwam op tijd op hun afspraak, na een drukke ochtend. Ze was naar een meubelexpositie geweest en naar een kijkdag van een veiling die ze de volgende dag wilde bijwonen voor het Strauss Museum. Tijdens de lunch liet ze hem de catalogus zien en wees de stukken aan waarop ze wilde bieden. Hij bewonderde haar keuzes en ze praatten over zijn muziek. Zijn ogen lichtten op als hij erover vertelde. Hij was kortgeleden naar Praag gegaan, op een speciaal visum, om een symfonie te horen die door een vriend was gecomponeerd. Hij vertelde ook dat hij een jaar aan de Berklee School of Music had gedoceerd, een bekend conservatorium in Boston, waar hij het erg leuk had gehad, al kon hij zich niet voorstellen dat hij daar voorgoed zou gaan wonen.

Hij was een boeiende, intelligente man, en uit alles wat hij zei bleek dat muziek in alle vormen zijn leven was. De tijd vloog voorbij, en toen ze na een uitstekende lunch weer buiten stonden, vroeg hij of ze hem nog eens wilde zien. Ze aarzelde even bij de gedachte aan haar gesprek met Dominique.

‘Graag,’ zei ze toen naar waarheid, want hij was goed gezelschap en het was een gezellige lunch geweest, ‘maar ik heb pas een gesprek met mijn dochter gevoerd over mannen. Ze vindt dat ik te oud ben, dat ik geen man meer in mijn leven nodig heb. Ik ben dus gewaarschuwd.’ Ze zei het lachend, maar zijn gezicht betrok.

‘Ben je dat met haar eens?’ vroeg hij met een priemende blik.

‘Soms,’ zei ze. Ze keek even peinzend naar de Seine en toen weer naar hem. ‘Ik heb al achttien jaar geen afspraakje met een man meer gehad. Ik ben het verleerd.’ Al was dit naar haar idee geen afspraakje, maar een lunch met een nieuwe vriend.

‘En je bent beslist niet te oud, trouwens. Kinderen zijn wreed. Daarom heb ik ze nooit gekregen. Mijn ego is te broos; ze zouden me kwetsen.’ Daar moest ze ook om lachen.

‘Ze kwetsen je zodra ze de kans krijgen, dat staat vast. Maar om je vraag te beantwoorden: ja, ik wil je graag nog eens zien.’ Ze vond hem leuk, als vriend, als man, ze wist niet goed op welke manier, maar hij vroeg haar nog niet ten huwelijk, alleen te eten. Ze hoefde Dominique niets te vertellen, en dat was ze ook niet van plan.

‘Daar ben ik blij om. Ik bel je nog.’ Hij zoende haar op beide wangen en zij bedankte hem voor de lunch, stapte in haar auto, wuifde naar hem en reed weg. Hij liep terug naar zijn eigen auto, helemaal in zijn sas. Hij vond haar geweldig, al klonk haar dochter als een lastpak, een echt tienermeisje.

Gaëlle hoorde twee weken niets van hem en begon zich af te vragen of ze hem had beledigd, maar ze had het druk en het maakte niet zoveel uit. Als hij nooit meer belde, was het ook goed. Het kon ook bij die ene lunch blijven.

Toen kwam hij weer boven water en vroeg haar mee uit eten. Hij bood aan haar op te halen, maar ze zei dat het makkelijker was om bij het restaurant af te spreken, dan hoefde ze zich niet te verantwoorden tegenover Dominique. Ze kende hem nog maar net en waarschijnlijk kwam er niets van, dus het was de moeite van een ruzie niet waard. Haar dochter verwachtte kennelijk dat ze de rest van haar leven kuis zou blijven en trouw aan Robert, en zo zou het ook kunnen gaan. Ze was nog niet toe aan een volgende stap, maar een etentje kon wel.

Hij stelde een klein, intiem restaurant aan de linkeroever voor waar ze nog nooit was geweest. Het diner met heerlijk eten liep uit doordat ze uren praatten. Hij vertelde haar dat hij zeven jaar met een vrouw had samengewoond, maar dat ze bij hem was weggegaan omdat hij geen gezin wilde stichten. Hij had er geen spijt van, zei hij, ze had er goed aan gedaan. Ze was met een ander getrouwd en had drie kinderen gekregen.

‘De meeste mannen willen niet jong trouwen,’ zei ze, en ze vertelde hem dat Robert negenenveertig was geweest toen ze trouwden en dat hij toen een kortstondig huwelijk achter de rug had. Dat had hem kopschuw gemaakt, maar daar was verandering in gekomen toen ze verliefd op elkaar werden. Hij vond het boeiend dat ze met een zoveel oudere man was getrouwd. Het leek hem ook jammer, want nu was ze alleen.

‘Ik ben altijd bang geweest dat een serieuze relatie met kinderen me in mijn werk zou belemmeren,’ bekende hij. ‘Ik ben met mijn muziek getrouwd. Die heb ik nooit voor iemand willen opofferen. Je moet kinderen een enorm deel van jezelf geven, en liefde kan zo afleiden.’ Ze glimlachte erom.

‘Ja, dat kan.’

Hij had een opname van zijn muziek voor haar meegebracht, en ze beloofde ernaar te luisteren. Ze vertelde hem over haar laatste aanwinsten voor het museum. De avond vloog voorbij, net als hun lunch, en om twee uur ’s nachts kwamen ze het restaurant uit. Ze schrok ervan hoe laat het was geworden.

‘Kom je wel goed thuis?’ vroeg hij bezorgd.

‘Zie ik er dronken uit?’ vroeg ze plagerig.

‘Nee, maar het is laat en ik vind het geen prettig idee dat jij op dit uur in je eentje rondrijdt of je gebouw in moet lopen. Waar woon je eigenlijk?’ Hij wist het niet, en ze had het hem niet verteld.

‘Avenue Foch.’

‘Chic, hoor. Ik ben weg van al die oude gebouwen van Haussmann. Je zult wel prachtige hoge plafonds hebben.’ Haussmann had in de tweede helft van de negentiende eeuw schitterende gebouwen in second-empirestijl ontworpen, waaronder het hare, die door heel Parijs stonden.

‘Ja, die heb ik,’ bevestigde ze, en hij glimlachte naar haar.

‘Rij voorzichtig.’ Voor een man die alleen om zijn muziek gaf, gedroeg hij zich heel ridderlijk.

‘Dat doe ik altijd,’ verzekerde ze hem. Hij zoende haar weer op beide wangen en beloofde haar snel te bellen, en ze had de indruk dat hij het meende. Ze hadden zich allebei geamuseerd, en hij leek het jammer te vinden dat hij afscheid van haar moest nemen. Ze reed langs de Arc de Triomphe naar huis en onderweg dacht ze aan hem. Hij was heel aantrekkelijk, en knap op een ruige manier. Hij was een zeer belezen intellectueel, had een goed gevoel voor humor en leek een zachtaardig mens. Ze vond hem leuk, maar het voelde gek om weer met een man uit te gaan. Ze kende hem niet echt, en ze moesten nog heel veel van elkaar aan de weet komen. Getrouwd zijn was veel makkelijker, en ze miste Robert weer. Ze hadden elkaar door en door gekend en perfect bij elkaar gepast. Ze werd nu omringd door vreemden en het was spannend om ze te leren kennen, maar ook opwindend. Ze had geen idee waar dit toe zou leiden, als het al iets werd. Dominique zou er wel een stokje voor steken, al leek dat ook niet goed. Ze zou binnenkort het huis uit gaan en haar eigen leven krijgen, en Gaëlle had ook recht op een leven.

In haar slaapkamer beluisterde ze Christophes muziek, die mooi en gevoelig was, en ze kon wel horen dat hij veel talent had. Ze viel erbij in slaap en droomde van Robert. Toen ze het zich de volgende ochtend herinnerde, verkeerde ze in totale verwarring.

‘Met wie was jij gisteren op stap?’ vroeg Dominique bij het ontbijt achterdochtig. Ze had radar voor alles wat haar moeder deed.

‘De architect met wie ik werk,’ jokte Gaëlle, en ze schonk zich een kop koffie in.

‘Ben je verliefd op hem?’

‘Natuurlijk niet! Hij is getrouwd.’

‘Dat maakt de Fransen niets uit. Ze bedriegen elkaar allemaal,’ verklaarde Dominique terwijl ze opstond om van tafel te gaan.

‘Welnee,’ zei Gaëlle ontzet. Ze wilde haar landgenoten verdedigen, maar ze wist dat het eigenlijk wel waar was. Niet alle Fransen gingen vreemd, maar wel veel, zowel mannen als vrouwen. Ontrouw leek meer voor te komen in Frankrijk en vaker gedoogd te worden, want scheiden was lastig.

‘Fijne dag,’ zei Dominique over haar schouder, en ze ging naar school. Gaëlle bleef alleen in de keuken achter, denkend aan Christophe. Ze hoopte dat hij snel zou bellen.

15

Christophe Pasquier verbaasde zowel zijn vriend André als Gaëlle door op een middag bij het museum langs te gaan. Hij zei dat hij op weg was naar een geluidsstudio in de buurt om aan zijn nieuwe film te werken. Hij had een koffertje bij zich dat uitpuilde van de bladmuziek en notitieblokken vol aantekeningen.

Het huis van de familie Strauss werd volop gerenoveerd en het krioelde er van de werklieden, maar hij was onder de indruk van de vorderingen die ze boekten. Het begon op een echt huis te lijken, waar echt in gewoond kon worden. Ze hadden zelfs de keuken van dertig jaar eerder exact gereconstrueerd. Gaëlle had hetzelfde fornuis op een veiling gevonden en het laten restaureren.

‘Ik denk dat jullie het voor het eind van het jaar al klaar hebben,’ voorspelde Christophe toen hij het hele huis had bekeken.

‘Dat hopen we wel, maar er moet nog veel gebeuren,’ zei André, die de tekeningen in zijn handen had en een timmerman een wijziging liet zien. Christophe liep door de kamers en Gaëlle vertelde hem waarvoor ze hadden gediend. De kamers van de vijf kinderen waren op de bovenste verdieping. Ze gingen ook de geheime kamer in de kelder weer openstellen waar de kinderen maanden verstopt hadden gezeten, tot ze helaas toch waren gevonden. Een achterdochtige buurman had ze aangegeven.

Toen hij na de rondleiding wegging, zei Christophe zacht tegen Gaëlle: ‘Ik vond het een leuk etentje vorige week. Heb je zin om vanavond iets te gaan doen?’ Het was op de valreep, maar hij had het gevoel dat hij het beter luchtig en nonchalant kon houden met haar. Dan hoefde ze er niet over na te denken, en ze hoefde toch geen oppas voor haar dochter te regelen. Ze kon gewoon met hem uitgaan als ze geen andere afspraak had.

Tot zijn blijdschap knikte ze, en toen zei ze dat ze een idee had. Het was vrijdag en Dominique ging dat weekend met een vriendin naar Normandië, waar haar ouders een huis hadden. Ze zouden die middag weggaan.

‘Heb je zin om bij mij te komen eten? Ik kan niet zo goed koken, maar ik kan wel iets halen op weg naar huis,’ stelde ze voor. Hij vond het een goed idee.

‘Ik zorg voor de wijn. Hoe laat?’

‘Halfnegen?’ Ze had wat tijd nodig om haar werk met André af te maken, boodschappen te doen en zich om te kleden.

‘Prima.’ Ze gaf hem de deurcode van haar gebouw, wat normaal was in Parijs. Er was wel een bewaker, maar geen portier, zoals bij soortgelijke complexen in New York.

Toen Christophe weg was, zei André niets over hem tegen Gaëlle. Hij duimde voor zijn vriend en wilde haar niet nerveus maken. Hij had wel door dat ze kopschuw was, en verlegen als het mannen betrof, en dat ze het flirten ‘verleerd’ was, zoals ze zelf zei. Ze wist nog steeds niet of ze weer wilde gaan daten, en ze bleef zichzelf wijsmaken dat hij gewoon een potentiële vriend was.

Op weg naar huis ging ze naar Lenôtre aan de Avenue Victor Hugo, waar ze kip, groenten, gerookte zalm voor de eerste gang en een mooie aardbeientaart als dessert voor het etentje kocht. Tegen de tijd dat ze hem binnenliet, had ze een spijkerbroek en een witte trui aan. Er was een lift, maar toen ze hem door de intercom vertelde dat ze op de eerste verdieping woonde, nam hij de trap. Toen hij binnenkwam, overhandigde hij haar een fles uitgelezen bordeaux, een Château Margaux van een heel goed jaar.

Hij bewonderde het hoge plafond in de hal onmiddellijk en was enthousiast over de zebra in de woonkamer. Het appartement was elegant ingericht en ze vertelde hem dat ze het zo had gehuurd. Het was een interessant mengelmoesje van chic en eclectisch met hier en daar een excentriek accent, zoals de zebra naast de bank.

‘Krijg ik je dochter zo te zien?’ vroeg hij nerveus toen ze gingen zitten.

‘Die is een weekendje weg,’ zei Gaëlle nonchalant, en ze lachte toen ze zijn opgeluchte gezicht zag.

‘Sorry, maar meiden van die leeftijd maken me bang, zeker als ze hun moeder verdedigen. Ze kunnen nogal fel zijn.’

‘Eigenlijk verdedigt ze haar vader meer dan mij,’ zei Gaëlle zacht. ‘Ze aanbaden elkaar, en hij heeft haar helaas verwend. Ze zit er niet om te springen dat ik een ander ontmoet, want ze wil zijn nagedachtenis beschermen.’

‘Ik snap het,’ zei hij, maar hij was blij dat hij met haar alleen was, want Dominique leek hem een draak van een meid, zoals de meeste meisjes van haar leeftijd. Hij had vaker met dat bijltje gehakt, meestal in de omgang met gescheiden vrouwen met kinderen die geen nieuwe man in huis wilden. Het was een lastige positie voor een man. En als er een overleden vader in het spel was, die voor zijn dochter ongetwijfeld de status van een heilige had, zou het nog erger zijn. Gaëlle bood hem een glas Cristal-champagne aan, dat hij aannam, en hij liep met haar mee naar de keuken. Ze had de tafel daar gedekt, met bloemen in het midden. Het appartement was enorm, maar de keuken was warm en gastvrij, en ze had er foto’s en persoonlijke spulletjes neergezet om het er huiselijk te maken. Hij zag een foto van Gaëlle met Robert. Hij was een heel aantrekkelijke man op leeftijd, en ze maakten een gelukkige indruk. Opeens had hij medelijden met haar omdat ze al zo jong weduwe was geworden.

Hij maakte de champagne voor hen open en ook de bordeaux, die moest chambreren. Hij vond het leuk dat ze hem had uitgenodigd voor een ontspannen etentje in de keuken, dat ze geen snoeverig type leek, al leefde ze er duidelijk goed van. Hij begon haar steeds leuker te vinden. Net als Gaëlle had hij geen idee waar dit naartoe ging, maar tot zijn schrik moest hij vaststellen dat hij gevoelens voor haar had. Geen vrouw had hem ooit zo snel ingepakt. Hij hoopte maar dat het niet te merken was. Hij wilde haar niet afschrikken, en hij voelde aan dat dat zou kunnen gebeuren als ze het wist. Het bracht hem ook van de wijs, want meestal hield hij moeiteloos afstand, maar bij haar voelde hij zich open en kwetsbaar, als een bloem in de zomer. En hij wilde muziek voor haar componeren.

‘Vertel me eens over je modellenwerk voor Dior na de bezetting?’ zei hij om het luchtig te houden, en ze lachte.

‘Ik was zo groen dat ik geen idee had waar ik mee bezig was. In die tijd werd je met een stel modellen in een appartement gezet en gechaperonneerd. Het leek wel een meisjeskostschool. We hadden veel lol en waren dolblij dat we zo goed terecht waren gekomen. Als ik die baan niet had gekregen, was ik verhongerd. Het werd serieuzer toen ik naar New York ging, maar daar heb ik niet meer dan een jaar als model gewerkt. De modebranche is hectisch. Maar Robert en ik trouwden al snel, en toen kwam Dominique. Ik werkte door tot ik vijf maanden zwanger was en trok me toen terug, definitief, bleek achteraf. Het zou ons gezinsleven in de weg hebben gestaan. Ik bleef dus thuis met mijn man en kind en ging studeren, en zo vlogen de jaren voorbij. Te snel,’ zei ze weemoedig, en hij legde in een opwelling een hand op de hare.

‘Dat spijt me voor je,’ zei hij meelevend. ‘Het zal wel zwaar voor je zijn.’ Hij begreep dat ze gelukkig getrouwd was geweest en veel van haar man had gehouden.

Ze glimlachte om te verhullen hoe diep haar gevoelens gingen en hoe erg ze Robert miste. ‘Het is een grote overgang. Hij was een fantastische man. We leidden een vol en compleet leven. Ik kan nog steeds niet geloven dat hij weg is, en het is heel moeilijk geweest voor mijn dochter. Haar vader aanbad haar, en zij was idolaat van hem. Ik voelde me soms buitengesloten; ze hadden een heel bijzondere band. Maar hij was goed voor ons allebei. Hij was een heel goed mens.’

‘En red jij je wel als zij gaat studeren?’ vroeg hij bezorgd. Ze zuchtte en haalde laconiek haar schouders op.

‘Ik zal wel moeten. Het overkomt alle ouders uiteindelijk. Zij gaan door en jij wordt overbodig. Ik kan me niet aan haar vastklampen, dat wil ik haar niet aandoen. Ze kan niet wachten om aan het echte leven te beginnen en hoewel ze half-Frans is, voelt ze geen band met Frankrijk. Zij wil naar New York, en ik heb het hier goed.’

‘Is dit leven dan niet echt?’ vroeg hij met een opgetrokken wenkbrauw. ‘Ik vind het er heel echt uitzien. Een mooi appartement, een liefdevolle moeder, een comfortabel leventje, een paar jaar in Parijs, en jij verwent haar vast ook.’ Hij glimlachte naar haar en ze schoot in de lach. ‘En waarschijnlijk heeft ze nog heel veel andere voordeeltjes die ik me niet eens kan voorstellen. Ze heeft het goed getroffen, al weet ze het zelf niet.’

‘Geen tiener voelt het zo. Ze denken allemaal dat hun ouders onmensen zijn, of onredelijk, of stom, of gemeen. Ze ontdekken onze deugden pas later, áls we die hebben, maar tegen die tijd zijn we vaak allang dood, of zij zijn weg.’ Het hoorde bij het ouderschap, dat hem maar een ondankbare taak leek.

‘Waren jouw ouders stom, gemeen, of onmensen?’ Hij wilde meer over haar weten. Hij voelde aan dat ze veel voor zichzelf hield.

‘Niet echt. Mijn moeder was een heel teruggetrokken, angstige vrouw, en de oorlog maakte het nog veel erger. Ze stond continu doodsangsten uit. Ze verloor mijn vader, die in het verzet zat, en een maand eerder was mijn broer al door een stom ongeluk om het leven gekomen. De Duitsers hadden ons huis geconfisqueerd en ze hebben mijn vader doodgeschoten. Daar is ze nooit overheen gekomen.’ Ze vertelde er niet bij dat het feit dat zij valselijk van collaboratie beschuldigd was de genadeklap voor haar moeder was geweest. ‘We hebben allemaal een hoge prijs betaald voor wat er in de oorlog is gebeurd,’ besloot ze ernstig.

‘Ik zat met De Gaulle in Noord-Afrika,’ zei hij. Ze had er niet naar durven vragen, want mensen konden dingen hebben gedaan waar ze niet meer over wilden praten. ‘Ik was nog heel jong, achttien, en het was een fantastische ervaring, al zou ik het niet nog eens willen meemaken. Dat willen we geen van allen.’ Ze knikte instemmend en vroeg hem toen naar de filmmuziek waar hij aan werkte, en ze zei dat ze erg had genoten van de opname die hij haar had gegeven. ‘Ben je ervan in slaap gevallen?’ vroeg hij. ‘Zo vergaat het de meeste mensen. Ik zou die muziek speciaal voor dat doel op de markt moeten brengen.’

‘Eerlijk gezegd wel, ja,’ zei ze met een gegeneerd lachje. ‘Maar het was heel laat en ik was moe, en ik heb ervan genoten tot ik bewusteloos raakte.’ Ze lachten er samen om.

‘Zie je nou? Beter dan slaappillen.’

Na de champagne gingen ze aan tafel. Het eten was niet opwindend maar simpel en lekker, en het kreeg cachet door de fles Château Margaux.

Daarna stak hij de open haard voor hen aan in de woonkamer en ze praatten nog lang over zijn toewijding aan zijn werk, haar plannen voor het museum en haar ideeën om het stijlvol onder de aandacht te brengen, die hij allemaal goed vond klinken. Ze was een pientere vrouw, en hij wist zeker dat ze haar werk goed zou doen. Het was weer na enen toen hij aanstalten maakte om te vertrekken.

‘Kan ik je verleiden tot een lunch morgen?’ vroeg hij toen ze de hal in liepen, en ze schudde spijtig haar hoofd.

‘Ik moet naar een veiling, voor het huis. Heb je zin om mee te gaan?’ vroeg ze hem plompverloren, en hij glimlachte. Hij vond het fantastisch dat ze hem uitnodigde.

‘Heel graag.’ Ze spraken af dat ze elkaar de volgende middag om twee uur zouden treffen bij Hôtel Drouot, het veilinghuis. Daar werden de beste veilingen van Parijs gehouden, en ze had er schitterende stukken gevonden, van schilderijen tot kleding, speelgoed, tuingereedschap, zeldzame boeken, wijn, antieke legeruniformen, stoffen, tapijten en vintage keukenapparatuur. De diversiteit was verbluffend. Ze wilde de volgende dag op een aantal schilderijen bieden, en ze overwoog zelfs er zelf een te kopen om aan het museum te schenken, maar ze was te discreet om dat aan hem te vertellen.

Hij bedankte haar voor het eten en liep wuivend de trap af, en zij ging nog een tijdje bij het vuur zitten om over hem en hun avond te mijmeren. Toen ze ten slotte naar bed ging, zette ze zijn muziek weer op, en ook deze keer viel ze binnen een paar minuten in slaap. Toen ze de volgende ochtend wakker werd, stroomde het zonlicht de kamer in.

Gaëlle was stipt op tijd bij het veilinghuis en hield een stoel voor Christophe vrij, ondanks de protesten van een paar vulgair uitziende antiekhandelaren die vonden dat ze geen stoel vrij kon houden in de volle zaal. De vaste klanten van Drouot maakten een louche, sjofele indruk, op een enkele aristocraat na, meestal in het weekend. Ze had een spijkerbroek, een oude bontjas en oude zwartleren rijlaarzen van Hermès aan. Een paar minuten nadat ze binnen was gekomen, kwam Christophe naast haar zitten. Hij had bruine suède schoenen aan en zag eruit alsof hij een weekendje naar het platteland ging. Het was precies de juiste kledingstijl, en die paste ook bij de hare. Ze concentreerde zich op de veiling en de eerste kavel waarop ze wilde bieden kwam al snel aan de beurt. Ze kreeg hem, tot haar vreugde, en hij was blij voor haar. Hij genoot ervan haar plezier en opwinding te zien. Haar tweede kavel kreeg ze ook. Uiteindelijk bemachtigde ze vier schilderijen. Ze wachtten tot na de veiling om ze meteen te kunnen meenemen en gingen samen naar haar appartement. Het waren mooie doeken, en ze leken sprekend op de schilderijen op de foto’s in de woonkamer van het gezin Strauss.

‘Het is vreemd om hun huis en leven weer tot leven te wekken. Het voelt bijna alsof ik het voor hen doe,’ zei ze. Ze bood hem champagne aan, maar deze keer bedankte hij. Ze kwam in de verleiding hem te vragen of hij wilde blijven eten, maar ze was bang dat twee avonden achter elkaar te veel van het goede zouden zijn, en ze wilde niet de verkeerde signalen uitzenden. Toch begon hij als een oude vriend te voelen, dus zette ze haar bedenkingen opzij en nodigde hem uit samen met haar de kliekjes van de vorige avond op te eten.

‘Heel graag,’ zei hij welgemeend toen ze het hem vroeg, ‘maar ik ga bij mijn zus en zwager eten, met hun twee ongemanierde kinderen. Ze kan ze niets weigeren.’ Robert had dat probleem ook gehad met Dominique, en Gaëlle zat met de onaangename consequenties.

‘Hoe oud zijn ze?’

‘Vijf en zeven. Twee heel ondeugende jongetjes, al kunnen ze soms ook vertederend zijn.’ Ze wist zeker dat het waar was, en jongetjes van die leeftijd waren moeilijk in toom te houden. Ze vermoedde dat ze niet zo erg waren als hij zei.

‘Wat doet je zus?’

‘Ze is verpleegster van beroep, maar haar passie ligt op het kunstzinnige vlak. Haar man is jurist. Hij stelt al mijn contracten voor me op.’

‘Handig,’ zei Gaëlle. Het verbaasde haar dat hij zo te horen uit een normaal, traditioneel gezin kwam, want hij leek meer een bohemien. ‘Heb je meer broers of zussen?’

‘Nee, we zijn met zijn tweeën. We zijn aan elkaar verknocht. We woonden tot haar trouwen bij elkaar in huis. Onze ouders zijn overleden toen we nog heel jong waren. Ik wil je wel uitnodigen met ons mee te eten, maar ze kan totaal niet koken. Daarbij ben ik dol op mijn zwager, maar na twee glazen wijn valt hij aan tafel in slaap en zet het op een snurken. En je zou gek worden van de jongens, die ze laat rondrennen tot ze niet meer kunnen. Ze zegt dat ze dan beter slapen. Zolang zij krijsen en met dingen smijten, kun je geen fatsoenlijk gesprek voeren.’

Gaëlle lachte om zijn beschrijving van het gezinstafereeltje. ‘Zo te horen zijn het echte jongens.’

‘Ik hoop dat Amandine ze naar kostschool stuurt, dan kan ik weer eens normaal met haar praten. Dat doen we al jaren niet meer, want ze zijn er altijd en ze maken een enorme herrie. Dus geniet jij maar in alle rust van je maaltijd,’ zei hij, en voordat hij wegging, feliciteerde hij haar nog eens met de vier schilderijen. Hij vond ze ook mooi, en ze leken hem geschikt voor het museum.

Toen hij de volgende dag niets van zich liet horen, merkte ze dat ze hem miste. Het verbaasde haar, want ze kende hem amper. Ze vond het prettig om met hem te praten en hij was leuk gezelschap geweest bij de veiling. Hij had haar gesteund bij het spannende bieden en haar enthousiasme gedeeld toen ze kreeg waarvoor ze was gekomen.

Ze ging een wandeling maken, en toen ze terugkwam pakte ze een boek. Ze zette zijn muziek op en viel weer in slaap, nu op de bank. Ze lachte toen ze wakker werd. Misschien had hij gelijk en had zijn muziek echt iets slaapverwekkends. Toen Dominique tegen het eind van de middag thuiskwam, vroeg ze haar moeder wat die het hele weekend had uitgespookt. Gaëlle liet haar de schilderijen zien en zei dat ze had gewandeld. Ze vertelde haar over alle dingetjes die ze in het appartement had gedaan, maar ze repte met geen woord over Christophe. Ze had geen idee wat ze moest zeggen, behalve dan dat ze had geluncht, twee keer had gedineerd en een middag had doorgebracht met een man die ze heel graag mocht en wiens muziek haar in slaap suste. Wat kon ze verder nog zeggen? Hoe ze het ook bracht, ze wist dat Dominique erop tegen zou zijn. Gaëlle besloot dus dat ze haar dochter geen verklaring schuldig was en hield haar zalige weekend voor zichzelf.

16

Gaëlle wilde in de voorjaarsvakantie met Dominique en een van haar schoolvriendinnen gaan skiën in Val d’Isère. Ze had een paar keer geluncht en gedineerd met Christophe, meestal als Dominique het druk had of weg was. Gaëlle wilde geen tijd van haar stelen en probeerde te voorkomen dat ze elkaar zouden zien, wat Christophe wel in de gaten had.

‘Blijf je me voor eeuwig voor je dochter verborgen houden?’ vroeg hij op de dag voor ze ging skiën met een zuur lachje.

‘Natuurlijk niet,’ zei ze gegeneerd, maar hij had gelijk. Ze popelde niet om een ontmoeting te regelen. Daarvoor had Dominique te duidelijk gezegd hoe ze erover dacht.

‘Ik kan me heel fatsoenlijk gedragen tegenover andermans kinderen,’ verzekerde hij haar, en daar twijfelde ze niet aan. Hij had haar ook keurig behandeld. Ze gingen nu al twee maanden regelmatig samen uit eten, maar hij had nog niet eens geprobeerd haar te kussen, tot haar opluchting. Ze was er nog niet aan toe, en dat had hij aangevoeld, maar hij was nieuwsgierig naar Dominique en hoe lastig ze nu echt was. Haar moeder had het niet met zoveel woorden gezegd, maar uit kleine dingetjes die ze losliet had hij opgemaakt dat ze een verwend nest moest zijn, en hij wilde wel eens zien of het waar was.

‘Als we terug zijn misschien,’ zei Gaëlle vaag.

‘Of als ze afstudeert?’ vroeg hij plagerig.

‘Ja, absoluut. Dat lijkt me het ideale moment,’ zei ze met een lach. ‘Ik ben gewoon bang voor haar reactie, Christophe. Ze is haar vader nog zo toegewijd. Ze denkt dat hij een god was.’

‘O jeetje, dat is nog erger dan een heilige. Misschien wacht ik wel tot ze getrouwd is en een paar kinderen heeft.’

‘Ze zegt dat ze nooit wil trouwen,’ zei Gaëlle ernstig. ‘Ze wil per se een carrière in de financiële wereld, en ik denk echt dat ze die krijgt, en dat ze er goed in zal zijn. Ze heeft veel van haar vader, maar met een scherper randje. Ze lijkt ook sterk op mijn moeder, al was die ongelukkig.’

‘Zo te horen is ze een doorzetter,’ merkte hij op.

‘Ja. Ze is een koppig meisje met een ijzeren wilskracht, en ze heeft nooit zo’n goede band met mij gehad als met haar vader. Ze is niet zo vergevingsgezind als hij. Ze heeft zijn intellect, maar niet zijn warmte of mededogen.’

‘Ook niet nu jij alles bent wat ze nog heeft?’ Gaëlle schudde haar hoofd, en hij had medelijden met haar. Als ze aan elkaar verknocht waren geweest, hadden ze daar allebei nog troost uit kunnen putten, maar dat was duidelijk niet zo. ‘Tja, ik laat het moment aan jou over, maar ik wil haar graag ontmoeten. Ik ben er klaar voor, en jij?’

‘Ik weet het niet,’ zei Gaëlle eerlijk. ‘Laten we zien hoe het gaat.’

De week in Val d’Isère bleek moeilijk te verlopen. Dominique liep al op de eerste dag een knieblessure op, en de rest van de week liep ze met krukken en bleef op haar kamer terwijl haar vriendin de hele dag ging skiën. Ze kwam bloedchagrijnig terug in Parijs. Het was duidelijk niet het moment om haar aan Christophe voor te stellen. De weken daarna bleef ze niet te genieten en was ze boos op de hele wereld. Gaëlle moest er een afspraak met Christophe om afzeggen.

Op een avond in mei, toen Dominique weer zonder krukken liep en met vriendinnen naar de bioscoop was, zou Gaëlle met hem gaan eten. Ze zou hem bellen als de kust veilig was, maar op de een of andere manier had hij haar verkeerd begrepen. Ze had gezegd dat Dominique om zeven uur weg zou gaan, en toen hij om halfacht aanbelde liet Dominique hem binnen in de veronderstelling dat hij een van haar vriendinnen was die te laat was. Ze trok de voordeur open en zei: ‘Waar bleef je nou, verdomme?’ Maar in plaats van haar vriendin zag ze een lange, onbekende man met knalblauwe ogen. Het was Christophe, die net zo verbaasd was haar te zien als zij hem. ‘O, sorry,’ zei ze in verlegenheid gebracht. ‘Kan ik iets voor u doen?’ Ze had geen idee wie hij was, want Gaëlle had haar nooit iets over hem en hun afspraakjes verteld.

‘Hallo, Dominique,’ zei hij beleefd, en hij reikte haar de hand. ‘Ik ben Christophe Pasquier. Ik kom hier voor je moeder.’ Ze durfde hem niet te vragen waarom, maar ze had duidelijk zin om de deur in zijn gezicht dicht te slaan, en even was hij bang dat ze het nog zou doen ook. Ze was een mooi meisje, met donkere ogen en lang, steil zwart haar. Ze leek totaal niet op haar moeder, behalve dan dat ze ook lang en slank was. Hij zou nooit hebben geraden dat ze moeder en dochter waren. Dominique stapte onwillig opzij om hem binnen te laten. Gaëlle verwachtte hem nog niet en dacht dat er voor Dominique was aangebeld, dus was ze nergens te bekennen.

‘Leuk je te zien,’ zei hij met een warme glimlach, maar het genoegen was duidelijk niet wederzijds. Hij leek zich zo op zijn gemak te voelen dat Dominique er wel iets achter moest zoeken, en zijn knappe uiterlijk was een bedreiging. Zo te horen kende hij haar moeder goed. Hij wachtte in de hal terwijl Dominique haar moeder ging zeggen dat hij er was. Ze beende Gaëlles kamer in en keek haar kwaad aan.

‘Wat doet die lange, knappe vent die Christophe heet hier? Hij zegt dat hij voor jou komt en hij gedraagt zich alsof hij je goed kent.’

‘Hij is een vriend van André,’ zei Gaëlle in een poging het onschuldig te laten lijken, wat het ook nog steeds was.

‘En je hebt iets met hem?’ vroeg Dominique ontzet.

‘We hebben een paar keer samen gegeten om over het museum te praten.’ Met het gevoel dat ze hem verloochende, liep ze achter Dominique aan naar de hal, waar Christophe geduldig stond te wachten. Hij begroette Gaëlle en zoende haar op beide wangen terwijl Dominique met argusogen toekeek.

‘Ik heb net kennisgemaakt met Dominique,’ zei hij vriendelijk en hij glimlachte naar haar. Ze keek hem met vuurspuwende ogen aan, als een driftige kleuter. Voor haar moeder was het geen moment om trots op te zijn. Dominique liet zich van haar slechtste kant zien. Het was wel duidelijk dat Christophe wat haar betrof niet welkom was.

‘Ga nu maar naar je vriendinnen,’ zei Gaëlle zacht tegen haar. Ze wachtten in haar kamer op haar. Dominique liep stampvoetend weg en sloeg onderweg met twee deuren.

‘Goh, dat was leuk,’ fluisterde Gaëlle naar Christophe toen ze hem voorging naar de woonkamer, waar ze gingen zitten.

‘Ik had wel zoiets verwacht,’ zei hij zacht, ‘dus zit er maar niet over in.’ Maar eigenlijk was het erger dan hij had gedacht. Een meisje van zeventien is te oud om zo onbeleefd tegen een gast te doen, wat ze ook van hem vindt, en ze kende hem niet eens, maar hij wilde haar moeder sparen. Hij zag nu wel waar Gaëlle tegen op moest boksen, en waarom ze de kennismaking zo lang mogelijk had uitgesteld. Maar het moest er toch eens van komen, en hij was blij dat het nu was gebeurd, in tegenstelling tot haar moeder, die wist dat ze het zwaar te verduren zou krijgen als Dominique weer thuiskwam.

Even later vertrok Dominique zonder gedag te zeggen tegen haar moeder en Christophe, en ze sloeg de voordeur zo hard mogelijk achter zich dicht. Gaëlle schaamde zich dood, maar als haar dochter zo’n driftbui had, was ze niet te beteugelen. Het waren de tienerversies van de buien die ze als kind had gehad als ze boos was om iets of haar zin niet kreeg.

Gaëlle bleef de hele avond nerveus. Tijdens het eten was ze afwezig, en ze besloot vroeg naar huis te gaan om er te zijn als Dominique terugkwam.

‘Je moet je niet door haar op je kop laten zitten,’ probeerde Christophe haar tot rede te brengen tijdens het diner, waarvan ze geen hap at. Ze was te van streek om te eten, te denken of te praten. Ze wilde geen oorlog met Dominique over Christophe. Ze ging nu vier maanden met hem om en wilde hem wel blijven zien, maar ze wist dat Dominique haar leven tot een hel kon maken als ze wilde. En als ze haar dochter van zich vervreemdde had ze niemand meer, en dat durfde ze nog niet aan. ‘Je bent haar moeder, jij bent de volwassene. Je hebt het recht om te doen wat je wilt. Je speelt de hoer niet. We hebben niet eens gezoend’ – tot zijn grote ongenoegen, zei hij er niet bij – ‘en haar vader is bijna twee jaar dood. Ze moet redelijk zijn.’

‘Dat is iets wat nog nooit iemand tegen haar heeft gezegd, en haar vader al helemaal niet. Ze was een tiran toen ze nog klein was, en ze heeft altijd kritiek op me.’ En Robert had het altijd toegelaten. Hij was een sterke man, maar ten aanzien van hun dochter was hij een slappeling geweest. Het had voor liefde moeten doorgaan, maar het was een grove fout.

‘Geef haar de kans niet! Laat haar merken wie de baas is!’ Het waren de juiste theorieën, maar ze waren moeilijk toe te passen op een meisje van zeventien dat haar hele leven haar zin had gekregen en bij elke gril was gesteund door een liefhebbende vader die er niet meer was. Gaëlle liep altijd op eieren als het om Dominique ging. Ze vond het jammer dat ze niet strenger had kunnen zijn toen haar dochter nog jong was, maar dat had Robert niet toegestaan, en nu was het zo goed als te laat. En Christophe, die zelf geen kinderen had, begreep niet dat je soms een compromis moet sluiten voor de lieve vrede. Ze sprak hem niet tegen, maar ze verheugde zich niet op de onvermijdelijke strijd met Dominique die ze bij thuiskomst verwachtte. Misschien zou het een van de ergste worden, als Dominique dacht dat haar moeder haar vader ontrouw was. Ze liet hem niet verloochenen, daar was ze heel fel op.

Christophe bracht Gaëlle vroeg naar huis, omhelsde haar op de drempel en beloofde haar de volgende ochtend te bellen, en zij bood haar excuses aan voor de mislukte avond. Hij zei dat het geen punt was en ging naar huis. Onderweg vroeg hij zich af hoe Gaëlle in de toekomst met Dominique wilde omgaan. Ze was bijna volwassen, maar ze gedroeg zich als een verwend nest, en ze schaamde zich er niet eens voor. Ze had haar hele leven mogen doen wat ze wilde, en dit was het resultaat. Hij was weer opgelucht dat hij zelf geen kinderen had, want zo’n exemplaar had hij niet in de hand kunnen houden.

Dominique kwam pas na middernacht thuis, en Gaëlle zocht haar in haar kamer op. ‘Je hebt je heel onbeschoft gedragen tegen mijn gast,’ zei ze streng, want ze vond dat ze Christophe, en zichzelf, dat in elk geval verschuldigd was.

‘Hou toch op, mam,’ zei Dominique met vonkende ogen. Zij was ook de hele avond uit haar doen geweest, en ze was voor het eind van de film naar huis gegaan, waar ze ook boos om was. ‘Hij is je “gast” niet, hij is je vriendje. Denk je soms dat ik achterlijk ben?’ Nee, maar wel een kreng, wilde haar moeder zeggen, maar ze hield zich in.

‘Hij is mijn vriendje niet, maar zelfs al was hij dat wel, dan kun je mijn vrienden nog niet zo behandelen. Zo doe ik ook niet tegen jouw bezoek.’

‘Hoelang slaap je al met hem?’ vroeg Dominique verwijtend aan haar moeder, en nu begon Gaëlle eindelijk kwaad op haar te worden.

‘Ik slaap niet met hem, maar al deed ik dat, dan nog zijn het jouw zaken niet. Ik heb hem niet eens gekust. Je hebt het recht niet zo tegen me te praten. Zolang je onder mijn dak woont, Dominique, verwacht ik dat je respect voor me hebt, en voor iedereen die me hier komt opzoeken.’

‘Wees maar niet bang. Over zes weken gaan we naar huis, en zes weken later ga ik studeren, dan kun je met hem doen wat je wilt. Het kan me niet verrekken wat je doet.’ Haar toon was woest, bijna hatelijk, puur venijn. Gaëlle had het vaker meegemaakt.

‘O, jawel, het kan je wel verrekken,’ zei Gaëlle bedaard. ‘Anders zou je niet zo kwaad worden.’ Het was waar. Zo bezitterig als Dominique ten opzichte van haar vader was geweest, was ze dat nu ten opzichte van haar moeder.

‘Ik eis dat jij mijn vader respecteert!’ schreeuwde Dominique in haar gezicht. ‘Hij is je man, en hij heeft je gemaakt tot wie je bent. Hoe durf je mannen naar ons huis te slepen en zijn nagedachtenis te bezoedelen?’ Het brak Gaëlles hart om haar dochter zo te horen, en ze waren allebei inmiddels in tranen.

‘Ik heb je vader altijd gerespecteerd en dat zal ik blijven doen. Ik hield van hem en dat doe ik nog steeds, maar hij is er niet meer en ik moet er nu achter zien te komen hoe ik mijn leven moet invullen. Jij bent er straks niet meer. En hoe bedoel je, “hij heeft me gemaakt tot wie ik ben”? Ik ben al mijn hele leven wie ik ben, en ik heb mijn principes, geloof het of niet.’ Het voelde alsof ze weer voor moffenhoer werd uitgemaakt, maar nu door haar eigen dochter. En wat die daarna zei raakte Gaëlle nog dieper.

‘Ik bedoelde dat je zonder zijn geld nu niet zou zijn wie je bent. Zonder hem had je dit allemaal niet gehad.’ Ze gebaarde naar het appartement, en Gaëlle begreep het.

‘Ik ben niet om zijn geld met hem getrouwd, Dominique. Geld speelt geen rol. Het is heel fijn, maar daarom waren we niet samen. En hij heeft niets van me “gemaakt”, behalve dan een gelukkige vrouw omdat we van elkaar hielden. En waag het niet ooit nog zoiets tegen me te zeggen.’ Nu was het Gaëlle die de deur van haar dochters kamer achter zich dichtsloeg. Ze besefte dat hun dochter was vergiftigd door het geld van haar vader. Ze dacht dat de wereld om geld draaide, maar dat was niet zo. Verre van dat. Het maakte Gaëlle zo verdrietig dat ze weer begon te huilen. Ze had medelijden met haar dochter en alle woede die ze in zich had. Dominique was een en al verbittering, en ze gunde haar moeder geen geluk.

Dominique kwam niet naar haar toe om te zeggen dat het haar speet; dat deed ze nooit, ook al zou ze het wel moeten doen. Ze zei altijd wat ze wilde, hoe kwetsend ook, en ze had er nooit spijt van. Ze wílde haar moeder pijn doen, en dat was gelukt. Daar was ze eerder blij om, wist Gaëlle.

De volgende dag belde Christophe haar op. Hij klonk ongerust, want hij was bang dat Gaëlle hem niet meer zou willen zien. Hij wilde haar niet kwijt, en al helemaal niet om haar tirannieke dochter tevreden te stellen. Het kind was haar hele leven vertroeteld en in de waan gelaten dat ze de hele wereld kon commanderen, maar dat kon ze niet. Niet zijn wereld in elk geval. Ze zou haar moeder kunnen overhalen hem niet meer te zien. Dat was op dit moment zijn grootste angst.

‘Hoe ging het toen ze gisteravond thuiskwam?’ vroeg hij oprecht meelevend aan Gaëlle.

‘Net zo slecht als ik had verwacht. Of nee, erger. Ze denkt dat je mijn vriendje bent en ze beschuldigde me van allemaal dingen die niet waar zijn. Ze insinueerde dat ik om het geld met haar vader getrouwd ben, dat er zonder hem niets van me terechtgekomen zou zijn en dat ik nu geen respect voor hem heb. Ze is nog steeds kwaad om zijn dood.’

‘Ze heeft het recht niet om zulke dingen tegen je te zeggen.’ Christophe kende Gaëlle nog niet lang, maar het was hem duidelijk dat ze niet om het geld met haar man was getrouwd, maar uit liefde. Ze was een eerzame, rechtschapen vrouw. Hij had Dominique het liefst zelf op haar donder gegeven, want dat had ze hard nodig, iemand die haar beteugelde, maar hij wist dat hij het dan alleen maar erger zou maken voor Gaëlle, en hij had het recht niet. ‘Heeft ze gezegd dat je me niet meer mag zien?’ vroeg hij angstig.

‘Natuurlijk, maar daar trek ik me niets van aan.’ Hij slaakte een zucht van verlichting toen hij het hoorde. ‘Maar ik wil niet dat ze er nog iets van merkt tot we weggaan voor de zomer. Waarom zou ik het erger maken?’ Hij was het met haar eens, al vond hij in theorie dat ze voet bij stuk hadden moeten houden, maar ze hadden geen officiële relatie. Gaëlles dochter was een nachtmerrie en Gaëlle zelf was nog niet toe aan een verdieping van het contact. Zij was Robert ook trouw. ‘We moeten gewoon discreet zijn,’ zei ze. Voor Christophe was het alsof hij iets was begonnen met een getrouwde vrouw, wat hij nooit had gedaan. Hij moest zich verstoppen voor haar jaloerse, woeste dochter, wat helemaal fout leek en niet eerlijk ten opzichte van Gaëlle en hem. Dat had hij ook met zoveel woorden tegen André gezegd, die het met hem eens was. Hij vond Gaëlle een bijzondere vrouw en de moeite meer dan waard, als hij door het prikkeldraad en over de hoge muren rondom haar kon komen, wat nog niet meeviel.

Ondanks haar lastige dochter bleef Gaëlle met hem lunchen, en ze brachten een paar avonden door waarop Dominique iets anders te doen had. Gaëlle weigerde met haar over Christophe te praten en ze vroeg er niet meer naar in de overtuiging dat ze haar moeder had afgeschrikt, wat ze als haar plicht ten opzichte van haar vader zag. Na twee weken van heimelijke afspraakjes trok Christophe Gaëlle op een avond een portiek in toen ze uit een restaurant kwamen en kuste haar vurig, zoals hij al wilde doen sinds hij haar voor het eerst zag. Ze genoten er allebei van.

‘Als we dan toch worden gestraft, kunnen we het maar beter de moeite waard maken,’ zei hij, het heft in handen nemend, en hij kuste haar nog eens. ‘Ga je mee naar mijn huis?’ vroeg hij maar half voor de grap terwijl zij op adem kwam. Na de intensiteit van zijn kussen kon ze zich wel voorstellen hoe de rest zou zijn.

‘Heel graag, maar ik doe het niet,’ zei ze spijtig. ‘Ik wil niets stiekem met je doen. Ik wil een echte relatie met je,’ zei ze, en hij glimlachte breed naar haar. ‘En ik wil uitzoeken of we die kunnen hebben. Ik weet niet of ik nog van een man kan houden. En Dominique is er ook nog.’ Het beviel hem niet, maar het vooruitzicht van een relatie was hartverwarmend voor hem.

‘Je kunt je niet door haar van een normaal leven laten beroven,’ zei hij met klem.

‘Misschien toont ze meer begrip als ze wat ouder is, maar op dit moment moet ik er zelf ook over nadenken. Als het goed is voor ons allebei, komen we er wel uit. Laten we er deze zomer over nadenken. Ik blijf twee maanden weg en ik kom alleen terug.’

‘Ik wacht op je,’ zei hij, en hij meende het met elke vezel van zijn wezen, zeker nu hij haar had gekust. Maar dit was meer dan een lichamelijk verlangen naar een vrouw. Hij was verliefd op haar geworden en weigerde haar op te geven om Dominique tevreden te stellen.

‘Zeg dat eind augustus maar tegen me als ik er weer ben,’ zei ze plechtig.

‘Bedoel je nou dat je me tot die tijd niet meer wilt zien?’ Hij wilde weten wat de spelregels nu waren.

‘Natuurlijk niet. Dat zou ik niet kunnen. We kunnen elkaar tot mijn vertrek blijven zien, als we maar voorzichtig zijn. Ik vertel je alleen hoe ik erover denk.’

‘Ik denk dat ik van je houd, Gaëlle,’ zei hij, en hij kuste haar weer.

‘Ik denk dat ik ook van jou houd. Ik heb alleen tijd nodig om het te laten bezinken.’ Robert was er nu twee jaar niet meer en ze had zielsveel van hem gehouden, maar nu was ze verliefd op Christophe. En als het goed zat, kon Dominique niet tussen hen komen. Dat zou Gaëlle niet toestaan. Maar ze had tijd nodig om te beslissen of het de moeite waard was haar dochter voorgoed kwijt te raken, tenzij die haar vergaf dat ze haar vader bedroog, want zo zag ze het, hoe onredelijk dat ook was.

De maand daarna was het moeilijk maar niet onmogelijk. Ze zagen elkaar, maakten wandelingen, zoenden en hielden elkaars hand vast, maar ze sliepen niet met elkaar. Gaëlle wilde haar eigen verwarring niet nog groter maken en ze had ouderwetse principes. Ze had geen boodschap aan de seksuele revolutie die aan de gang was, en dat maakte dat hij nog meer van haar hield. Ze beloofden elkaar tijdens de zomer te bellen en eind augustus, als ze terugkwam, tot een soort besluit te komen. Hij was doodsbang dat ze zou beslissen dat het te ingewikkeld was, maar hij moest haar vertrouwen en geloven dat ze meende wat ze zei, dat ze voor hem zou kiezen als het goed voelde en dat ze met open armen naar hem terug zou keren. Het zou een lange, zware zomer worden, en hij was blij dat hij zich op het componeren van de soundtrack voor een film kon storten.

Hij zag haar de avond voordat ze uit Parijs vertrok. Ze gingen op een bankje dicht bij haar appartement onder de bomen aan Avenue Foch zitten en zoenden elkaar als tieners.

‘Pas goed op jezelf,’ zei hij tegen haar. ‘Laat je niet kisten.’

‘Wees maar niet bang, en werk niet te hard,’ zei ze, en ze kuste hem. Hij keek haar na toen ze alleen terugliep naar haar huis en bad dat ze in augustus bij hem terug zou komen. Zijn enige zekerheid was dat hij van haar hield. De rest lag in haar handen, en in die van haar dochter.

17

Ze hadden geen van beiden een makkelijke zomer. Christophe en Gaëlle misten elkaar intens. Het was moeilijk te geloven dat ze elkaar pas sinds januari kenden, want hij had het gevoel dat hij niet meer zonder haar kon. Ze spraken elkaar een paar keer per week over de telefoon.

Dominique en Gaëlle brachten de maanden juli en augustus in Southampton door, en Gaëlle bleef uitkijken naar dingen voor het museum, zowel in New York als in antiekwinkeltjes in Connecticut en op Long Island, en ze vond een paar magnifieke stukken.

Dominique had continu vriendinnen over de vloer, en allemaal gingen ze net als zij studeren. Er hing elke dag een feestelijke sfeer in huis, en ze trok met een grote groep oude vriendinnen van het ene huis naar het andere. Ze had in Parijs op school gezeten, maar haar echte vriendinnen en haar leven lagen hier. Ze zei tegen haar moeder dat ze het leuk had gehad in Parijs, maar dat ze er nooit meer wilde wonen, en Gaëlle geloofde haar. Dominique zou aan Radcliffe in Cambridge gaan studeren en met Thanksgiving ging ze naar vriendinnen, maar ze beloofde in de voorjaarsvakantie naar Parijs te komen. Gaëlle zou de kerstdagen samen met haar in New York doorbrengen en oud en nieuw in Palm Beach.

Hun plannen lagen vast, en verder was het aan Gaëlle hoe ze haar leven wilde invullen. Als Robert nog had geleefd, zou Dominiques vertrek ook niet makkelijk zijn geweest, maar nu was het dramatisch. En de strijd om Christophe stond tussen haar en Gaëlle in. Gaëlle had de lelijke dingen die ze over hem en over het geld van haar vader had gezegd vergeten noch vergeven, en het ergste was nog wel dat Dominique ze had gemeend. Ze had haar moeder eigenlijk voor goudzoeker uitgemaakt, wat Gaëlle diep kwetste. Dominique deed niets om de pijn die ze haar had gedaan te verzachten, had geen spijt en gedroeg zich afstandelijk, wat hun laatste dagen samen nog verdrietiger maakte voor Gaëlle.

Tegen eind augustus reden ze naar Boston met een bestelbus met daarin haar koffers en tassen, haar platenspeler, een nieuwe fiets en de nieuwe kleren die Dominique voor de universiteit had gekocht. Gaëlle had haar de hele maand geholpen met de voorbereidingen, en nu was de grote dag eindelijk aangebroken. Ze huurden een chauffeur die alles hielp inladen. Dominique werd ondergebracht in Cabot House op de campus van Radcliffe, maar ze zou ook colleges volgen met de mannelijke studenten van Harvard. Haar hoofdvak was economie, en ze wilde elke zomer bij de investeringsbank van haar vader werken, als ze haar wilden aannemen, in de hoop dat ze dan zodra ze haar bachelor had gehaald op Harvard zou worden aangenomen, zonder eerst een paar jaar te hoeven werken. Ze had haar studie en haar toekomst al helemaal uitgestippeld.

Gaëlle hing Dominiques kleren in de kast en borg haar bezittingen op terwijl Dominique de campus verkende met een meisje uit haar huis. Ze had veel minirokken gekocht en haar haar in een pagekopje laten knippen. Ze zag er snoezig en onschuldig uit toen Gaëlle haar ten afscheid knuffelde. Ze wist wel dat Dominique niet zo argeloos was als ze eruitzag, dat ze er geen moeite mee had haar moeder te straffen of te proberen haar een echt leven te ontzeggen. Dominique was veel harder dan ze eruitzag, maar Gaëlle hield haar lang vast, verliet het huis met bezwaard gemoed en stapte in de bestelbus om met de chauffeur terug te rijden naar New York. Ze huilde toen ze wegreden.

Het was een moeilijke zomer geweest, vol beslissingen en afscheid nemen. Het viel Gaëlle zwaarder dan ze had verwacht om Dominique te moeten missen. Ze had een paar van hun oude vrienden gezien, maar het was anders zonder Robert. Ze waren allemaal een stuk ouder. Nu ze in Parijs woonde voelde ze zich niet meer met hen verwant. Ze had veel met Christophe gebeld, maar ze waren niet tot een conclusie gekomen. Dat wilde ze liever doen als ze elkaar onder vier ogen spraken. Ze voelde zich eenzaam toen ze het appartement in New York afsloot en naar het vliegveld ging.

Toen ze in Parijs door de douane kwam, stond Christophe op haar te wachten. Ze had hem meer dan twee maanden niet gezien en wist niet wat ze moest verwachten. Hij nam haar in zijn armen en hield haar vast zonder een woord te zeggen. Hij had haar erger gemist dan hij voor mogelijk had gehouden en hij was bang geweest dat hij haar nooit meer zou zien. Hij had verschillende muziekstukken voor haar geschreven waarvan ze prompt in slaap zou vallen, beloofde hij haar. Toen keek hij haar diep in de ogen en kuste haar. Alles wat ze moesten weten, lag in hun omhelzing besloten.

‘Ik was bang dat ik je kwijt was,’ zei hij schor van emotie. En misschien was hij haar wel kwijt. Hij wist het nog niet. Misschien wilde ze vaarwel zeggen. Hij was bang dat hij dan zou moeten huilen, maar hij probeerde zich schrap te zetten.

Hij zette haar koffers op een karretje en ze gingen zijn auto zoeken, en toen stapte ze in en keek met een lange, trage glimlach naar hem.

‘Hoe was Radcliffe?’ vroeg hij.

‘Moeilijk, maar ze is nu op weg. Haar vader was zo aan haar verknocht, het zou zijn dood zijn geworden om haar daar achter te laten. Ze wilde me zo snel mogelijk weg hebben.’

‘En hoe zit het met ons?’ Hij kon zichzelf niet meer bedwingen. Hij moest het weten, wat ze ook antwoordde. Ze leek hem op de een of andere manier anders, kalmer en rustiger. De twee maanden in de Hamptons hadden haar goedgedaan, en haar de tijd gegeven om na te denken.

‘Ik ben hier,’ zei ze eenvoudigweg. Zoveel was duidelijk. Ze had hem niet ontlopen of geweigerd met hem te praten toen ze terugkwam.

‘Wat betekent dat?’ vroeg hij gespannen.

‘Ik ben naar je teruggekomen. Dominique heeft haar eigen leven nu. Ik heb het mijne. Het onze, als je nog wilt.’ Hij gaapte haar aan, niet in staat het te bevatten. ‘Ik hou van jou, Christophe.’

‘Ik ook van jou,’ zei hij, en hij kuste haar. Ze reden naar de stad, waar ze eerst naar zijn appartement gingen. Ze was er maar één keer geweest, toen hij even iets moest halen. Toen had ze zich er niet op haar gemak gevoeld, maar nu wel. Hij had een klein, charmant appartement in een oud gebouw aan de linkeroever. Hun eerste kledingstukken vielen in het halletje al op de vloer, en hij trok haar mee naar zijn slaapkamer, blij dat de werkster die ochtend het bed had verschoond en opgemaakt, al werd het al snel een wirwar van lijven en lakens. Ze was naar hem teruggekomen. Er brak een nieuw leven voor hen aan, een nieuw begin samen, wat de toekomst ook mocht brengen. Hij voelde haar lange, zijdezachte blonde haar op zijn gezicht toen hij haar kuste. Hier had hij sinds januari van gedroomd, net als zij, al had ze het niet meteen beseft. De wereld was nu van hen. Hun tijd was gekomen en zij was de zijne. Hij was nog nooit zo gelukkig geweest als toen ze tegen hem aan kroop nadat ze de liefde hadden bedreven en in zijn armen in slaap viel.

Twee weken na Gaëlles terugkeer gaven ze een etentje bij haar thuis. Ze nodigden André en Geneviève ook uit, en die brachten een van Genevièves fameuze appeltaarten en een zelfgebakken chocoladecake mee. Er kwamen een paar vrienden van Christophe uit de muziekwereld, onder wie een bekende componist, en Gaëlle had Louise en een paar andere mensen die ze via het museum kende gevraagd. Er zaten twaalf gasten aan haar keukentafel, en het voelde alsof ze hun nieuwe leven vierden. Vooral André was heel blij voor hen; hij wist hoe krankzinnig verliefd Christophe op Gaëlle was, die er zelf net zo opgetogen uitzag. Het was beide vrienden opgevallen dat Gaëlle haar trouwring niet meer had gedragen sinds ze uit New York terugkwam. Ze was vrij.

Er werd veel gepraat over de opening van het museum, die in december zou zijn. Ze hadden veel om naar uit te kijken, en tijdens Gaëlles afwezigheid had Christophe zijn nieuwe soundtrack afgemaakt. Als hij zich daar niet op had kunnen richten, was hij gek geworden. Hij had net de contracten voor nog twee films en een album getekend. Hij kreeg steeds meer succes, zijn carrière zat in de lift. Gaëlle was trots op hem.

Ze brachten de meeste tijd in haar appartement door. Het was groter en gerieflijker dan het zijne, en hij maakte wel eens een grapje over het feit dat zij hem onderhield, wat niet waar was, want hij was gul ten opzichte van haar, betaalde alles zelf en deelde de onkosten met haar. Rond oktober woonden ze openlijk samen.

In november werd Gaëlle veertig en klaagde erover dat ze zo oud was. Hij was drie jaar ouder en zei tegen haar dat ze eruitzag als een jong meisje. Ze waren een knap stel, allebei lang en blond. Zijn film ging vlak voor haar verjaardag in première en de soundtrack werd met gejuich ontvangen. De wereld lachte hun toe. Gaëlle had nog een maand voor het Strauss Museum geopend zou worden. De kamers waren nu allemaal bijna compleet ingericht en de familie was vol lof over wat André en zij hadden gedaan. Ze had verschillende redactieleden van reisgidsen en tijdschriften rondgeleid om er de aandacht op te vestigen. Er zou een groot artikel in Le Figaro verschijnen. De curator van het Musée Nissim de Camondo had opgebeld om haar te feliciteren en een televisiezender wilde een programma aan het Strauss Museum wijden.

Elke dag was leuker dan de vorige en Gaëlle en Christophe hadden veel om zich op te verheugen. Ze vierden Thanksgiving met een feestmaal in haar eetkamer, en Christophe was een voorkomende gastheer. Gaëlle miste Dominique, maar ze hadden elkaar die ochtend nog gesproken. Zij bracht het weekend van Thanksgiving door bij een vriendin van Radcliffe thuis.

‘Je ziet er gelukkig uit, maatje,’ zei André voldaan tegen Christophe toen ze samen de wijn decanteerden.

‘Dat ben ik ook.’ Christophe glimlachte naar zijn vriend. Hij was nog nooit zo gelukkig geweest en hij liep al dagen met een nieuw plan rond. Hij wilde André in vertrouwen nemen, maar deed het bij nader inzien niet. Gaëlle moest de eerste zijn die het hoorde.

Op zaterdagochtend, toen ze in bed lagen bij te komen van een drukke week voor hen allebei, draaide Christophe zich op zijn zij in het hemelbed dat van Marie-Antoinette had kunnen zijn en keek haar glimlachend aan.

‘Ik heb een idee, en misschien is het krankzinnig,’ fluisterde hij. Hij wist niet wat ze ervan zou vinden, maar soms was het leven kort. Ze hadden in hun jeugd allebei een oorlog overleefd, haar enige kind was net het huis uit en het verlies van Robert had haar er met de neus op gedrukt hoe snel de tijd ging. Hij zei niets meer en ze keek hem vragend aan.

‘Wat dan?’ spoorde ze hem aan, en ze streelde met haar lange slanke vingers over zijn borst. Hun seksleven was ook fantastisch.

‘Wil je met me trouwen?’ vroeg hij zonder enige inleiding.

‘Meen je dat echt?’ vroeg ze. Ze keek hem met grote ogen aan. Hier had ze niet op gerekend. ‘Hoe moet het met Dominique?’ Ze fronste haar voorhoofd.

‘Dat laat ik aan jou over.’ Dominique zou er niet blij om zijn, maar ze zou eraan kunnen wennen, als ze geen andere keus had. Alles wat haar moeder deed was toch fout. Hij vond dat Gaëlle haar eigen geluk niet moest opgeven, alleen maar om het Dominique naar de zin te maken. Haar dochter mocht haar leven niet bestieren. ‘Ik doe alles wat je wilt.’ Ze wilde dat hij altijd van haar zou blijven houden en nooit dood zou gaan, maar ze wist dat hij haar dat niet kon beloven.

‘Vind je me niet te oud om nog te trouwen?’ Ze steunde op een elleboog en glimlachte naar hem. ‘Je geeft me het gevoel dat ik weer jong ben.’

‘Je bént jong. En waarom zouden we niet trouwen als dat is wat we allebei willen?’

‘Is het dat?’ vroeg ze bedeesd. ‘Is dat wat je wilt, Christophe?’

‘Ja.’ Hij wist het zeker, hij had nog nooit ergens zo naar verlangd. Hij wilde de rest van zijn leven met haar doorbrengen en het officieel maken. Hij wist nu dat hij al die jaren op de ware had gewacht. Toen verbaasde hij haar nog eens. ‘Wil je nog kinderen?’ Ze stond versteld. Ze wist dat hij geen kinderen wilde en ze nooit had gewild. Hij had het haar diverse keren verteld.

‘Daar heb ik nooit over nagedacht.’

‘Kan het nog?’

‘Ik weet het niet,’ zei ze eerlijk. ‘Het kan misschien nog wel op mijn leeftijd, maar niet lang meer.’ Ze wist dat het vanaf je veertigste hachelijk begon te worden, en dat het voor sommige vrouwen niet meer mogelijk was.

‘Ik zou niets ingrijpends of gewaagds willen doen, zoals medicatie of die nieuwe reageerbuistechnieken. Dat wil ik je niet aandoen. Maar misschien kunnen we zien wat er gebeurt, na ons huwelijk.’ Ze glimlachte om de tederheid in zijn ogen. Hij leek een nieuw mens, een verbeterde versie van de man die ze tien maanden tevoren bij Andrés etentje in Montmartre had ontmoet.

‘Ik heb nog geen ja gezegd op je aanzoek,’ zei ze met een ondeugende twinkeling in haar ogen.

‘O, nee? Waar wacht je nog op, dame? Ik wil met je trouwen!’ Nu hij de knoop had doorgehakt, wilde hij op stel en sprong trouwen.

‘Wanneer?’ Ze dacht er even over na. ‘Ik moet het eerst aan Dominique vertellen. Ik wil niet dat ze het achteraf hoort.’ Dat zou kwetsend zijn en haar het gevoel geven dat ze werd buitengesloten, en dat wilde Gaëlle niet. ‘Wil je een grote bruiloft?’

‘Nee. Een paar vrienden maar.’ Dat vond zij ook goed klinken. ‘En mijn zus met haar gezin natuurlijk.’

‘Dominique komt in de voorjaarsvakantie hier,’ zei ze peinzend. ‘We zouden het dan kunnen doen, in maart.’ Dat was nog vier maanden, een redelijke periode om iedereen aan het idee te laten wennen. Niemand zou er een probleem mee hebben, op Dominique na. ‘Ik kan het haar in de kerstvakantie vertellen. Ze zou mijn bruidsmeisje kunnen zijn.’ Ze glimlachte bij het idee. Ze was niet van plan geweest te trouwen, maar ze hield van hem, en nu keek ze ernaar uit om zijn vrouw te worden, met nog een heel leven samen voor de boeg.

‘We hebben dus bijna een datum, we hebben een getuige, we weten hoeveel mensen er komen… Hebben we al een bruidegom?’ vroeg hij verwachtingsvol, en ze schoot in de lach.

‘Dat was ik bijna vergeten… Ik denk van wel… Wilt u de bruidegom zijn, monsieur Pasquier?’ Ze stak haar armen naar hem uit.

‘Ik was bang dat je het nooit zou vragen,’ zei hij, en hij nam haar in zijn armen en hield haar stevig vast.

‘We gaan in maart trouwen,’ zei ze dromerig terwijl hij met haar begon te vrijen, en ze genoot van het idee dat ze zijn vrouw zou worden.

‘Kon het maar eerder,’ zei hij terwijl ze in de greep van de hartstocht raakten.

‘Ja,’ fluisterde ze, en toen vergat ze de bruiloft, Dominique en al het andere. Ze dachten alleen nog aan elkaar, en hoe heerlijk het leven na hun huwelijk zou worden. Dat was het nu al.

Ze vertelden hun beste vrienden over hun plannen. André en Amandine, de zus van Christophe, zouden hun getuigen zijn. Louise, die ook zou komen, was blij voor hen.

Een week voordat Gaëlle naar New York vloog om de vakantie met haar dochter door te brengen, ging het museum open. De recensies waren jubelend. Gaëlle wilde Dominique het nieuws na Kerstmis vertellen, zodat ze de feestdagen zonder drama konden doorbrengen. Ze verwachtte wel een heftige reactie, maar niet de reactie die ze kreeg.

Gaëlle vertelde haar dochter zo simpel als ze kon dat Christophe en zij gingen trouwen en dat ze tot maart wilden wachten, zodat zij erbij kon zijn. Ze verwachtte dat Dominique boos zou worden, maar zich uiteindelijk met tegenzin bij hun beslissing zou neerleggen. Er viel niet meer aan te tornen.

‘Dat meen je toch niet?’ Dominique keek haar moeder ongelovig aan. ‘Dat kun je niet menen, mam. Ik ken hem niet eens. Ik heb hem alleen een keer in de hal gezien, in het voorbijgaan. Je kunt niet met iemand trouwen die ik amper heb gezien.’

‘Je hebt tegen me gezegd dat je hem niet meer wilde zien,’ zei Gaëlle bedaard.

‘Je zei dat hij je vriendje niet was,’ zei Dominique verwijtend. ‘Je hebt tegen me gelogen.’

‘Niet waar. Hij was toen mijn vriendje nog niet,’ zei Gaëlle kalm. Als ze dit gesprek tot een goed einde wilde brengen, mocht ze niet boos worden en niet happen, wist ze.

‘Hoe zit het dan? Ben je met hem het bed in gedoken zodra je terugkwam nadat ik ging studeren? Dat is walgelijk, mam. En waarom wil hij met je trouwen? Om het geld dat mijn vader je heeft nagelaten? Hij is toch zo’n muzikant die geen cent te makken heeft? Hij zal het wel leuk vinden dat jij zijn carrière gaat subsidiëren. Daarvoor heeft mijn vader het je niet nagelaten.’

Het stuitte Gaëlle tegen de borst dat het bij Dominique altijd om geld draaide en dat ze zo schandalig grof was dat het bijna wreed werd.

‘Hij wil met me trouwen omdat we van elkaar houden. En hij is geen muzikant maar componist, en hij verdient zijn eigen geld. Hij hoeft het geld van je vader niet, of het mijne. En ik hoef niets te subsidiëren. Niet iedereen is op geld uit. Ik vind het triest dat jij er zo over denkt. Het is weerzinwekkend wat je zegt.’

‘Ik vind het triest dat jij niet genoeg van mijn vader hield om hem nu trouw te blijven. Ik zie dat je je trouwring niet meer draagt. Wat heb je ermee gedaan, weggegooid soms?’ Het was heel kwetsend wat ze zei.

‘Die zit in mijn bijouteriekistje, en ik heb twee jaar gewacht voordat ik hem afdeed,’ zei Gaëlle met verstikte stem. Dominique wilde haar alleen nog maar pijn doen, uit wraak omdat ze ging trouwen en van een andere man hield. Gaëlle liet haar dochter niet in de steek, en zelfs Robert niet. Ze zou altijd van hem blijven houden. Ze vulde hun gezinnetje aan met een geweldige man.

‘Doe jij maar wat je niet laten kunt, maar ik kom niet naar de bruiloft. Ik zit dan met een vriendin in Palm Beach. Ik vind het gewoon sneu waar jij mee bezig bent.’

‘Ik ben veertig, geen honderd. Ik heb recht op een leven na je vader. Ik hield van hem, maar hij is er niet meer. Ik hoef niet de rest van mijn leven alleen te blijven om te bewijzen dat ik van hem hield. En er is plaats voor jou in ons leven. Je bent mijn dochter. Ik zet jou niet opzij voor hem, Dominique,’ besloot ze voor het geval dat een deel van het probleem was.

‘Misschien moet je wél alleen blijven om te bewijzen dat je van pap hield,’ zei Dominique ijzig. ‘Met een ander trouwen is in elk geval geen blijk van loyaliteit aan hem, of van dankbaarheid om wat hij je heeft nagelaten.’ Gaëlle kreeg het gevoel dat Dominique het haar nooit zou vergeven als ze met Christophe trouwde, hoe ze ook redeneerde of wat ze ook deed. Ze was vastbesloten haar moeder en Christophe te veroordelen omdat ze een leven samen wilden, ook al wilden ze haar erbij betrekken. En als zij was overleden in plaats van Robert, was hij misschien toch ook weer getrouwd? Waarschijnlijk wel. Hij was een gezonde, normale man die zijn leven graag met een partner deelde. Dat wilde zij ook. Maar dat zei ze niet tegen haar dochter, want ze wilde gefocust blijven op de nabije toekomst.

‘Ik wil echt graag dat je naar de bruiloft komt,’ zei ze in een toenaderingspoging, maar Dominiques ogen waren kil en afstandelijk en haar gezicht stond onverzoenlijk.

‘Ik ga nog liever dood. Ik ben het aan pap verplicht me daar niet te vertonen. Ik begrijp niet hoe jij met jezelf kunt leven. Je hebt verdomd veel geld van mijn vader gekregen, en nu wil je je gewoon amuseren.’ Ze zei nog net niet dat haar moeder een hoer was, maar de boodschap was duidelijk.

‘Ik vind het jammer dat je er zo over denkt,’ zei Gaëlle, die zich tot het uiterste moest inspannen om niet tegen Dominique uit te vallen. Maar ze was niet van plan Christophe en zichzelf nog langer te laten beledigen. Ze was nu ook loyaal aan hem. ‘We willen je er echt graag bij hebben, maar je moet het zelf weten.’ Als Dominique weigerde te komen, ging ze niet bidden en smeken. Ze had gedaan wat ze kon, en Dominique wilde haar alleen maar afwijzen, zoals altijd.

Twee dagen later zei Dominique dat ze had besloten oud en nieuw niet met haar moeder in Palm Beach te vieren, zoals anders, maar dat ze met medestudenten ging skiën in New Hampshire en daarna meteen terugging naar Cambridge. Gaëlle werd afgeserveerd. Ze werd zwaar gestraft, en Dominique voegde er nog wat wreedheden en beledigingen aan toe: ‘Denk maar niet dat ik jou of die kneus met wie je gaat trouwen ooit zal vergeven dat jullie mijn vader verraden. Pap heeft bijna alles wat hij bezat aan mij nagelaten. Ik ben zijn vlees en bloed, jij niet. Ik sta nu aan het hoofd van de familie. Als ik de rest erf, heb ik alle macht. Dan kun je me niet meer zeggen wat ik moet doen. Ik ben een Bartlett, jij niet. Het is allemaal van mij. En als jij met Christophe trouwt, ben je niets en niemand meer.’ Haar woorden sneden door Gaëlles ziel.

‘Ik zal altijd je moeder blijven,’ zei ze ijzig. ‘Daar verandert geld niets aan. Je vader zou zich schamen voor wat je daarnet tegen me zei.’

‘Mijn vader zou geschokt zijn door wat je nu doet, net als ik.’

Gaëlle keerde Dominique de rug toe en liep de kamer uit.

Op de ochtend dat Dominique wegging, omhelsde ze haar moeder koeltjes en wenste haar een behouden terugreis. Gaëlle was nog diep gekwetst door alles wat Dominique had gezegd. Ze was verpest door de wetenschap dat ze een fortuin zou erven.

‘En nog even voor de duidelijkheid, ik kom niet naar je bruiloft. Ik weet zeker dat pap het niet zou willen.’ Gaëlle weigerde er nog eens over te discussiëren. Hoe verwrongen Dominique ook was, ze bleef haar kind, en haar weigering om naar de bruiloft te komen was een grote teleurstelling voor Gaëlle.

‘Dan kom ik in april wel naar je verjaardag,’ zei Gaëlle vastberaden. Ze vertikte het om te laten merken hoe gekwetst ze was. Ze kende haar dochter bijna niet meer terug.

‘Bespaar je de moeite. Pap heeft me vast genoeg nagelaten om het te vieren.’ Ze wist dat ze op haar achttiende de eerste uitkering van haar trustfonds zou krijgen. ‘Dat doe ik liever met mijn vrienden.’ De insinuatie over het trustfonds was aanstootgevend en vulgair.

‘We hebben het er nog wel over,’ zei Gaëlle. Ze wilde zich niet blootgeven, maar de tranen stonden haar in de ogen. Dominique deed alsof ze het niet zag.

‘Ik zie je volgende zomer wel weer, als je maar zonder hem komt,’ zei ze hardvochtig.

‘Dan is hij mijn man,’ zei Gaëlle afgemeten. ‘En het huis is van mij,’ wees ze Dominique terecht.

‘Nog wel. Jij hebt alleen het vruchtgebruik. Het wordt ooit van mij, en ik wil hem daar niet hebben. Als hij komt, blijf ik weg.’

‘Je hoeft niet grof of wreed tegen ons te doen, Dominique,’ zei Gaëlle verdrietig. ‘Ik hou van je. Ik trouw niet met hem om jou pijn te doen, maar ik heb ook recht op een leven.’

‘Maak dat een ander maar wijs,’ zei Dominique, en ze liep weg zonder afscheid te nemen. Een paar minuten later hoorde Gaëlle haar dochter de deur van het appartement achter zich dichtslaan, en een uur later, toen ze ongelukkig door het appartement doolde, nog in shock door Dominiques harde woorden, ontdekte ze dat Dominique alle kerstcadeautjes van haar moeder in Gaëlles kamer had gelegd, met een briefje erbij dat ze ze niet wilde. Gaëlle legde ze terug op haar bed en wachtte nog een paar dagen of ze terug zou komen, maar Dominique liet niets van zich horen. Gaëlle wist niet waar ze haar kon bereiken. Ze liet een boodschap voor haar achter in het studentenhuis om haar een gelukkig nieuwjaar te wensen.

Het voelde alsof ze haar dochter kwijt was, maar ze wist dat ze niet mocht toegeven, want dan zou ze nooit meer een leven hebben, en ze hield van Christophe. Hij was haar toekomst nu.

Ze belde hem op en zei dat ze de volgende dag thuis zou komen, op de dag voor oudjaar. Ze had twee dagen gewacht met bellen in de hoop dat ze dan vrolijker nieuws zou hebben, maar dat was er niet en het zou nog heel lang op zich kunnen laten wachten. Ze wilde hem niet vertellen hoe afschuwelijk en kwetsend Dominique zich had uitgelaten.

‘Hoe ging het?’ vroeg hij, maar hij hoorde al aan Gaëlles stem dat het een teleurstelling was geworden en dat ze er heel verdrietig om was.

‘Niet zo goed,’ zei ze vermoeid. Het was een deprimerende reis geweest, en een zware, en de feestdagen waren erdoor bedorven. Christophe was niet verbaasd toen hij hoorde wat Dominique had gezegd. Hij had veel minder vertrouwen in haar dan haar moeder. Ze was een verknipt, verbitterd mens en ze probeerde al haar grieven op haar moeder af te reageren. Ze wilde anderen pijn doen. Ze miste iets, al was ze nog zo jong: een hart. De enige van wie ze ooit had gehouden, was haar vader. Verder had ze niemand nodig, en ze was diep beschadigd door en razend om zijn dood. Het was geen normale reactie en Christophe betwijfelde of ze er ooit overheen zou komen, al had Gaëlle nog hoop.

‘Kom naar huis,’ zei hij teder. ‘Ik mis je.’ Hij wilde zijn armen om haar heen slaan en haar troosten.

‘Ik mis jou ook.’ Voordat ze ophing, glimlachte ze en zei ze dat ze van hem hield. Ze wijzigde haar ticket en vloog diezelfde avond terug naar Parijs. Toen ze de volgende dag het appartement in kwam, was hij dolblij haar te zien en kropen ze samen in bed. Hij hield haar in zijn armen en beloofde haar dat het allemaal goed zou komen. Ze geloofde het niet, maar het was fijn om te horen en ze wilde dat het waar was. Ze probeerde niet meer aan Dominique en haar verschrikkelijke uitspraken te denken, maar zich op Christophe te richten, op hun liefde voor elkaar, en hoe blij ze mocht zijn dat ze zo’n goede man had getroffen. Ze had twee grote liefdes in haar leven gehad, twee fantastische mannen. Misschien was een dochter die ook van haar hield te veel gevraagd. Ze hoopte dat Dominique nog eens zou bijdraaien en Christophe zou accepteren, maar ze begon in te zien dat het misschien nooit zou gebeuren.

Ze had zware verliezen geleden en een oorlog overleefd; ze mocht niet toestaan dat haar kind haar nu kapotmaakte. Het mocht niet.

18

Aangezien Dominique volhield dat ze niet naar hun bruiloft zou komen in haar voorjaarsvakantie, besloten Gaëlle en Christophe al in februari te gaan trouwen. Waarom zouden ze wachten? Louise kon Gaëlles bruidsmeisje zijn. Dominique kon zich nog bedenken en Gaëlle vertelde haar in een brief over de nieuwe trouwplannen, maar ze reageerde niet.

Christophe en zij vierden oud en nieuw samen, en toen was het nog maar zes weken tot de bruiloft. Ze hielden het simpel, en Andrés vrouw Geneviève had toegezegd een lunch voor twintig personen te verzorgen in het appartement, na de korte plechtigheid in het stadhuis van het arrondissement waarin Gaëlle woonde, het 16e. Voor de overheid was ze nog steeds Frans, al had Robert na Dominiques geboorte ook een Amerikaans paspoort voor haar geregeld. Hij had het een prettig idee gevonden dat ze allemaal dezelfde nationaliteit hadden voor het geval er weer een oorlog uitbrak, wat Gaëlle ook verstandig had geleken. Maar ze kon probleemloos in Frankrijk trouwen.

Ze ging elke dag naar het museum en had het heel druk. Ze hadden een jonge stagiaire aangenomen voor de administratie en om bezoekers rond te leiden in het museum, en ze vertelde dat de meeste mensen moesten huilen, vooral als ze de kinderkamers zagen. Het bracht de gebeurtenissen in Frankrijk tijdens de oorlog indringend in beeld. Aan het eind van de rondleiding kregen de bezoekers een foto van het hele gezin. De familieleden wilden niet dat zij, en anderen zoals zij, ooit in de vergetelheid zouden raken.

Gaëlle praatte nog steeds met journalisten en redacteuren van reisgidsen en tijdschriften. Yad Vashem, het onderzoekscentrum voor Holocaustdocumentatie in Jeruzalem, filmde het museum voor de archieven en bedankte Gaëlle voor haar bijdrage aan een belangrijk stukje geschiedenis, en de Franse nationale omroep maakte er een reportage over voor het televisiejournaal.

De week voor de bruiloft ging ze naar de Faubourg St. Honoré en kocht een beeldschoon pakje van witte zijde met een bijpassend hoedje en witte zijden schoenen. Het deed sterk aan Jackie Kennedy denken en paste goed bij haar, en op de ochtend van de bruiloft droeg ze een boeket van kleine witte vlinderorchideeën. De avond tevoren had ze Dominique nog gebeld, maar ze had haar niet kunnen bereiken, zoals gewoonlijk, dus had ze haar een emotioneel telegram gestuurd om te zeggen dat ze haar er graag bij had gehad. Gaëlle droomde ervan dat ze op het laatste moment toch nog zou komen, maar wist dat het niet zou gebeuren.

Op de grote dag reden André en Geneviève haar naar het stadhuis; Amandine en haar gezin brachten Christophe. Gaëlle had niet gewild dat hij haar voor de bruiloft in haar trouwkleding zag, dat zou ongeluk brengen. Hij was nerveus en knap, en Gaëlle had voor de plechtigheid een kleine witte voile aan haar hoedje bevestigd. Ze zag er exquise uit.

Ze legden de eed af, de burgemeester van het 16e verklaarde hen man en vrouw en een uur later liepen ze het appartement in, waar Christophe haar aansprak met madame Pasquier en haar kuste. Hun vrienden en familie zaten al op hen te wachten, en Geneviève hoefde de lunch alleen maar op te warmen nadat André, Christophe en een ober die Gaëlle had ingehuurd de champagne hadden geserveerd. Ze hadden besloten het simpel te houden, maar het appartement zag er prachtig uit, vol zonlicht en bloemen. Christophes muziek klonk op de achtergrond, ook de drie nummers die hij voor haar had gecomponeerd. Het was een volmaakte dag.

‘Zo, madame Pasquier,’ zei Christophe die avond toen ze in bed lagen, en hij glimlachte naar haar. Hij vond het heerlijk klinken, net als zij. ‘Het was een leuke dag, hè?’ Hij leek helemaal blij en gelukkig met hun leven, en dat was zij ook. Het enige wat haar verdriet deed, was dat ze niets van Dominique had gehoord. Geen gebaar, geen woord. Nog geen bloemetje. Ze had het ook niet verwacht na alles wat er was gebeurd, maar toch was ze blijven hopen.

‘Het was prachtig,’ zei ze, en ze kuste hem, nog steeds verbaasd dat ze getrouwd waren. Het was allemaal heel snel gegaan. Ze kenden elkaar pas dertien maanden, maar het voelde goed.

Het was allemaal anders dan haar huwelijk met Robert. Christophe en zij stonden meer op gelijke voet, waren ongeveer even oud, hadden dezelfde doelen voor ogen en een vergelijkbare levensstijl. Roberts wereld was veel grootser geweest, en ze was erdoor omhuld als door een warme deken. Zijn huizen, het appartement waarin ze woonden, alles was van hem geweest, en ook het geld. Ze was in zijn kant-en-klare, bestaande leven gestapt. Hij had haar gul bedeeld in zijn testament, maar ze wilde geen buitensporig bestaan met Christophe. Ze gingen samen een nieuw leven opbouwen, liefst veel simpeler en misschien met een baby, al rekende ze er niet op. Ze had het met haar huisarts besproken, die zei dat het zou kunnen, maar dat het niet zeker was op haar leeftijd, en niet eens waarschijnlijk. Ze hadden besloten gewoon af te wachten wat er zou gebeuren als ze geen voorbehoedsmiddelen gebruikten, en daar begonnen ze mee in hun huwelijksnacht. Ze waren allebei ontspannen en gelukkig, en moe na een heerlijke dag. Na het Filmfestival van Cannes in de derde week van mei zouden ze nog een paar dagen naar Zuid-Frankrijk gaan bij wijze van verlate huwelijksreis. Het festival werd geopend met een van Christophes films, en hij was net begonnen aan de preproductie van zijn nieuwe film, waar een paar grote namen op acteursgebied in speelden. Hij ging helemaal op in het project, waar hij zoals altijd van genoot, en hij had Gaëlle een paar keer meegenomen naar de studio om haar te laten horen wat hij tot nog toe had gedaan en om te zien hoe ze het vond. Hij hechtte waarde aan haar mening over alles in zijn leven en werk. Ze vond zijn creatieve proces en de intensiteit waarmee hij overal in dook fascinerend.

De week daarop zocht ze hem weer in zijn studio op. Ze vond het heerlijk om te zien hoe hij met al zijn synthesizers werkte, en hij speelde zijn muziek voor haar op een toetsenbord. Hij wilde haar iets laten horen wat hij net af had, en hij experimenteerde altijd graag met de nieuwste apparatuur.

Een week na de bruiloft kreeg ze Dominique eindelijk te pakken. Ze vroeg haar moeder niet hoe het was geweest en feliciteerde haar niet. Ze vroeg alleen: ‘Ben je getrouwd?’ Toen Gaëlle bevestigend antwoordde, ging ze zonder commentaar op iets anders over. Het voelde voor Gaëlle alsof er een deur in haar gezicht was dichtgeslagen.

In maart nodigde Gaëlle Dominique nog eens uit om in de voorjaarsvakantie naar Parijs te komen, maar ze zei dat ze nog steeds van plan was met een vriendin naar Palm Beach te gaan.

Het museum liep inmiddels op rolletjes en er kwamen veel bezoekers. In april belde Gaëlle Dominique op haar achttiende verjaardag, en ze hoorde dat haar dochter anders klonk. Ze had haar op de universiteit willen opzoeken, maar Dominique had gezegd dat ze tentamens had en toch geen tijd zou hebben om haar te zien.

‘Is er iets?’ vroeg Gaëlle bezorgd.

‘Niet echt.’ Het bleef lang stil, en toen vervolgde Dominique: ‘Ik heb vandaag bericht gekregen over de eerste uitkering van mijn trustfonds.’ Ze klonk perplex, en terecht, want Gaëlle wist hoeveel het was. De eerste uitkering, op haar achttiende, bedroeg vijf miljoen dollar. Dominique had gedacht dat ze een miljoen zou krijgen, niet het vijfvoudige. Het maakte haar erfenis veel concreter, en het gaf de lelijke dingen die ze haar moeder voor haar trouwen had gezegd gewicht en geloofwaardigheid. Ze was van de ene dag op de andere een rijke vrouw met eigen geld geworden en ze kon doen wat ze wilde. Het was geen vooruitzicht in een verre toekomst meer, maar werkelijkheid. De beheerders van het trustfonds hadden haar verteld dat ze op haar eenentwintigste en vijfentwintigste verjaardag tien miljoen zou krijgen, op haar dertigste vijfentwintig, op haar vijfendertigste en veertigste honderd en op haar vijftigste de rest, een slordige tweehonderdvijftig miljoen. Tegen die tijd zou ze een half miljard waard zijn, nog los van nieuwe investeringen die het vermogen zouden vergroten. Het was veel meer dan Dominique had gedacht of zich zelfs maar kon voorstellen. Het was onmetelijk veel. Het was moeilijk te begrijpen en te verwerken voor een meisje van achttien, ook al was ze op financieel gebied wijs voor haar leeftijd en had ze altijd geweten dat ze een fortuin zou erven. De pers had er lucht van gekregen, en dat verbaasde haar ook. Ze zou de rest van haar leven de last en verantwoordelijkheid moeten torsen die erbij hoorden. ‘Ik had nooit verwacht dat het zoveel zou zijn,’ zei ze verbluft tegen haar moeder.

‘Je moet samen met pappies adviseurs leren hoe je het moet beheren, en je moet er goede dingen mee doen.’ Haar liefste wens voor haar dochter was dat die mededogen zou ontwikkelen. Ze had nog een lange weg te gaan. Dominique zou nooit iets tekortkomen, maar Gaëlle was bang dat de rijkdom haar manier van denken zou beïnvloeden, haar onherroepelijk zou veranderen en haar het gevoel zou geven dat ze het recht had anderen slecht te behandelen, zoals ze nu al deed.

Als ze zo doorging, als ze haar macht gebruikte om anderen te kwetsen, zoals ze met haar moeder had gedaan, zou ze heel eenzaam worden. Dominique klonk verward en verdwaasd, en na een paar minuten hing ze op om naar haar vriendinnen te gaan. Het was de eerste verjaardag die Gaëlle niet met haar doorbracht, wat ze vreselijk vond, maar Dominique had niet gewild dat ze kwam en leek haar niet te missen. Ze zou haar in juli zien, als ze met Christophe naar Southampton ging en als Dominique bij hen op bezoek wilde komen. Gaëlle wist zeker dat ze zou komen, Christophe was minder overtuigd.

In mei kreeg Gaëlle griep en kon ze een week niet in het museum werken. Ze gebruikte de tijd in bed om bij te lezen, maar ze voelde zich nog steeds wazig toen ze weer aan het werk ging, en de dag erop ging ze naar de dokter. Christophe had het drukker dan ooit in zijn studio en ze wilde hem niet lastigvallen. Na een lang gesprek gaf de dokter haar vitaminen en zei dat ze moest aankomen, en ze liep met een mysterieuze glimlach de praktijk uit. Toen Christophe ’s avonds laat thuiskwam sliep ze al, maar ze werd wakker toen hij binnenkwam. Een paar minuten later kroop hij zoals gewoonlijk naakt in bed, nestelde zich achter haar en zoende haar in haar nek. Hij merkte aan haar dat ze wakker was.

‘Heb je me vandaag gemist?’ fluisterde hij, en ze draaide zich naar hem om.

‘Ontzettend.’ Ze gaf hem een kus. ‘De kerstplannen zijn vandaag gewijzigd.’

‘Komt Dominique niet?’ Ze zouden naar New York gaan om bij haar te zijn, al was het nog lang niet zover.

‘Nee, zij zal hierheen moeten komen, of ze het nou leuk vindt of niet.’

‘Dat zal niet goed vallen,’ waarschuwde hij Gaëlle, maar dat wist ze al.

‘Misschien niet, maar tegen die tijd kunnen wij niet meer reizen,’ zei ze gedecideerd.

‘Is er iets te doen in het museum?’ Zijn nieuwste film ging in november in première, maar begin december zou hij vrij zijn.

‘Nee, we hebben een afspraak die we niet kunnen verzetten,’ zei ze resoluut.

‘Wat dan?’

‘Op 1 december krijgen we een baby.’ Ze glimlachte naar hem en zag het tot hem doordringen. Hij gaapte haar ongelovig aan en ging rechtop in bed zitten.

‘Hè? Zeg dat nog eens?’ Dat deed ze, en hij omhelsde haar en knuffelde haar en keek alsof er een wonder was gebeurd.

‘Ik ben tweeënhalve maand zwanger.’ Het was precies zo gegaan als ze wilden, zonder medische ingrepen of waaghalzerij.

‘Voel je je goed?’

‘Prima.’ Ze voelde zich prima en had niet eens vermoed dat ze zwanger was, want doordat ze zo weinig at was ze altijd al onregelmatig. ‘Alleen ben ik stokoud als de baby wordt geboren. Dan ben ik eenenveertig.’

‘Wanneer ga je het aan Dominique vertellen?’ Het maakte hem ongerust, want hij kon zich wel voorstellen hoe ze zou reageren als ze hoorde dat er een kindje op komst was, en hij wilde niet dat ze Gaëlle van streek maakte.

‘We kunnen het haar deze zomer vertellen, dan ben ik vier maanden heen en kun je het al zien, dus we zullen wel moeten. Ze zal in de kerstvakantie naar ons toe moeten komen.’ Dominique was niet meer in Frankrijk geweest sinds ze was gaan studeren, maar ze had hier ook vriendinnen, en Gaëlle zou een paar weken na de bevalling nog niet kunnen reizen.

Ze gingen weer liggen en praatten over de baby. Gaëlle wilde een jongen voor hem, en hij zei dat het hem niet uitmaakte, als de baby en zij maar gezond waren, en toen keek hij haar gegeneerd aan en stelde een vraag die hem bezighield.

‘Denkt de dokter dat een zwangerschap gevaarlijker voor jou is, op jouw leeftijd?’ Hij durfde het bijna niet te vragen.

‘Goh, bedankt. Nee, het komt allemaal goed.’ Ze viel die nacht glimlachend in zijn armen in slaap. Ze kon bijna niet wachten tot de baby er was. Wie had dit alles kunnen vermoeden? Het leven zat vol verrassingen, leuke en akelige.

De volgende dag vertelden ze het aan André en Geneviève, en Gaëlle belde Louise op om het te vertellen. Die was opgetogen. Christophe belde zijn zus, en Amandine was heel blij voor hen.

‘Dan hoef je eindelijk niet meer over mijn zoontjes te klagen. Je krijgt je eigen kleine monster,’ zei ze, en Christophe schoot in de lach. Hij was in de wolken. Wat hem betrof kon het niet snel genoeg december zijn. Gaëlle was ook blij, en ze hoopte maar dat Dominique niet overstuur zou raken als ze het nieuws hoorde. Stiekem bad ze om een tweede kind dat makkelijker was en meer van haar hield dan het eerste.

Toen ze begin juli in New York landden, gingen ze regelrecht naar het appartement. Alles zag er onberispelijk uit. Ze hadden een nieuwe huishoudster genomen die Gaëlle nog niet had ontmoet, maar die heel efficiënt leek. Ze was blij dat ze er voor het eerst in een halfjaar weer was. Dominique had twee weken eerder vakantie gekregen, maar ze zat nog in Boston en was van plan het weekend van Onafhankelijkheidsdag naar Southampton te komen. Dat gaf Christophe en Gaëlle tijd om een paar dagen samen in New York door te brengen.

Deze keer werd de zwangerschap al vroeg zichtbaar. Ze was ouder, maar ze was gezond en voelde zich prima, en sinds een paar dagen voelde ze het kindje bewegen. Ze had Christophes hand op haar buik gelegd en hij had het gevoeld en het een wonder gevonden. Ze hoopte maar dat Dominique blij voor hen zou zijn en hun huwelijk nu zou accepteren.

Toen ze in het huis in Southampton aankwamen, installeerden ze zich in Gaëlles vaste kamer, die ze vroeger met Robert had gedeeld. Christophe was ervan onder de indruk hoe mooi het allemaal was. Hij zette een van zijn eigen platen op en keek naar het strand. Ze zaten hand in hand op het terras toen Dominique het huis in kwam lopen en haar koffer neerzette. Gaëlle keek blij verrast om, liep het huis in en wilde haar dochter begroeten, maar Dominique deinsde achteruit en keek haar vol weerzin aan. Ze hadden elkaar sinds Kerstmis en hun rampzalige gesprek over Gaëlles huwelijk met Christophe niet meer gezien. Gaëlle droeg een wijde blouse op een roze katoenen broek en goudkleurige sandaaltjes.

‘O, mijn god, je bent zwanger. Waarom heb je dat niet gezegd?’ vroeg Dominique vol ongeloof en afgrijzen.

‘Ik wilde het je persoonlijk vertellen,’ zei Gaëlle vriendelijk en ze knuffelde Dominique, die zich stram hield. Ze droeg mooie, duur uitziende oorbellen met diamanten van Van Cleef & Arpels, die haar moeder nog nooit had gezien. Ze moest al snel begonnen zijn haar geld te besteden zoals ze zelf wilde.

‘Was het opzet of een ongelukje?’ vroeg ze bars, alsof het niet uitmaakte. Het was er nu toch, onmiskenbaar.

‘Een beetje van allebei,’ bekende Gaëlle. ‘We hadden besloten te zien hoe het ging.’ Terwijl ze het zei, klopte ze op haar buik en voelde de baby weer bewegen.

Dominique zei niets meer. De vier weken daarna begon ze er ook niet over. Ze ging vaak weg en ontliep haar moeder, maar ze was in elk geval gekomen. Er waren zelfs zeldzame momenten waarop Dominique haar woede opzijzette en met haar moeder lachte. En als ze er niet omheen kon, zei ze een paar woorden tegen Christophe, maar ze deed niet hartelijk tegen hem of haar moeder. In het jaar op Radcliffe was ze hautain en zelfingenomen geworden, al kon het ook door het geld komen. Ze was anders en volwassener, maar niet warmer.

Wanneer iemand anders opmerkte dat Gaëlle in verwachting was, ergerde Dominique zich. Het was een teer punt voor haar, en Christophe zei onder vier ogen tegen Gaëlle dat Dominique intens jaloers moest zijn, zowel op haar moeder als op de baby. Ze kon niet met haar moeder opschieten, maar wilde duidelijk niet dat ze nog een kind kreeg. Ze was achttien jaar enig kind geweest, en nu kwam er een indringer met wie ze de genegenheid en aandacht van haar moeder moest delen. Ze zei dat ze hoopte dat het een jongen zou worden, wat ook een veeg teken was. Dus niet alleen Christophe was onwelkom, maar ook het kind dat Gaëlle door zijn toedoen zou krijgen.

Toch verstreek de maand rustig, zonder hevige uitbarstingen. Er was alleen een onderhuidse spanning, en kou in de lucht, en af en toe een hatelijke opmerking van Dominique die Gaëlle en Christophe negeerden om de vrede te bewaren.

Aan het eind van de maand vertrokken Christophe en Gaëlle. Dominique wilde in augustus blijven, vriendinnen over laten komen in de weekends en doordeweeks op het kantoor van haar vader in de stad werken. Haar moeder vond het heel volwassen klinken, en dat was het ook voor een meisje van achttien, maar ze durfde Dominique wel alleen met het personeel in het huis achter te laten. Christophe en zij zouden in augustus naar Zuid-Frankrijk gaan. Na een maand met Dominique had hij wel een ongestoorde vakantie verdiend.

Gaëlle was flink aangekomen in New York en mooi bruin geworden, net als hij. Ze stapten ontspannen en gelukkig in het vliegtuig naar Parijs. Dominique had zelfs beloofd met Kerstmis over te komen. Ondanks haar bezwaren tegen Christophe en de ergernis om de baby wilde ze het kerstfeest met haar moeder niet missen, en het was duidelijk dat zij niet met een pasgeboren kind naar New York konden komen. ‘Ik ben op 1 december uitgerekend en ik wil dat je het kindje ziet zodra het er is,’ had Gaëlle hartelijk tegen haar gezegd.

Ze bleven een week in het appartement in Parijs om hun post te doen en hun werk in te halen, en toen gingen ze voor drie weken naar vrienden in St. Tropez, wat een stuk ontspannender was dan Southampton met Dominique. Tegen het eind van de zomer was Gaëlle zes maanden zwanger en ze klaagde dat ze zich enorm voelde. Ze zei dat ze nu al een veel bollere buik had dan toen Dominique werd geboren, en ze had nog drie maanden te gaan. Ze wisten zeker dat die omvang op een jongen duidde, al had de dokter gezegd dat er ook grote meisjes werden geboren. Dat was wel bewezen door Dominique, die vierduizend gram had gewogen bij haar geboorte.

De laatste drie maanden van de zwangerschap legde Christophe Gaëlle nog meer in de watten dan anders. Hij had heel lang gewacht met kinderen, en nu was hij doodsbang dat er iets fout zou gaan. Gaëlle was minder bang, en in bed lagen ze elke avond uren tegen haar buik te praten en te voelen hoe de baby schopte. Hij bleef het opwindend vinden als het kind bewoog en hij wachtte vol ongeduld op de geboorte. Gaëlle hoorde weinig van Dominique, dus belde ze haar na de zomer weer op de campus, zoals altijd, en gaf boodschappen voor haar door. Het duurde vaak dagen voordat Dominique terugbelde, en als haar moeder er eindelijk in slaagde haar te spreken, deed ze koeltjes. Ze vroeg nooit naar de baby, die ze ook als een vorm van verraad van haar moeder zag.

Ze veranderden een van de logeerkamers in een babykamer. Gaëlle besloot dat ze geen kinderjuf wilde nemen. Ze was van plan in december en januari thuis te blijven om de baby de borst te geven, en ze wilde er zelf voor zorgen, althans in het begin. Christophe had beloofd te helpen. Nog voordat het kind er was, waren ze al liefhebbende ouders.

In november, toen er weer een film in première ging waarvoor Christophe de soundtrack had gecomponeerd, had Gaëlle het gevoel dat ze zich amper nog kon bewegen. Ze was blij voor hem, en de recensies waren heel lovend, vooral over de muziek. Het themanummer werd een grote hit die continu op de radio werd gedraaid. Dat weekend werd ze eenenveertig.

‘Ik ben lelijk, dik en stokoud,’ zei ze klaaglijk toen ze die ochtend in bed lag, van streek omdat ze deze keer zoveel was aangekomen, veel meer dan toen ze Dominique verwachtte. In het museum had zelfs iemand gevraagd of ze een tweeling kreeg, en daar had ze naderhand om gehuild, maar de baby bleef maar groeien, en die avond had ze het gevoel dat ze op springen stond. Ze wilde niet eens uit eten, tot Christophes teleurstelling. Hij had beloofd dat hij met haar naar een leuk restaurant zou gaan om haar verjaardag te vieren, maar ze zei dat eten wel het laatste was waar ze zin in had, en dus gingen ze naar een film in een bioscoop op de Champs Élysées en kropen daarna vroeg onder de wol. Ze voelde zich net een walvis naast hem in bed, en ze had oefenweeën die meer pijn deden dan ze zich herinnerde. Haar lichaam reageerde nu heel anders dan negentien jaar eerder, toen ze tweeëntwintig was. Ze was vermoeider en voelde zich onprettiger, wat normaal was volgens de dokter.

Haar bevalling zou deze keer ook heel anders worden. In 1965, achttien jaar na de geboorte van Dominique, werd in Frankrijk een natuurlijke bevalling gepropageerd, en ze volgden een zwangerschapscursus om te leren door de pijn heen te puffen. Ze lieten een film zien van een vrouw in barensnood die ten slotte haar baby baarde, en Christophe vond het heel beangstigend, maar Gaëlle stond erop dat hij erbij zou zijn, en hij had beloofd bij haar te blijven.

‘Toen ik van Dominique moest bevallen, wilden ze Robert er niet bij laten, maar hij bleef zo lang mogelijk bij me en een stomme verpleegster had niet door hoever ik al was, dus was hij erbij toen ze werd geboren. De verpleegsters waren ontzet en vonden het een vreselijk idee om hem erbij te laten, maar ik wilde het zo. En nu is het heel gewoon.’ Ze glimlachte naar Christophe, die toegaf dat hij zenuwachtig was, maar haar erdoorheen wilde helpen. Ze wist niet of ze het wel aandurfde zonder pijnmedicatie, maar ze kreeg te horen dat het veel beter voor de baby was om ervan af te zien. Daar hechtten ze in Frankrijk meer waarde aan dan in Amerika.

Ze zou naar een privékliniek gaan en daar een week blijven. Het was er niet zo luxueus als in het Doctors Hospital in New York, met die enorme suite, maar het medisch personeel was competent en het was er gerieflijk genoeg. En Christophe zou bij haar zijn en leren haar te helpen de baby te verzorgen. Ze wilde zo lang mogelijk borstvoeding geven en zou de baby nog een maand of twee bij zich houden als ze weer aan het werk ging. Toen ze Dominique kreeg, werd borstvoeding afgeraden, het was uit de mode, maar het raakte nu weer in zwang. Christophe had van zijn zus gehoord dat het goed was voor de baby, dus stond hij er ook achter.

Drie dagen voor ze was uitgerekend, gingen ze voor het laatst naar de zwangerschapscursus, waar ze vertelde dat de oefenweeën heviger waren geworden. Maar ze wist dat ze niets waren vergeleken bij de echte weeën. Die herinnerde ze zich nog wel.

Haar tas stond klaar voor het ziekenhuis, en elke avond wachtten ze op het begin van de weeën. Een week nadat ze was uitgerekend wachtten ze nog. Er werd gesproken over het inleiden van de bevalling na nog een week, en de verloskundige in de kliniek had haar gewaarschuwd dat de bevalling dan moeilijker zou kunnen worden. Gaëlle verheugde zich er niet op en hoopte maar dat het niet nodig zou zijn, en Christophe werd met de dag nerveuzer. Hij wilde haar niet meer alleen thuislaten, maar ze stuurde hem naar zijn studio om te werken en zei dat hij zich niet zo druk moest maken. Op een avond was hij nog laat aan een nieuwe soundtrack aan het werken. Gaëlle zat thuis tv te kijken toen haar vliezen braken, en ze haastte zich naar de badkamer en zag dat ze ook bloedde. Ditmaal begonnen de echte weeën binnen een paar seconden. Er was geen langzame opbouw of geleidelijke toename in hevigheid; ze sloegen meteen op volle kracht toe, en vijf minuten later kon ze nauwelijks meer ademen of praten. Ze belde Christophe in de studio, maar hij nam niet op. Ze belde de kliniek en ze zeiden dat ze zo snel mogelijk moest komen. Ze belde hem nog een keer, en toen hij weer niet opnam, veronderstelde ze dat hij op weg naar huis was. Ze trok haar jas aan en ging op een handdoek in de hal zitten, zodat ze weg konden zodra hij binnenkwam.

Twintig minuten later was hij er nog niet. Hij nam de telefoon niet op en ze vroeg zich af of hij zijn koptelefoon ophad en niets hoorde. De weeën waren nu zo hevig dat ze amper overeind kon komen, en bij elke wee voelde ze een enorme druk die aangaf dat de baby snel zou komen. Ze belde een taxi, maar ze wilde niet zonder Christophe naar de kliniek. Ze liep dubbelgeklapt de trap af, haar koffer achter zich aan slepend, en vroeg de chauffeur haar naar de studio te brengen, die ver van de kliniek was.

‘Is dat een ziekenhuis?’ vroeg de chauffeur nerveus toen hij het adres hoorde. Hij zag wel dat ze pijn had.

‘Nee, de werkplek van mijn man,’ zei ze tandenknarsend, en de chauffeur stoof weg.

‘U gaat toch niet nu al bevallen, hè? In mijn taxi, bedoel ik.’

‘Niet als u hard genoeg rijdt.’ Ze beloofde hem een dikke fooi als ze er snel waren, maar toen ze bij de studio waren, kon ze zich niet meer bewegen en ze gaf hem de sleutels en zei dat hij Christophe moest gaan halen. Even later holde die achter de chauffeur aan naar buiten en stapte panisch bij haar achterin. De chauffeur had tegen hem gezegd dat ze in de taxi aan het bevallen was, en zo zag het er ook uit. Ze hijgde, pufte en ademde zoals ze haar hadden geleerd te doen als de weeën heel heftig werden, en Christophe pakte haar hand.

‘Waarom heb je me niet gebeld?’

‘Dat heb ik gedaan,’ hijgde ze. ‘Je nam niet op.’

‘Ik had mijn koptelefoon op,’ zei hij schaapachtig.

‘Dat dacht ik al. Het kind komt nu heel snel,’ waarschuwde ze hem. ‘Ik denk nú,’ voegde ze eraan toe toen de taxi voor de kliniek stopte. Ze herinnerde zich dat ze precies dezelfde druk had gevoeld vlak voordat Dominique als een sneltrein door haar heen was geraasd. Christophe gaf de chauffeur een enorme fooi en rende naar binnen om een verpleegster of dokter te zoeken om haar te helpen.

‘Wacht tot ik terugkom!’ riep hij naar haar, alsof ze dat zou kunnen. Even later kwamen er twee broeders met een brancard en een verpleegster naar buiten. Ze kneep in Christophes hand toen ze op de brancard werd getild. Ze reden haar zo snel mogelijk naar binnen en binnen twee minuten lag ze in een verloskamer, waar ze haar uitkleedden, een laken over haar heen drapeerden en haar onderzochten. Er kwam een dokter kijken en de verpleegster vertelde hem dat het hoofdje er bijna was, dat de moeder volledige ontsluiting had, terwijl Gaëlle het uitschreeuwde en vroeg om iets tegen de pijn, die niet meer te harden was.

‘Dat wilt u niet voor uw kindje,’ zei de verpleegster sussend.

‘Wel waar!’ schreeuwde Gaëlle. ‘Ik moet iets hebben… dat stomme gepuf helpt niet!’ De weeën waren een marteling. Ze zetten een monitor op haar enorme buik, op zijn plaats gehouden met een brede elastische riem, en ze trok hem meteen weer los. ‘Ik krijg geen lucht met dat ding op mijn buik!’ Christophe keek panisch en voordat de dokter iets kon zeggen, begon Gaëlle te persen. Christophe, die het er verschrikkelijk uit vond zien zoals Gaëlle bij elke wee moeizaam perste, schreeuwend van de pijn, had nu spijt van hun beslissing een kind te krijgen.

Tien minuten nadat ze was begonnen, dook er een hoofdje op tussen haar benen dat een kreet slaakte. Christophe had nooit gedacht dat het zo zou zijn, zo beangstigend, zo mooi en zo ondraaglijk tegelijk. Gaëlle bleef persen, en de schoudertjes kwamen naar buiten, en toen floepte het hele kindje eruit en zei de verpleegster: ‘Het is een meisje!’ Ze was enorm en heel lang, en ze huilde niet meer maar keek met grote ogen naar haar ouders terwijl de arts de navelstreng doorknipte. De verpleegster legde de baby op Gaëlles borst en Christophe en zij keken huilend naar hun kindje, dat naar hen opkeek alsof ze zich afvroeg hoe ze hier verzeild was geraakt. Het drong tot Christophe door dat er nu opeens nog iemand in de kamer was. Het geschenk van het leven had hem nog nooit zo mystiek geleken.

‘Ze lijkt op jou,’ zei hij, nog vol ontzag voor wat hij zojuist had gezien.

‘Ze lijkt op ons allebei.’ De baby had blond haar en blauwe ogen, net als zij, en Gaëlle legde haar behoedzaam aan haar borst. De vader keek bewonderend en verbaasd toe hoe ze voor het eerst dronk. Het was allemaal heel simpel en natuurlijk, al moesten ze Gaëlle nog hechten nadat ze de baby hadden meegenomen om haar te onderzoeken en te wegen. Christophe ging mee en kwam een paar minuten later terug. De placenta was gekomen, en ze hadden Gaëlle inmiddels iets tegen de pijn gegeven. Hij vertelde dat hun dochter vijf kilo woog. ‘Ze is nog groter dan Dominique,’ zei Gaëlle, die half versuft was. ‘We moeten haar bellen.’ Dat deed ze ook, zodra ze haar naar een kamer hadden gereden en Christophe de baby in een wiegje naast haar had gelegd. Opeens waren ze een gezinnetje. Het was echt een wonder.

‘Je hebt een zusje,’ waren Gaëlles eerste woorden tegen haar oudste dochter, die gelukkig in het studentenhuis was, waar ze voor tentamens zat te blokken. ‘Ze is beeldschoon, net als jij toen je werd geboren.’ Ze wilde dat Dominique zich erbij betrokken zou voelen. ‘Ik kan niet wachten tot je haar ziet.’ Ze klonk gelukkig en uitgeput. Het was zwaar geweest, maar het was nog sneller gegaan dan de eerste keer.

Dominique deed haar best om een lawine aan emoties te maskeren. ‘Gaat het goed, mam?’ vroeg ze zo afstandelijk en koel als ze kon. Of ze wilde of niet, ze was bezorgd om haar moeder, en Gaëlle hoorde een sprankje uit het verleden in haar stem dat haar met tederheid en hoop vervulde.

‘Ja, hoor. Ik moet nu slapen, maar ik zie je gauw. En ik hou van je.’ Christophe hing voor haar op en ze doezelde een paar minuten. Toen deed ze haar ogen weer open en glimlachte naar hem. ‘Dank je wel voor dit prachtige kindje en voor ons gezin,’ fluisterde ze, en hij leunde naar voren om haar te kussen.

‘Nee, jíj bedankt.’ Hij wist dat ze deze gedeelde ervaring nooit meer zouden vergeten. ‘Hoe heet ze?’ Voor de geboorte hadden ze samen voor Daphne gekozen, en nu ze haar hadden gezien, vonden ze het nog steeds een mooie naam. Haar tweede naam werd Rebekah, naar Gaëlles dierbare vriendin.

Ze zetten een bed voor Christophe naast het hare en namen de baby weer even mee om haar nog eens te onderzoeken en haar ogen te druppelen. Christophe keek met meer liefde naar zijn vrouw dan hij ooit voor een menselijk wezen had gevoeld. Gaëlle viel glimlachend in slaap, en Christophe vond haar net een madonna.

19

Op de avond dat Dominique uit New York overkwam, trok Gaëlle de baby een wit flanellen ponnetje en een roze truitje aan en legde haar in het wiegje, zodat ze er engelachtig uit zou zien voor haar grote zus. Daphne was nu twee weken oud, en ze waren een week eerder teruggekomen uit de kliniek. Gaëlle was nog beurs en strompelde rond, maar moeder en kind gedijden goed, en Christophe deed al het mogelijke om te helpen. Hij wilde niet eens meer naar de studio, zo verliefd was hij op zijn vrouw en dochtertje.

Gaëlle kon bijna niet wachten om haar oudste dochter te knuffelen en de jongste aan haar te laten zien. Ze verheugde zich erop de kerstdagen met haar door te brengen, al was hun leven nog een beetje chaotisch na de komst van de baby. Christophe had wel een kerstboom gehaald, en Gaëlle had hem geholpen die te versieren. Ze voelde zich goed en ze was heel blij met Daphnes komst.

Toen Dominique haar zusje in het wiegje zag liggen, keek ze lang naar haar en legde voorzichtig een vinger op haar wangetje. Ze had grote blauwe ogen, een fluwelige huid en een mondje als een rozenknop. Het was een mooie, grote baby met een snoezig gezichtje.

‘Ze is heel mooi,’ zei Dominique alsof ze geen familie van elkaar waren, en Gaëlle zag dat ze nog geen band met Daphne voelde. Haar oudste dochter, die nu tweedejaars aan Radcliffe was, zag er chic, knap en heel volwassen uit, wat Gaëlle deed beseffen hoe leuk het was om van voren af aan te beginnen met een nieuwe baby. Dominique was een vrouw met haar eigen leven en toekomst. Daphne zou nog lang bij hen blijven, al wist Gaëlle hoe snel de jaren voorbijvlogen.

‘Wil je haar even vasthouden?’ bood ze aan, maar Dominique schudde haar hoofd.

‘Ik ben bekaf, ik denk dat ik maar naar bed ga.’ Even later had ze zich teruggetrokken in haar veilige kamer van vroeger, en Gaëlle gaf de baby de borst terwijl Christophe toekeek. Hij was even weggegaan toen Dominique bij haar in de kamer was.

‘Hoe ging het?’ Hij wist hoe wanhopig Gaëlle ernaar verlangde om de band met haar dochter te herstellen.

‘Ik denk dat het nog een beetje intimiderend voor haar is,’ zei ze hoopvol. Ze kon zich niet voorstellen dat iemand weerstand kon bieden aan een baby, laat staan als die zo schattig was als hun dochtertje. Ze was helemaal verliefd op Daphne, net als Christophe. Ze konden uren naar haar kijken.

‘Heeft ze haar vastgehouden?’ vroeg hij.

‘Nog niet, maar ze heeft haar wang aangeraakt.’ Gaëlle glimlachte naar hem. Ze had het als een goed teken gezien, maar Christophe was niet overtuigd.

De volgende ochtend ging Dominique een paar oude vriendinnen opzoeken. Toen ze ’s middags terugkwam, was Gaëlle de baby aan het voeden, met een roze kasjmieren dekentje decent over haar borst. Zodra Dominique besefte wat ze aan het doen was, liep ze de kamer uit. Toen ze een uur later terugkwam, vertelde ze haar moeder over het studentenleven. Aan de slapende baby besteedde ze geen aandacht. Ze vond het heerlijk in Cambridge, dat al haar verwachtingen waarmaakte. Ze zei langs haar neus weg dat ze in de voorjaarsvakantie een vriendin in Argentinië ging opzoeken. Parijs leek niet meer in haar lijst van vakantiebestemmingen voor te komen. Gaëlle wist dat het normaal was voor studenten, en Dominique kreeg meer kansen om te reizen dan haar vriendinnen en ze kon het zich permitteren. Het leek alsof ze echt uit het nest de wijde wereld in was gevlogen. Gaëlle was blij dat ze voor de kerstdagen naar Parijs was gekomen, maar ze maakte uit de woorden van haar dochter op dat ze haar pas weer in juli in de Hamptons zou zien. Ze wilde de baby dit jaar meenemen, en Dominique leek het niet erg te vinden.

Deze keer deed ze beleefd maar onverschillig tegen Christophe, alsof hij een logé was, en wanneer ze hen alle drie samen zag, liep ze de kamer uit. Het leek erop dat die aanblik te pijnlijk voor haar was, hoeveel moeite haar moeder ook had gedaan om haar erbij te betrekken en haar te laten voelen dat ze van haar hield. Na de avond van haar aankomst kwam ze niet meer in de buurt van de baby.

‘Je weet toch dat ik nog net zoveel van je hou, hè?’ zei Gaëlle vriendelijk tegen haar voordat ze wegging. ‘Ik heb plaats genoeg in mijn hart voor jullie allebei en Christophe.’ Dominique knikte en liep de kamer uit. Er was niets veranderd, alleen waren er deze keer geen uitbarstingen, enkel ijs. Hoe Gaëlle haar best ook deed, Dominique maakte duidelijk dat ze geen deel wilde uitmaken van hun gezin. Ze was liever het buitenbeentje.

Na een week ging Dominique naar Val d’Isère, skiën met een paar oude vriendinnen, en daarna vloog ze vanaf Genève terug naar New York, zei ze. Het kwam niet in haar op om haar moeder te vragen of ze het goedvond. Ze nam haar eigen beslissingen nu, en ze had er het geld voor. Ze gaf haar moeder een afscheidszoen, maar ze zei geen woord tegen Christophe en keurde de baby geen blik waardig. Christophe zei er niets van, maar hij zag wel hoe teleurgesteld en verdrietig Gaëlle na het afscheid was. De baby had hen niet nader tot elkaar gebracht, maar juist een wig tussen hen gedreven.

‘Ze wil onze band helemaal niet herstellen,’ zei ze tegen Christophe. Dominique erkende Gaëlle als haar moeder, maar wilde niets te maken hebben met haar man en hun kind. Gaëlle had haar een mooie armband gegeven met Kerstmis, en Dominique had haar een zijden Hermès-sjaal gegeven die bijna identiek was aan de sjaal die Gaëlle haar assistente in het museum had gegeven. Dominique had niet één keer gevraagd naar haar moeders werk als curator. Het leek haar oubollig en onbelangrijk, een huis namaken van mensen die al minstens twintig jaar dood waren. Ze had niets met het doel van het museum, of met het gezin Strauss en anderen zoals zij, die haar moeder juist zeer aan het hart gingen. De oorlog zei Dominique net zomin iets als het nieuwe gezin van haar moeder. Ze had zich van hen losgemaakt en voelde met niemand een band meer. De enige die zij belangrijk vond, was zijzelf. Gaëlle zag het nu ook, en het werd steeds moeilijker om het goed te praten.

Toen Gaëlle in februari weer aan het werk ging, had ze haar oude figuur bijna weer terug, en Christophe vond dat de paar pondjes die er nog niet af waren haar goed stonden. Ze nam de baby mee naar het museum en gaf haar de borst als het nodig was. Als ze een belangrijk telefoontje kreeg of een bespreking had, hield de stagiaire haar vast. Daphne sliep in een reiswiegje in een hoek van de werkkamer van haar moeder. Die aanblik herinnerde Gaëlle aan de baby’s die ze in de oorlog had vervoerd. Ze kon zich nu niet meer voorstellen hoe hun moeders ze hadden kunnen laten gaan. Het was een daad van ultieme liefde om ze aan vreemden mee te geven die ze in veiligheid konden brengen.

In maart gingen ze een weekend weg met vrienden van Christophe. De man was een bekende filmproducent met wie hij had gewerkt, en ze praatten samen over een nieuw project met een Amerikaanse filmmaatschappij. Christophe kreeg steeds meer aanzien in Frankrijk en hij had het jaar ervoor een belangrijke onderscheiding gekregen voor zijn filmmuziek. Gaëlle was heel trots op hem, en hij kreeg het ene grote project na het andere aangeboden.

Ze woonden nog steeds in hetzelfde appartement, en de eigenaren bleven het huurcontract telkens verlengen. Ze hadden geen reden om er weg te gaan, ze hadden ruimte genoeg. Daphnes speelgoed slingerde overal en in elke kamer stond een wiegje. Ze waren er gelukkig. Gaëlle had eindelijk een kinderjuf aangenomen zodat ze weer voltijds kon gaan werken zonder de baby mee te hoeven brengen.

In april kregen ze een verrassing waarop Gaëlle wel had gehoopt, maar die ze niet had verwacht: ze ontdekte dat ze weer zwanger was. Ze zouden in november nog een kindje krijgen, vlak na Gaëlles tweeënveertigste verjaardag.

‘Ik word de oudste moeder van hun school,’ zei ze tegen Christophe, die weer in de wolken was. Gaëlle wilde nu graag een jongetje, dan was het gezin compleet.

Een paar dagen daarna werd Daphne gedoopt. Amandine was haar peetmoeder, en haar twee onbehouwen zoontjes waren gefascineerd door hun nieuwe nichtje en wilden haar vasthouden wanneer ze haar maar zagen. Gaëlle voelde zich nu opgenomen in Christophes familie. Ze mocht haar schoonzus graag en had een hechtere band met haar gekregen. Ze praatte wel eens met haar over Dominique en hoe moeilijk het was om tot haar door te dringen. Hun relatie, of het ontbreken ervan, brak Gaëlles hart.

‘Ze is erg emotieloos en teruggetrokken,’ probeerde Gaëlle Amandine uit te leggen. Haar wijze schoonzus zag het simpeler.

‘Ze is vast jaloers op de baby en je nieuwe gezin. Ze voelt zich buitengesloten.’

‘Ze sluit zichzelf buiten,’ zei Gaëlle spijtig. ‘Ze vindt dat ik haar vader heb verloochend door weer te trouwen, maar volgens mij had hij er meer begrip voor gehad dan zij.’

‘Heb je haar al over de nieuwe baby verteld?’ Gaëlle schudde schuldbewust haar hoofd.

‘Ik wilde wachten tot de zomer, als we haar zien.’ Ze vermoedde dat nog een baby de verhouding er alleen maar slechter op zou maken. ‘Ze zal in de kerstvakantie weer hierheen moeten komen. Dan kan ik weer niet reizen omdat ik net een kind heb gekregen.’ Ze wist dat Dominique het niet leuk zou vinden. Baby’s bezorgden haar duidelijk een onbehaaglijk gevoel, dat was wel gebleken na Daphnes geboorte, en ze zei ook altijd dat ze geen kinderen wilde. Ze wilde alleen carrière maken. Ze was altijd met haar studie bezig, haalde uitstekende cijfers en ging zelden uit. Het bedrijfsleven was haar enige passie. Gaëlle sprak haar vrijwel nooit meer, en als ze haar sprak waren hun gesprekken kort en oppervlakkig. Dominique had het druk met haar studie en haar sociale leven, en Gaëlle rende continu op en neer tussen Christophe, de baby en haar baan. Als de nieuwe baby er was, zou ze het nog drukker krijgen. Ze was nog nooit zo gelukkig geweest, en Christophe en zij hielden zielsveel van elkaar, maar Gaëlle had meer dan ooit het gevoel dat Dominique een muur tussen hen optrok, dat ze onbereikbaar was.

Tegen de tijd dat ze in Southampton aankwamen, in juli, was Gaëlle nog ronder dan bij haar vorige zwangerschap. En toen Dominique aankwam, was het eerste wat ze zag haar duidelijk zwangere moeder met Daphne van zeven maanden in haar armen, als een toonbeeld van moederschap en vruchtbaarheid. Het was een verontrustend beeld voor Dominique.

‘Vind je het niet een beetje te veel van het goede om op jouw leeftijd elk jaar een kind te krijgen?’ zei Dominique bot, zonder haar moeder te begroeten. ‘Wat wil je eigenlijk bewijzen? Hoe jong je nog bent? Je bent eenenveertig. Hoeveel wil je er nog?’ Ze maakte geen aanstalten om haar moeder te omhelzen toen die naar haar toe kwam.

‘Op mijn leeftijd kun je het niet meer uitstellen, en dit is vast de laatste.’ Dominique omhelsde haar moeder vluchtig en allesbehalve hartelijk.

‘Je bent een babyfabriek geworden,’ zei ze vol weerzin. Ze herinnerde zich haar moeder als glamoureus en elegant toen ze nog met haar vader was getrouwd. Ze gingen vaak uit en ze droeg mooie kleren. Nu liep ze in spijkerbroeken en truien, op laarzen en gympen, en ze had altijd een baby in haar buik of op haar arm. En Christophe kleedde zich als een slordige bohemien. Zijn haar was lang en warrig en zoals de meeste mannen van zijn leeftijd, vooral die in de muziekwereld, schoor hij zich zelden, in tegenstelling tot Robert, die er altijd onberispelijk uit had gezien. Voor Dominique stond het allemaal symbool voor hoe diep haar moeder was gezonken.

En wat Gaëlle betrof werd Dominique met het jaar killer en hautainer en ging ze zich steeds meer gedragen alsof ze beter was dan anderen. Ze had een peperdure vintage sportwagen voor op de campus gekocht, een oude Jaguar die Gaëlle veel te opzichtig vond. Dominique vond dat haar moeder en Christophe er slonzig uitzagen, wat niet het geval was; ze zagen eruit als geslaagde intellectuelen van in de veertig met een klein kind en een baby op komst.

Toen haar moeder terugging naar Frankrijk, dacht Dominique dat alles anders was geworden. Ze was geen chique New Yorkse meer, maar een lid van de Franse bourgeoisie. En Dominique had het gevoel dat er geen plaats voor haar was in het nieuwe gezin van haar moeder, iets wat ze Christophe kwalijk nam. De deugden en doelen van haar moeder leken haar veel minder interessant dan wat zij op Radcliffe over het zakenleven leerde. Ze genoot van de tijd op de zaak van haar vader in de zomer, waar ze als een prinses werd behandeld. Ze stak veel op van het werken daar. Zij zag Wall Street als het kloppend hart van de wereld, niet Frankrijk.

Christophe klaagde niet over de maand in Southampton. Hij wist dat het belangrijk voor Gaëlle was om tijd door te brengen met Dominique, maar voor hem was het niet leuk om genegeerd en gekleineerd te worden door een verwend nest, of om te zien hoe zijn vrouw probeerde de relatie met haar onwillige dochter te redden en nieuw leven in te blazen. Het was pijnlijk om naar te kijken, en hij was altijd opgelucht als ze weer weggingen.

Tijdens de maand in Southampton sprak Christophe wel eens in de stad af met mensen die hij kende in de muziekbusiness, en dan kwam hij verkwikt terug, met nieuwe ideeën die hij met Gaëlle besprak, maar haar ogen stonden dan altijd verdrietig om de band met haar dochter die ze niet kon krijgen, om de goede relatie die ze niet hadden en waarschijnlijk nooit zouden krijgen.

Van Southampton gingen ze naar een huis in Zuid-Frankrijk dat ze voor de maand augustus hadden gehuurd, in St. Jean Cap Ferrat, waar ze vrienden ontvingen, tijd met elkaar en met Daphne doorbrachten en het veel leuker hadden. Gaëlle had Dominique uitgenodigd, maar ze had gezegd dat ze liever met haar eigen vrienden in Southampton bleef. Louise en andere vrienden kwamen wel.

Tegen het eind van de zomer was Gaëlle weer enorm, en aan het eind van haar zwangerschap had ze het druk. In oktober hadden ze nog een kamer in het museum opengesteld, en daar hadden ze lof voor gekregen. Gaëlle had iets belangrijks gecreëerd ter nagedachtenis aan degenen die in de Holocaust waren omgekomen, en daar kreeg ze erkenning voor van Holocaustmusea in heel Europa.

Een week voordat ze was uitgerekend werd ze tweeënveertig, en ze was elke avond uitgeput door haar werk en het zorgen voor Daphne.

Deze keer waren ze met André en Geneviève in een restaurant toen haar vliezen braken, en Christophe wilde dat ze meteen naar de kliniek ging, maar dat vond ze onzin, ze had nog niet eens weeën. Ze wilde naar huis om haar tas te pakken, te douchen en te wachten tot de weeën begonnen. Wat nog uren kon duren, zei ze.

‘De vorige keer ben je bijna in een taxi bevallen,’ friste hij haar geheugen op.

‘Ja, omdat jij met je koptelefoon op in de studio zat en ik je niet kon bereiken.’ Ze lachte, maar een uur later was het lachen haar wel vergaan. Deze keer waren de weeën nog sterker, en een halfuur nadat ze begonnen waren, moest Christophe haar bijna naar zijn auto dragen. Ze had weer eens onderschat hoe snel de baby zou komen. Hij reed zo hard als hij durfde naar de kliniek, en zij omklemde zijn arm met doodsangst in haar ogen. Hij wist niet of het door zijn rijstijl of door de weeën kwam, maar hij vroeg niets en hield zijn voet op het gaspedaal.

‘Het is deze keer veel erger,’ fluisterde ze schor. Ze wist niet meer waarom ze dit ooit een goed idee had gevonden. Het deed veel meer pijn dan ze zich herinnerde. Bij de kliniek aangekomen werd ze snel naar een verloskamer gebracht en Christophe liet zijn auto scheef geparkeerd achter. ‘Ik kan het niet,’ zei ze tegen een van de verpleegsters die haar uitkleedden en haar voeten in de stijgbeugels zetten. ‘Laat het ophouden, geef me iets,’ hijgde ze, ‘het is echt heel erg.’ Ze klampte zich aan Christophe vast en probeerde te gaan zitten. Ze wilde niet blijven liggen en begon te persen terwijl het nog niet mocht. De dokter was er nog niet eens. ‘Christophe, ik kan het niet,’ riep ze, en terwijl hij haar aanmoedigde, perste ze twee keer keihard en daar was hun kindje al. Ze was nog geen tien minuten in de kliniek, en ze glimlachte door haar tranen heen toen ze vol ontzag naar hun zoontje keek. Hij leek sprekend op zijn zusje Daphne, en op hen, met een aureool van lichtblond haar. Hij zag er nog engelachtiger uit dan Daphne bij haar geboorte, en zodra de verpleegster hem in de armen van zijn moeder legde, wilde hij drinken. Hij was een grote, sterke baby met een luide stem, en hij leek eerder twee maanden dan minuten oud. Toen hij had gedronken en in slaap viel, gaf ze hem aan zijn vader.

‘Dit was de laatste,’ zei Christophe vastbesloten terwijl hij de slapende baby in zijn armen een zoen op zijn kruin gaf. ‘De volgende keer kom je het restaurant niet eens meer uit en moet ik hem zelf halen.’ Iedereen in de verloskamer lachte en hoewel het een paar minuten zwaar was geweest, zei Gaëlle dat het niets voorstelde. Toch vond ze zelf ook dat twee gezonde baby’s genoeg was. Ze waren gezegend. Ze noemden hun zoontje Pierre, naar Christophes overleden vader, en zijn tweede naam werd Raphaël, naar haar vader.

Gaëlle belde Dominique om het haar te vertellen, maar ze kon haar niet bereiken, dus stuurde ze haar een telegram om te zeggen dat haar broertje Pierre geboren was. Uren later antwoordde ze met Gefeliciteerd! Liefs, D. Dat was alles.

Toen ze een week later met de baby thuiskwamen, ontdekten ze dat hij een formidabele eetlust had, en Gaëlle moest hem de hele tijd de borst geven. Daphne begon net te lopen, en Gaëlle had haar handen vol aan allebei. Toen Dominique in de kerstvakantie arriveerde, was Gaëlle of aan het voeden of ze rende achter Daphne aan. Ze was continu uitgeput en over haar toeren. En hun kindermeisje ging ervandoor. Christophe had de soundtrack voor een film bijna af en werkte aan een nieuwe voor een tv-serie, dus hij had weinig tijd om haar te helpen. Dominique gruwde van het chaotische leven van haar moeder met een pasgeboren kind, een peuter, geen hulp en een baan.

Gaëlle deed haar best om tijd te maken voor haar oudste dochter, maar er was altijd wel een kleintje dat huilde of gevoed moest worden, en Dominique zag het vertwijfeld en geërgerd aan. Ze wilde zo snel mogelijk weer weg.

‘Mam, doe je ook nog wel eens wat anders dan luiers verschonen en de borst geven?’ zei ze zuur. Het was nu al meer dan een jaar aan de gang, en het maakte dat ze zich nog minder verbonden voelde met haar moeder. Christophe vond ze een saaie piet die de hele tijd luiers verschoonde.

‘Ik garandeer je dat ze uiteindelijk groot worden,’ zei Gaëlle verontschuldigend, maar ze was nog maar een maand geleden bevallen en Dominique had geen geduld. Ze zei dat ze zich afvroeg hoe Christophe het verdroeg en insinueerde dat hij daarom tot twee uur ’s nachts in de studio bleef. ‘Hij werkt aan de achtergrondmuziek voor een tv-serie en een film,’ legde Gaëlle uit, en ze dacht erbij: en hij wil jou ontlopen. Na vijf dagen vertrok Dominique alweer naar Londen, waar ze met vrienden had afgesproken. Toen ze afscheid namen, bood Gaëlle haar verontschuldigingen aan voor de drukte. Pasgeboren baby’s hadden er een handje van je leven op zijn kop te zetten. Dominique wist niet hoe snel ze weg moest komen.

‘Ik hoop dat dit de laatste is,’ zei ze bij het afscheid nadrukkelijk tegen Gaëlle, die tranen in haar ogen kreeg. Christophe zag het en probeerde haar te troosten.

‘Ik ben mijn dochter kwijt,’ zei ze verdrietig. Ze had twee kinderen gekregen, maar had haar oudste dochter verloren.

‘Misschien heb je haar nooit gehad. Jullie zijn heel verschillend,’ zei hij vriendelijk, maar dat wilde Gaëlle niet geloven. Ze bleef ervan overtuigd dat ze elkaar ooit zouden terugvinden. Christophe liet haar in zijn armen uithuilen. Hij hoopte voor haar dat hun kinderen heel anders zouden zijn dan haar oudste, en dat Daphne en Pierre haar ooit de liefde en het respect zouden geven die ze verdiende. Dat had Dominique nog steeds niet gedaan, en hij vermoedde dat ze het nooit zou doen.

20

Het grootbrengen van twee kleine kinderen die maar een jaar scheelden, bleek een zwaardere opgave dan Gaëlle en Christophe hadden voorzien. Zijn carrière nam een hoge vlucht na de geboorte van Pierre en Gaëlle had het druk met het museum en probeerde tijd met de kinderen door te brengen. Haar leven voelde als een estafette, en ze liep altijd achter. Maar het was een gelukkige tijd, de mooiste tijd van haar leven, zei ze altijd.

De mijlpalen volgden elkaar snel op, en binnen een jaar konden beide kinderen eerst lopen en toen rennen. In juli gingen ze weer naar Southampton, maar het jaar na Pierres geboorte sloeg Dominique de kerstvakantie in Frankrijk over. In plaats daarvan ging ze naar St. Bart, waar vrienden een jacht hadden, en Gaëlle en Christophe vierden Kerstmis knus thuis met Louise en haar kinderen, hoewel Gaëlle haar oudste dochter wel miste.

De tijd vloog voorbij en het was een schok toen Dominique haar bachelordiploma haalde. Gaëlle en Christophe waren van plan met Pierre en Daphne te komen. Daphne was tweeënhalf en Pierre anderhalf, en ze namen een tweelingbuggy mee om ze in te zetten.

Louise vond het een ambitieus plan om met de kleintjes naar de diploma-uitreiking te gaan, maar Gaëlle wilde haar kinderen een keer allemaal tegelijk zien voor de verandering. Dominique zag haar jongere halfbroer en -zus zelden, en Gaëlle verzekerde Louise dat Christophe en zij de kleintjes wel in het gareel konden houden tijdens de plechtigheid.

Gaëlle had hapjes en sapjes om de kinderen stil te houden tijdens het gebeuren en ze had een enorme tas bij zich met alles wat ze nodig hadden, zoals eten, luiers en schone kleren. Christophe hield ze bezig en stil terwijl Gaëlle foto’s maakte van Dominique in haar toga met baret. Het was een gedenkwaardig moment, en Christophe maakte foto’s van Gaëlle en Dominique samen. Pierre zag in de tussentijd kans een van zijn gymschoenen uit te trekken en kwijt te raken, en ze zochten er een halfuur naar voordat ze naar Elsie’s gingen, vlak bij Harvard Square, om te lunchen. Dominique ging daarna naar haar vriendinnen, maar die avond gingen ze met haar bij Henry IV eten. De volgende dag zou ze naar San Francisco vertrekken voor een zomerstage bij een durfkapitaalonderneming, en in september zou ze aan haar MBA aan Harvard beginnen. Ze had de afgelopen zomers zo ijverig bij het bedrijf van haar vader gewerkt dat ze bij wijze van uitzondering was toegelaten zonder de vereiste werkervaring.

Toen ze haar gehuurde toga en baret terugbracht, kwam ze een jaargenoot tegen die opmerkte: ‘Ik wist niet dat je Frans was.’ Hij had Christophe en Gaëlle Frans tegen haar en de kleintjes horen spreken.

‘Dat ben ik niet. Mijn moeder is Frans. Ik ben Amerikaans,’ verbeterde ze hem prompt. Ze voelde geen band met Frankrijk, en sinds een paar jaar ook niet meer met haar moeder, maar die uitleg bespaarde ze hem. Ze had zich er groen en geel aan geërgerd dat haar moeder de kleine kinderen had meegebracht naar de plechtigheid.

‘Ben je dan geadopteerd?’ vroeg haar jaargenoot, die er niets meer van begreep.

‘Nee, mijn moeder is teruggegaan naar Frankrijk en door aliens ontvoerd,’ zei ze, doelend op Christophe en hun bourgeois manier van leven, die zij afschuwelijk vond, en haar medestudent lachte.

‘Klinkt boeiend. Gefeliciteerd,’ zei hij, doelend op haar bachelordiploma.

‘Jij ook,’ zei ze, en ze dook de menigte in.

Het was een opluchting voor haar dat ze de volgende ochtend naar San Francisco moest. Ze had geen tijd om haar familie nog te zien na het diner van de vorige avond. Ze was blij dat ze Pierre en Daphne bij een oppas in het hotel hadden achtergelaten, zodat ze met volwassenen onder elkaar waren. Haar moeder en Christophe zouden dit jaar niet naar Southampton gaan omdat zij ook niet kwam. In plaats daarvan gingen ze twee maanden naar St. Jean Cap Ferrat. Ze had geen plannen om ze vóór Kerstmis nog te zien, al wilden ze gelukkig niet nog meer kinderen. Dominique vond dat ze de twee die ze hadden al amper aankonden. Als ze niet krijsten, huilden, renden, honger hadden of een schone luier moesten hebben, was er altijd wel eentje net op zijn hoofd gevallen. Ze snapte niet hoe haar moeder het volhield. Voor zover zij het kon bekijken moest het een nachtmerrie zijn. Elke keer als ze ze zag, voelde ze zich gesterkt in haar besluit nooit te trouwen of kinderen te krijgen.

Op weg naar het vliegveld zei Gaëlle tegen Christophe dat ze niet dacht dat Dominique ooit kinderen zou krijgen. Ze had er het geduld niet voor en ze keurde haar halfbroertje en -zusje amper een blik waardig. ‘Ik denk dat ze alleen een carrièrevrouw wordt,’ zei haar moeder triest, en ze leunde opzij en gaf Daphne een zoen. Het meisje grinnikte blij naar haar moeder en brabbelde iets in het Frans. Gaëlle was dolblij met haar twee jongere kinderen. Ze hield van Dominique, maar ze besefte nu eindelijk dat ze nooit een hechte band zouden krijgen, hoe hard ze ook haar best deed, en dat ze in sommige opzichten altijd vreemden voor elkaar zouden blijven. Ze kon alleen nog maar hopen dat ze ooit, als Dominique ouder was, vriendinnen konden worden.

Gaëlle was dankbaar voor haar leven met Christophe en hun kleintjes. Elke fase en elke leeftijd was anders, en nu ze vierenveertig was, was ze waar ze wilde zijn. Ze zou geen ander leven willen. Haar tijd in New York leek een verre droom, en Robert een liefdevolle schim uit het verleden. En Dominique was de fantoomdochter die ze altijd zou najagen en misschien wel nooit zou kunnen bereiken.

De zomer in St. Jean Cap Ferrat na Dominiques afstudeerplechtigheid was ideaal voor Gaëlle, Christophe en de kinderen, en veel relaxter en leuker dan Southampton. Ze hadden een zalig huis gehuurd en er kwamen vrienden over uit Parijs. Christophe was blij dat hij van Dominiques sarcastische opmerkingen af was en Gaëlle voelde zich weer helemaal thuis in Frankrijk, waar ze alweer zes jaar woonde. Ze gingen naar het strand, aten op terrassen terwijl Daphne en Pierre in hun buggy lagen te slapen en praatten tot diep in de nacht met hun vrienden. Het was een echte Franse zomer. Dankzij Robert kon Gaëlle voor extraatjes zorgen die ze anders misschien niet hadden gehad, en Christophe verdiende ook goed. Ze hadden een groot, luxueus huis met een zwembad gehuurd. Ze leefden er goed van.

Een jaar eerder hadden ze het appartement aan Avenue Foch kunnen kopen, waarna ze het opnieuw hadden ingericht. En ze huurden een speedboot voor de zomer. Ze leidden een benijdenswaardig bestaan en genoten er ten volle van.

Gaëlle telefoneerde verschillende keren met Dominique in San Francisco. Ze was blij met haar stage en vond de stad ook leuk. Ze had vriendschap gesloten met een aantal mensen die de MBA-opleiding aan Stanford gingen volgen. Toch kon ze niet wachten om aan Harvard te beginnen, zei ze.

Eind augustus gingen ze terug naar Parijs. Daphne, die in december drie zou worden, ging voor het eerst naar het kinderdagverblijf. Pierre van bijna twee was nog thuis. Het nieuwe kindermeisje ging elke dag met ze naar het park, en Christophe en Gaëlle brachten de avonden en weekends met hun kinderen door, en met volwassenen met kinderen van dezelfde leeftijd. Ze overwogen een weekendhuis in Normandië te kopen en wilden binnenkort gaan kijken.

Eind september, een maand na hun terugkeer naar Parijs, kreeg Pierre opeens hoge koorts, en Gaëlle vermoedde dat hij oorpijn had. Ze werd ’s nachts wakker van zijn gehuil. De thermometer gaf 40,5 graden aan en om vijf uur belde ze de dokter, die zei dat ze de volgende ochtend met hem naar het spreekuur moest komen. Gaëlle gaf hem twee kinderaspirines en hield hem in haar armen tot hij in slaap viel. Toen ze de volgende ochtend wakker werd met hem nog in haar armen, was de koorts nog hoger geworden. Ze wikkelde hem onmiddellijk in een deken en reed naar het ziekenhuis. Christophe bleef thuis om op Daphne te passen, want het kindermeisje en de huishoudster waren er nog niet. Tegen de tijd dat ze bij het ziekenhuis aankwam, keek Pierre glazig uit zijn helderblauwe ogen, en een halfuur later gleed hij in een coma. Ze namen hem onmiddellijk mee om een lumbaalpunctie te doen. Gaëlle belde Christophe hysterisch op, en toen kwamen ze haar vertellen dat hij meningitis had. Rond het middaguur, toen ze alleen in de gang van het Necker Kinderziekenhuis stond, was het voorbij. Hij was niet meer bij bewustzijn gekomen en ze zeiden tegen haar dat die dingen gebeuren, dat kinderen heel snel aan deze ziekte kunnen bezwijken. Gaëlle wachtte verdwaasd op het parkeerterrein op Christophe, die Daphne aan het kindermeisje had overgedragen zodra ze er was. Ze klampten zich radeloos aan elkaar vast en huilden samen.

De uitvaart was twee dagen later. Ze begroeven hun zoon in een wit kistje met blauwe bloemen erop. Het was niet te bevatten, en Daphne was nog zo jong dat Gaëlle het haar niet kon uitleggen. Ze vroeg telkens naar Pierre, en haar groep op school maakte tekeningen voor hen van Pierre die naar de hemel ging. Gaëlle kon er niet eens naar kijken toen ze ze kreeg. Ze zat verlamd van verdriet in hun appartement, niet in staat voor haar dochter te zorgen, en Christophe was er niet beter aan toe.

Gaëlle had Dominique gebeld en haar onbedwingbaar snikkend gevraagd naar Parijs te komen voor de uitvaart. Het was even stil gebleven en toen had Dominique meelevend geklonken, maar haar besluit stond vast.

‘Ik kan niet komen, mam. Ik ben net aan mijn MBA begonnen. Je krijgt hier geen vrij. Ik kan niet zomaar een paar dagen naar Parijs komen.’

‘Ook niet voor de begrafenis van je broertje?’ vroeg haar moeder verontwaardigd. Dominique zei niet dat hij haar broertje niet was, of dat ze hem zo niet zag. Hij was een domme vergissing van haar moeder. Allebei de kinderen, naar haar mening. Ze had medelijden met haar moeder en zelfs met Christophe, maar ze had lang geleden al besloten dat hij en hun kinderen geen familie van haar waren. Ze hoorden bij haar moeder, en zij kon zo vroeg in het semester niet wegblijven. Ze kwam niet. En Gaëlle wist dat hoewel ze van haar hield, ze haar dat nooit zou vergeven.

Gaëlle voelde zich nog maanden verdwaasd in een stille, bevroren wereld. Christophe en zij huilden om beurten, en soms huilden ze samen. Ze wisten dat het leven nooit meer hetzelfde zou worden. Ze waren hun enige zoon kwijt. In het voorjaar kon Gaëlle eindelijk weer over hem praten zonder in snikken uit te barsten, maar ze wist dat ze het verlies altijd bij zich zou blijven dragen. Haar gesprekken met Dominique waren spaarzaam en koel. Gaëlle probeerde het niet meer.

Op een dag maakte ze een wandeling in het park met Christophe, en toen ze bij een vijver met zwanen en ganzen zaten, begon ze zomaar over Rebekah. Ze had het lang niet over haar gehad, maar ze had wel aan haar gedacht, en Christophe herinnerde zich het verhaal nog, en dat het verlies van haar beste vriendin een van de redenen was geweest waarom ze curator van het Strauss Museum had willen worden. Nu vertelde ze hem voor het eerst over Jacob, die door het raam was ontsnapt en zich achter een regenpijp had verstopt. Dat ze hem in de schuur had verborgen en hem in veiligheid had gebracht. Christophe hoorde het met stomheid geslagen aan. Ze had hem er nooit eerder over verteld, en na het verlies van Pierre was hij er diep door ontroerd.

‘Ben je er ooit achter gekomen wat er met hem is gebeurd?’ Hij was opeens in de ban van een jongetje dat zij zevenentwintig jaar eerder had gered. Als hij het had overleefd, zou hij nu een volwassen man zijn.

‘Nee, ik weet het niet,’ zei ze zacht, ‘maar na hem zijn er meer gekomen.’ Ze vertelde hem over Isabelle, het meisje van negen dat ze had meegenomen op de tractor, en over de baby’s. ‘Ik heb ze nooit geteld, maar het waren er veel. Ik heb nooit begrepen hoe mensen hun kinderen aan vreemden konden meegeven, maar het was de enige manier om ze in veiligheid te brengen.’ Ze vertelde hem over de moedige mensen van Le Chambon-sur-Lignon, de hugenotendominees en de medewerkers van de OSE. ‘Ik heb tot het eind van de bezetting voor de OSE gewerkt. Ik denk dat ik minstens honderd kinderen heb weggebracht, misschien wel meer. Ik deed het voor Rebekah, omdat ik haar niet kon redden, of Lotte, of haar broers.’

Het was een heel nieuwe, onbekende kant van haar. Sommige van haar oorlogservaringen waren te aangrijpend en te pijnlijk geweest om over te praten, zoals het feit dat ze na de bevrijding voor verrader was uitgemaakt.

‘We werkten allemaal ondergronds, en na de bevrijding zijn de cellen opgeheven. Iedereen verdween en ging terug naar waar hij ook maar vandaan was gekomen. We waren allemaal anonieme onbekenden die het voor de kinderen deden. We hadden onze eigen redenen. Voor mij was het Rebekah.’

‘Waarom heb je me nooit eerder over de kinderen verteld?’ vroeg hij. Hij gaapte haar aan, ondersteboven door wat ze hem net had verteld. Hij wist van de schilderijen die ze had gered, maar meer ook niet.

‘Ik weet het niet. Ik kan niet over de oorlog praten. Het is te…’ Woorden schoten even tekort.

Hij sloeg zijn armen om haar heen en hield haar vast, en ze barstte weer in huilen uit. ‘Ik heb al die tijd al die kinderen gered, maar voor mijn eigen kind kon ik niets doen.’

‘Het is jouw schuld niet. Je hebt de dokters gehoord. Kinderen van zijn leeftijd overleven het vrijwel nooit.’

‘Ze overleefden de oorlog ook vaak niet, maar we hebben er veel gered.’

Hij knikte. Wat was ze toch een opmerkelijke vrouw, dacht hij. En daarna vertelde ze hem dat ze na de bevrijding van collaboratie was beticht, en dat ze het tegendeel niet had kunnen bewijzen. Ze zei dat het enige wat er nog toe deed de levens waren van de kinderen die ze hadden gered, niet wat anderen dachten of waar ze haar valselijk van hadden beschuldigd. Ze bleven nog lang in het park zitten en ze vertelde hem veel van haar verhalen. Toen gingen ze terug naar huis en naar Daphne. Hij was dankbaar dat ze haar nog hadden, al wist hij dat ze Pierre altijd zouden blijven missen, elk moment van elke dag. Nu hij wist hoe heldhaftig Gaëlle in de oorlog was geweest, hield hij nog meer van haar.

Omdat ze Dominiques moeder was en vond dat ze moest, en het ook zelf wilde, ging Gaëlle naar Dominiques afstuderen. Ze nam Daphne niet mee, en Christophe weigerde. Hij had haar nog niet vergeven dat ze niet bij Pierres uitvaart was geweest. Wat hem betrof had ze een grens overschreden, en ze gingen niet meer naar Southampton. Gaëlle vloog een paar keer per jaar naar Boston om haar dochter te zien, als die het toestond, maar Dominique vierde Thanksgiving tegenwoordig met vrienden en verzon uitvluchten om de kerstvakanties niet in Parijs te hoeven doorbrengen. Ze gruwde van de chaos in hun huis met Daphne. Voor Gaëlle en Christophe was het juist waar Kerstmis om draaide. Dominique was in Aspen gaan skiën met vrienden van Harvard, en nu kreeg ze een MBA, een grote prestatie. Gaëlle was trots op haar. Ze huilde toen ze haar in de stoet zag lopen om haar bul in ontvangst te nemen, en het deed haar denken aan Pierre toen Dominique afstudeerde aan Radcliffe, waardoor het gemis weer door haar hart sneed.

Dominique was blij dat haar moeder naar haar afstuderen was gekomen, en nog alleen ook. De maandag erop zou ze bij de firma van haar vader beginnen, en de avond voordat Gaëlle terug naar Parijs vloog ging ze met haar uit eten. Dominique had grootse plannen en was vast van plan haar beloftes aan haar vader waar te maken. Ze wilde net als hij worden, maar Gaëlle wist wel hoe anders ze was dan hij. Robert was een goed mens geweest, vol mededogen. Dat was hun dochter niet. Ze was een en al scherpe randjes, met een briljante geest en een tong als een scheermes. Maar het moederschap was niet afhankelijk van het goede gedrag van je kinderen. Je bleef hun moeder, wat er ook gebeurde, goed of slecht.

Dominique kwam van Harvard af met het idee dat ze was voorbestemd een ster te worden in de financiële wereld. Gaëlle hoopte dat ze haar dromen nog eens zou vinden, en de mensen die haar konden helpen ze te verwezenlijken, maar je dierbaren opofferen en er niet voor ze zijn, was een eenzame weg en geen goed begin van haar reis. Gaëlle voelde zich bovenal verdrietig voor haar dochter. Als Dominique gelukkig wilde worden, zou ze nog veel moeten leren. Ze zou zich moeten geven, niet de wereld alleen de eer van haar aanwezigheid gunnen. Maar niemand kon haar dat leren of iets van haar maken wat ze niet wilde zijn of niet in zich had.

Toen Gaëlle op de dag na de afstudeerplechtigheid weer vertrok, zei ze tegen haar dochter dat haar vader heel trots op haar zou zijn geweest, wat waar was, en toen gaf ze haar een afscheidszoen en beloofde haar in het najaar in New York op te zoeken. Ze vroeg haar niet naar Parijs te komen, want ze wist dat ze dat toch niet zou doen. In het vliegtuig naar huis vroeg ze zich weer af of ze ooit nog een goede band zouden krijgen. Ze geloofde er niet meer in. Ze wist dat haar taak erop zat. Het was nu aan Dominique om te beslissen wie ze wilde worden.

Op haar dertigste, zes jaar nadat ze haar MBA had behaald, leken Dominiques dromen op carrièregebied uit te komen. Haar moeder was blij voor haar, al vermoedde ze dat ze nog steeds niet in de gaten had wat echt belangrijk was.

Nog eens tien jaar later, toen Dominique veertig was, had ze vrijwel alles bereikt wat ze wilde, maar haar moeder vroeg zich af wat de waarde van haar overwinningen was. Ze was niet getrouwd en had geen kinderen. Officieel had ze geen levenspartner, hoewel ze haar moeder twee jaar eerder, tijdens een van haar bezoeken aan New York, in vertrouwen had verteld dat ze sinds haar zesentwintigste een verhouding had met een getrouwde man. Hij had haar beloofd bij zijn vrouw weg te gaan, maar hij had het nooit gedaan. Ze geloofde nog steeds dat hij het zou doen als zijn jongste zoon ging studeren, wat nog zes jaar zou duren.

‘Wil je daar echt op wachten? Tegen die tijd heb je al achttien jaar iets met hem,’ zei Dominique praktisch. Ze vond het aandoenlijk dat Dominique haar geheim aan haar had verteld, na twee glazen wijn bij het eten. ‘Waarom denk je dat hij dan wél bij haar weg zal gaan? Je bent achtendertig. Je hebt je mooiste jaren aan hem gegeven.’ Dominique had twaalf jaar in de wachtkamer van het leven gezeten in de hoop dat haar getrouwde minnaar bij zijn vrouw weg zou gaan, en Gaëlle vermoedde dat hij dat nooit zou doen. Dominique geloofde er echter nog in. Op het persoonlijk vlak was ze op alle fronten tot mislukken gedoemd, en dat had ze aan zichzelf te wijten.

Ze had haar vaders firma luister bijgezet met haar briljante investeringen en zakelijke instinct, maar wanneer ze bij haar was, zag Gaëlle in haar ogen dat ze eenzaam was en nog steeds geen idee had van wat er wezenlijk belangrijk was in het leven. Ze dacht alleen aan zaken en contracten. Het leek Gaëlle een leeg leven, maar het was wat Dominique altijd had gewild, en nu had ze het. Toen ze veertig was en haar getrouwde minnaar nog steeds niet van zijn vrouw was gescheiden, sijpelde de verbittering die haar leven sinds de dood van haar vader had gekleurd door haar poriën naar buiten. Ze voelde zich door het leven tekortgedaan omdat ze hem zo jong had moeten verliezen. Het deed Gaëlle verdriet om te zien dat haar dochter geen gelukkige vrouw was en nog steeds alleen aan zichzelf dacht.

Toen Dominique veertig was, was Daphne tweeëntwintig en was ze net aan haar master geneeskunde begonnen. Ze was het lichtje in het leven van haar ouders. Een jaar later, op haar drieëntwintigste, trouwde ze met een medestudent, en weer een jaar later werd hun eerste kindje geboren, dat ze Delphine noemden. Gaëlle werd dus op haar vijfenzestigste oma, en zodra ze Delphine zag, een paar minuten na haar geboorte, wist ze dat ze bijzonder was. Christophe zag het ook. Hij adoreerde haar en vond het heerlijk om tijd met haar door te brengen en met haar naar de dierentuin te gaan. Hij zei altijd dat ze een opmerkelijk kind was.

Twee jaar later kreeg Daphne een tweeling, waar Chistophe ook dol op was. Zijn kleinkinderen waren zijn lust en zijn leven, net als Daphne was geweest, en Pierre gedurende diens korte leven.

Delphine was vier toen haar grootvader ziek werd, en ze zocht hem op wanneer haar moeder het maar goedvond. Toen ze vijf was, bezweek hij aan zijn ziekte, met Daphne en Gaëlle aan zijn zij. Hij zei tegen Gaëlle dat hij van haar hield, deed zijn ogen dicht en sliep in. Ze hadden tot het laatst toe een heerlijk leven gehad samen.

Daphne belde Dominique op om het haar te vertellen, en tot haar stomme verbazing kwam ze naar de uitvaart. Ze vloog naar Parijs en logeerde in het Ritz. Het was voor het eerst in vijfentwintig jaar dat de zussen elkaar zagen. Daphne was negenentwintig en Dominique zevenenveertig. Gaëlle was net zeventig geworden. Dominique bleef twee dagen in Parijs, uit respect voor haar moeder. Ze stond er stijfjes en niet op haar gemak bij te midden van de familieleden die ze meer dan de helft van haar leven had gemeden. Ze straalde macht en succes uit, maar wekte de indruk een eenzame, ongelukkige vrouw te zijn. Ze had nooit liefde gekend van een man als Robert of Christophe, of van een kind als Daphne of Delphine.

Tijdens de uitvaart legde Delphine haar hand in die van haar grootmoeder, en op de begraafplaats gaf ze haar een roze roos. Ze had een eeuwenoude wijsheid in haar ogen. Gaëlle had zulke ogen tijdens de oorlog gezien. Zij waren de kinderen die waren geboren om de wereld beter te maken, die het hadden overleefd en die ze nooit meer zou vergeten.

Na de begrafenisplechtigheid reed Delphine mee terug naar de stad met haar grootmoeder, haar moeder en haar tante Dominique, die ze nog nooit had gezien. ‘Ze heeft droevige ogen,’ zei ze later tegen haar grootmoeder, en toen ging ze op zoek naar haar vader en broers terwijl haar moeder en tante praatten. Ze moesten veel jaren inhalen in korte tijd. De volgende ochtend vloog Dominique terug naar New York met de belofte snel terug te komen. Ze stond ervan versteld wat een intelligente, boeiende vrouw Daphne was geworden, die bijna klaar was met haar klinische opleidingsperiode.

Dominique omhelsde haar moeder toen ze terugging naar New York, waar ze belangrijke vergaderingen had. Gaëlle was blij dat ze was gekomen, al was het maar voor twee dagen.

Daarna veranderde Gaëlles leven volledig. Ze moest opnieuw leren om alleen te leven. Ze wilde Daphne niet tot last zijn en was dankbaar voor haar werk in het museum, voor haar vriendin Louise en haar herinneringen aan dertig gelukkige jaren met Christophe.

De jaren bleven te snel voorbijgaan. Daphne vestigde haar praktijk en voedde haar kinderen op, Delphine en haar broers werden groot, Gaëlle bleef bij het museum werken en zag Daphne en haar gezin regelmatig. Na Christophes dood was de band tussen Gaëlle en Daphne nog hechter geworden. Ondanks het hernieuwde contact bij de uitvaart kwam Dominique niet terug naar Parijs. Ze kon niet, ze had het te druk met haar werk. Gaëlle zocht haar nog wel op in New York, maar minder vaak. Zij had ook een druk leven.

Drie jaar na Christophes overlijden verliet Dominiques getrouwde minnaar haar voor een andere vrouw. Hij ging scheiden en trouwde met die ander. Ze had vierentwintig jaar op hem gewacht. In sommige opzichten, constateerde haar moeder, en dat zei ze ook tegen Daphne, kreeg Dominique net zo weinig terug als ze gaf. Het enige vriendelijke gebaar dat ze in al die jaren naar haar moeder had gemaakt, was dat ze naar Christophes uitvaart was gekomen.

Nu hij er niet meer was, was uitstapjes maken met Delphine een van Gaëlles grootste genoegens. Ze amuseerden zich kostelijk samen. In de zomer dat Delphine zeventien werd, toen ze in Deauville waren, vertelde Gaëlle haar over Rebekah.

‘Werk je daarom bij het Strauss Museum?’ vroeg Delphine, die haar grootmoeder altijd fascinerend had gevonden en haar bewonderde om haar geestkracht, wijsheid en energie.

‘Ja, en voor haar lotgenoten.’ Ze vertelde Delphine over de flard van het blauwe satijnen lint, en dat ze die thuis nog altijd in een la bewaarde. Toen vertelde ze haar over alle andere kinderen, de plekken waar ze hen naartoe had gebracht om hen te redden en de talloze mensen die hun leven hadden gewaagd om te helpen. ‘Je moet je steentje altijd bijdragen, Delphine. Niet voor jezelf, maar voor anderen die je nodig hebben.’

‘Ik wil nog eens een boek over je schrijven,’ zei Delphine ernstig. ‘Iedereen zou moeten weten wat je hebt gedaan.’

‘Ik was maar een van de velen. Ieder afzonderlijk konden we niets betekenen, maar samen hebben we allemaal iets bereikt.’ Dat was de echte betekenis van het woord samenleving.

‘Heb je er ooit een onderscheiding voor gekregen?’ informeerde Delphine.

‘Nee.’ En toen vertelde ze haar dat ze van collaboratie was beschuldigd, en dat ze had voorkomen dat de Duitsers schilderijen roofden. Ze maakte deel uit van de hedendaagse geschiedenis van haar land, en terwijl ze naar haar luisterde, nam Delphines besluit haar grootmoeder nog eens te eren door haar verhaal te vertellen steeds vastere vormen aan. Ze was een bijzondere vrouw. Gaëlle was tweeëntachtig, maar nog vol levenslust, en ze werkte nog steeds bij het museum.

Toen ze weer thuis was, praatte Delphine met haar moeder over wat haar grootmoeder haar had verteld. Daphne zei dat ze zich vaag een paar verhalen uit de oorlog van haar moeder herinnerde, maar dat ze ze niet allemaal kende. ‘Ze praat er niet graag over, maar mijn vader heeft me een paar dingen verteld toen ik nog jong was.’ Ze had er toen niet goed naar geluisterd, en daar had ze nu spijt van omdat haar moeder er maar heel zelden over sprak.

Uiteindelijk schreef Delphine zelf naar de kanselarij van het Legioen van Eer om het verhaal van haar grootmoeder te vertellen. In het antwoord dat ze kreeg stond dat Gaëlle de Barbet ervan was beschuldigd een collaborateur te zijn, dat haar naam na de oorlog nooit was gezuiverd, en dat ze dus ook nooit een onderscheiding had kunnen krijgen.

Vijf jaar later, toen haar grootmoeder zevenentachtig was en haar werk bij het museum neerlegde, schreef ze nog eens om te vragen of de zaak opnieuw onderzocht kon worden. Ze kreeg hetzelfde antwoord. Delphine was bijna klaar met haar studies literatuur en geschiedenis aan de Sorbonne. Ze beet zich koppig vast in het verhaal van haar grootmoeder en ze vroeg haar naar de naam van de commandant die haar de schilderijen had gegeven die ze moest terugbrengen naar het Louvre. Gaëlle vertelde het haar. Haar geheugen had niets aan scherpte en helderheid ingeboet. Ze zei er wel bij dat het niet zou helpen en dat het niet erg was. Ze hoefde geen lintje. Dat ze de levens van die kinderen had gered, was voldoende beloning.

Delphine zocht op internet naar de Duitse commandant en vond zijn nabestaanden. Hij was al een tijd dood, maar zij kenden het verhaal. Ze vroeg of hij ooit iets had verteld over een verhouding met haar grootmoeder, of dat hij verliefd op haar was geweest, en ze antwoordden ontkennend. Na de oorlog was hij weer getrouwd en had hij een nieuw gezin gesticht, en ze vroeg of zij voor haar aan de kanselarij wilden schrijven wat ze haar hadden verteld, wat ze toezegden.

Ze zette het verhaal van haar grootmoeder op internet, tot Gaëlles ontzetting en gêne. Ze zei tegen Louise dat het een obsessie voor Delphine was om haar naam te zuiveren, al die jaren na dato.

‘Wat goed van haar,’ zei Louise enthousiast. ‘Misschien kan zij voor jou doen waar je zelf nooit aan hebt willen beginnen.’

En toen begonnen de e-mails van de nog levende kinderen die ze in veiligheid had gebracht binnen te stromen. Ze herinnerden zich Gaëlle, al hadden ze haar naam nooit gekend, of alleen haar schuilnaam Marie-Ange. Delphine kreeg vierentwintig reacties, en die zette ze ook op internet.

Ze had dertien jaar lang tevergeefs naar de kanselarij geschreven. Of Gaëlle nu een onderscheiding kreeg of niet, Delphine moest en zou een boek over haar schrijven. Haar verhaal was te belangrijk om het niet te doen. En Gaëlle verdiende het om van alle blaam gezuiverd te worden, al zei ze dat het haar niet uitmaakte. Ze was wel ontroerd door de reacties die ze dankzij Delphine via internet kreeg.

En toen was het opeens zover: op nieuwjaarsdag stond haar naam op de lijst. Jaren nadat Delphine de belofte had gedaan de naam van haar grootmoeder te zuiveren en haar eerste brief aan de kanselarij had geschreven.

Het was al avond toen Delphine haar grootmoeder eindelijk te pakken kreeg.

‘En? Heb je het gezien?’ vroeg ze opgewonden.

‘Wat?’ Gaëlle hield zich van de domme, maar Delphine kende haar grootmoeder.

‘Je naam op de lijst,’ zei ze volhardend, en haar grootmoeder schoot in de lach.

‘Je bent een koppig meisje,’ zei Gaëlle trots. Delphine had al die jaren van geen ophouden geweten, en intussen was ze volwassen geworden. ‘Ik heb altijd tegen je moeder gezegd dat je heel bijzonder was.’

‘Niet zo bijzonder als jij, oma. Ik heb geen honderden kinderen gered.’

‘Ik deed gewoon wat ik moest doen.’

‘Ik ook,’ zei Delphine voldaan. ‘Wanneer is de plechtigheid?’

‘Ze zullen me uiteindelijk wel vertellen wat ik moet doen. Ik heb tot mijn vijfennegentigste gewacht, het wordt mijn dood niet om nog even te wachten.’ Ze waren over elkaar heen gebuiteld om haar voor verrader en moffenhoer uit te maken, maar ze stonden niet in de rij om haar een heldin te noemen. Dat deed alleen haar kleindochter.

‘We komen allemaal als het zover is,’ beloofde Delphine, die wist dat het in de krant en op internet aangekondigd zou worden.

Het duurde nog een maand voordat bekend werd wanneer de president Gaëlle in het Élysée zou onderscheiden. Daphne zag het het eerst en belde haar zus in New York. Ze hadden elkaar niet meer gesproken sinds de dood van Daphnes vader vijfentwintig jaar eerder.

‘Onze moeder krijgt het Legioen van Eer toegekend,’ vertelde Daphne toen Dominique opnam op haar privélijn.

‘Wat indrukwekkend,’ zei Dominique bewonderend. Ze had even gedacht dat hun moeder was overleden. Zij was nu tweeënzeventig en Daphne vierenvijftig.

‘Je moet komen,’ zei Daphne met klem. ‘Je kunt haar niet teleurstellen.’ Ze wist uit de krant dat haar zus nog werkte en dat ze iemand was om rekening mee te houden in de financiële wereld. Het was wie ze was en het was ook alles wat ze had.

‘Ik heb net een nieuwe knie gekregen en kan denk ik beter niet reizen.’ Dominique voelde zich duidelijk niet op haar gemak. Ze vond het prettiger om afstand te houden.

‘Nou en?’ zei Daphne bot. ‘Ze is vijfennegentig. Hoeveel belangrijke gebeurtenissen in haar leven wil je nog missen? Dit is ongeëvenaard.’ Ze wist dat haar zus afwijzing haar hele leven als wapen had gebruikt. Ze was er nooit voor haar moeder geweest als het nodig was, behalve bij de uitvaart van Christophe. Gaëlle zei er niets van, maar Daphne kon wel raden hoeveel pijn het moest doen en hoe teleurstellend het was. ‘Mijn dochter heeft zich tot het uiterste ingespannen om deze onderscheiding voor haar te krijgen. Het minste wat jij kunt doen is je gezicht laten zien. Zoveel moeite is het niet,’ zei Daphne streng, en Dominique zweeg even.

‘Wanneer is het?’ vroeg ze toen timide, en Daphne vertelde het haar. Ze zei dat ze haar best zou doen, maar Daphne wist dat zo’n toezegging uit de mond van haar zus niets voorstelde. Ze deed nooit haar best. Dat deed haar moeder alleen. Gaëlle belde Dominique soms nog, maar verder had ze het opgegeven. Tot voor kort had ze haar nog in New York opgezocht, maar daar was ze mee gestopt, en Dominique had het altijd te druk om naar Parijs te komen.

‘Kom nou maar gewoon. Je hoeft niet met ons te praten. Doe het voor haar,’ zei Daphne. Het was niets voor haar om zo aan te dringen, maar iemand moest het doen.

‘Heeft zij je gevraagd mij op te bellen?’ vroeg Dominique.

‘Nee,’ zei Daphne. Toen Dominique dat hoorde, wist ze dat ze moest gaan, hoe pijnlijk het ook voor haar was. Net als in het geval van Christophes uitvaart had ze geen keus. Gaëlle was de moeder voor wie ze nooit liefde had gevoeld. Zonder te weten waarom had ze ook niet geprobeerd het te voelen. Pas laat in haar leven was ze tot het besef gekomen dat ze zoveel van haar vader had gehouden dat er niets meer over was geweest voor haar moeder. Daphne had gelijk. Dit was haar laatste kans. Een laatste handreiking na een leven vol afwijzing om de wonden te helen die ze had geslagen.

Het was een heldere, zonnige ochtend. Daphne had het versiersel voor haar gekocht, het grootste, belangrijkst ogende dat ze hadden. Het was een wit geëmailleerde, tienpuntige ster met groen geëmailleerde bladeren, met in het midden een vergulde Ceres in een blauwe rand. Het hing aan een rood lint dat op haar borst gespeld zou worden. Na de uitreiking zou Gaëlle een discreet rood lintje op haar revers dragen en bij speciale gelegenheden een miniatuur van de onderscheiding.

Delphine haalde haar grootmoeder op in haar kleine autootje, waar haar energieke grootmoeder nog moeiteloos in kon stappen. Georges zou vanuit zijn werk komen.

Daphne en haar man kwamen in hun eigen auto en haar broers kwamen op de motor. Louise werd door haar chauffeur gebracht. Ook de nieuwe directeur van het Strauss Museum had beloofd te komen, en de oude, en een vertegenwoordiger van de familie Strauss, André, Christophes oude vriend, kwam ook. Zijn vrouw Geneviève was tien jaar eerder overleden. De vriendinnen van Delphines broers zouden er eveneens zijn. De jongens waren ook trots op hun grootmoeder, maar ze zagen haar minder vaak dan hun zus.

Delphine had ook contact opgenomen met het Louvre en een van de curatoren het verhaal verteld, dat hij had geverifieerd. Hij zou een vertegenwoordiger sturen om de plechtigheid bij te wonen.

Toen ze de lobby van het Élysée in liepen, waar de genodigden zich verzamelden en waar een orkest speelde, zag Delphine de groep geredde kinderen die haar hadden ge-e-maild. Ze hadden vijftig jaar eerder een vereniging opgericht die De Overlevenden heette. Ze waren destijds allemaal nog jonge kinderen of baby’s geweest, en nu waren ze oud. Ze kwamen om Gaëlle hun respect te betuigen en haar te bedanken voor de moedige daden die ze toen nog niet hadden kunnen bevatten.

Delphine vertelde haar grootmoeder wie ze allemaal waren, en Gaëlle gaf ze een hand en bedankte ze allemaal afzonderlijk voor hun komst. Velen van hen bedankten haar huilend voor wat ze had gedaan. Isabelle, het kleine meisje dat op de tractor had gezeten, was er ook, samen met twintig anderen. Een van hen, die bijna net zo oud leek als zijzelf, glimlachte breed naar haar.

Isabelle was zesentachtig en heel blij haar te zien. ‘Ik herinner me u nog wel. U nam me mee op een geleende tractor. We reden de soldaten gewoon voorbij, en u zei dat ik niet bang moest zijn. U was zo kalm als het maar kon. Ik ben het nooit vergeten.’ Ze had haar kleinkinderen en achterkleinkinderen meegebracht, en zij bedankten Gaëlle ook. Isabelle vertelde dat ze zes kinderen had gekregen.

En toen, terwijl Gaëlle handen schudde, zagen Daphne en Delphine haar. Ze was lang en dun, en ze was maar weinig veranderd sinds de uitvaart van Christophe. Ze zag er alleen ouder uit, in een zwart Chanel-pakje en met kort grijs haar. Ze kwam met een stok binnen, maar toen ze binnen was hing ze die over haar arm. Ze leek niet op hun moeder, maar ze had dezelfde waardige elegantie, ook al leek ze verder op haar vader.

Dominique, die Daphne meteen herkende van de uitvaart van haar vader, liep naar haar toe, en toen zag hun moeder haar ook.

‘Wat doe jij hier?’ vroeg Gaëlle verbluft aan Dominique. Ze had haar niets verteld over de onderscheiding, in de veronderstelling dat ze toch niet zou komen.

‘Ik heb gehoord dat je vandaag een onderscheiding krijgt,’ zei Dominique plechtig, en toen ze haar moeder in de ogen keek, zag ze iets wat ze zich niet herinnerde. Haar mededogen en vergevensgezindheid hadden haar in staat gesteld de oorlog te overleven en daarna een goed leven te leiden. Haar moeder had niets van al het verraad met zich meegetorst. Toen Dominique dat zag, voelde ze zich schuldig. Ze had haar moeder zoveel dingen kwalijk genomen: de dood van haar vader, dat ze Daphne en haar broertje Pierre had gekregen, dat ze met Christophe was getrouwd en zelfs dat ze geld had geërfd van Dominiques vader. Het grootste deel van haar leven, of haar hele leven, had ze volgehouden dat het allemaal de schuld van haar moeder was. Het was een zware last geweest en er was geen ruimte in haar hart overgebleven voor iets anders. Dat was allemaal van haar gezicht te lezen. Ze zag er vermoeid en verbitterd uit, en ouder dan haar moeder, die nog levenslustig, vrolijk en positief was.

‘Fijn je te zien,’ zei Gaëlle zacht tegen Dominique. ‘Dank je wel voor je komst.’ Ze knuffelde haar, en Dominique kreeg tranen in haar ogen toen ze de vertrouwde omhelzing voelde en besefte hoeveel verdriet ze haar moeder al die tijd had gedaan, terwijl ze toch aan alles merkte dat haar moeder het haar had vergeven.

‘Ik had het niet willen missen,’ zei Dominique geëmotioneerd. Ze was blij dat ze was gekomen en ze glimlachte dankbaar naar Daphne, die haar had gebeld, en stelde zich voor aan Delphine, die ze voor het laatst had gezien toen ze vijf was. Ze complimenteerde haar met haar vasthoudendheid, die nu vrucht afwierp.

De deuren van de zaal gingen open en iedereen ging naar binnen voor de plechtigheid. Delphine gaf haar grootmoeder een arm.

‘Wil je me helpen of ben je bang dat ik val?’ vroeg Gaëlle plagerig, en Louise en zij knipoogden naar elkaar. ‘Ik ben vermoedelijk de oudste hier,’ vervolgde ze laatdunkend, en Delphine lachte.

‘En de moedigste. Daarom zijn we hier vandaag allemaal. Vanwege je moedige daden in oorlogstijd.’ De onderscheiding werd tegenwoordig om andere redenen toegekend, maar het originele idee van de onderscheiding ten tijde van Napoleon was het eren van dappere strijders op het slagveld. En dapper was Gaëlle zeker geweest.

Het kostte de president maar een paar minuten om het ereteken op haar jasje te spelden. Ze droeg zwart, dan kon je het beter zien. En toen speldde hij de onderscheiding bij de andere ontvangers op, en het publiek applaudisseerde voor iedereen. Hij hield een indrukwekkende toespraak over hun prestaties, en elke ontvanger zei zelf iets. Gaëlles woorden waren nederig, net als zijzelf, en aan het eind bedankte ze haar familie en vrienden voor hun aanwezigheid, en vooral Delphine, die zo hard voor haar had gevochten.

De toespraak van de president had Gaëlle teruggevoerd naar die angstige oorlogstijd, toen iedereen elk moment verwachtte te sterven en velen ook echt waren gestorven. Ze hadden kinderen uit de klauwen van de vijand bevrijd, en ze gered met gevaar voor eigen leven, zodat die kinderen een goed leven konden krijgen. En ze hoopte maar dat ze het hadden gekregen. In dat geval was het het allemaal waard geweest. Haar eigen leven was al het leed waard dat ze had geleden. Ze had de liefde van twee goede mannen gekend en hun kinderen gekoesterd. Na afloop van de plechtigheid glimlachte ze naar Dominique en bedankte haar nogmaals voor haar komst. Ze wist dat het niet makkelijk voor haar kon zijn geweest om hen weer onder ogen te komen.

Iedereen die haar had gekwetst, had ze lang geleden al vergeven. De dorpelingen die haar voor moffenhoer hadden uitgemaakt, de Duitsers die haar vader hadden vermoord. En als zijzelf ook maar één leven had gered, was het het allemaal waard geweest. De rest deed er niet toe. En degenen die ze niet hadden kunnen redden, zoals Rebekah, Lotte, de andere Feldmanns en al die anderen, zouden nooit vergeten worden.

Gaëlle liep trots de zaal uit, aan de arm van haar kleindochter, met de onderscheiding op haar borst.

‘Oma, wanneer beginnen we aan het boek?’ fluisterde Delphine, en haar grootmoeder lachte en gaf een klopje op haar hand.

‘Morgen.’ Delphine had het verdiend, en Gaëlle verheugde zich erop. Er was veel te vertellen, en nu was ze er eindelijk aan toe om dat te doen.

Van Danielle Steel zijn verschenen:

Hartslag * Geen groter liefde * Door liefde gedreven * Juwelen * Palomino * Kinderzegen * Spoorloos verdwenen * Ongeluk * Het geschenk * De ring van de hartstocht * Gravin Zoya * Prijs der liefde * Kaleidoscoop * Souvenir van een liefde * Vaders en kinderen * Ster * Bliksem * Het einde van een zomer * Vijf dagen in Parijs * Vleugels * Stille eer * Boze opzet * De ranch * Verslag uit Vietnam * De volmaakte vreemdeling * De geest * De lange weg naar huis * Een zonnestraal * De kloon en ik * Liefde * Het geluk tegemoet * Spiegelbeeld * Bitterzoet * Mijn Russische oma (Oma Danina) * De bruiloft * Onweerstaanbare krachten * De reis * Hoop * De vliegenier * Sprong in het diepe * Thuiskomst * De belofte * De kus * Voor nu en altijd * De overwinning * De villa * Zonsondergang in St.Tropez * Eens in je leven * Vervulde wensen * Het grote huis * Verleiding * Veranderingen * Beschermengel * Als de cirkel rond is * Omzwervingen * Veilige haven * Losprijs * Tweede kans * Echo * (On)mogelijk * Het wonder * Vrijgezellen * Het huis * Het debuut * De kroonprinses * Zussen * Hollywood hotel * Roeping * Trouw aan jezelf * De casanova * Een goede vrouw * Een tijd van hartstocht * Een speciaal geval * Geheimen * Familiealbum * Elke dag is er een * Door dik en dun * De weg van het hart * Het warme Zuiden * Familieband * Erfenis * Hoop is een geschenk * Charles Street 44 * De verjaardag * Hotel Vendôme * Bedrog * Vrienden voor het leven * De fouten van de moeder * Tot in lengte van dagen * Op het eerste gezicht * Puur geluk * Winnaars * Het spel van de macht * Een perfect leven * Pegasus * Verloren zoon * Pluk de dag * Dubbelleven * Van onschatbare waarde * Magie * Vriendschap * Een vrouw van adel * De maîtresse * Het juiste moment * De hoogste eer

Table of Contents

- Hoofdstuk 1
- Hoofdstuk 2
- Hoofdstuk 3
- Hoofdstuk 4
- Hoofdstuk 5
- Hoofdstuk 6
- Hoofdstuk 7
- Hoofdstuk 8
- Hoofdstuk 9
- Hoofdstuk 10
- Hoofdstuk 11
- Hoofdstuk 12
- Hoofdstuk 13
- Hoofdstuk 14
- Hoofdstuk 15
- Hoofdstuk 16
- Hoofdstuk 17
- Hoofdstuk 18
- Hoofdstuk 19
- Hoofdstuk 20